ده‌اند، ذکر و شکري که موجب پيدايش محبت خداوند در قلب آنها مي‌شد، و طوري عظمت و اسماء و صفات خدا را ذکر مي‌کردند و مردم را به طاعت و شکر و ذکر دعوت مي‌نمودند که قلب آنها مملواز محبت به خدا مي‌شد به طوري ک شنوندگان جلسه را ترک مي‌کردند در حالي که خدا را دوست داشتند وخدا هم آنها را دوست داشت. پيامبر ص در خطبه‌هايش بسيار قران مي‌خواند خصوصاً سوره «ق» را[7]، ام هشام بنت حرث بن نعمان گويد : (ما حفظت ق إلا من في رسول الله ص مما يخطب بها علي المنبر)[8] «سوره ق را حفظ نکردم مگر از زبان پيامبر ص که هنگام خطبه بسيار آنرا بر منبر تکرار مي‌کرد».

وجوب سکوت و حرمت سخن گفتن هنگام خطبه:
از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (إذا قلت لصاحبک يوم الجمعة أنصت و الإمام يخطب فقد لغوت)[9] «هرگاه هنگام خطبه امام به دوستت گفتي ساکت شو، سخن باطلي گفته‌اي».
..........................
[1]) صحيح : [الإرواء 262[، خ (631/111/2).
[2]) صحيح : [صو ج 2100]، [الإرواء 618]ف م (869/594/2). امام نووي مي‌گويد : «مئنة» با فتحه ميم و کسره همزه و تشديد نون بمعني علامت و نشانه است.
[3]) صحيح : [ص. ت 418]، م (886/591/2)، ت (91505/2).
[4]) صحيح : [ص. ج 4711]، [الإرواء 611]، م (866/591/2)، ت (505/9/2).
[5]) صحيح : [ص. نس 1331]، م (467/592/2)، نس (188/3).
[6]) اين خطبه، خطبه حاجت نام دارد که پيامبر ص خطبه‌ها و دروس و موعظه‌هايش را با آن شروع مي‌کرد. علامه الباني در اين باره رساله‌اي نافع دارد، به آن مراجعه شود.
[7]) زاد المعاد (116/1).
[8]) متفق عليه : خ (934/414/2)، م (851/582/2)، نس (104/3)، جه (1110/352/1)، د (1099/460/3) با اختصار، ت (5111/12/2) بنحوه.
[9]) صحيح : [ص. جه 911]، نس (112/3)، جه (1110/356/1)، بنحوه.جمعه با چه درك مي شود
 
نماز جمعه دو رکعت و بصورت جماعت است پس اگر کسي که جمعه بر او واجب نيست به نماز جمعه نيايد يا عذري داشته باشد، بايد نماز ظهر را چهار رکعت بخواند و کسي که يک رکعت را دريابد جمعه را دريافته است : 

از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (من أدرک رکعة من صلاة الجمعة فقد أدرک الصلاة)[1] «کسي که يک رکعت از نماز جمعه را دريابد نماز (جمعه) را دريافته است».
..........................
[1]) صحيح : [الإرواء 622]، [ص. ج 5999]، نس (112/3)، جه (1121/356/1)، بنحوه.خواندن نماز قبل از نماز جمعه وبعد از آن
 
از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (من اغتسل يوم الجمعة ثم أتي المسجد فصلي ما قدرله، ثم أنصت حتي يفرغ من خطبته، ثم يصلي معه، غفرله ما بينه و بين الجمعة الأخري و فضل ثلاثة أيام)[1] «کسي که روز جمعه غسل کند سپس به نماز جمعه برود و آنچه براي او مقدر شده نماز بخواند سپس تا فارغ شدن (امام) از خطبه ساکت شود؛ سپس با او نماز بخواند، گناهان (صغيره‌ي) بين اين جمعه و جمعه ديگرش و سه روز اضافه بخشوده مي‌شود».

پس هر کس قبل از نماز جمعه به مسجد بيايد، تا زماني که امام به مسجد مي‌آيد، هر آنچه را که مي‌خواند بدون محدوديت نماز بخواند.

اما آنچه امروزه به نام سنت قبل از جمعه معروف است اصلي در سنت صحيح ندارد و معلوم است که : «پيامبر ص بعد از آنکه بلال اذان را مي‌گفت شروع به خطبه مي‌کرد و بطور قطع هيچ کسي بلند نمي‌شد تا دو رکعت نماز سنت بخواند و اذان جمعه بيش از يکي نبوده، پس چه وقتي آنها سنت جمعه را خواندند؟».[2]

أما بعد از نماز جمعه مي‌تواند چهار رکعت يا دو رکعت نماز سنت بخواند (به دليل احاديث زير) : 

از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (إذا صلي أحدکم الجمعة فليصل بعدها أربعا)[3] «هرگاه يکي از شما نماز جمعه را خواند، بعد از آن چهار رکعت بخواند».

