قرائت در عشاء، نهی فرموده است چنانکه معاذبن جبل که امام برخی از اصحاب بود، شبی نماز عشاء را طولانی کرد. مردی از انصار، جماعت را رها نمود و در گوشه‌ای به تنهایی نماز خواند و از مسجد بیرون رفت. پس از اتمام نماز، وقتی که معاذ از رفتار آن مرد اطلاع پیدا کرد، گفت: او منافق است. وقتی این سخن به گوش آن مرد رسید، نزد پیامبر ص رفت و از معاذ شکایت نمود. رسول‌الله ص رو به معاذ کرد و گفت: ای معاذ! مگر می‌خواهی مردم را در فتنه ‌بیندازی؟! وقتی امام مردم شدی، از سوره‌های «والشمس و صحاها»، «سبح اسم ربک الاعلی»، «اقرأ باسم ربک» و «واللیل اذا یغشی» انتخاب کن و بخوان زیرا پشت سرت افراد بزرگسال، ناتوان و دارای مشغله، نماز می‌خوانند[5].

--------------------------------------
1.نسائی و احمد با سند صحیح.
2.احمد و ترمذی و ترمذی آن را حسن دانسته است.
3.بخاری، مسلم و نسائی.
4.بخاری و مسلم و نسائی.
5.بخاری و مسلم و نسائی (الارواء، 295).همانطور که قبلاً بیان گردید رسول‌الله ص نمازهای شب را گاهی با صدای بلند و گاهی آهسته، می‌خواند[1]. در این نمازها گاهی قرائت را طولانی و زمانی کوتاه می‌گرفت. و احیاناً در طولانی نمودن آن افراط می‌کرد؛ عبدالله بن مسعود  رضی الله عنه می‌گوید: شبی همراه رسول‌الله ص به نماز شب ایستادم ایشان قرائت را آنقدر طولانی نمود که من تصمیم بدی گرفتم، پرسیدند: چه تصمیمی؟ گفت: می‌خواستم بنشینم و رسول‌الله ص را تنها بگذارم[2].
حذیفه‌بن یمان نیز می‌گوید: همراه رسول‌الله ص به نماز شب ایستادم ایشان از سوره «بقره» شروع نمود، من خیال کردم که حداکثر صد (100) آیه تلاوت می‌نمایند، ولی رسول‌الله ص همچنان ادامه داد، باز من فکر کردم که سوره «بقره» را در دو رکعت، تلاوت می‌نماید، بدین جهت پس از اتمام سوره بقره، منتظر رکوع بودم ولی ایشان شروع به خواندن سوره «نساء» نمود و آن را تا آخر، تلاوت کرد سپس آغاز به خواندن سوره «آل‌عمران»[3] کرد، آن را نیز به پایان رسانید. ضمناً آرام تلاوت می‌نمود و در خلال قرائت، هر گاه به آیاتی که در آن پاکی خدا بیان شده است می‌رسید، تسبیح می‌گفت و زمانی که به آیات مسألت از خدا می‌رسید، از او طلب می‌کرد و هنگامی که به آیات عذاب می‌رسید از خدا پناه می‌خواست، آنگاه به رکوع رفت[4].
در یکی از شب‌ها که بیمار بود، نیز هفت سوره بزرگ قرآن را تلاوت نمود[5]. گاهی در هر رکعت یکی از این سوره‌های بزرگ را تلاوت می‌نمود[6].
اما هیچ‌گاه ثابت نشده است که رسول‌الله ص تمام قرآن را در یک شب، تلاوت نماید[7] و چنین کاری را نمی‌پسندید، همان‌طور که به عبدالله بن عمرو فرمودند: «إقرأ القرآن فی کلّ شهر» (ماهی یک بار قرآن را ختم کن) او گفت: من بیشتر از این، توانایی دارم. رسول‌الله ص فرمود: «فاقرأه فی عشرین لیلةً» (اگر چنین توانایی داری آن را در بیست روز ختم کن) عبدالله عرض کرد: از این هم بیشتر توانایی دارم. رسول‌الله ص فرمود: «فاقرأه فی سبع و لاتزد علی ذلک» (پس آن را در یک هفته ختم کن، نه کمتر)[8]. در روایات دیگری آمده است که به ایشان اجازه ختم قرآن را در پنج روز[9] و بعداً در سه روز، عنایت فرمود[10] و او را از خواندن کل قرآن در کمتر از سه روز، بازداشت[11] و علتش را نیز چنین بیان فرمود: «من قرأ القرآن فی أقلّ من ثلاثٍ لم یفقهه»[12] (هر کس قرآن را در کمتر از سه روز، ختم نماید از آن، چیزی نخواهد فهمید) و به عبارتی فرمود: «لایفقه من قرأ القرآن فی أقلّ من ثلاث»[13].
