َابُ الْحِجْرِ » : مراد قوم ثمود است كه پيغمبرشان صالح نام داشت . « الْمُرْسَلِينَ » : فرستادگان خدا . مراد صالح و همه پيغمبران پيش از او است ، چرا كه تكذيب پيغمبري به منزله تكذيب همه پيغمبران است .‏
 
آيه  81
‏متن آيه : ‏
‏ وَآتَيْنَاهُمْ آيَاتِنَا فَكَانُواْ عَنْهَا مُعْرِضِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏ما آيات خود را برايشان فرستاديم ( و معجزات خويش را بديشان نموديم ) ولي آنان بدانها پشت كردند و روي‌گردان شدند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« ءَايَاتِنَا » : مراد آيه‌هاي كتاب آسماني يا معجزات حسّي است .‏
 
آيه  82
‏متن آيه : ‏
‏ وَكَانُواْ يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً آمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آنان در دل كوهها خانه‌هائي مي‌تراشيدند و ( از نزول عذاب و تخريب آنها ) خاطر جمع بودند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« كَانُوا يَنْحِتُونَ » : مي‌تراشيدند . « ءَامِنِينَ » : در امن و آسايش . بيباك از عذاب و خراب . بي‌خيال از مرگ و آخرت .‏
 
آيه  171
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لاَ يَسْمَعُ إِلاَّ دُعَاء وَنِدَاء صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏مثل ( دعوتكننده ) كساني كه كفر ورزيدهاند ( و راه حقيقت و هدايت را ترك گفتهاند و كوركورانه به دنبال آباء و اجدادشان افتادهاند ) همچون مثل كسي است كه ( چوپان گوسفنداني باشد و ) آنها را صدا بزند ، ولي آنها چيزي جز سر و صدا نشنوند ( و بدون اين كه حقيقت و مفهوم گفتار او را درك كنند ، با اشاره او بياراده سر به زير اندازند و به اين طرف و آن طرف بروند . كافران نيز ) كران و لالان و كورانند و لذا ايشان از روي خرد عمل نميكنند و نميفهمند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مَثَلُ الَّذِينَ » : مضاف محذوف است و تقدير چنين است : مَثَلُ دَاعِي الَّذِينَ . مَثَلُ دُعَآءِ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ دُعَآءِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلاّ دُعَآءً وَ نِدَآءً . « يَنْعِقُ » : فرياد ميزند . نهيب ميزند . « مَا » آنچه . مراد چهارپايان ، يا صدا و فرياد است . « يَنْعِقُ بِمَا » : بر چهارپايان نهيب ميزند . « دُعَآءً » : بانگزدن . فراخواندن . « نِدَآءً » : بانگزدن . فراخواندن . مصدر باب مفاعله است . « صُمٌّ » : جمع أَصمّ ، كران . « بُكْمٌ » : جمع أَبْكَم ، لالان . « عُمْيٌ » : جمع أَعْمي ، كوران .‏
 
آيه  83
‏متن آيه : ‏
‏ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏در اين وقت صدا ( ي عذاب ) بامدادان ايشان را فرو گرفت ( و نابودشان كرد ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مُصْبِحينَ » : در حالي كه به صبح رسيده بودند .‏
 
آيه  84
‏متن آيه : ‏
‏ فَمَا أَغْنَى عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَكْسِبُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و چيزي كه ( از اموال ) كسب كرده بودند ( و دژهائي كه ساخته بودند آنان را از هلاك نرهاند و ) براي ايشان سودمند نيفتاد .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مَآ أَغْنَيا عَنْهُمْ » : از ايشان دفع نكرد . براي آنان سودمند نيفتاد ( نگا : اعراف‌ / 48 ) .‏
 
