 اما در روزه سنت مي توان بعد از طلوع فجرهم نيت بياوريم، به شرطي که بعد از اذان چيزي نخورده باشيم. (استناد به حديث بيهقي 203/4وقال بيهقي هذا اسناد صحيح)

اگر شخص فهميد فردا رمضان است و خواست روزه باشد اين براي او نيت محسوب مي شود واگر شخصي براي سحري خوردن بيدار شد به قصد اينکه روزه بگيرد اين هم نيت است و تلفظ کردن وگفتن نيت با زبان از رسول الله صلى الله عليه و سلم ثابت نشده و بدعت محسوب مي شود. امام نووي رحمة الله عليه مي فرمايد: روزه صحيح نيست مگر با نيت و محل وجايگاه نيت قلب است.
(روضة الطالبين 350/2)

2- خودداري (امساک) از چيزهايي که روزه را باطل مي کند ، از طلوع فجرتا غروب خورشيد.

آداب روزه
براي روزه دار مستحب است اين آداب را رعايت کند:
1- سحري خوردن: عبدالله بن عمر رضي الله عنه مي فرمايد: رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((سحري کنيد اگر چه با جرعه اي آب باشد)) (صحيح ابن حبان – صحيح الترغيب والترهيب 1058)
انس بن مالک رضي الله عنه مي فرمايد رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند: ))سحري کنيد همانا در سحري کردن خير وبرکت وجود دارد))
(رواه بخاري1923- مسلم1095)
ابوهريره رضي الله عنه مي فرمايد: رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((بهترين سحري انسان مؤمن خرما است ))(صحيح سنن ابوداوود2055)
عمروبن العاص رضي الله عنه مي فرمايد: همانا رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند: ((فصل وتفاوت بين روزه ما و روزه اهل کتاب در سحري خوردن است ))(رواه مسلم 1096)

اگر کسي کاسه اي يا ليواني در دست داشت ومشغول خوردن آب يا غذا بود وصداي اذان صبح را شنيد مي تواند آن را تمام نمايد.ازابوهريره رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:(( اگر يکي از شما ظرف آب را در دست داشت واذان صبح را شنيد، تا نيازش را ازآن برطرف نکرده ظرف را نگذارد))(صحيح سنن ابوداوود2060- صحيح جامع الصغير607)
2- پرهيز از سخنان بيهوده ودشنام دادن: ازابوهريره رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((کسي که از گفتار باطل و عمل کردن به آن دست بر ندارد، خداوند هيچ نيازي به خودداري او ازخوردن وآشاميدن ندارد وانسان روزه دار بايد ناسزا نگويد وداد و فرياد نکشد واز اعمال جاهلانه پرهيز کند ))(رواه بخاري 1903)
3- سخاوت وتلاوت قرآن: ابن عباس رضي الله عنه مي فرمايد:((رسول الله صلى الله عليه و سلم سخاوتمند ترين مردم از لحاظ خير بود ودر ماه رمضان وقتي جبرئيل اورا ملاقات مي کرد بيشترسخاوتمند مي شد و دربخشش همچون باد وزيدن مي گرفت وجبرئيل هرشب با او ملاقات مي کرد ورسول الله صلى الله عليه و سلم قرآن را بر او مي خواند)) (رواه بخاري 3220- مسلم2308)
4- عجله در افطار کردن: از سهل بن سعد رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((تا زماني که مردم در افطار کردن عجله کنند در خير وخوبي اند )) (رواه بخاري1957- مسلم1098)

دعاي هنگام افطار
ابن عمر رضي الله عنه مي فرمايد : رسول الله صلى الله عليه و سلم وقتي مي خواست افطار کند اين دعا را مي خواند((ذَهَبَ الظَمَأُ وابتَلَتِ الْعُروقُ وَثَبَتَ الْأجْرُإنْ شاءَالّله)) (صحيح سنن ابوداوود 2066)« تشنگي برطرف شد ورگها تر و خيس شدند وانشاءالله اجروپاداش ثابت شد.» اين تنها حديث صحيحي است که در اين باب آمده است.

