ای سجده و طهارت است، پس هر جا که وقت نماز فرارسد، مسلمان، مسجد و طهارت را دم دست خویش خواهد یافت، حال آنکه قبل از من، مردم در این مورد دچار مشکل بودند، آنها فقط در کنیسه و عبادتگاه‌های خویش نماز می‌گزاردند[2].
گاهی پیش می‌آمد که رسول‌الله‌ ص در میان آب و گل سجده می‌کرد، چنانکه در بامداد بیست و یکم رمضان چنین اتفاقی افتاد، باران باریدن گرفت و از سقف مسجد پیامبر‌ ص که از شاخه‌های خرما تنیده شده بود، آب به داخل مسجد سرازیر شد، رسول‌الله ‌ص در میان آب و گل، سجده کرد. همان‌طور که ابوسعید می‌گوید: من با چشمان خود اثر آب و گل را بر پیشانی رسول‌الله‌ ص مشاهده کردم[3] و احیاناً گاهی روی قطعه بافتنی[4] (به اندازه سجده) و گاهی بر حصیری، سجده می‌نمود[5].
چنانکه یک مرتبه، حصیرش به خاطر اینکه خیلی از آن استفاده کرده بود، سیاه شده بود[6].

--------------------------------------
1.مسلم و ابوعوانه. زیرا مسجد رسول‌الله ‌ص فرش نداشت.
2.احمد، سراج و بیهقی با سند صحیح.
3.بخاری و مسلم.
4.بخاری و مسلم. «خمره» به قطعه بافتنی از برگ‌ها و گیاهان گفته می‌شود.
5.بخاری و مسلم.
6.مسلم و ابوعوانه.رسول‌الله‌ ص با گفتن «الله اکبر»، سر از سجده برمی‌داشت[1] و به کسی که نماز را درست نمی‌خواند (مسییء الصلاة) در این مورد فرمود: «لاتتمّ صلاة لأحد من النّاس حتّی ... ثمّ یقول «الله اکبر» و یرفع رأسه حتّی یستوی قاعداً»[2] (نماز هیچ کس درست نخواهد بود مگر اینکه ... به سجده رود و در آن، آرام گیرد سپس (الله اکبر) بگوید و سر از سجده بردارد و راست بنشیند).
در اینجا نیز گاهی رسول‌الله‌ ص دست‌هایش را بلند می‌نمود؛ یعنی رفع یدین : می‌کرد[3].
آنگاه پای چپ خویش را پهن می‌کرد و راحت، روی آن می‌نشست[4].
و به کسی که نماز را درست نمی‌خواند (مسییء الصلاة) امر کرد و فرمود: «...فإذا رفعت فاقعد علی فخذک الیسری»[5] (وقتی سر از سجده برداشتی، بر روی نشیمنگاه چپ بنشین) همچنین رسول خدا‌ ص پای راست خود را نصب می‌کرد[6] و انگشتانش را به سوی قبله می‌نمود[7] گاهی نیز روی انگشتان و نوک پا قرار می‌گرفت و بر پاشنه‌ها می‌نشست[8].

--------------------------------------
1.بخاری و مسلم.
2.ابوداود به تصحیح حاکم و موافقت ذهبی.
3.احمد و ابوداود با سند صحیح. امام احمد به رفع یدین در اینجا و همچنین با هر تکبیری (در نماز) معتقد می‌باشد، چنانکه ابن قیم در «البدائع»، (4/89) می‌نویسد: اثرم (در اصل ابن اثرم است) می‌گوید: از امام در مورد محل رفع یدین سؤال شد؟ ایشان فرمودند: در هر فراز و نشیب. اثرم می‌گوید: امام احمد در هر فراز و نشیب نماز، رفع یدین می‌کرد.
به رفع یدین در این مقام، ابن منذر از شوافع و طبق قولی خود امام شافعی و مالک قائل می‌باشند (طرح التثریب). همچنین از انس، ابن عمر، طاووس، حسن بصری، ابن سیرین و ایوب سختیانی به سند صحیح ثابت است که در اینجا رفع یدین کرده‌اند.
4.بخاری در «جزء رفع یدین»، ابوداود، مسلم و ابوعوانه «الارواء»، (316).
5.احمد و ابوداود با سند جید.
6.بخاری و بیهقی.
7.نسائی با سند صحیح.
8.مسلم و ابوعوانه و بیهقی. امام ابن قیم در اینجا دچار اشتباه گردیده، چنانکه بعد از ذکر صورت نخست، گفته است: «در این مقام از رسول‌الله‌ ص نشستن به صورت دیگری ثابت نشده است!» در صورتی که نصب پاها و نشستن بر روی پاشنه‌ آنها از حدیث ابن عباس در مسلم، ابوداود، ترمذی و غیره (الصحیحة) و از حدیث ابن عمر با سند حسن در بیهقی، ثابت است همچنین طاووس با سند صحیح آورده است که : ابن عمر و ابن عباس نیز در میان سجده به همین صورت می‌نشستند.
رحمت‌ حق نثار امام مالک که می‌فرمود: «سخن هر کس از ما، قابل پذیرفتن و رد کردن است مگر سخنان صاحب این قبر (یعنی پیامبر‌ ص)» از این رو ثابت شد که این نوع نشستن، سنت می‌باشد و گروهی از صحابه، تابعین و دیگران بر آن عمل نموده‌اند. ناگفته نماند که این غیر از «اقعاء» نهی شده در باب تشهد می‌باشد.رسول‌الله ‌ص در میان دو سجده، طوری آرام می‌نشست که اعضاء بدنش از حرکت باز می‌ایستاد و هر یک از استخوان‌ها سر جایشان برمی‌گشتند[1].
و به «مسییء الصلاة» نیز فرمود: «لاتتمّ صلاة أحدکم حتّی یفعل ذلک»[2] (نماز هیچ یک از شما تا چنین نکنید، کامل نخواهد بود).
و آن را تقریباً به اندازه سجده، طولانی می‌کرد[3]. و گاهی به قدری مکث می‌نمود که بیینده فکر می‌کرد: فراموش کرده است (که به سجده برود)[4].

