و بيماري ظاهري بود . به اين ترتيب عذر خود را از عدم شركت در جشن ساليانه ايشان خواست . گويا سحرگاهان غذاهائي در كنار بتها مي‌نهادند تا متبرّك شود ، و خودشان از شهر بيرون مي‌رفتند . شامگاهان از مراسم صحرا برمي‌گشتند و از آن خوراكيها مي‌خوردند .‏
 
سوره صافات آيه  90
‏متن آيه : ‏
‏ فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏آنان بدو پشت كردند و ( به دنبال مراسم خود ) رفتند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ » :  ( نگا : توبه‌ / 25 ، انبياء / 57 ، نمل‌ / 80 ، روم‌ / 52 ) .‏
 
سوره صافات آيه  91
‏متن آيه : ‏
‏ فَرَاغَ إِلَى آلِهَتِهِمْ فَقَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏شتابان و نهان ، به سراغ معبودهاي ايشان رفت ( و تمسخركنان فرياد زد ) و گفت : آيا ( از غذاهاي رنگارنگ ) نمي‌خوريد ؟‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« رَاغَ » : مخفيانه و شتابان رفت . به نهاني رو كرد به .‏
 
سوره صافات آيه  92
‏متن آيه : ‏
‏ مَا لَكُمْ لَا تَنطِقُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏شما را چه شده است كه حرف نمي‌زنيد ؟‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مَا لَكُمْ » : شما را چه شده است‌ ؟‏
 
سوره صافات آيه  93
‏متن آيه : ‏
‏ فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْباً بِالْيَمِينِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏با قدرت هر چه بيشتر ضربه‌هاي سخت و پياپي بر آنها فرو كوفت .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« رَاغَ عَلَيْهِمْ » : از بالا بر آنها فرو كوفت . « بِالْيَمِينِ » : با دست راست . با قدرت و قوّت ( نگا : زمر / 67 ) . « رَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْباً » : واژه ( ضَرْباً ) مي‌تواند مفعول مطلق ( رَاغَ ) به اعتبار معني باشد . چرا كه معني چنين است : ضَرَبَهُمْ ضَرْباً . يا اين كه مصدر است و در معني اسم فاعل است : رَاغَ عَلَيْهِمْ ضَارِباً . و يا اين كه مفعول له و معني آن چنين است : براي زدن به سراغشان رفت .‏
 
سوره آل عمران آيه  69
‏متن آيه : ‏
‏ وَدَّت طَّآئِفَةٌ مِّنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلاَّ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏گروهي از اهل كتاب آرزو داشتند كاش ميشد شما را گمراه كنند ! و ( با القاء شبهههائي در دينتان ، شما را از اسلام برگردانند ، ولي با اين كارها ) جز خويشتن را گمراه نميسازند و نميفهمند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏. . .‏
 
سوره صافات آيه  94
‏متن آيه : ‏
‏ فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏به طرف ابراهيم دوان دوان آمدند ( و همچون شترمرغ بال گرفتند ، و او را فرو كوفتند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« يَزِفُّونَ » : مي‌شتافتند . به تك ايستادند . حال ضمير ( و ) در فعل ( أَقْبَلُوا ) است . زَفّ و زَفيف ، دويدن شترمرغ را مي‌گويند ، بدان گاه كه رفتن و پرواز را آميزه يكديگر مي‌سازد .‏
 
سوره صافات آيه  95
‏متن آيه : ‏
‏ قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( ابراهيم بديشان ) گفت : آيا چيزهائي را مي‌پرستيد كه خودتان مي‌تراشيد ؟‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« تَنْحِتُونَ » : مي‌تراشيد ( نگا : اعراف‌ / 74 ، شعراء / 149 ) .‏
 