آيه  85
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏ما آسمانها و زمين و آنچه در ميان آن دو است جز به حق نيافريده‌ايم .  ( تمام هستي داراي هدف و حكمت است ، و بر مدار حق و حقيقت مي‌گردد ، و لذا با فساد سرِ سازگاري ندارد ، و فاسدان دير يا زود به سزاي خود مي‌رسند ، و همچون قوم لوط و ثمود از صحنه پر نظم و نظام آفرينش به كناري پرت مي‌گردند ) ، و بي‌گمان روز رستاخيز فرا مي‌رسد ( و تباهكاران علاوه از مكافات دنيوي ، به عذاب و عقاب سخت اخروي گرفتار مي‌گردند ) پس ( اي پيغمبر ! ) گذشت زيبائي داشته باش ( و بزرگوارانه و حكيمانه به دعوت خود ادامه بده و در برابر اذيّت و آزار كفّار شكيبائي كن ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« بِالْحَقِّ » : به حق نه به باطل . هم آفرينش جهان و هم نظام حاكم بر جهان و هم هدف نهائي آن ، سازگار با حق و حقيقت و داراي حكمت و مصلحت است . « السَّاعَةَ » : روز رستاخيز . « إصْفَحْ » : گذشت كن . ببخشاي . « الصَّفْحَ » : گذشت . صرف نظر كردن . « الصَّفْحَ الْجَمِيلَ » : گذشت بزرگوارانه و بدون سرزنش .‏
 
آيه  86
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏بي‌گمان پروردگار تو آفريدگار بسيار آگاهي است .  ( پس كار خود را بدو واگذار و باك از اين و از آن مدار ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« الْخَلاّق » : آفريدگار . يكي از صفات خدا است و مراد آفريننده كلّ اشياء است كه قادر بر آفريدن هر چيزي و از جمله پديدآوردن روز رستاخيز است ( نگا : يس‌ / 36 ) .‏
 
آيه  87
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعاً مِّنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( اي پيغمبر ! ) ما هفت ( آيه ) به تو داده‌ايم كه ( سوره فاتحه را تشكيل مي‌دهند و در هر نمازي ) تكرار مي‌گردند ( و از منزلت خاصّي برخوردارند و وسيله دعا و ثنا و طلب هدايت از خدايند ) و همه قرآن بزرگ را به تو عطاء نموده‌ايم ( كه معجزه جاويدان يزدان و مايه تاب و توان مسلمان است ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« سَبْعاً » : هفت . مراد هفت آيه سوره فاتحه است كه در اصل مشتمل بر چكيده قرآن است . يا به عبارت ديگر ، قرآن تفصيل اصول مذكور در آن است . « الْمَثَانِي‌ » : جمع مثنّي ، يعني : مكرّر ، بارها و بارها خوانده شده . مراد از مثنّي ، تنها دوبار نيست ، بلكه بر جمع يعني بر بيش از تثنيه دلالت دارد ، همان گونه كه برخي از الفاظ به صورت تثنيه ذكر مي‌شوند و معني جمع دارند . از قبيل : لبّيك و سَعْدَيْك . حَنانَيْك ( نگا : ملك‌ / 4 ) . اگر جمع ( مَثْناه ) باشد ، به معني ثَناء است . يعني هفت آيه‌اي كه ثناء خدا است ، خواه به صورت تسبيح صريح و خواه به صورت تسبيح در قالب دعاء . « سَبْعاً مِّنَ الْمَثَانِي‌ » : مراد سوره فاتحه است كه امّ الكتاب نام دارد . در اين صورت عطف ( الْقُرْءَانَ الْعَظيمَ ) بر آن ، از قبيل عطف عامّ بر خاصّ ، يا كلّ بر جزء است . برخي هم ( سَبْعاً مِّنَ الْمَثَانِي ) را خود قرآن مي‌دانند ( نگا : زمر / 23 ) و واژه ( سَبْعاً ) را براي كثرت مي‌شمارند و عطف را به منزله عطف صفت بر صفت مي‌دانند . « مِنَ الْمَثَانِي » : حرف ( مِنْ ) براي بيان ( سَبْعاً ) است .‏
 
آيه  88
‏متن آيه : ‏
‏ لاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجاً مِّنْهُمْ وَلاَ تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( اي پيغمبر ! ) چشمان خود را به چيزي خيره مكن كه به گروههائي از كافران داده‌ايم ( چرا كه نعمت دنياگذران است و نعمت آخرت جاويدان ) و بر آنان غمگين مباش ( كه چرا راه كفر مي‌گيرند و به تو ايمان نمي‌آورند ) و براي مؤمنان بال ( مهرباني ) خود را بگستران ( كه پشتيبان حق و حقيقتند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« لا تَمُدَّنَّ » : چشم مدوز . خيره مشو . « ما » : چيزي كه . چي