ستی کردند و برای جمع كردن غنيمت سنگر خود را از دست دادند و لذا مشمول عنایت إلهی نشدند.آيه 154
متن آيه:
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيةِ يقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يبْدُونَ لَكَ يقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيبْتَلِي اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
ترجمه: سپس بر شما فرود آورد پس از غم آرامشی را در حال چرتی که فراگرفت جمعی از شما را و گروهی به فکر جانهای خود بودند، و به خدا گمان به ناحق بردند گمان زمان جاهلیت را، می‌گفتند آیا از این کار چیزی به نفع ما خواهد شد، بگو هر امری مخصوص خداست، در نزد خود مخفی می‌کردند آنچه را که برای تو آشکار نمی‌کردند می‌گفتند اگر از این کار چیزی به نفع ما بود دراینجا کشته نمی‌شدیم، بگو اگر در خانه‌هایتان بودید بدون شک آنانکه قتل بر ایشان مقدر شده، به مقتل خود می‌رفتند، و باید خدا آنچه را در سینه‌هایتان است آزمایش کند، و تا خالص گردد آنچه در دلهایتان است، و خدا به آنچه در سینه‌ها باشد داناست.(154)
نکات: این آیه از آیاتی است که تمام حروف هجاء از الف تا یاء در آن آمده است. و مقصود از جملة  ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيكُمْ ... قدرت‌نمائی و طرز یاری‌دادن خدا به رسول و به مؤمنین است که در وسط جنگ احد عده‌ای از مؤمنین را چرت گرفت، و بواسطة این چرت ترسشان برطرف و خستگی ایشان رفع شد، و صدماتی که برفقایشان وارد شده بود فراموش کرده و دو مرتبه به حمله پرداختند، و عدة دیگر که منافق بودند گمان ناحق به خدا بردند از قبیل اینکه گفتند نعوذ بالله خدائی وجودندارد و یا چرا وعدة نصرتی که داده دروغ بوده، و یا اینکه اگر ما حق بودیم چرا این صدمات بر ما وارد شد. البته مقداری از این خیالات را به زبان آوردند و مقداری را به زبان نیاورده، ولذا خدا فرموده: يخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ ... و حق‌تعالی هر قومی را به این ابتلاءات آزمایش می‌کند.آيه 155 الي 158
متن آيه:
إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ(آل عمران/155) يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يحْيي وَيمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ(آل عمران/156) وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيرٌ مِمَّا يجْمَعُونَ(آل عمران/157) وَلَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ(آل عمران/158)
ترجمه: براستی آنانکه از شما پشت کردند روز بر خورد آن دو جمع همانا شیطان بواسطة بعضی از کار وکسبشان ایشان را لغزانید و حقا که خدا از ایشان عفو نمود، براستی که خدا آمرزنده و بردبار است(155) ای مؤمنین نباشید مانند آنانکه کافر شدند و به برادران خود وقتی که قدم بر زمین زده و یا برای جنگ آماده می‌شدند گفتند: اگر نزد ما می‌ماندند نمی‌مردند و نه کشته می‌شدند تا خدا آن گمانرا در دلهای ایشان حسرتی قرار دهد، و خدا زنده می‌کند و می‌میراند و خدا به آنچه می‌کنید بیناست(156) و البته اگر در راه خدا کشته شوید ویا بمیرید آمرزش خدا و رحمت او بهتر است از آنچه جمع می‌کنند(157) و اگر بمیرید و یا کشته شوید البته بسوی خدا محشور می‌گردید.(158)
نکات: مقصود از جمل: إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا... همان نفراتی است که ازمیدان جنگ فرار کردند، ولی خدا ایشان را عفو نمود و توفیق داد بواسطةاینکه توبه کردند و برگشتند و بحمله پرداختند، و باضافه در غزوات دیگر ثبات قدم خود را در ایمان ثابت کردند.آيه 159 الي 161
متن آيه:
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ(آل عمران/159) إِنْ ينْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ وَإِنْ يخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي ينْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ(آل عمران/160) وَمَا كَانَ لِنَبِي أَنْ يغُلَّ وَمَنْ يغْلُلْ يأْتِ بِمَا غَلَّ يوْمَ الْقِيامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يظْلَمُونَ(آل عمران/161)
ترجمه: پس واسطة رحمت إلهی نرمی کردی برای ایشان و اگر تندخو و سخت‌دل بودی بی‌شک از دور تو پراکنده می‌شدند، پس از ایشان عفو کن و برای ایشان طلب آمرزش نما، و در کارها با ایشان مشورت کن وچون عزم وتصمیم گرفتی بر خدا توکل نما براستی که خدا دوست می‌دارد توکل‌کنندگان را (159) اگر خدا شما را یاری کند کسی بر شما غلبه نکند و اگر شما را رها کند پس کیست آنکه شما را پس از خذلان یاری کند و فقط بر خدا باید توکل‌ کنند مؤمنان(160) و هیچ پیامبری نباشد که خیانت کند و هر کس خیانت کند آنچه را خیانت کرده روز قیامت می‌آورد، سپس به هر کس به آنچه کسب کرده جزای تمام داده شود، و به ایشان ظلم نخواهد شد.(161)
نکات: یکی از صفات برجستة رسول خدا(ص) حلم و نرمی او بود که عرب بدخو را بدور خود جمع کرد و اگرنه از دور او پراکنده می‌شدند، و هر کس بخواهد علمدار ارشاد باشد و ثواب ارشاد را ببرد باید چنین باشد. و شاورهم دلالت دارد که رسول خدا(ص) مانند سایر مردم باید از فکر مردم استفاده کند، البته در أمور دنیوی. و جملة: وَمَا كَانَ لِنَبِي... دلالت دارد که هادی قوم نباید به آن قوم خیانت کندو از جهل آنان سوءاستفاده کند، وحتی از غنائم و بیت المال چیزی پنهانی برندارد. و رسول خدا(ص) فرمود: " من بعثناه علی عمل فغل شیئا جآء یوم القیامة یحمل علی عنقه". و لذا مأمور دولت باید بداند اگر در چیزی از اموال و قوانین خیانت ورزد گناه بزرگی مرتکب شده است.آيه 162 الي 163
متن آيه:
أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ(آل عمران/162) هُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يعْمَلُونَ(آل عم