ه بود و هرگاه خرمائی از آن درخت در خانة همسایة فقیر می‌افتاد کودکانش بر می‌داشتند، سمره می‌آمد و از دهان اطفال خارج می‌نمود، مرد فقیر خدمت رسول خدا(ص) شکایت کرد، حضرت سمره را خواست و فرمود: درخت را در مقابل درختی در بهشت به من واگذار کن و او قبول نکرد، ابوالدحداح رفت و همان درخت را به چهل درخت خرید و به رسول خدا(ص) تقدیم کرد و رسول خدا(ص) به فقیر بخشید. ولی باید دانست که این آیات دربارة ابی‌بکر است زیرا قصة ابی‌الدحداح در مدینه بوده و این آیات در مکه نازل شده، چون ابابکر بنده‌های ضعفا را که مسلمان می‌شدند و در تحت عذاب مشرکین بودند خریداری می‌کرد بدون توقع که خدا فرموده: وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى(19) إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى(20)، از آن جمله بلال بندة عبدالله بن جدعان بود، روزی که بتهای مشرکین را آلوده به نجاست ساخت مشرکین شکایت کردند، عبدالله بلال را به ایشان بخشید، آنان بنا کردند در میان ریگزار حجاز او را آزاردادن، رسول خدا(ص) عبور می‌کرد دید او را آزار می‌کنند فرمود: خدای واحد تو را نجات می‌دهد، سپس به ابی‌بکر خبر داد ابوبکر رطلی از طلا آورد و بلال را خرید و آزاد کرد و لذا این آیات در شأن او و امثال او نازل گردید.سورة ضحی مکی و دارای 11 آیه می‌باشد

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَالضُّحَى(الضحي/1) وَاللَّيلِ إِذَا سَجَى(الضحي/2) مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَى(الضحي/3) وَلَلْآخِرَةُ خَيرٌ لَكَ مِنَ الْأُولَى(الضحي/4) وَلَسَوْفَ يعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى(الضحي/5) أَلَمْ يجِدْكَ يتِيمًا فَآوَى(الضحي/6) وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى(الضحي/7) وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى(الضحي/8) فَأَمَّا الْيتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ(الضحي/9) وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ(الضحي/10) وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ(الضحي/11)
ترجمه: بنام خدای کامل الذات والصفات رحمن رحیم. سوگند به روز روشن(1) و به شب چون آرام گیرد(2) که پروردگار تو نه رهایت کرده و نه دشمنت گردیده(3) و البته برای تو آخرت به از دنیاست(4) و پروردگارت بزودی عطایت دهد تا خشنود گردی(5) آیا یتیمت نیافت که مأوایت داد(6) و گمراهت یافت که هدایتت کرد(7) و محتاجت یافت و بی‌نیازت نمود(8) پس یتیم را مقهور مکن(9) و با سائل خشونت مکن(10) و از نعمت پروردگارت سخن بگو.(11)
نکات: این سوره موقعی نازل شد که مدتی وحی منقطع گشته بود 12 روز گفته‌اند تا دو سال و نیم، مشرکین زخم‌زبان می‌زدند که خدای محمد او را واگذار کرد و دشمن او شد، در اینجا حق‌تعالی جواب داده است. بعضی گفته‌اند مقصود از جملة: وَلَلْآخِرَةُ.... این است که آخر عمرت که دینت رواج خواهد گرفت بهتر از اوائل آن است. و مقصود از جملة: وَلَسَوْفَ يعْطِيكَ.... همین عطای دنیوی است که خدا دین او را رواج و نام او را بلند و جهان را مسخر او نمود. بعضی از بی‌خبران گفته‌اند که این سوره در بستر بیماری او نازل شده و این آیه راجع به شفاعت است و این صحیح نیست زیرا این سوره مکی و سیزدهمین سوره و در سال اول و دوم بعثت نازل شده و مربوط به ایام وفات نیست. و اما جملة: وَوَجَدَكَ ... در مقدمة کتاب نوشتیم که مقصود گمراهی دینی است نه گم‌شدن در طفولیت، زیرا راه خانه گم‌کردن برای بسیاری از اطفال اتفاق افتاده و چیز مهمی نیست تا آیه نازل گردد، بلکه باید گفت حضرت رسول هدایت تفصیلی به اصول و فروع اسلام را نداشته اگر چه خدائی را باجمال معتقد بوده است. مرحوم فخر رازی بیست وجه برای کلمة ضَالًّا ذکر نموده ولی ظاهر همین است که گفته شد.سورة انشراح مکی و دارای 8 آیه می‌باشد

