ب الظما و ابتلت العروق و ثبت الأجر إن شاء الله)[10] «تشنگي بر طرف شد و رگ‌ها تر و خيس شدند إن شاء الله اجر و پاداش بر جاي ماند».
.........................
[1]) متفق عليه :خ (1923/139/4)، م (1095/770/2)، ت (703/106/2)، نس (141/4)، جه (1692/540/1).
[2]) صحيح : [ص. ج 2945]، حب (884/223).
[3]) متفق عليه : خ (1921/138/4)، م (1097/771/2)، ت (699/104/2)، نس (143/4)، جه (1694/540/1).
[4]) صحيح : [ص. ج 607]، د (2333/475/6)، کم (426/1).
[5]) قسمتي از حديث «کل عمل ابن ادم ...» مراجعه شود به ص (257).
[6]) صحيح : [مختصر خ 921]، خ (1903/116/4)، د (2345/488/6)، ت (702/105/2).
[7]) متفق عليه : خ (6/30/1)، م (2308/1803/4).
[8]) متفق عليه : خ (1957/198/4)، م (1098/771/2)، ت (695/103/2).
[9]) حسن صحيح : [ص. 2065]، د (2339/481/6)، ت (692/102/2).
[10]) حسن : [ص. د 2066]، د (2340/482/6).آنچه براي روزه‌دار مباح است
 
1- غسل بمنظور خنک شدن:
از ابوبکر بن عبدالرحمن از بعضي از اصحاب پيامبر ص روايت است : (لقد رأيت رسول الله ص بالعرج يصب علي رأسه الماء وهو صائم من العطش أو من الحر)[1] «پيامبر ص را در عرج (روستايي اطراف مدينه) ديدم که روزه بود واز تشنگي يا گرما آب بر سرش مي‌ريخت».

2- مضمضه و استنشاق بدون مبالغه:
از لقيط بن صبره روايت است که پيامبر ص فرمود : (وبالغ في الاستنشاق إلا أن تکون صائما)[2] «و در استنشاق مبالغه کن مگر اينکه روزه باشي».

3- حجامت:
از ابن عباس رض روايت است : (احتجم النبي ص و هو صائم)[3]. «پيامبر ص در حالي که روزه بود حجامت کرد».

و اگر بيم ضعف و سستي وجود داشت، حجامت مکروه است : از ثابت بناني روايت است : (سئل أنس بن مالک رض أکنتم تکرهون الحجامة للصائم؟ قال : لا، إلا من أجل الضعف)[4] «از انس بن مالک سؤال شد آيا شما حجامت را براي روزه‌دار مکروه مي‌دانستيد؟ گفت نه، مگر به خاطر ضعف و سستي».

4- بوسيدن زنان و بازي با آنها براي کسي که قادر به کنترل خود است:
از عايشه(رض) روايت است : (کان النبي رض يقبل و يباشر و هو صائم، و کان أملککم لإربه)[5] «پيامبر ص زنانش را مي‌بوسيد و با آنها بازي مي‌کرد در حالي که روزه بود، و او کسي بود که از همه شما بيشتر شهوتش را کنترل مي‌کرد».

5- صبح کردن در حالت جنابت:
به دليل حديثي که از عايشه و أم سلمه روايت است : (أن رسول الله رض کان يدرکه الفجر و هو جنب من أهله ثم يغتسل و يصوم)[6] «پيامبر رض صبح مي‌کرد در حالي که به دليل نزديکي با همسرانش جنب بود، سپس غسل مي‌کرد و روزه مي‌گرفت».

6- وصال (افطار نکردن) تا سحر:
از ابوسعيد خدري روايت است که از پيامبر ص شنيدم که فرمود : (لاتواصلوا، فأيکم أراد أن يواصل فليواصل حتي السحر. قالوا : فإنک تواصل يا رسول الله، قال لست کهيئتکم، إني أبيت لي مطعم يطعمني و ساق يسقين)[7] «دو روز را بدون افطار به هم وصل نکنيد و اگر کسي از شما خواست وصال کند تا سحر وصال کند. گفتند اي رسول خدا تو وصال مي‌کني، فرمود : من مانند شما نيستم، شب را به روز مي‌رسانم در حالي که طعام‌دهنده‌اي مرا طعام مي‌دهد و ساقي دارم که مرا آب مي‌دهد».(*)

7- سواک زدن، استعمال بوي خوش، چرب کردن موي سر و پوست، سرمه کردن چشم، مصرف قطره و تزريق آمپول:
دليل مباح بودن اين اشياء اصل برائت و عدم وجود دليل بر تحريم آنها است، چون اگر از جمله محرمات بر روزه‌دار مي‌بودند، خدا و رسول او آن را بيان مي‌کردند :