از انس بن مالک رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم ابتدا با چند خرماي رطب (تازه) افطار مي کردند واگر خرماي رطب نبود با چند خرماي خشک و اگر آن هم نبود چند جرعه آب مي نوشيد.(صحيح سنن ابوداوود2065)

فضيلت مهماني کردن انسان روزه دار
از زيد بن خالد جهني رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((هر کسي که انسان روزه داري را افطاري دهد، به اندازه شخص روزه دار اجر وپاداش مي برد، بدون آنکه از اجر روزه دارچيزي کم شود.))
(رواه الترمذي والنسائي- صحيح الترغيب والترهيب1065)

دعاي روزه دار بعد از افطار کردن در خانه کسي :انس بن مالک رضي الله عنه مي فرمايد:رسول الله صلى الله عليه و سلم نزد سعد بن عباده رضي الله عنه افطار کردند وبعدازغذا فرمودند:(( أفْطَرَ عِنْدَكُمُ الصَّائِمُوْنَ، وَأَكَلَ طَعَامَكُمْ الأَبْرَارُ، وَصَلَّتْ عَلَيْكُمْ المَلاَئِكَةُ))
(رواه ابو داوود3854- ابن ماجه1747) « روزه داران نزد شما افطار کنند و نيکان غذايتان را بخورند وفرشتگان بر شما درود فرستند.»

حکم روزه پير مرد وپيرزن ومريض هميشگي
کسي که به دليل پيري نمي تواند روزه بگيرد يا شخصي که مريض هميشگي است و اميد بهبودي ندارد، مي توانند روزه نگيرند اما بايد به ازاي هر روز که روزه نگرفته اند مسکيني را يک وعده طعام دهند. به دليل فرموده خداوند متعال  وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ...(بقره 184) « وبرکساني که توانايي انجام آن (روزه) را ندارند(همچون کهنسالان ناتوان و بيماران هميشگي ) لازم است فديه بدهند وآن خوراک مسکيني است.»

ازعطاء رضي الله عنه روايت است که از ابن عباس رضي الله عنه شنيدم که آيه ي  وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ... (بقره 184) را مي خواند و مي فرمود: اين آيه منسوخ نيست، بلکه درباره پيرمرد وپيرزني است که توانايي روزه گرفتن را ندارند وبراي هرروز مسکيني را طعام دهند (رواه بخاري 4505-الاءرواءالغليل912)

البته در مورد بيمار هميشگي بايد گفت درصورتي اين حکم شامل او مي شود که دکتر متعهد ومطمئن تشخيص دهد که روزه برايش ضرر دارد وديگر نمي تواند براي هميشه روزه بگيرد.

حکم روزه زن حامله وشيرده
اين دو مورد هم مي توانند روزه نگيرند اگر(بر حال خود يا بچه) بيم داشته باشند وبايد فديه بدهند وقضاي روزه هم برآنها لازم نيست. از ابن عباس رضي الله عنه روايت است که حکم آيه ي  وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ...(بقره 184) براي پيرمرد وپيرزن وزن حامله وشيرده همچنان باقي است، پس زن حامله وشيرده اي که (برحال خود يا بچه) بيم دارند مي توانند روزه نگيرند وبه ازاي هرروز يک مسکين را طعام دهند. (صحيح ،النسائي 191/4- البيهقي 230/4- الاءرواء الغليل 912)

از نافع رضي الله عنه روايت است:يکي از دختران ابن عمر رضي الله عنه که همسرمردي قريشي بود در زمان حاملگي در ماه رمضان دچارتشنگي شد و ابن عمر رضي الله عنه به او دستور داد تا روزه اش را بشکند وبه ازاي هر روز مسکيني را طعام دهد.
(صحيح،رواه الدارقطني 205/2- الاءرواء الغليل 21/4)

