ي كنم اگر فرصت مي داشت، وصيت به صدقه مي كرد. اكنون اگر من از جانب او صدقه كنم، به او و همچنين به من اجر مي رسد؟ رسول الله (ص)  فرمود: آري، برو و از جانب مادرت صدقه كن.(7) 
ب- عبدالله بن عباس (رض) روايت مي كند كه مادر سعد بن عباده فوت كرد در حالي كه سعد در مسافرت بود.(وقتي آمد) گفت: اي پيامبر خدا (ص) ! مادرم فوت كرده و من حضور نداشته ام. اگر از جانب او صدقه كنم به او نفعي خواهد رسيد؟ رسول الله (ص) فرمود: بلي. سعد گفت: اي پيامبر خدا (ص) تو گواه باش كه من باغ پر ميوه ام را براي مادرم صدقه كردم.(8) 
ج- ابوهريره (رض) روايت مي كند كه: شخصي از رسول الله (ص)  پرسيد، پدرم كه ثروت زيادي داشته فوت كرده در حالي كه وصيتي نكرده است، آيا اگر من از جانب او صدقه كنم، كفاره گناهان او خواهد شد؟ رسول الله (ص)  فرمود: آري.(مسلم – نسائي – ابن ماجه و احمد)
د- عبدالله بن عمرو روايت مي كند كه : عاص بن وائل سهمي ، وصيت كرد كه يكصد برده از طرف او آزاد شود. پسرش، هشام پنجاه برده آزاد كرد، پسر ديگرش، عمرو، مي خواست پنجاه برده ديگر را آزاد كند اما گفت: بايد در اين باره از رسول الله (ص)  سوال كنم. نزد رسول الله (ص)  آمد و گفت: پدرم وصيت كرده كه يكصد برده از طرف او آزاد شود. برادرم، هشام پنجاه برده آزاد كرده و پنجاه برده ديگر مانده است. مي توانم پنجاه برده باقيمانده را از طرف او آزاد كنم؟ رسول الله (ص)  فرمود: اگر پدرت مسلمان بوده است ثواب آزادي برده يا حج يا صدقه شما به او خواهد رسيد. در روايتي ديگر آمده است : اگر او به يگانگي خدا ايمان داشته، روزه و صدقه ي تو براي او سودمند خواهد بود.(9) 
شوكاني در نيل اوطار مي گويد: اين احاديث بيانگر آن است كه ثواب صدقه دادن فرزند براي پدر و مادر خود، به آنها مي رسد. اگر چه وصيت نكرده باشند. زيرا فرزند انسان جزو كسب و حاصل تلاش او است. بنابراين، نيازي به تخصيص آيه: «و ان ليس للانسان الا ما سعي» نيست. و اما ثواب صدقه غير فرزند، آنطور كه از لحن آيات قرآن فهميده مي شود به كسي نمي رسد.
بنده مي گويم: اين سخن شوكاني، حق و حقيقت است و آنطور كه از آيات قرآن فهميده مي شود، فقط ثواب صدقه فرزند، به پدر و مادرش مي رسد. چون او حاصل تلاش آنها است نه ثواب صدقه ديگران.
اما نووي مي گويد: «اجماع بر اين است كه صدقه دادن به جاي ميت، مورد قبول واقع شده و پاداش آن به او مي رسد».
ولي من اين اجماع را به دو دليل قبول ندارم:
1-اجماع به معناي واقعي آن در هيچ مساله اي جز مسائل ضروري دين ، اتفاق نيفتاده است. چنانكه ابن حزم ، شوكاني و امام احمد نيز همين را گفته اند.
2-بنده اكثر مسائلي را كه برخي مدعي اجماع در آن شده اند با دقت بررسي نموده، ديده ام كه اكثريت با اجماع مورد ادعا مخالفت كرده اند. بعنوان مثال: نووي مدعي اجماع علما بر اين مسئله شده كه نماز جنازه در اوقات مكروه اشكالي ندارد. در حالي كه اكثريت قاطع، بر خلاف اين اجماع است.
عده اي هم ديگران را بر پدر و مادر قياس نموده و گفته اند: مي توان از جانب آنان عباداتي انجام داد.
در پاسخ بايد گفت كه اين قياس به چند دليل باطل است:
1-مخالفت با لحن كلي بسياري از آيات قرآن است. چنانكه قرآن مي فرمايد:« و من تزكي فانما يتزكي لنفسه» يعني هر كس عمل تزكيه آميزي انجام دهد خود را تزكيه مي نمايد. و پدر و مادر هم با تربيت صحيح فرزند خود گامي در جهت تزكيه خود برداشته اند. بنابراين، شريك عبادت فرزند خود هستند. اما ديگران از چنين مزيتي برخوردار نيستند.
