 عليه السلام فرمود: 
«نماز جمعه بر هر مؤمني واجب‌است جز كودك، و بيمار، و ديوانه، و پيرمرد فرتوت، و نابينا، و مسافر، و زن، و مملوك، و كسي كه بر سر دو فرسنگ (فاصله تا نماز جمعه) قرار گرفته باشد».
چنانكه ابن بابويه اين سخن را در كتاب «من لا يحضره الفقيه» گزارش نموده است.
با وجود اين، شخصي كه نماز جمعه بر او واجب نيست چون در اين نماز حضور يابد، نماز ظهر از او ساقط مي‌گردد چنانكه امام علي (ع) فرمود:
«چون زن يا مملوك به نماز آدينه حاضر شوند، اين نماز، آندو را از نماز نيمروز كفايت مي‌كند».
سفر در روز جمعه – پيش از نكه نماز بر گزار شود – مكروه‌است مگر آنكه ضرورتي پيش آيد كه علي عليه السلام فرمود: «در روز آدينه سفر مكن تا در نماز حضور يابي جز آنكه براي پيكار در راه خدا بيرون روي يا كاري پديد آيد كه در آن معذور باشي».
وقت نماز جمعه، هنگام ظهر‌است همانگونه كه از امير مؤمنان عليه السلام رسيده كه فرمود:
«نماز آدينه، به هنگام گذشتن خورشيد از ميان آسمان بر گزار مي‌شود».
نماز جمعه، داراي دو خطبه و دو ركعت‌است و در اينباره نيز امام (ع) فرمود:
«نماز آدينه، دو ركعت قرار داده شده چرا كه دو خطبة آن، بجاي دو ركعت آخر (از نماز ظهر) است».
از آداب ديگر نماز جمعه آنست كه چون امام بر فراز منبر رود و به حاضران روي نمايد، بر آنها سلام كند همانگونه كه شيخ طوسي در روايت از امير مؤمنان عليه السلام آورده كه فرمود:
«از سنت (پيامبر (ص)) است كه چون امام بر منبر آيد همينكه روي به مردم نمايد، بر آنان سلام كند».
و بر مردم نيز لازمست كه به هنگام خطبة امام، گوش بدو فرا دهند و خاموش باشند آنگونه كه علي عليه السلام فرمود:
«هنگامي كه امام، خطبه مي‌خواند كسي نبايد سخن گويد و بدين سو و آن سو بنگرد مگر به اندازه اي كه در نماز جايز است». اين روايت را نيز ابن بابويه در «من لا يحضره الفقيه» آورده است(78).
همچنين سنت‌است كه امام جمعه در ركعت اول نماز خود (پس از خواندن حمد) سورة جمعه و در ركعت دوم، سورة منافقين را بخواند چنانكه از ابن أبي رافع(79) گزارش شده كه گفت:
«امير مؤمنان (ع) در ركعت نخستين از نماز آدينه، سورة جمعه و در ركعت دوم، سورة منافقين را مي‌خواند».
آنچه از آداب نماز جمعه در اين فصل گزارش شد، همه را از كتابها و مآخذ شيعه بر گرفته ام و خوانندگان محترم بيشتر آنها را در كتب و مدارك اهل سنت نيز مي‌توانند يافت و خدا را بر اين هماهنگي سپس باد. 

الهوامش
(78) نمونه اي از خطبه هاي در خشندة علي عليه السلام را در يكي از روزهاي جمعه، مي‌تواند در بخش عربي از همين كتاب (ص 136 و 137) ملاحظه فرماييد. 
(79) عبيد الله بن ابي رافع، خزانه دار امير مؤمنان علي عليه السلام و از نزديكان امام بوده است.فقهاء در سجده هاي واجب قرآن اختلاف نموده اند، آنچه از علي عليه السلام روايت شده اينست كه فرمود:
«سجده ها واجب در قرآن به چهار (آيه) محدود مي‌شود كه در سوره هاي سجده، و فصّلت، و نجم و علق آمده اند».
همانند اين سخن از ابو عبد الله جعفر بن محمد (ع) نيز روايت شده كه فرمود: جز اين چهار آيه در سوره هاي مزبور، ديگر سجده ها در سراسر قرآن، مستحب‌است و واجب نيست.
نويسنده گويد: چهار آيه اي كه واجبست پس از خواندن آنها سجده كرد بدين قرارند:
1- ﴿إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا خَرُّوا سُجَّدًا وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ﴾ (السجدة: 15).