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ(الشرح/1) وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ(الشرح/2) الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ(الشرح/3) وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ(الشرح/4) فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يسْرًا(الشرح/5) إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يسْرًا(الشرح/6) فَإِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ(الشرح/7) وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ(الشرح/8)
ترجمه: بنام خدای کامل الذات و الصفات رحمن رحیم. آیا سینه‌ات را برایت نگشودیم(1) و بار گرانت را از تو فرو نهادیم(برداشتیم)(2) باری که پشت تو را خم کرده بود(3) و برای تو آوازه‌ات را بلند کردیم(4) حقا با هر دشواری آسانی قرین است(5) البته با هر سختی آسانی است(6) پس چون فارغ شدی به کوشش پرداز(7) و به سوی پروردگارت رغبت نما.(8)
نکات: شرح صدر یکی از نعمتهای بزرگ إلهی است یعنی بر طرف ‌کردن دلتنگی و دلگیری که انسان فراخ حوصله و با ظرفیت و تحمل گردد، چنین کسی همیشه با نشاط و آمادة کار است، ولی بعکس «وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ»، کسی که به طرف بالا اوج گیرد دچار اختناق و نفس‌تنگی می‌شود زیرا اکسیژن هوا رو به کاهش می‌رود، و لذا خلبانان در ارتفاعات جوی باید وسائل تنفس مصنوعی همراه داشته باشند، کسیکه شرح صدر دارد در مقابل مسائل دینی و مبارزات اجتماعی با نشاط است، ولی در مقابل دنیاداری و زورگوئی افسرده و دلگیر است و کسیکه در مقام ارشاد است بدون شرح صدر نمی‌تواند کاری کند.سورة تین مکی و شامل 8 آیه می‌باشد

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
وَالتِّينِ وَالزَّيتُونِ(التين/1) وَطُورِ سِينِينَ(التين/2) وَهَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ(التين/3) لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ(التين/4) ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ(التين/5) إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيرُ مَمْنُونٍ(التين/6) فَمَا يكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ(التين/7) أَلَيسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ(التين/8)
ترجمه: بنام خدای کامل الذات و الصفات رحمن رحیم. سوگند به انجیر و زیتون(1) و به طور سینا(2) و به این شهر با أمن(3) که ما انسان را در بهترین و نیکوترین صورت و سیرت آفریدیم(4) سپس او را به پست‌ترین منزل سفله‌گان برگرداندیم(5) مگر آنانکه ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادند که برای ایشان پاداشی بی‌منت (و یا پاداشی قطع‌نشدنی) است(6) پس از این دلائل چه چیز موجب تکذیب تو به دین می‌گردد(7) آیا خدا بهترین داور داوران و حاکمان نیست.(8)
نکات: محل نشو و نمای حضرت عیسی(ع) جبل تینا بوده که انجیر فراوان دارد، و محل رسالت حضرت موسی(ع) جبل زیتاست که زیتون زیاد دارد و جبل طور سینا محل مناجات حضرت موسی است و الْبَلَدِ الْأَمِينِ یعنی مکه محل نشو و نمای محمد(ص) است که حق‌تعالی به اینها سوگند یاد کرده. و برای انجیر خواص زیادی نقل شده است، رسول خدا(ص) فرمود: فکلوها فإنها تقطع البواسیر و تنقع من النقرس، و علی بن موسی الرضا فرموده: التین یزیل نکهة الفم و یطول الشعر وهو أمان من الفالج. بهرحال خدای عزوجل سوگند یاد کرده به محل تولد و نشو و نمای رسولان خود. و مقصود از أَسْفَلَ سَ