اکه هجرت پیامبر اکرم (ص) دارای اهمیتی زیاد است و قرآن کریم، مؤمنان را برای هجرت کردن در راه خدا به شیوه‌های گوناگونی برانگیخته و تشویق نموده است؛ گاهی مهاجران را با صفتهای نیکو ستایش می‌کند و گاهی به مهاجران نوید و مژده می‌دهد و گاهی کسانی را که هجرت نکرده‌اند، تهدید می‌نماید و به آنان هشدار می‌دهد.(3) 
-------------------------------------------------------------------------------------
1) الهجرة النبویه، دکتر محمد ابوفارس، ص 13.
2) مباحث فی علوم القرآن، قطان، ص 59.
3) الهجرة فی القرآن الکریم، ص 84.خداوند متعال مهاجران را در قرآن کریم با صفتهایی پسندیده و متمایز ستوده است؛ چون آنها از سرزمین خود بیرون کرده شدند و اموال خود را از دست دادند. اذیت و آزار و ستم و برخورد بد خویشاوندان آنها در مکه آنان را مجبور کرد تا مکه را ترک نمایند و عامل اصلی اخراج آنان از مکه این بود که گفتند : پروردگارا ما الله است؛ پس مهم‌ترین صفتهای متمایز مهاجران عبارتند از:(1)  
1- اخلاص
خداوند متعال فرموده است: 
(لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ) (حشر، 8)
«همچنین غنائم از آن فقرای مهاجرینی است که از خانه و کاشانه و اموال خود بیرون رانده شده‌اند. کسانی که فضل خدا و خشنودی او را می‌خواهند و خدا و پیغمبرش را یاری می‌دهند، اینان راستانند.»
فرمودة الهی:(يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا) بر این دلالت می‌نماید که آنها فقط برای طلب رضا و خشنودی خدا از خانه و کاشانه خود بیرون آمده‌اند.(2) 
2- صبر
یکی از دیگر صفتهای مهاجران و اخلاق متمایز آنها که خداوند آنان را به خاطر آن ستوده است، صبر و بردباری است؛ چنانکه خداوند متعال می‌فرماید: 
(وَالَّذِينَ هَاجَرُواْ فِي اللّهِ مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الآخِرَةِ أَکْبَرُ لَوْ کَانُواْ يَعْلَمُونَ(41) الَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَکَّلُونَ(42)) (نحل، 41 – 42)
«کسانی که برای خدا هجرت کردند، پس از آنکه مورد ظلم و ستم قرار گرفتند، در این دنیا جایگاه و پایگاه خوبی بدانان می‌دهیم و پاداش اخروی بزرگ‌تر است، اگر بدانند.»
و خداوند می‌فرماید: 
(ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ لِلَّذِينَ هَاجَرُواْ مِن بَعْدِ مَا فُتِنُواْ ثُمَّ جَاهَدُواْ وَصَبَرُواْ إِنَّ رَبَّکَ مِن بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ) (نحل، 110)
«سپس بدان ای محمد که پروردگار تو نسبت به کسانی که مورد شکنجه و آزار قرار گرفتند و بعد از آن جهاد نمودند، شکیبایی ورزیدند دارای مغفرت و مرحمت بسیاری است.»
3- صداقت و راستی
از جمله صفتهای پسندیده‌ای که خداوند به خاطر آن مهاجران را ستوده است، صدق و راستی است. خداوند متعال می‌فرماید: 
(لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ) (حشر، 8)
«همچنین غنائم از آن فقرای مهاجرینی است که از خانه و کاشانه و اموال خود بیرون رانده شده‌اند. کسانی که فضل خدا و خشنودی او را می‌خواهند و خدا و پیغمبرش را یاری می‌دهند، اینان راستانند.»
بغوی در تفسیر خودش می‌گوید :(وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ) یعنی در ایمان خود صادق هستند. قتاده گفته است این مهاجران که خانه‌ها و اموال و قبیله‌های خود را ترک کرده‌اند و به محبت و عشق خدا و پیامبرش بیرون آمده‌اند و با وجود سختیهایی که در آن قرار داشتند، اسلام را انتخاب کردند؛ حتی برای ‌ما ذکر شده است که فرد از گرسنگی بر شکم خود سنگ می‌بست تا کمرش راست باشد و فرد در زمستان زیر حصیر می‌خوابید و پوشاک دیگری نداشت(3). 
4- جهاد و جان‌فدایی
خداوند متعال می‌فرماید : 
(الَّذِينَ آمَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ اللّهِ وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْفَائِزُونَ) (توبه، 20)
«کسانی که ایمان آورده‌اند و به مهاجرت پرداخته‌اند و در راه خدا با جان و مال جهاد نموده‌اند، دارای منزلت والاتر و بزرگ‌تری در پیشگاه خدایند و آنان رستگاران و به مقصود رسندگان می‌باشند.»
پایه و اصول دعوت پیامبران بر جان فدایی و قربانی دادن بنا نهاده گردیده است؛ چراکه آنان در راستای دعوت با مخالفت و تکذیب و دشمنی سر سختی مواجه می‌گردند و آنان باید با سرسختی و قوت ایمان و رسوخ عقیده با مخالفانشان به مبارزه برخیزند؛ زیرا زندگی در سایة عقیده و جهاد و مبارزه خلاصه می‌شود و از آغاز دعوت که جبرئیل امین وحی را بر پیامبر اکرمl نازل نمود، گویا به پیامبر اکرم (ص) اعلام نمود که قومش او را مورد اذیت و آزار قرار خواهند داد و ورقه بن نوفل به پیامبر اکرم (ص) گفت : «این رازدار بزرگ است که بر موسی نازل شده است، کاش من در آن وقت جوان و قوی می‌بودم(4)  کاش من زمانی که قومت تو را بیرون می‌کنند، زنده می‌بودم. آن گاه پیامبر خدا(ص)  فرمود: آیا آنها مرا بیرون خواهند کرد؟ ورقه گفت: بله هیچ مردی مانند آنچه تو آورده‌ای، نیاورده است مگر اینکه با او دشمنی شده است و اگر زنده بمانم با تمام قدرت تو را یاری خواهم کرد.»(5) 
حادثه هجرت مشتمل بر جان فداییها و قربانیها و فداکاریهای جانی و مالی فراوانی در راه خدا می‌باشند(6) . و شاید آنچه در این زمینه قابل تأمل است، اینکه قربانی دادن ملازم جهاد در راه خداست؛ زیرا جهاد بدون قربانی معنا و مفهوم اصلی خود را نمی‌یابد(7). 
5- مهاجران، خدا و پیامبرش را یاری می‌کنند
خداوند متعال فرموده است: 
(لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ) (حشر، 8)
«همچنین غنائم از آن فقرای مهاجرینی است که از خانه و کاشانه و اموال خود بیرون رانده شده‌اند. کسانی که فضل خدا و خشنودی او را می‌خواهند و خدا و پیغمبرش را یاری می‌دهند، اینان راستانند.»
خداوند متعال در این آیة کریمه، مهاجران را به این دلیل که خدا و پیامبرش را یاری می‌دهند، ستوده است؛ چراکه تنها دلیل آنان برای مهاجرت از مکه به مدینه و رها نمودن اقوام و خویشاوندانشان یاری خدا و پیامبرش بود و یاری کردن خداوند برای به دست آمدن پیروزی و پایداری شرط است؛ چنانکه خداوند متعال می‌فرماید: 
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْکُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ) (محمد، 7)
«ای مؤمنان اگر (دین) خدا را یاری کنید، خدا شما را یاری می‌کند و گامهایتان را استوار می‌دا