از ابن عباس رضي الله عنه روايت شده که کنيزش را ديد که حامله يا شيرده بود، پس فرمود: تو بمنزله کسي هستي(درروايتي مانند شخص کهن سالي هستي )که توان (روزه گرفتن) نداري پس بر تو لازم است به جاي هر روز روزه، طعام مسکيني را بدهي وقضاي روزه بر تو واجب نيست. (صحيح ،رواه الدارقطني 206/2- الاءرواء الغليل 19/4- وقال الدارقطني اسناده صحيح)

از ابن عمر رضي الله عنه روايت است که زني از او سؤال کرد در مورد روزه گرفتن در حالي که حامله بود وابن عمر رضي الله عنه به او فرمود: روزه ات را بشکن وبه ازاي هر روزمسکيني را طعام بده وقضاي روزه بر تو لازم نيست.
(صحيح روا الدارقطني 207/2- الاءرواء الغليل 20/4- قال الالباني سنده جيد)

واين قول ابن عباس وابن عمروسعيد بن جبير رضي الله عنهم است وصحابه با آن مخالفتي نکرده اند و نيزمذهب اسحاق بن راهويه واختيار محدثين است. ودر اصطلاح اگر روايتي از تعدادي اصحاب نقل شود و بقيه صحابه با آن مخالفت نکنند حکم اجماع را دارد.

مقدارطعامي که به عنوان فديه لازم است به مساکين داده شود
از انس بن مالک رضي الله عنه روايت است: ايشان سالي دچار ضعف وسستي شدند ونتوانستند روزه بگيرند پس کاسه اي تريد گوشت درست کرد وسي نفر مسکين را دعوت ، وآنها را سير کردند .(صحيح ، الهيثمي 164/3- طبراني في الکبير1/214/675)

واين يک وعده غذا به يک مد (600گرم يا به قولي625گرم) غذاي غالب آن منطقه نيز تعبير شده است . يعني شخص مي تواند به ازاي هر روز که روزه نگرفته (625گرم) طعام غالب به مسکين بدهد ودادن قيمت (پول) به جاي طعام جايز نيست چون نص صراحتاً بردادن طعام دلالت دارد.

باطل کننده هاي روزه
1- خوردن وآشاميدن: اگر از روي فراموشي باشد روزه باطل نمي شود ونه قضاي روزه بر او لازم است ونه کفاره .

ازابوهريره رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند: ((وقتي که انسان فراموش نمود که روزه است چيزي را نوشيد يا خورد، بايد به روزه اش ادامه دهد واين آب وغذايي است که خداوند به او بخشيده است))(رواه بخاري 1923- مسلم1155)

اما اگر خوردن عمدي باشد وشخص هيچ کدام از حالات رخصت شرعي(بيمار- مسافر- کهن سالي و...)را نداشته باشد وبدون دليل شرعي روزه خود را با خوردن وآشاميدن بشکند، روزه اين شخص باطل است وقضا وکفاره هم ندارد. و بايد توبه کند و ديگر مرتکب اين عمل نشود.از ابوهريره رضي الله عنه وعبدالله بن مسعود رضي الله عنه روايت شده که فرموده اند: اگر کسي روزه ي يک روز از ماه رمضان را بدون عذر و رخصت شرعي بشکند اگر تمام سال را هم روزه باشد آن را جبران نمي کند. (صحيح، رواه ابن ابي شيبه9784)

ودر نصوص هم دليلي برقضاي روزه کسي که عمداً روزه اش را با خوردن وآشاميدن مي شکند وجود ندارد. و ابن حزم رحمه الله نيز اين قول را ترجيح مي دهد.(المحلي 180/6 مسئله 735)

2- استفراغ: ازابوهريره رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((اگراستفراغ عمدي باشد روزه اش باطل وبايد روزه را قضا کند واگرغيرعمدي وخود به خود باشد روزه اش باطل نشده وقضاي روزه براولازم نيست))
(صحيح سنن ابو داوود2088- صحيح سنن الترمذي 577)

3- حيض ونفاس: اگرچه در آخرين لحظات روز باشد، به دليل اجماع علما.

