 به آسمان که چگونه بلند شده(18) و به کوهها که چگونه نصب شده(19) و به زمین که چگونه مسطح شده(20) پس تذکر بده که تو فقط تذکردهنده‌ای(21) و تو بر ایشان تسلط‌وار نیستی(22) آری کسیکه پشت کرد وکافر شد(23) خدا او را به عذاب بزرگتر عذاب کند(24) محققا برگشت ایشان فقط به سوی ما است(25) و سپس حساب ایشان فقط بر عهدة ما است.(26)
نکات: جملة لَسْتَ عَلَيهِمْ بِمُصَيطِرٍ دلالت دارد که رسول خدا(ص) بر مردم تسلطی ندارد و تصرفی در وجود ایشان نتواند و باصطلاح علمی ولایت تکوینی ندارد. و جملة إِلَّا مَنْ تَوَلَّى ... استثناء انقطاعی و إِلَّا به معنی لیکن می‌باشد، و جملة: إِنَّ إِلَينَا إِيابَهُمْ(25) ثُمَّ إِنَّ عَلَينَا حِسَابَهُمْ(26)، خبر مقدم شده و دلالت بر حصر دارد یعنی حساب و کتاب بندگان فقط با خداست نه به انبیاء مربوط است و نه به غیر ایشان، و در آن تهدید عظیمی است چنانکه در آیات دیگر فرموده: «مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ» و «إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَى رَبِّي»، و این آیات دلیل بر بطلان زیارت جامعه می‌باشد که جعالان و کذابان به هم بافته‌اند، منجمله در آن زیارت به امام خود می‌گویند: إیاب الخلق إلیکم و حسابهم علیکم! و چنین زیارت‌ها در اثر عدم توجه مسلمین به قرآن رایج گردیده است.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:1817.txt">آيه 8-1 (الفجر)</a><a class="text" href="w:text:1818.txt">آيه 14-9 (الفجر)</a><a class="text" href="w:text:1819.txt">آيه 20-15 (الفجر)</a><a class="text" href="w:text:1820.txt">آيه 30-21 (الفجر)</a></body></html>سورة فجر مکی و دارای 30 آیه می‌باشد.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
آیه 1 الی 8
متن آیه:
وَالْفَجْرِ(الفجر/1) وَلَيالٍ عَشْرٍ(الفجر/2) وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ(الفجر/3) وَاللَّيلِ إِذَا يسْرِ(الفجر/4) هَلْ فِي ذَلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ(الفجر/5) أَلَمْ تَرَ كَيفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ(الفجر/6) إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ(الفجر/7) الَّتِي لَمْ يخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ(الفجر/8)
ترجمه: بنام خدای کامل الذات و الصفات رحمن رحیم. قسم به فجر(1) و شبهای ده‌گانه(2) و به شفع و وتر(3) و به شب هنگامیکه در آید(4) آیا در آنچه ذکر شد قسمی است برای خردمند(5) آیا ندانستی که پروردگارت با قوم عاد چه کرد(6) عاد ارم که صاحب کاخهای با ستون بود(7) مانند آنها در شهرها ساخته نشده.(8)
نکات: مقصود از الْفَجْرِ همان ساعت پر برکت صبح صادق است که وقت عبادت و راز و نیاز با خالق است، و مقصود از وَلَيالٍ عَشْرٍ  همان دهة اول ذیحجه است که ایام عبادت و اجتماع مسلمین در مناسک حج است، وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ  یعنی؛ جفت و طاق، ظاهراً نماز شب باشد که دو رکعت و یک رکعت است، البته تعداد رکعات نمازهای واجب یومیه نیز طاق است، و برای شفع و وتر در این آیات معانی متعدده احتمال داده‌اند. و قوم عاد چون دو طائفه بوده‌اند فرموده عاد اولاد ارم که خدا در وصفشان فرموده: « وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَاداً الْأُولَى»، و نسب این قوم چنین است: عاد بن عوص بن ارم بن سام بن نوح، و بعضی ارم را به معنی باغ گرفته‌اند که شاید این قوم دارای باغ ممتازی بوده‌اند که مانند آن در بلاد نبوده است، و ذات‌المعاد ممکن است وصف ارم باشد و ممکن است وصف قوم عاد باشد که دارای کاخهای با ستون و یا دارای بدنهای قوی چون ستون و عمود بودند. و جملة الَّتِي لَمْ يخْلَقْ مِثْلُهَا... را نیز می‌توان وصف قوم عاد گرفت و یا وصف باشد برای الْعِمَادِ، و این قوم در احقاف بودند که میان عمان و حضرموت است.آیه 9 الی 14
