 اينکه همراه با مسلمانان جهاد کنند. اگر بازهم سرباز زدند، از آنان جزيه بخواه اگر جواب مثبت دادند از آنان قبول کن و با آنان جنگ نکن، اگر بازهم سرباز زدند عليه آنان از خدا کمک بخواه و با آنان بجنگ».

از ابن عمر(رض) روايت است : (وجدت امرأة مقتولة في بعض مغازي رسول الله ص فنهي رسول الله ص عن قتل النساء و الصبيان)[2] «زني پيدا شد که در يکي از غزوه‌هاي پيامبر ص کشته شده بود، پس پيامبر ص از کشتن زنان و کودکان نهي فرمود».

پيامبرr معاذ بن جبل رض را به يمن فرستاد تا مردم آنجا را به اسلام دعوت کند، وصيت پيامبر ص به معاذ اين بود که : (إنک تأتي قوما أهل کتاب فادعهم إلي شهادة أن لا إله إلا الله و أني رسول الله، فإن هم أطاعوک لذلک فأعلمهم بأن الله تعالي افترض عليهم خمس صلوات في کل يوم وليلة، فإن هم أطاعوک لذلک، فأعلمهم بأن الله تعالي افترض عليهم صدقة تؤخذ من أغنيائهم، فترد علي فقرائهم، فإن هم أطاعوک لذلک، فإياک و کرائم أموالهم واتق دعوة المظلوم، فإنه ليس بينها و بين الله حجاب)[3] «تو به ميان قومي مي‌روي که اهل کتاب‌اند، آنان را به شهادت لا إله إلا الله و محمد رسول الله، دعوت کن، اگر از تو اطاعت کردند، به آنان خبر بده که خداوند در طول شبانه‌روز پنج نماز را بر آنان واجب کرده است، پس اگر اجابتت کردند، به آنان ياد بده که خداوند زکات را بر آنان واجب کرده که از سرمايه‌دارانشان گرفته شود و در اختيار فقرايشان قرار گيرد، اگر اطاعت کردند، از (گرفتن) اموال با ارزش آنان، (به عنوان زکات) پرهيز کن، و از دعاي مظلوم بپرهيز، چون بين آن و خداي پرده‌اي نيست و (دعايش اجابت مي‌شود)».
..........................
[1]) صحيح : [مختصر م 1111]، م (1731/1356/3)، ت (1429/431/2)، ترمذي اين حديث را بصورت مختصر روايت کرده است.
[2]) متفق عليه : خ (3015/148/6)، م (1744/1364/3)، د (2651/329/7)، ت (1617/66/3)، جه (2841/947/2).
[3]) متفق عليه.جهاد بر چه کساني واجب است؟

جهاد بر هر مسلمان بالغ، عاقل، آزاد و مردي که توانايي جنگيدن، و مقدار مالي که باري نفقه خود و خانواده‌اش کفايت کند، داشته باشد، واجب است.
وجوب جهاد بر مسلمان و عدم وجوب آن بر کافر واضح است، چون جهاد جنگ با کافران است.
اما وجوب آن بر بالغ و عدم وجوب آن بر کودک بدليل گفته ابن عمر است که گويد: (عرضت علي رسول الله ص يوم أحد و أنا ابن أربع عشرة سنة، فلم يجزني، ثم عرضت عليه يوم الخندق و أنا ابن خمس عشرة فأجازني)[1] «روز جنگ أحد در حالي که چهارده سال داشتم مرا نزد پيامبر ص بردند، و به من اجازه (جهاد) نداد، سپس در پانزده سالگي در روز جنگ خندق مرا نزد او بردند و به من اجازه شرکت در (جهاد) را داد».
دليل وجوب جهاد بر عاقل و عدم وجوب آن بر غيرعاقل حديث : (رفع القلم عن ثلاثة ...)[2] است.
دليل وجوب جهاد بر مردان و عدم وجب آن بر زنان حديث عائشه است : (يا رسول الله هل علي النساء جهاد، قال : جهاد لاقتال فيه، الحج و العمرة)[3] «اي رسول خدا آيا جهاد بر زنان واجب است، فرمود : جهادي که در آن جنگ نيست، حج و عمره است».
دليل عدم وجوب جهاد بر مريض و ندار فرموده خداوند متعال است : 
)لَيسَ عَلَي الضُّعَفَاءِ وَلاَ عَلَي المَرضَي وَ لاَعَلَي الَّذِينَ لاَيَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا للهِ وَ رَسُولِه((توبه : 91)
«بر ناتوانان و بيماران و کساني که چيزي ندارند تا آنرا صرف جهاد کنند گناهي نيست هرگاه اينان با خدا و پيامبرش خالص باشند».
اما دليل عدم وجوب جهاد بر برده اين است که برده ملک سيدش است و بدون اجازه او نمي‌تواند جهاد کند.
.........................
[1]) متفق عليه : خ (2664/276/5)، م (1868/1490/3)، ت (1763/127/3)، نس (155/6)، د (4383/80/12).
[2]) قبلاً در چند جا بيان شد.
[3]) صحيح : [ص. جه 2345]، جه (2901/968/2)، أ (21/18/11)، قط (215/284/2).از ابوهريره رض روايت است که پيامبر ص فرمود :
(من أدرک من الصبح رکعة قبل أن تطلع الشمس فقد أرک الصبح، ومن أدرک رکعة من العصر قبل أن تغرب الشمس فقد أدرک العصر)[1] «کسي که به يک رکعت از نماز صبح برسد قبل از آنکه خورشيد طلوع کند، نماز صبح را دريافته است و کسي که قبل از غروب آفتاب به يک رکعت از نماز عصر برسد، نماز عصر را دريافته است» اين حکم، به نماز صبح و عصر اختصاص ندارد بلکه براي هر نمازي عموميت دارد : 

