با خشوع و طمأنینه ادا نمایند ، در کمترین وقت ممکن نماز را تمام می کنند . نماز با این کیفیت چنانچه در حدیث آمده است : سیاه و تاریک به سوی آسمان بالا میرود ، و به نماز گذار گفته می شود :
( ضَیَّعَکَ اللهُ کَما ضَیَّعتَنی ) 
(( خداوند تو را تباه گرداند ، همان گونه که تو مرا تباه گردانیدی ! ))
ولی نماز دارای خشوع و ارکان کامل که آهسته ادا شده باشد ، سفید و نورانی به آسمان عروج نماید ، و به صاحبش می گوید : 
( حَفِظَکَ اللهُ کما حَفِظتَنی )
(( خداوند تو را محفوظ دارد همانطور که تو مرا محفوظ داشتی . ))

سفارش و نصیحت من به بسیاری از ائمه جماعت و نماز گزارانی که می خواهند آن تعداد رکعات نماز ] 23 رکعت [ را با شتاب و عجله و بدون خشوع و حضور قلب و آرامش بدنی ادا کنند ، این است که اگر هشت رکعت نماز با خشوع و طمأنینه لازم به جا آورند ، بهتر از خواندن بیست و سه رکعت نماز آنچنانی می باشد . در ادای نماز کمیت مورد توجه نیست ، کیفیت و نحوه ادای نماز مورد توجه است ، توجه به اصل نماز است که آیا با خشوع و خضوع ادا شده ، یا شتابان و عجله تعداد رکعات متعدد نماز سپری شده و قرائت شده اند . 
از خدواند متعال خواستاریم که ما را در زمره مسلمان خاشع قرار دهد . 

منبع :فتاوای معاصر جلد 1
مؤلف : دکتر یوسف قرضاوی 
مترجم : دکتر احمد نعمتی 
انتشارات : احسان
حکم تزریق آمپول و استعمال داروی تنقیه و گذاشتن دارو در گوش و سرمه کشیدن برای شخص روزه دار چگونه است ؟

سؤال – آیا در ماه رمضان انسان بیمار می تواند داروی تنقیه استعمال کند ؟ و آیا بیمار روزه دار که گوشهایش درد می کند می تواند دارو در گوش خود بگذارد ؟ و همچنین آیا زن می تواند در ماه رمضان چشمان خود را سرمه بکشد ؟ 