همچنین به عبدالله بن عمرو، فرمود: بدان که هر عابد را جوش و خروشی است و هر جوش و خروشی را توقفی در پیش است. گاهی این توقف، در راستای سنت قرار می‌گیرد و زمانی به بدعت کشیده می‌شود. و هر کس که توقفش به سنت بینجامد، راه را دریافته، در غیر این صورت هلاک شده است[14].
خود رسول‌الله ص نیز کمتر از سه روز، قرآن را ختم نمی‌کرد[15].
همچنین فرموده است: «من صلّی فی لیلة بمدتی آیةٍ، فانّه یکتب من القانتین المخصلین»[16].
(هر کس که شبی دویست (200) آیه در نماز، تلاوت کند، نامش در زمره‌ی بندگان مخلص و خداترس، ثبت می‌شود).
رسول‌الله ص خود، هر شب سوره «بنی‌اسرائیل» و «زمر» را تلاوت می‌کرد[17] و نیز می‌فرمود: «من صلّی فی لیلةٍ بمأه آیةٍ لم یکتب من الغافلین»[18] (هر کس که در نماز شب، صد آیه بخواند، از غافلان محسوب نمی‌شود).
احیاناً رسول‌الله ص در هر رکعت، حدود پنجاه آیه یا بیشتر، قرائت می‌فرمود[19]. و گاهی نیز به اندازه سوره «المزمل» (73؛ 20)[20] تلاوت می‌کرد.
رسول‌الله ص تمام شب را تا صبح در نماز سپری نمی‌کرد[21] مگر به ندرت. عبدالله بن الارت که شبی مراقب عبادت رسول‌الله ص بود، می‌گوید: پیامبر خدا ص شب را تا صبح در نماز، سپری کرد. پس از اتمام نماز فجر، به ایشان گفتم : پدر و مادرم فدایت باد شما دیشب نمازی خواندید که من هیچ‌گاه قبلاًندیده بودم، رسول‌الله ص فرمود: آری، این نماز ترس و امید بود زیرا من از پروردگارم سه چیز درخواست نمودم، دو مورد آن را پذیرفت و یکی را رد کرد، نخست درخواست نمودم که امتم را با عذاب‌هایی که امت‌های پیشین را توسط آنها هلاک کرده، از بین نبرد (و به تعبیری، آمده است که رسول‌الله ص درخواست نموده که امتش در اثر قحطی نابود نشود) این دعا پذیرفته شد. سپس از خداوند خواستم که دشمنان بیگانه را بر امت من مسلط نکند، این دعا نیز پذیرفته شد. و سرانجام، از خدا خواستم که امتم را متفرق نکند، ولی این دعا پذیرفته نشد[22].
رسول‌الله ص شبی را با تکرار آیه، زیر، به صبح رسانید: «إن تعذّبهم فإنّهم عبادک و إن تعفرلهم فإنّک أنت العزیز الحکیم» بدین معنی که آن را در رکوع، سجده و در دعای خویش می‌خواند، روز بعد، ابوذر که شاهد قضیه بود عرض کرد: ای رسول‌ خدا ص! شما دیشب تا صبح همین یک آیه را در رکوع، سجده و دعایت تکرار می‌کردی در حالی که خداوند، کل قرآن را به شما تعلیم داده است. اگر یکی از ما چنین می‌کرد ما عصبانی می‌شدیم؟ رسول‌الله ص فرمود: من از خداوند متعال خواستار شفاعت امتم در روز قیامت شدم که خوشبختانه آن را به من عطا کرد و به خواست خدا تمام کسانی که شرک نورزیده باشند، از این شفاعت، بهره‌مند خواهند شد[23].
مردی نزد رسول‌الله ص آمد و گفت: ای رسول خدا ص! همسایه‌ام همیشه در قیامت شب، تنها سوره «اخلاص» را تکرار می‌کند و اضافه بر آن، چیزی نمی‌خواند. رسول اکرم ص فرمود: «والّذی نفسی بیده، إنّها لتعدل ثلث القرآن»[24] (سوگند به ذاتی که جان من در قبضه‌ی اوست، این سوره، معادل با یک سوم قرآن است).

--------------------------------------
1.نسائی با سند صحیح.
2.بخاری و مسلم.
3.اینکه رسول‌الله ص نخست سوره نساء و بعد از آن آل‌عمران را قرائت فرمود، دلیل بر آنست که خواندن سوره‌ها بدون ترتیب اشکالی ندارد.
4.مسلم و نسائی.
5.ابویعلی و حاکم و ذهبی با تصحیح حاکم و موافقت ذهبی. طوال هفتگانه به سوره‌های بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف و توبه گفته می‌شود.
6.ابوداود و نسائی با سند صحیح.
7.مسلم و ابوداود.
8.بخ