از ابوهريره رض روايت است که پيامبر ص فرمود : (من أدرک رکعة من الصلاة فقدأدرک الصلاة)[2] «کسي که به يک رکعت از نماز برسد، نماز را دريافته است».
......................
[1]) متفق عليه :  (579/56/1)، م (608/424/1)، نس 273/1) نحوه.
[2]) متفق عليه : خ (580/57/1)، م (607/423/1)، د (1108/471/3)، ت (523/19/2)، نس (274/1).چه زماني جهاد فرض عين مي‌شود؟

جهاد تنها در حالات زير فرض عين مي‌شود :
1- مکلف در ميدان جنگ حاضر شده باشد : 
خداوند متعال مي‌فرمايد : 
) يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إذَا لَقِيتُم فِئَةً فَاثبُتُوا ((أنفال : 4)
«اي مؤمنان هنگامي که با گروهي (از دشمنان در ميدان جنگ) روبرو شديد پايدراي نمائيد».
و مي‌فرمايد :
) يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إذَا لَقِيتُم الَّذِينَ کَفَرُوا زَحفاً فَلاَ تُوَلُّوهُمُ الأدبَارَ ((أنفال : 15)
«اي مؤمنان! هنگامي که با انبوهي کافران (درميدان نبرد) روبرو شديد، به آنان پشت نکنيد».
2- هرگاه دشمن قسمتي از سرزمين مسلمانان را اشغال کند.
3- هرگاه حاکم به کسي از مکلفين دستور خروج دهد به دليل فرموده پيامبر ص: (لاهجرة بعد الفتح ولکن جهاد ونية، و إذا استنفرتم فانفروا)[1]«بعد از فتح (مکه) هجرتي نيست بلکه هرچه هست جهاد و نيت است، هرگاه حاکم دستور خروج براي جهاد صادر کرد خارج شويد».
............................
[1]) متفق عليه : خ (2783/3/6)، م (1353/986/2)، ت (1638/74/3)، د (2463/157/7).اسيران جنگ

اسراي کفار دو دسته‌اند :
دسته‌اي که به محض اسارت برده و کنيز مي‌شوند، و عبارتند از زنان وکودکان، چون پيامبر -صلى الله عليه وسلم-  از کشتن کودکان و زنان نهي کرده است [1]، و اسرا را مانند مال غنيمت تقسيم مي‌نمود.
دسته‌اي که به محض اسارت برده نمي‌شوند و عبارتند از : مردان بالغ. حاکم مختار است که بنا به مصلحت آنها را بکشد و يا به عنوان برده نگه دارد و يا بر آنان منت گذارد و آنان را آزاد کند و يا آنان را در مقابل گرفتن مالي يا آزاد کردن افرادي از اسراي مسلمانان تحويل کفار دهد : 

خداوند متعال مي‌فرمايد : 
) مَا کَانَ لِنَبِيٍّ أنْ يَکُونَ لَهُ أسرَي حَتَّي يُثخِنَ فِي الأرضِ ((أنفال : 67)
«براي هيچ پيامبري شايسته نيست که اسيران جنگي داشته باشد تا آنکه در زمين بسيار کشتار کند...».
پيامبرr مردان بني‌قريظه را کشت و مردان بني مصطلق را به عنوان برده نگه داشت، و بر ابوالعاص بن ربيع و ثمامه بن اثال منت نهاد و بلاعوض آندو را آزاد کرد و اسراي بدر را در مقابل مال آزاد نمود، و دو مرد از اصحابش را با مردي از مشرکين بني عقيل مبادله کرد، خداوند متعال مي‌فرمايد:
) فَإذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ کَفَرُوا فَضَربَ الرِّقَابِ حَتَّي إذَا أثخَنتُمُوهُم فَشُدُّوا الوَثَاقَ فَإمَّا مَنّاً بَعدُ وإمّا فِدَاءً حَتَّي تَضَعَ الحَربُ أَوزَارَهَا ((محمد : 4)

«و هنگامي که با 