لنساء/69) ذَلِكَ الْفَضْلُ مِنَ اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ عَلِيمًا(النساء/70)
ترجمه: و اگر ما بر آنان مقرر می‌داشتیم که خود را بکشید و یا از خانه‌هاتان خارج شوید جز اندکی از ایشان آنرا انجام نمی‌دادند، واگر ایشان انجام می‌دادند آنچه به آن پند داده می‌شدند، برای ایشان بهتر و استوارتر بود(66) و آنگاه است که ما از جانب خود پاداشی عظیم به آنان می‌دادیم(67) و بی‌شک آنان را به راه راست هدایت می‌کردیم(68) و کسانیکه خدا و رسول را اطاعت کنند پس ایشان همدم خواهند شد با آنانکه خدا نعمتشان داده از پیامبران و راستگویان و شهیدان وشایستگان، و ایشان نیکو رفیقانند(69) آن فضل و برتری از خداست، و خدا دانای کافی است.(70)
نکات: جملة: وَلَوْ أَنَّا ... دلالت دارد که دین اسلام، دین سهل، و تکالیف آن سخت نیست، حق‌تعالی به قوم یهود فرمان داد که خود را بکشید، ولی به مسلمین چنین فرمانی نداد، اگرچه بعضی از اصحاب رسول(ص) گفتند اگر حق تعالی ما را أمر کند به خودکشی و خروج از اموال، اطاعت خواهیم کرد، مانند ثابت بن قیس که با یک نفر یهودی مناظره کرد، آن یهودی گفت حضرت موسی(ع) ما را أمر به خودکشی کرد ما اطاعت کردیم، و محمد(ص) شما را أمر به جهاد می‌کند شما را کراهتی است، ثابت گفت: اگر محمد(ص) مرا امر کند که خود را بکشم، البته اطاعت خواهم کرد. و همچنین از ابن مسعود و عمر نیز نقل شده که گفتند: " لو أمرنا ربنا بقتل أنفسنا لفعلنا والحمدلله الذی لم یأمرنا". وجمله: لَكَانَ خَيرًا لَهُمْ؛ دلالت دارد كه تمام اوامر ونواهی إلهی برای بنده نافع است، اگر اطاعت كند. وجملة:وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا دلالت دارد که عمل‌کردن به فرمان إلهی موجب ثابت قدم وازدیاد ایمان است، و انجام هر عملی موجب بر اقدام عمل خیر دیگراست. وجملة: وَمَنْ يطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ... دلالت دارد؛ که اطاعت خدا و رسول موجب رفاقت و حشر با أنبیاء و صالحین است نه صرف ادعای محبت، و لذا در حدیث آمده که ثوبان غلام رسول خدا(ص)، رسول خدا را بسیار دوست می‌داشت، و از فراق حضرت محزون می‌شد، روزی نزد حضرت آمد در حالیکه رنگ او پریده و لاغر شده و افسرده بود، حضرت فرمود چگونه است حالت؟ عرض کردم من دردی ندارم جز وحشت از دوری شما، و چون یاد آخرت می‌کنم، می‌ترسم شما را نبینم، زیرا اگر از اهل جنت باشم درجة من به درجة شما نمی‌رسد، و شما را نمی‌بینم، و اگر اهل بهشت نباشم که ابدا شما را نخواهم دید، و همچنین عده‌ای از اصحاب از این مقوله سخن گفتند، پس این آیه نازل شد که هر کسی اطاعت خدا و رسول(ص) کند حشر او با انبیاء و صالحین و ... خواهد بود، و اگرچه در درجات آنان نباشد، ولی حجاب و مانعی از زیارت ودیدار ایشان ندارد. و از جملة:مِنَ النَّبِيينَ و ... استفاده می‌شود تقدم انبیاء بر تمام آنان که در آیه ذکر شده، و سپس صدیقین تقدم بر دیگران دارند، و سپس شهداء تقدم رتبه دارند بر صالحین، و مقام شهداء از این جهت نیست که به دست کفار شهید شدند، بلکه مقامشان از جهت این است که اینان قولا و عملا شهادت به حق دادند، و دیگران قولاً شهادت می‌دهند، ولی ایشان هم با زبان شهادت دادند و هم با شمشیر و سنان. ومقصود از صدیقین کسانیند که زودتر به انبیاء تصدیق کردند ومقتدای دیگران شدند در تصدیق، ماند علی بن ابی طالب(ع) و ابوبکر و مؤمن آل فرعون مؤمن آل یاسین و باضافه عادتشان راستی و درستی بوده است.آيه 71 الي 74