) وَ مَا کَانَ رَبُّکَ نَسِيّاً (   (مريم : 64)
«پروردگارت هرگز فراموشکار نبوده است».
.........................
[1]) صحيح : [ص. د 2072]، د (2348/492/6).
[2]) تخريج در ص (35).
[3]) صحيح : [ص. د 2079]، خ (1939/174/4)، د (2355/498/6)، ت (772/137/2)، ترمذي عبارت «و هومحرم ...» را هم زياد کرده است.
[4]) صحيح : [مختصر 947]، خ (1940/174/4)، خون دادن حکم حجامت را دارد ولي اگر خون‌دهنده بيم داشت که دچار ضعف مي‌شود در روزه خونندهد مگر اينکه ضرورت ايجاب کند.
[5]) متفق عليه : خ (1927/149/4)، م (1106 – 65- 771/2)، د (2365/9/7)، ت (725/116/2).
[6]) متفق عليه : خ (1926/143/4)، م (1109/779/4)، د (2371/14/7)، ت (776/139/2).
[7]) صحيح : [ص. 269]، خ (1967/208/4)، د (2344/487/6).
*) منظور از طعام و آب در اينجا، طعام و آب معنوي است و گرنه وصال تحقق پيدا نمي‌کند «مترجم».روزه سنت

پيامبر ص روزه گرفتن در ايام زير را مورد تشويق قرار داده است :
1- شش روز شوال:
از ابوايوب انصاري روايت است که پيامبر ص فرمود : (من صام رمضان ثم أتبعه ستا من شوال کان کصيام الدهر)[1] «کسي که ماه رمضان و بدنبال آن شش روز از ماه شوال را روزه بگيرد مانند اينست که يک سال کامل روزه گرفته باشد».

2 و 3- روز عرفه براي غير حاجي و روز عاشورا و روز قبل از آن:
از ابوقتاده روايت است : (سئل رسول الله ص عن صوم يوم عرفة؟ فقال : يکفر السنة الماضية و الباقية، و سئل عن صوم يوم عاشوراء؟ فقال يکفر السنة الماضية)[2] «از پيامبر ص درباره روزه روز عرفه سؤال شد فرمود : گناهان سال گذشته و سال جاري را از بين مي‌برد و درباره روزه روز عاشورا از او سؤال شد فرمود : گناهان سال گذشته را از بين مي‌برد».

از ام الفضل بنت حارث روايت است : (أن ناسا تماروا عندها يوم عرفة في صيام رسول الله ص فقال بعضهم: هو صائم، و قال بعضهم : ليس بصائم، فأرسلت إليه بقدح لبن و هو واقف علي بعيره بعرفة فشربه)[3] «مردم روز عرفه درباره روزه بودن پيامبر ص نزد من بحث و جدل کردند. بعضي از آنها گفتند : او روزه است و بعضي ديگر گفتند روزه نيست. من ظرفي از شير را برايش فرستادم، ايشان در حالي که روي شترش در عرفه ايستاده بود آن را نوشيد».

از ابوغطفان بن طريف مري روايت است : از ابن عباس رض شنيدم که مي‌گفت : (حين صام رسول الله ص يوم عاشوراء و أمر بصيامه، قالوا يا رسول الله إنه يوم تعظمه اليهود و النصاري فقال رسول الله ص : فإذا کان العام المقبل إن شاء الله صمنا اليوم التاسع. قال : فلم يأت العام المقبل، حتي توفي رسول الله ص)[4] «وقتي پيامبر ص روز عاشورا را روزه گرفت و به روزه گرفتن آن دستورداد، مردم گفتند اي رسول خدا عاشورا روزي است که يهود و نصاري آن را بزرگ مي‌دارند. پيامبر ص فرمود: سال بعد انشاء الله روز نهم را هم روزه مي‌گيريم. ابن عباس گفت : قبل از آنکه روز نهم سال بعد بيايد پيامبر ص فوت کرد».

4- زياد روزه گرفتن در ماه محرم:
از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (أفضل الصيام بعد رمضان شهر الله المحرم، أفضل الصلاة بعد الفريضة صلاة الليل)[5] «بهترين روزه بعد از ماه رمضان روزه ماه محرم و بهترين نماز بعد از نمازهاي فرض نماز شب است».

5- اکثر روزهاي ماه شعبان:
ازعايشه روايت است : (ما رأيت رسول الله ص استکمل صيام شهر قط إلا شهر رمضان، و ما رأيته في شهر أکثر منه صياما في شعبان)[6] «پيامبر ص را نديدم که ماهي را کامل روزه بگيرد، مگر ماه رمضان و اورا نديدم که در هيچ يک از ماهها به اندازه ماه شعبان روزه بگيرد».

6- روزهاي دوشنبه و پنجشنبه:
از اسامه بن زيد روايت است : (إن نبي الله ص کان يصوم يوم الإثنين و الخميس، و سئل عن ذلک فقال : إن أعمال العباد تعرض يوم الإثنين و الخميس)[7] «پيامبر ص روز دوشنبه و پنج‌شنبه را روزه مي‌گرفت. در اين باره از او سؤال شد، فرمود : اعمال بندگان در اين دو روز (پيش خدا) عرضه مي‌شود».

7- سه روز از هر ماه:
از عبدالله بن عمرو روايت است که پيامبر ص ب