سوره صافات آيه  96
‏متن آيه : ‏
‏ وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏خداوند هم شما را آفريده است ، و هم بتهائي را كه مي‌سازيد .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« مََا تَعْمَلُونَ » : اگر واژه ( ما ) موصوله به شمار آيد ، معني چنين است : خدا هم شما را آفريده است ، و هم ساخته‌هايتان را كه بتها است . و اگر ( مَا ) مصدريّه به حساب آيد ، مفهوم اين مي‌شود كه خداوند هم شما را آفريده است و هم اعمال شما را . از آنجا كه بحث از بتها است‌ ؛ نه از اعمال آدمي ، آيه مورد نظر ، ناظر به اين معني نيست . تازه اگر چنين هم باشد ، بيانگر اين واقعيّت است كه اعمال انسانها هر چند به اراده آنان انجام مي‌گيرد ، امّا اراده و قدرت بر تصميم‌گيري و نيروهاي ديگري كه افعال خود را با آن انجام مي‌دهند ، همه از ناحيه خدا است . اگر هم بر بتها « ساخته‌هاي انسان‌ » اطلاق مي‌شود ، به خاطر شكلي است كه انسان بدانها مي‌دهد ، وگرنه ماده آنها را خدا آفريده است . اين سخن درست به آن مي‌ماند كه مي‌گويند : اين فرش ، آن خانه ، و آن اتومبيل ، ساخته انسان است . مسلّماً منظور اين نيست كه انسان موادّ آنها را ساخته است . بلكه مراد اين است كه صورت آنها با دست انسان شكل مي‌پذيرد و تغيير ظاهر مي‌دهد .‏
 
سوره صافات آيه  97
‏متن آيه : ‏
‏ قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَاناً فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( مشركان فرياد زدند و به يكديگر ) گفتند : براي او چهارديواري بزرگي بسازيد ( و در ميان آن آتش بيفروزيد ) و او را به ميان آتش سوزان و پر اخگر بيفكنيد .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« بُنْيَاناً » : ساختمان ( نگا : توبه‌ / 109 و 110 ، نحل‌ / 26 ، كهف‌ / 21 ) . در اينجا مراد چهار ديواري است . « الْجَحِيمِ » : آتش عظيم و سوزان و پر اخگر . نامي از نامهاي دوزخ .‏
 
سوره صافات آيه  98
‏متن آيه : ‏
‏ فَأَرَادُوا بِهِ كَيْداً فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏( خلاصه ، آنان ) براي نابودي ابراهيم نقشه‌اي پي افكندند و نيرنگي انديشيدند ، ولي ما ( او را نجات داديم و والايش كرديم ، و ) آنان را پست و حقير و مغلوب و ذليل نموديم .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« كَيْداً » : نيرنگ . چاره‌انديشي . در اينجا طرح نابودي ابراهيم و نقشه برچيدن اثرات تبليغ قولي و عملي او مراد است . « الأسْفَلِينَ » : پستان و خواران . به زير افتادگان و شكست خوردگان .‏
 
سوره صافات آيه  99
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏ابراهيم گفت : من به سوي پروردگارم مي‌روم ، او مرا رهنمود مي‌كند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« إِنِّي ذَاهِبٌ إِلي رَبِّي‌ » : بديهي است خداوند مكاني ندارد . پس مراد مهاجرت از محيط آلوده به محيط پاك است . ابراهيم به دستور خدا به سرزمين انبياء و كانون وحي الهي ، يعني شام مهاجرت فرمود ، و راهنمايش در همه جا خدا بود . لذا سفر إِليَ الله داشت .‏
 
سوره صافات آيه  100
‏متن آيه : ‏
‏ رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏پروردگارا ! فرزندان شايسته‌اي به من عطاء كن .  ( فرزنداني كه بتوانند كار دعوت را به دست گيرند و برنامه مرا تداوم بخشند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« الصَّالِحِينَ » : شايستگان ( نگا : انبياء / 72 و 86 ) .‏
 
سوره صافات آيه  101
‏متن آيه : ‏
‏ فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏ما او را به پسري بردبار و خردمند مژده داديم .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« غُلامٍ » : پسر نوجوان ( نگا : آل‌عمران‌ / 40 ، كهف‌ / 74 و 80 و 82 ) . « حَليمٍ » : شكيبا . خردمند .‏
 
سوره صافات آيه  102
‏متن آيه : ‏
‏ فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏وقتي كه ( او متولّد شد و بزرگ گرديد و ) به سنّي رسيد كه بتواند با او 