ل اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: « إيًاكُمْ والظَّن، فإن الظَّنَّ أكذبُ الحدِيث، ولا تحَسَّسُوا، ولا تَجسَّسُوا ولا تنافَسُوا ولا تحَاسَدُوا، ولا تَباغَضُوا، ولا تَدابَروُا، وكُونُوا عِباد اللَّهِ إخْواناً كَما أمركُم. المُسْلِمُ أخُو المُسْلِم، لا يظلِمُه، ولا يخذُلُهُ ولا يحْقرُه، التَّقوى ههُنا، التَّقوَى ههُنا » ويُشير إلى صَدْرِه « بِحْسبِ امريءٍ مِن الشَّرِّ أن يحْقِر أخاهُ المسِلم، كُلُّ المُسلمِ على المُسْلِمِ حرَام: دمُه، وعِرْضُه، ومَالُه، إنَّ اللَّه لا يَنْظُرُ إلى أجْسادِكُمْ، وَلا إلى صُوَرِكُم، وأعمالكم ولكنْ يَنْظُرُ إلى قُلُوبِكُمْ».
 وفي رواية: « لا تَحاسَدُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَجَسَّسُوا ولا تحَسَّسُوا ولا تَنَاجشُوا وكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إخْوَاناً » .
 وفي رواية: « لا تَقَاطَعُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا تَبَاغَضُوا ولا تحَاسدُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إخْوَاناً » .
 وفي رواية: « لا تَهَاجَروا وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمِ على بيع بَعْضٍ » .
 رواه مسلم: بكلِّ هذه الروايات، وروى البخاري أكثَرَها.

1570- از ابو هريره رضی الله عنه روايت است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: از گمان بپرهيزيد، زيرا گمان دروغترين گفته ها است و جاسوسی همديگر را ننموده و همچشمی نکنيد و هم با همديگر حسد و دشمنی نورزيده و بيکديگر پشت مکنيد.
و همانطوريکه شما را امر نموده، ای بندگان خدا برادر باشيد.
مسلمان برادر مسلمان است، بر او ظلم نمی کند و ترک ياری اش نکرده و توهينش نمی نمايد و در حاليکه به سينه اش اشاره نمود و فرمود: پرهيزگاری اينجاست پرهيزگاری اينجاست. کافيست در بدی شخص همين که برادر مسلمانش را خوار کند، همهء مسلمان بر مسلمان حرام است، خونش و آبرويش و مالش. همانا خداوند به تن ها و پيکره های شما نمی نگرد، بلکه به دلها و اعمال شما می نگرد.
و در روايتی آمده که: با هم دشمنی و حسد نکرده و جاسوسی همديگر را ننمائيد و هم قيمت متاع را نيفزاييد (بدون اينکه قصد خريد را داشته باشيد، برای اينکه ديگری را بفريبيد) و ای بندگان خدا با هم برادر باشيد.
و در روايتی آمده که: با هم قطع رابطه نکرده و بهمديگر پشت نکنيد و دشمنی و حسد با هم نکرده و ای بندگان خدا با هم برادر باشيد.
و در روايتی آمده که: همديگر را ترک نکنيد و برخی از شما بر فروض ديگری نفروشد (يعنی معاملهء دو نفر را بهم نزند) مسلم آنرا به همهء اين روايت کرده و بخاری هم زيادتر آن را روايت نموده است.
ش: متأسفانه امروز نظرات اکثريت ما مبتنی بر ظن و گمان است وبسياری از عقدهء حقارت رنج می برند برای خورد کردن ديگران کوشش ميکنند بهر يکی برچسبی بزنند تا فقط خود و خودشان پاک و مقدس جلوه کنند و يکه تاز ميدان باشند، در حاليکه اين عمل از گناهان بزرگ بحساب می رود.

 1571- وعَنْ مُعَاويةَ رضي اللَّه عنْهُ قال: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَقُول: « إنَّكَ إن اتَّبعْتَ عَوْراتِ المُسْلِمينَ أفسَدْتَهُم، أوْ كِدْتَ أنْ تُفسِدَهُمَ » حديثٌ صحيح.     رواهُ أبو داود بإسناد صحيح.

1571- از معاويه رضی الله عنه روايت است که گفت:
از رسول الله صلی الله عليه وسلم شنيدم که می فرمود: هرگاه تو به دنبال کشف و ظاهر ساختن عيوب مسلمين باشی، فاسد شان کرده ای، يا نزديک است که فاسد شان کنی.

