  پسندیده‌تر  نیست‌،  پس  درآنها  بسیار  تهلیل  و  تکبیرو  تحمید  بگوئید  =  الله  اکبر الله  اکبر  الله  اکبر  لااله  الا  الله  و  الله  اکبر  و  لله  الحمد]"‌.

ابن  عباس  در  تفسیر  آیه‌:" ويذكروا اسم الله في أيام معلومات [3]  [و  نام  خدا  را  در  روزهای  دانسته  شده  یادکنند]‌"‌،‌گفته  است‌که‌: ‌“‌مراد  ده  روزه  اول  ذی  الحجه  است‌“‌‌.  “‌ابن  عمر  و  ابوهریره  در  این  ده  روزه  به  بازار  می‌رفتند  و  تکبیر  می‌گفتند،  مردم  نیز  تکبیر  را  تکرارمی‌کردند“‌.  به  روایت  بخاری‌.  و  سعید  بن  جبیر  در  این  ده  روزه  آنقدر کوشش  و  تلاش  می‌کردکه  نزدیک  بودکه  از  عهده‌اش  برنیاید.  اوزاعی  گفته  است‌:  شنیده‌ام‌که  عمل  خیردر  این  ده  روزباندازه  جنگ  در  راه  خداکه  روزش  روزه  و  شبش  نگهبانی  داشته  باشی  ثواب  دارد،  مگر  اینکه  درآن  جنگ‌کسی  به  شهادت  برسدکه  درآنصورت  جنگ  و  جهاد  ثوابش  بیشتر  است‌.  اوزاعی‌گفته  است‌: “‌این  حدیث  را  مردی  از  بنی‌مخزوم  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم  برایـم  روایت  کرد“‌.  از  ابوهریره  روایت  است  که‌،     پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:" ما من أيام أحب إلى الله أن يتعبد له فيها من عشر ذي الحجة يعدل صيام كل يوم منها بصيام سنة وقيام كل ليلة منها بقيام ليلة القدر   [‌خداوند  عبادت  در  این  ده  روزه  ذی  الحجه  را  بیش  ازاوقات  دیگر  دوست  دارد،  روزه هریک  ازآنها  برابر  است  با  روزه  یکسال  وعبادت  هرشب  ازآنها  برابراست  با  عبادت  شب  لیله  القدر]"‌. به  روایت  ترمذی  و  ابن  ماجه  و  بیهقی‌.  

15-‌تهنیت  وتبریک  عید  مستحب  است‌:  
جبر  بن  نفیرگفت‌:  یاران  پیامبر صلی الله علیه و سلم  چون  درروزعید  بهم  می‌رسیدند،  به  یکدیگر  می‌گفتند:" تقبل منا ومنك    [خداوند  از  ما  و  از  شما  بپذیرد]"‌.  حافظ‌ گفته  است‌:  اسناد  این  روایت ‌“‌حسن‌“‌  است‌.  

16  -‌تکبیرگفتن  در  روزهای  عید:  
تکبیرگفتن  در  روزهای  عید  فطر  و  عید  قربان  سنت  است‌.  درباره  عید  فطر  خداوند  فرموده:" ولتكملوا العدة ولتكبروا الله على ما هداكم ولعلكم تشكرون  [4]  [و  تا  اینکه  شماره  روزهای  یک  ماه  را  تکمیل‌کنید  وبپاس  اینکه  خداوند  شما  را  هدایت  کرده  است  او  را  تکبیرگویید  و  باشدکه  شما  سپاسگزار  او  باشید]"‌.  و  درباره  عید قربان  خداوند  می‌فرماید:" واذكروا الله في أيام معدودات  [5].  در  روزهای  ایام  التشریق  ذکر  خدا  کنید“‌.  و " كذلك سخرها لكم لتكبروا الله على ما هداكم   [6] [و  همچنین  خداوند  آن‌ها  را  برایتان  رام‌کرده  است  تا  به  پاس  اینکه  شما  را  هدایت‌کرده  است  او  را  تکبیرگویید]"‌.  جمهور  علما  می‌گویند  که  ابتدای  تکبیرگفتن  در  روز  عید  فطر  از  هنگام  بیرون  رفتن  برای  نماز  است  تا  اینکه  خطبه  عید  آغاز  می‌شود  و  در  این  باره  احادیث  ضعیفی  نقل  شده  است‌.  اگرچه  دراین  باره‌،  بطورصحیح  ازابن  عمرو  دیگر  اصحاب  روایت  موجود  است‌،  حاکـم  گفته  است‌:  این  سنت  متداول  اهل  حدیث  می‌باشد.  مالک  و  احمد  و  اسحاق  و  ابوثور  نیز  چنین  گفته‌اند.  وگروهی  گفته‌اند:  تکبیر  شب  عید  فطر  از  هنگام  رویت  هلال‌،  تا  وقت  خروج  مردم‌،  برای  نمازگاه  و  بیرون  آمدن  امام  است‌.