2-فرزند حاصل تلاش پدر و مادر است و قرآن مي گويد: «كل نفس بماكسبت رهينه» همچنين مي گويد: « لها ما كسبت و عليها ما اكتسبت» يعني انسان از كسب و تلاش خود بهرمند مي شود. چنانكه حافظ ابن كثير در تفسير اين آيه: « و ان ليس للانسان الا ما سعي» مي نويسد: يعني همانطور كه بخاطر گناه ديگران مؤاخذه نمي شود، پاداش كار نيك ديگران نيز به او نمي رسد. و بر اساس همين آيه امام شافعي و پيروانش مي گويند: ثواب قرائت قرآن ديگران به مردگان نمي رسد. چرا  كه رسول الله (ص)  و يارانش اين عمل را انجام ندادند و كسي را بر آن تشويق ننمودند و اگر در اين امر مزيت و خيري وجود مي داشت، يقيناً آنها قبل از ما به آن مي رسيدند. و نا گفته پيدا است كه در مسائل عبادي بايد به مواردي كه ثابت است بسنده نمود، نه اينكه بر اساس قياس و راي خود ، نوع جديدي احداث كرد».
عزبن عبدالسلام در «فتاوي» مي گويد: اگر كسي عبادتي انجام دهد براي اينكه ثواب آن به كسي ديگر از مردگان و زندگان برسد، نمي رسد. زيرا خداوند مي فرمايد: « و أن ليس للانسان الاّ ما سعي» مگر مواردي كه در شريعت استثناء شده اند. مانند صدقه دادن، روزه گرفتن و حج گزاردن بجاي ميت.
3-اگر اين قياس درست بود، پس بايد به اقتضاي آن سلف اين امت عمل مي كردند كه خيلي بيشتر از ما شيفته چنين اعمالي بودند. چنانكه شيخ الاسلام ابن تيميه مي گويد: گذشتگان نيك عادت نداشتند كه نماز و روزه و حج نفلي بجاي آورند و يا قرآن بخوانند و ثواب آنرا به اموات مسلمين ببخشند. بنابراين ما نيز موظف هستيم كه از روش گذشتگان پيروي نمائيم. زيرا يقيناً روش آنان بهتر و كاملتر بوده است.(اختيارات علميه)
بايد دانست كه رفتار خوب و بد انسان از عقيده و باور او سرچشمه مي گيرد. و اگر انسان معتقد باشد كه پس از مرگ او روزانه نماز و نوافل و صدقات بي حد و مرزي از جانب مسلمانان سرازير پرونده اش مي شود، به نوعي اعتماد كاذب دست مي يابد و در انجام عبادات تساهل مي ورزد. همانطور كه در مسائل مادي وقتي كسي متوجه بشود كه از طريقي تامين مي شود، دست از كار و كوشش برداشته و بر ديگران تكيه مي نمايد.
حتي بسياري از سرمايه داران به اميد اينكه ديگران بعد از مرگ آنها بجاي آنان حج خواهند گزارد، از انجام فريضه حج تساهل مي ورزند. و خطرناك تر از اين فتواي برخي مبني بر اسقاط نماز از ذمه ميت توسط صدقه است كه اين فتوا موجب سهل انگاري برخي از نادانان در امر خواندن نمازهاي فرض مي شود. و اين اعتماد، آثار سوء و پيامدهاي نامطلوبي در جامعه بجا مي گزارد. بنابراين بايد در امور عبادي پايبند نصوص شرعي بوده ، از بكارگيري راي و قياس جداً پرهيز كرد.
و شايد به همين خاطر گذشتگان امت بيش از ما در انجام اعمال نيك و عبادات مي كوشيدند و بعديها بخاطر اعتماد بر اعمال ديگران به تدريج راه تساهل و تنبلي را در پيش گرفتند.
5- همچنين آثار نيك و صدقه جاريه‏اي كه انسان از خود بر جاي گذاشته باشد بعد از مرگ به او مي رسد. چنانكه خداوند مي فرمايد:
( وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ) (10) 
در اين خصوص چند حديث بشرح زير وارد شده است:
اول) ابوهريره (رض) روايت مي كند، كه رسول الله (ص)  فرمود:
«إِذَا مَاتَ الإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلاَّ مِنْ ثَلاَثَةٍ إِلاَّ مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ».(11) 
ترجمه: هرگاه انسان بميرد پرونده عمل اش بسته مي شود، بجر از سه جهت:
1- صدقه جاريه: (صدقه اي كه نفع آن مد