 1572- وعنِ ابنِ مسعودٍ رضي اللَّه عَنْهُ أنَّهُ أُتِىَ بِرَجُلٍ فَقيلَ لَه: هذَا فُلانٌ تَقْطُرُ لِحْيَتُهُ خَمرا، فقال: إنَّا قَدْ نُهينَا عنِ التَّجَسُّس، ولكِنْ إن يظهَرْ لَنَا شَيءٌ ، نَأخُذْ بِه، حَديثٌ حَسَنٌ صحيح.  رواه أبو داود بإسْنادٍ عَلى شَرْطِ البخاري ومسلم.

1572- از ابن مسعود رضی الله عنه روايت است که:
مردی را نزد او آورند و به او گفتند: اين فلانی است که از ريشش شراب می چکد. او گفت: ما نهی شديم از اينکه جاسوسی نمائيم و ليکن اگر چيزی برای ما آشکار شود به آن تمسک می جوييم.
قال الله تعالی: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ} الحجرات: ١٢

خداوند می فرمايد: ای مسلمانان احتراز کنيد ازبسياری گمان بد، هر آئينه  بعضی بدگمانی گناه است. حجرات: 12

 1573- وعنْ أبي هُرَيرةَ رضي اللَّه عنْهُ أنَّ رَسُول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: « إيَّاكُمْ وَالظًَّن، فإنَّ الظَّنَّ أكذَبُ الحَدِيثِ » متفقٌ عليه.

1573- از ابو هريره رضی الله عنه روايت است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: از گمان بپرهيزيد، زيرا گمان دروغترين سخن هاست.
قال الله تعالی: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى أَن يَكُونُوا خَيْراً مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاء مِّن نِّسَاء عَسَى أَن يَكُنَّ خَيْراً مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ} الحجرات: ١١
و قال تعالی: { وَيْلٌ لِّكُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ} الهمزة: ١

خداوند می فرمايد: ای مسلمانان تمسخر نکند گروهی گروهی ديگر را شايد که آن گروه از ايشان بهتر باشند، و زنان تمسخر نکنند زنان ديگر را احتمالاً آن زنان بهتر از ايشان باشند و عيبجوئی نکنيد در ميان خويش و يکديگر را به القاب بد مخوانيد، بدنامی است فاسقی بعد از ايمان آوردن، و آنکه توبه نکرد پس ايشان ستمکاران اند. حجرات: 11
و می فرمايد: وای بر هر عيب جوئی کننده وغيبت کننده ای. همزه: 1
 1574- وعنْ أبي هُرَيرة رضي اللَّه عَنْهُ أنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قالَ « بِحَسْبِ امْرِيءٍ مِنَ الشَّرِّ أن يحْقِرَ أخَاهُ المُسْلِمَ » رواه مسلم، وقد سبق قرِيباً بطوله.

1574- از ابوهريره رضی الله عنه روايت است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: بدی شخص را همين بس که برادر مسلمانش را خوار شمارد. مسلم. حديث بدرازی اش گذشت.

1575- وعَن ابْنِ مسعُودٍ رضي اللَّه عنه، عن النبي صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم  قال: « لا يَدْخُلُ الجَنَّةَ منْ كَانَ في قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْر، » فَقَالَ رَجُل: إنَّ الرَّجُلَ يُحِبُّ أنْ يَكُونَ ثَوْبُهُ حَسنا، ونَعْلُهُ حَسَنَة، فقال: « إنَّ اللَّه جَمِيلٌ يُحِبُّ الجَمَال، الكِبْرُ بَطَرُ الحَق، وغَمْطُ النَّاسِ » رواه مسلم.

1575- از ابن مسعود رضی الله عنه روايت است که:
پيامبر صلی الله عليه وسلم فرمود: آنکه به اندازهء يک ذره کبر در دلش باشد، به بهشت داخل نمی گردد.
مردی گفت: هر آئينه شخص دوست می دارد که جامه و کفشش نيکو باشد!
فرمود: خداوند زيبا است و زيبائی را دوست می دارد. کبر سرکشی در برابر حق و خوار شمردم مردم است.
و توضيحش پيش از اين در باب کبر بنحوی بهتر گذشت.

 1576- وعن جُنْدُبِ بن عبدِ اللَّه رضي اللَّه عنهُ قال: قالَ رسولُ اللَّه ص