از ابن عمر روايت است که : (أن النبي ص کان لايصلي بعد الجمعة حتي ينصرف فيصلي رکعتين في بيته)[4] «پيامبر ص بعد از جمعه نماز نمي‌خواند تا بيرون مي‌رفت سپس دو رکعت را در خانه مي‌خواند».
........................
[1]) صحيح : [ص. ج 6062]، م (857/587/2).
[2]) زاد المعاد (118/1).
[3]) صحيح : [الإرواء 625]، [ص. ج 640]، م (882/600/2)، اين لفظ مسلم است، د (1118/481/3)، ت (522/17/2).
[4]) متفق عليه : م (822 – 71/600/2)، خ (937/425/2)، در روايت بخاري عبارت «في بيته» وجود ندارد.آداب روز جمعه

مستحب است کسي که در نماز جمعه شرکت مي‌کند اعمالي را که در احاديث زير آمده انجام دهد:
از سلمان فارسي روايت است که پيامبر ص فرمود : (لايغتسل رجل يوم الجمعة ويتطهر ما استطاع من الطهر، و يدهن من دهنه، أو يمس من طيب بيته، ثم يخرج فلايفرق بين اثنين، ثم يصلي ما کتب له، ثم ينصت أذا تکلم الإمام، إلا غفرله ما بينه و بين الجمعة الأخري)[1] «هر کس در روز جمعه غسل و در حد توان نظافت و از روغن و بوي خوش خانه‌اش استفاده کند؛ سپس به مسجد برود و بين هيچ دونفري فاصله نياندازد و آنچه براي او مقدر شده نماز بخواند، سپس وقتي امام شروع به خطبه کرد ساکت شود، گناهان (صغيره) او از اين جمعه تا جمعه بعدي بخشوده مي‌شود».

از ابوسعيد روايت است : (من اغتسل يوم الجمعة، و لبس من أحسن ثيابه، و مس من طيب إن کان عنده ثم أتي الجمعة فلم يتخط أعناق الناس، ثم صلي ما کتب الله له، ثم أنصت إذا خرج إمامه حتي يفرغ من صلاته کانت کفارة لما بينها و بين الجمعة التي قبلها)[2] «هرکس در روز جمعه غسل کند و از بهترين لباسهايش بپوشد و اگر بوي خوش نزد او بود، استفاده کند، سپس به نماز جمعه برود و از روي گردن مردم قدم برندارد، سپس آنچه خداوند براي او مقدر کرده نماز بخواند؛ سپس از هنگامي که امام براي خطبه خارج مي‌شود تا موقع تمام شدن نماز ساکت شود، (جمعه او) کفاره گناهاني مي‌شود که بين اين جمعه و جمعه قبل انجام داده است».

از ابوهريره رض روايت است که پيامبر ص فرمود : (إذا کان يوم الجمعة کان علي کل باب من أبواب المسجد ملائکة يکتبون الناس علي قدر منازلهم الأول فالأول، فإذا جلس الإمام طووا الصحف و جاءوا يستمعون الذکر، و مثل المهجر کمثل الذي يهدي بدنة ثم کالذي يهدي بقرة، ثم کالذي يهدي الکبش، ثم کالذي يهدي الدجاجة ثم کالذي يهدي البيضة)[3] «وقتي که روز جمعه فرا مي‌رسد؛ در کنار هر يک از درهاي مسجد فرشته‌اي قرار مي‌گيرد و درجات مردم را به ترتيب بر حسب وارد شدنشان، يکي پس از ديگري مي‌نويسند، و وقتي که امام شروع به خواندن خطبه کند دفترهايشان را درهم مي‌پيچند و به خطبه گوش مي‌دهند. و ثواب کسي که زود به مسجد مي‌آيد، مانند کسي است شتري را قرباني کرده، و سپس مانند کسي که گاوي را قرباني کرده، و سپس مانند کسي که قوچي را قرباني کرده، سپس مانند کسي که مرغي را قرباني کرده، سپس مانند کسي که تخم مرغي را قرباني کرده است».
..........................
[1]) صحيح : [ص. ج 7736]، خ (883/370/2).
[2]) صحيح : [ص. ج 6066]، د (339/7/2).
[3]) متفق عليه : [ص. 7750]، م (850/587/2)، نس (98/3)، جه (1092/347/1).اذكار و دعاهاى مستحب روز جمعه

1- صلوات و سلام بسيار بر پيامبر ص فرستادن:
از اوس بن اوس روايت است که پيامبر ص فرمود : (إن من أفضل أيامکم يوم الجمعة، فيه خلق آدم، و فيه قبض، و فيه النفخة، و فيه الصعقة، فأکثروا علي من الصلاة فيه فإن صلاتکم معروضة علي، قالوا : يا رسول الله، و کيف تعرض عليک صلاتنا و قد أرمت؟ فقال : إن الله عزوجل حرم علي الأرض أن تأکل أجساد الأنبيا