--------------------------------------
1.ابوداود و بیهقی با سند صحیح.
2.ابوداود و به تصحیح حاکم و موافقت ذهبی.
3.بخاری و مسلم.
4.بخاری و مسلم. ابن قیم می‌گوید: متأسفانه این سنت پیامبر ‌ص، بعد از عصر صحابه ترک گردید. اما کسی که سنت را حجت قرار دهد، به مخالفت‌ها توجه نمی‌کند.در اینجا برخی از سخنان و توصیه‌های ائمه بزرگوار را در این مورد یادآور می‌شوم. باشد که مقلدین آنان و کسانی که با چنگ و دندان چنان پایبند مذهب‌اند که گویی سخن مذهبشان، مستقیماً از آسمان نازل شده است[1]، پند بگیرند و سر عقل بیابند. خداوند می‌فرماید:
«اتَّبِعُواْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكُم مِّن رَّبِّكُمْ وَلاَ تَتَّبِعُواْ مِن دُونِهِ أَوْلِيَاء قَلِيلاً مَّا تَذَكَّرُونَ» (اعراف: 3).
«از آنچه که از جانب پروردگارتان نازل شده است پیروی کنید و جز او از کسانی دیگر، پیروی نکنید. خیلی کم شما پند می‌پذیرید».

--------------------------------------
1.علامه طحاوی به همین نوع تقلید اشاره می‌کند آنجا که می‌فرماید: «لایقلد الا عصبی اوغبی» (تن به تقلید نمی‌دهد مگر متعصب یا کودن). ابن عابدین در «رسم المفتی» (32، ج 1).رسول‌الله‌ ص در این نشست، دعاهای زیر را می‌خواند:
1.«اللّهم (و طبق روایتی ربّ)! اغفرلی، و ارحمنی (واجبرنی)، (و ارفعنی) و اهدنی (و عافنی) و ارزقنی»[1].
(بار الها! مرا ببخش و بر من رحم کن، تقصیراتم را جبران بفرما، و درجاتم را بالا ببر، هدایتم کن و عافیت و روزی، نصیبم گردان).
2.«ربّ! اغفرلی، اغفرلی»[2] معمولاً این را در نماز شب، می‌خواند.
سپس «الله اکبر» می‌گفت و به سجده دوم می‌رفت[3] و به کسی که نماز را درست نمی‌خواند (مسییء الصلاة) در این مورد فرمود:
«ثمّ تقول: «الله اکبر» ثمّ تسجد حتّی تطمئن مفاصلک (ثمّ افعل ذلک فی صلاتک کلّها)»[4] (سپس «الله اکبر» بگو و (برای بار دوم) سجده کن طوری که مفاصل بدنت هنگام سجده، از حرکت باز ایستند، و این عمل را تا آخر نماز انجام بده).
احیاناً با این تکبیر نیز دست‌ها را بالا می‌برد[5]. سجده دوم را با همان کیفیت سجده اول ادا می‌نمود، سپس با گفتن «الله اکبر» سر از سجده برمی‌داشت[6] و به کسی که نماز را درست نمی‌خواند (مسییء الصلاة) در این مورد فرمود، سر از سجده بردار و «الله اکبر» بگو[7].
و نیز فرمود: «ثمّ افعل ذلک فی کلّ رکعة و سجدة)، فإذا فعلت ذلک؛ فقد تمّت صلاتک و إن أنقصت منه شیئاً؛ أنقصت من صلاتک»[8].
(همین روش را در هر رکعت و سجده، انجام بده، هر گاه چنین کردی نمازت کامل می‌گردد).
و با این تکبیر نیز گاهی، رفع یدین می‌نمود[9].

--------------------------------