متن آيه:
يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا(النساء/71) وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَي إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا(النساء/72) وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَينَكُمْ وَبَينَهُ مَوَدَّةٌ يا لَيتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا(النساء/73) فَلْيقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يشْرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيقْتَلْ أَوْ يغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا(النساء/74)
ترجمه: ای مؤمنین سلاح خود را در برگیرید و بر حذر باشید، پس دسته‌دسته حمله کنید و یا همگی(71) و به تحقیق بعضی از شما کسانیند که سستی می‌کنند، پس اگر به شما مصیبتی برسد می‌گوید حقیقتا خدا بر من نعمت داده که با آنان حاضر نشدم(72) و اگر به شما از جانب خدا بهره‌ای برسد گویا بین شما و بین او دوستی نبوده می‌گوید ای کاش من با ایشان بودم به پیروزی وبهرة بزرگی نائل بودم(73) پس باید کارزار کنند آنانکه می‌فروشند زندگی دنیا را به آخرت، و آنکه در راه خدا قتال کند پس کشته شود و یا پیروز گردد پس به زودی او را أجر بزرگی خواهیم داد.(74)
نکات: جملة: خُذُوا حِذْرَكُمْ  دلالت دارد بر اهمیت اسلحه و حفظ آن، و مسلمین باید همیشه مسلح باشند، وکسی آنان را خلع سلاح نکند زیرا بیدار بودن و برحذر بودن از دشمن از واجبات إلهی است که در قرآن ذکر شده. متأسفانه مسلمین زمان ما از دشمن اسلام برحذر نیستند، ولی اگر کسی برخلاف موهومات ایشان سخن گوید بیدار و هشیار و برحذرند و او را می‌کوبند.آيه 75
متن آيه:
وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا
ترجمه: و شما را چه شده که قتال نمی‌کنید در راه خدا و در راه نجات ناتوانان از مردان و زنان و فرزندانی که می‌گویند پروردگارا ما را از این قریه‌ای که اهلش ستمکار است خارج ساز، و قرار بده برای ما از نزد خودت سرپرستی، و قرار بده برای ما از نزدت یاری ‌کننده‌ای.(75)
نکات: جملة: وَالْمُسْتَضْعَفِينَ ... دلالت دارد که اگر عده‌ای از مسلمین در گوشه‌ای از دنیا ضعیف و زیردست کفار شدند و یا به آنان ستم و از مراسم دینی ممنوع می‌شدند باید سایر مسلمین در راه نصرت ایشان قیام و اقدام به جهاد کنند. رسول خدا(ص) فرموده: "من سمع رجلا یقول یا للمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم". یعنی: کسی که بشنود مردی می‌گوید ای مسلمین بدادم برسید پس او را اجابت نکند مسلمان نیست. و جملة: وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيا، دلالت دارد که مسلمین از خودشان باید زمامدار و سرپرستی داشته باشند، و اگر ندارند باید درصدد تهیة سرپرست بوده و از خدا بخواهند وسائل آن فراهم شود و إلا اگر برای ایشان سرپرستی نباشد همواره ناتوان و مغلوبند.آيه 76 الي 77
متن آيه:
الَّذِينَ آمَنُوا يقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِياءَ الشَّيطَانِ إِنَّ كَيدَ الشَّيطَانِ كَانَ ضَعِيفًا(النساء/76) أ