وقت  تکبیرگفتن  درعید  قربان  ازصبح  روزعرفه  تا  عصرایام  التشریق  است‌.  ایام  التشریق  عبارت  است  از  روزهای  یازدهم  و  دوازدهم  و  سیزدهم  ماه  ذی‌الحجه‌.  حافظ  در  “‌الفتح‌“‌ ‌گفته  است‌:  هیچ  حدیث  صحیحی  دراین  باره  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم  به  ثبوت  نرسیده  است‌.  و  صحیحیترین  سخنی‌که  در  این  باره  نقل  شده‌،  سخنی  است‌که  از  علی  و  ابن  مسعود  نقل  شده  است‌که‌گفته‌اند  از  صبح  روز  عرفه  تا  عصرآخر  ایام  “‌منی‌“‌  می‌باشد.  ابن  المنذر  و  دیگران  آن  را  ذکرکرده‌اند.  امام  شافعی  و  احمد  و   ابو یوسف  و  محمد  نیز  بدین  رای  عمل‌کرده  و  مذهب  عمر  و  ابن  عباس  است‌.  

استحـاب  تکبیر گفتن  در  ایام  التشریق  اختصاص  به  یک  وقت  معین  ازآن  روزها  ندارد.  بلکه  در  تمام  اوقات  این  سه  روز  مستحب  است‌.  بخاری‌گفته  است‌:  عمر  بن  خطاب  درخیمه  خویش  در"‌منی‌“  تکبیرمی‌گفت  و  اهل  مسجد  آن  را  می‌شنیدند  و  تکبیر  می‌گفتند  و  اهل  بازار  نیزآن  را  تکرار  می‌کردند  و  صدای  تکبیر  در  سراسر ‌“‌منی‌“‌ طنین  می‌انداخت‌.  ابن  عمر  دراین  سه  روز  بعد  از  نمازهای  فرض  و  در  رختخواب  و  در  خیمه‌اش  و  مجلس  و  بهنگام  راه  رفتن‌،  تکبیرات  را  می‌گفت‌.  و  میمونه  در  روز  قربانی  تکبیر  می‌گفت‌.  و  زنان  پشت  سر ابان  بن  عثمان  و  عمر  بن  عبدالعزیز  در  شبهای  ایام  الثشریق  همراه  با  مردان  درمسجد  تکبیرمی‌گفتند.  حافظ  در“‌الفتح‌“‌ ‌گفته  است‌:  از این  اخبار برمی‌آید که  دراین  ایام  بعد  ازنمازهای  فرض  و  دیگراوقات  تکبیر  گفته‌اند.  ولی  علماء  با  هـم  اختلاف  دارند:  بعضی  گفته‌اند:  تکبیر  بعد  از  نمازها  می‌شود.  و  بعضی‌گفته‌اند  تنها  بعد  ازنمازهای  فرض‌گفته  می‌شود.  و  بعضی‌ گفته‌اند:  

تکبیرگفتن  اختصاص  به  مردان  دارد  نه  زنان  و  برای  جماعت  است  نه  برای  منفردین  ر  بعد  از  نمازهای  فرض  اداء  است  نه  نمازهای  فرض  قضاء‌. برای  مقیمین  است  نه  برای  مسافرین  و  برای  ساکنان  شهرهاست  نه  برای  ساکنان  روستاها.

از ظاهر سخن  بخاری  چنین  برمی‌آیدکه  برای  همه  آنها  مستحب  است  و  اخبارو  آثاری‌ که  ذکرکرده  است‌،  سخن  وی  را  تایید  می‌کند.  در باره  الفاظ  تکبیر  میدان  وسیع  است  ولی  صحیحترین  صورت  تکبیر آنست ‌که  عبدالرزاق  با  سند  صحیح  ازسلمان  روایت‌کرده  است‌:  الله أكبر، الله أكبر، الله أكبر كبیرا.   و  از  عمربن  خطاب  و  ابن  مسعود چنین  آمده  است‌:
"الله أكبر الله أكبر لا إله إلا الله، و الله أكبر الله أكبر و لله الحمد"
*‌*  *  *  *  *  *  *  *  
سپاس  برای  خداوندکه  ترجمه  قسمت  “‌صلاه‌“  ازجلد  اول‌ کتاب  شریف ‌“‌فقه  السنه‌“‌
بتاریخ  ١٣٦٢.٤.١١  برابر  بیستم  ماه  رمضان  المبارک  پایان  پذیرفت‌.  
سنندج  -‌ابراهیمی  
--------------------------------------------------------------------------------
[1] -‌حنفیه  می‏‎گویند  در  رکعت  اول  سه  بار  تکبیر  بعد  از  تکبیره  الاحرام  و  پیش  از  قرائت‌،  و  در  رکعت  دوم  سه  بار  بعد  از  قرائت  تکبیرگفته  می‌شود.
[2] -‌امام  شافعی  و  امام  احمد  میگویند:  مستحب  است  در  بین  تکبیرات  این  کلمات  را  گفت‌:  سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله والله اکبر.  ابوحنیفه  و  مالک  می‏‎گویند  باید  تکبیرات  متوالی‌گفته  شود  نیازی  به  ذکر  نیست.‌
[3] -حج/28.
[4] -بقره/185.
[5] -بقره/203.
[6] -حج/37.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:167.txt">تعریف  زكات</a><a class="text" href="w:text:168.txt">زكات  بر  چه  كسانی  واجب  است</a><a class="text" href="w:text:169.txt">شرایط  حد  نصا‌ب  در  زكا‌ت‌</a><a class="text" href="w:text:170.txt">پرداخت  زكات  از اموال ‌كودك  و 