4- جماع: اگراز روي فراموشي باشد روزه باطل نمي شود و کفاره اي هم ندارد اما اگرعمداً باشد روزه را باطل وکفاره آن واجب مي شود که عبارت است از: آزاد کردن برده اي، اگر برايش مقدورنبود گرفتن دو ماه پشت سر هم روزه واگر توانايي هيچ کدام ازاينها را نداشت بايد به شصت مسکين طعام دهد واين کفاره فقط برمرد واجب است.

5- نيت شکستن روزه: اگر شخص نيت کند که روزه اش را بشکند اگر چه عملاً اين کاررا هم نکند بازهم روزه اش باطل است. به دليل حديث(قبول وصحت اعمال با نيات است وپذيرش وپاداش هرعمل بستگي به نيت آن دارد)

وقول امام شافعي و امام مالک رحمة الله عليهم نيزهمين است.

6- مرتد شدن:اگر شخص روزه دار دچار کفر يا يکي از نواقض اسلام شود روزه اش هم باطل مي شود به دليل اين که انسان کافر ومرتد تمام اعمالش حبط وتباه مي شود، مثلا اگر غير خدا را به فرياد بطلبد و جهل نداشته باشد روزه اش باطل مي شود.

اعمال مباحي که روزه را باطل نمي کند
افطار نکردن تا سحر 2- حمام کردن: از ابوبکره رضي الله عنه روايت است که همانا رسول الله صلى الله عليه و سلم را درعرج(اسم مکاني است) ديدم در حالي که روزه بودند از شدت گرما وتشنگي بر سرشان آب مي ريختند(صحيح سنن ابوداوود2072) وعايشه وام سلمه رضي الله عنهما روايت کرده اند که رسول الله صلى الله عليه و سلم درروز(بعد از فجر) غسل مي کردند و روزه بودند (رواه بخاري 1925- مسلم1109)
3- احتلام شدن درروز 4- صبح کردن در حالت جنابت 5- خون دادن براي آزمايش و... 6 - حجامت: رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((روزه شخص حجامت کننده وشخصي که برايش انجام داده باطل است)) (صحيح،الترمذي 774- ابوداوود 2367) جمهورعلما نظر بر منسوخ شدن اين حديث دارند چون رسول الله صلى الله عليه و سلم اين حديث را در اوايل فرموده اند واحاديث بعدي اين موضوع را روشن مي کند. ابن عباس رضي الله عنه مي فرمايد: همانا رسول الله صلى الله عليه و سلم حجامت مي کردند در حالي که ايشان روزه بودند (رواه بخاري 1939) وابو سعيد خدري رضي الله عنه مي فرمايد: رسول الله صلى الله عليه و سلم اجازه دادند به حجامت کردن براي شخص روزه دار(صحيح ، مصنف ابن ابي شيبه( 3/51-53) الاءرواء الغليل 74/4) ودر ميان صحابه ابن عباس- ابوسعيد- ابن مسعود- ام سلمه- حسين بن علي- عروة بن زبيروسعيد بن جبيررضي الله عنهم حجامت را باعث باطل شدن روزه ندانسته اند. 7- تزريق آمپول ومصرف قطره8- آب دادن به دهان وبيني در وضو: اگر در اين هنگام آب بدون اراده ازحلق پايين برود اشکالي ندارد. از لقيط بن صبره رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((در استنشاق(آب به بيني دادن) مبالغه کنيد مگر اينکه روزه باشيد))(صحيح سنن ابوداوود 129)
9- سيواک يا مسواک زدن 10- مزه کردن غذا توسط آشپزبراي نياز وبدون آنکه از گلويش 