متن آیه:
وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ(الفجر/9) وَفِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتَادِ(الفجر/10) الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ(الفجر/11) فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ(الفجر/12) فَصَبَّ عَلَيهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ(الفجر/13) إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ(الفجر/14)
ترجمه: و ندیدی خدا چه کرد با قوم ثمود که سنگ سخت در آن وادی می‌بریدند(9) و چه کرد با فرعون صاحب آن میخها(10) آنانکه در شهرها طغیان کردند(11) پس در آنها فساد بسیار کردند(12) تا پروردگارت بر ایشان تازیانة عذاب را فرو ریخت(13) زیرا پروردگارت در کمین است.(14)
نکات: قوم ثمود پیامبرشان حضرت صالح بود که قصة ایشان در قرآن مکرر شده، در سورة هود و اعراف و شعراء و سایر سوره‌ها، در کوهستان میان شام و حجاز بودند و کاخهای سنگی می‌ساختند. و اما فرعون که به ذِي الْأَوْتَادِ  صاحب میخها ملقب شده آن است که مردم را میخکوب به زمین می‌کرد و دست و پای مردم را میخ به زمین می‌کوبید و ممکن است میخهای او ارتش او بوده که میخ او زورگوی او باشد و یا اینکه دارای اهرامی بوده مانند میخهای زمین، ولی معنی اول ظاهرتر است. و جملة إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ تهدید عظیمی است.آیه 15 الی 20
متن آیه:
فَأَمَّا الْإِنْسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ(الفجر/15) وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيهِ رِزْقَهُ فَيقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ(الفجر/16) كَلَّا بَلْ لَا تُكْرِمُونَ الْيتِيمَ(الفجر/17) وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ(الفجر/18) وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ أَكْلًا لَمًّا(الفجر/19) وَتُحِبُّونَ الْمَالَ حُبًّا جَمًّا(الفجر/20)
ترجمه: پس اما انسان را چون پروردگارش بیازمایدش که او را گرامی بدارد و به او نعمت دهد در نتیجه (مغرور شود) گوید پروردگارم مرا گرامی و عزیز داشت(15) و اما چون بیازمایدش که روزی او را بر او تنگ گیرد در نتیجه (مأیوس گردد) گوید پروردگارم مرا خوار داشت(16) نه چنین است(که توانگر نزد خدا گرامی باشد و فقیر خوار) بلکه (عمل صالح موجب قرب شما به خداست و شما عمل صالح نمی‌کنید که) شما یتیم را اکرام نمی‌کنید(17) و بر خوراک‌دادن مسکین یکدگر را ترغیب نمی‌کنید(18) و میراث را یکجا و تمام می‌خورید(19) و مال را از هر جهت بسیار دوست می‌دارید.(20)
نکات: مقصود از «أَكْرَمَنِ» این است که خودپسند می‌شود و گوید چون خدا ثروت و مال و صحبت به من داده پس من نزد خدا عزیزم، و مغرور گردد و مالی که به او رسیده از ارث و غیر ارث در لهو و لعب صرف می‌کند و حتی ارث سایرین را ضمیمة مال خود می‌کند، و چون فقیر شود نمی‌داند فقر صلاح او بوده و خیال می‌کند خدا ذلت او را خواسته است، آیات فوق می‌گوید چنین نیست بلکه میزان عزت در نزد خدا اعمال صالح است نه فقر و غناء. و لَمًّا در لغت به معنی ضم و جمع‌کردن می‌باشد، یعنی مال دیگری را ضمیمة مال خود می‌کند. و پیغمبر(ص) فرموده: لیس بمؤمن من بات شبعانا و جاره طاویا، یعنی مؤمن نیست کسیکه سیر بخوابد در حالیکه همسایه‌اش گرسنه باشد. آيه 239
متن آيه:
فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ
ترجمه: پس اگر بترسید (حال جنگ) در حالیکه پیاده و یا سوارید نماز را بجا آرید، پس چ