يعني: «تنها كساني به آيات ما مي‌گروند كه چون آن آيات به ايشان يادآور شود، سجده كنان فرو مي‌افتند و خادوند خود را پاك شمرده مي‌ستايند و آنان تكبّر نمي ورزند».
2- ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لله الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ﴾ (فصلت: 37).
يعني: «از نشانه هاي او، شب و روز و خورشيد و ماه است، براي خورشيد و ماه سجده نكنيد، براي خدايي سجده كنيد كه آنها را آفريده‌است اگر تنها او را مي‌پرستيد».
3- ﴿فَاسْجُدُوا لله وَاعْبُدُوا﴾ (النجم: 62). 
يعني: «پس براي خدا به سجده در آييد و بندگي كنيد».
4- ﴿وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ﴾ (العلق: 19).
يعني: «و سجده كن و (بخدا) نزديك شو».
پس هر كس يكي از اين آيات را در نمازش بخواند بايد فوراً به سجده رود سپس برخيزد و قرائتش را پي گيرد يا برخيزد و به ركوع رود. احمد بن عيسي بن زيد (ع) در أمالي خود، از پدران بزرگوارش از امير مؤمنان علي عليه السلام روايت نموده كه فرمود:
«رسول خدا – صلّى الله عليه وآله وسلّم- به هنگام سپيده دم، در (نماز) روزهاي جمعه (پس از حمد) سورة سجده را مي‌خواند و سپس سجده مي‌كرد.... ».
و همچنين أحمد بن عيسي (ع) آورده‌است كه: علي عليه السلام سورة «نجم» را در نماز سپيده دم خواند و چون در پايان سوره، آية سجده را تلاوت نمود به سجده رفت و سپس بر خاست و سورة « إذا زُلْزِلَتِ الأَرضُ» را برخواند، آنگاه تكبير گفت و به ركوع رفت.
كسي كه مي‌خواهد از آراء گوناگون در اين باب و همچنين در فروع اين مسئله آگاهي يابد، بايد به كتابهاي فقه رجوع كند.زيد بن علي از پدرش و او از نيايش و او از امير مؤمنان علي عليه السلام روايت نموده كه فرمود:(80)
«دو ركعت نماز پس از نماز مغرب را در سفر و حضر ترك مكن زيرا سخن خداي بزرگ به آندو اشاره دارد كه فرمود: «وَأَدْبَارَ السُّجُودِ»(81) يعني: در پي سجود او را تسبيح گوي. و همچنين دو ركعت نماز پيش از نماز سپيده دم را و امگذار زيرا سخن خدا تعالى به آندو اشاره مي‌كند كه فرمود: « وَإِدْبَارَ النُّجُومِ»(82) يعني: بعد از پشت كردن ستارگان، به تسبيح او پراداز».
ابو علي طبرسي در تفسير «مجمع البيان» به هنگام تفسير آيه «وَأَدْبَارَ السُّجُودِ» مي‌گويد:
«در معناي اين آيه اقوال گوناگوني آمده است. نخست آنكه مقصود، گزاردن دو ركعت نماز، پس از نماز مغرب‌است چنانكه مراد از « وَإِدْبَارَ النُّجُومِ» برگزاري دو ركعت نماز، پيش از نماز صبح‌است و اين معنا را از علي عليه السلام گزارش كرده اند».
ابن جرير طبري نيز در تفسيرش آورده كه ابو كُرَيب از ابو فُضَيل از رشيد بن كُريب از پدرش روايت نموده اند كه ابن عباس گفت: رسول خدا (ص) به من فرمود: «اي پسر عباس، دو ركعت پس از نماز مغرب، همان أَدْبَار السُّجُود است».
نويسنده گويد: خدا تعالي در كتاب خود، پيامبرش (ص) را به تسبيح گفتن در شب و صبح دستور داده‌است چنانكه مي‌فرمايد: ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ﴾ و نيز: ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ﴾ و بسياري از فرمانهاي خداوند به تسبيح، بر بپا داشتن نماز اشارت دارد زيرا كه در نماز، تسبيح خداوند مي‌شود مانند آية شريفة: ﴿وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلاً﴾ (الأحزاب: 42) و آية كريمة: :﴿فَسُبْحَانَ الله حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ﴾ (الروم: 17). پس، مراد از تسبيح گوي