جواب : در پاسخ کسانی که راجع به داروی تنقیه یا تزریق آمپول در ماه رمضان می پرسند ، می گویم : تزریق آمپول انواعی دارد ، بعضی از آنها به عنوان دارو و درمان تزریق می شوند ، خواه در رگ باشد و خواه در عضله ، یا زیر پوست . شرع مقدس با این نوع تزریق هیچ گونه مخالفتی ندارد ؛ زیرا که نه به معده می رسد و نه به عنوان غذا استفاده می شود ؛ بنابر این ، این نوع تزریق موجب افطار روزه نیست ، و جای بحث و گفتگو ندارد . 
یک نوع دیگر آمپول وجود دارد که مغذِّی و مقوِّی جسم است مانند آمپول گلوکُز که همانند غذا مستقیماً وارد خون می گردد . دانشمندان معاصر در باره این نوع آمپول اختلاف نظر دارند ؛ زیرا ، چنین آمپولی را علمای قدیم نمی شناخته اند ، تا در معالجه و مداوای بیماران به کار گیرند و همچنین ، از پیامبر صلی الله علیه و اله وسلم ، اصحاب ، تابعین و مسلمانان صدر اسلام هیچ حدیث سخنی در این باره به ما نرسیده است ؛ زیرا ، این نوع آمپول جدید است .
به همین خاطر ، مورد اختلاف دانشمندان معاصر قرار گرفته است ؛ و نظر بعضی از آنان بر این است که تزریق چنین آمپول هایی موجب بطلان روزه می باشد ؛ زیرا ، غذا را به آخرین مرحله هضم و جذب آن ، به خون می رسانند . نظر بعضی دیگر ، بر این است که تزریق چنین آمپولهایی موجب بطلان روزه نیست ، هر چند که به خون برسد ؛ زیرا ، خوردن و آشامیدن ، در صورتی موجب بطلان روزه می شود که به معده برسد ، و انسان پس از آن احساس سیری یا سیرابی نماید . در هنگام روزه داری قرار بر این است که انسان از خواسته های مربوط به شکم و شهوت جنسی محروم گردد ، یعنی انسان احساس گرسنگی و تشنگی نماید ، به همین جهت ، رأی این دانشمندان بر آن است که تزریق این نوع آمپول های مغزی نیز ، روزه را باطل نمی کند. 
من هرچند به همین نظریه اخیر گرایش دارم ، ولی احتیاط را در هر حال پیشنهاد می کنم که مسلمان روزه دار در روزهای ماه رمضان از تزریق آمپولهای مغذِّی خود داری نماید ؛ زیرا ، وقت تزریق این آمپولها محدود نیست و می تواند بعد از مغرب تزریق کند . 
اگر هم شخص بیمار باشد خداوند افطار روزه را برای او مباح گردانیده است ، و اینگونه آمپول ها اگر چه عملاً غذا خوردن و نوشیدن به حساب نمی آید ، مانند زمانی که مستقیماً غذا بخورد و بیاشامد ؛ دست کم ، انسان احساس نوعی آسایش و آرامش می کند ، بخاطر از میان رفتن ضعف سستی که شخص روزه دار معمولاً با آن مواجه است . خداوند متعال اراده کرده است که انسان روزه دار رنج و گرسنگی و تشنگی را بکشد ، تا ارزش نعمتهای خداوند را که به او ارزانی داشته است ، بداند و درد دردمندان را احساس کند ، و گرسنگان و بیچارگان را از یاد نبرد ... بنابراین ، ما بیم داریم از اینکه باب اینگونه آمپول زدن گشوده شود ، و بعضی از ثروتمندان متمول در روزهای رمضان از آنها استفاده نمایند ، و به این وسیله تقویت و تغذیه شوند ، و در نتیجه در روزهای رمضان احساس گرسنگی و تشنگی ننمایند ؛ به این ترتیب ، بهتر است شخص مسلمان تزریق اینگونه آمپول ها را تا بعد از وقت افطار به تأخیر بیاندازد . 
این بود جواب سؤال اول ؛ اما راجع به سؤال دوم و سوم ، یعنی گذاشتن دارو در گوش ، و سورمه کشیدن در چشم در روزهای ماه رمضان ، و همچنین استعمال داروی تنقیه و شیاف و امثال اینها ، همه اینها ، امکان دارد که جزئی از آنها وارد شکم بشوند ؛ اما ، چون از منافذ و راههای طبیعی وارد شکم نمی شوند ، حکم خوردن و آشامیدن را ندارند ، و انسان پس از استعمال این چیزها احساس آرامش و مانند آن نمی کند ؛ با وجود این ، دانشمندان قدیم و جدید درباره این موارد به دو گروه سختگیر و آسان گیر تقسیم شده اند . بعض از دانشمندان حکم کرده اند که این موارد موجب بطلان روزه می باشند ؛ بعضی دیگر از دانشمندان گفته اند : بخاطر اینکه این چیزها از راههای طبیعی و عادی وارد شکم نمی شوند روزه را باطل نمی کنند ؛ و من نیز در حقیقت معتقدم به اینکه کشیدن سورمه یا ریختن قطره در چشم یا در گوش و نهادن مرهم و مانند آن در مقعد برای کسی که مبتلا به بواسیر و امثال آن است ، و همچنین استعمال داروی تنقیه برای کسانی که دچار یبوست شده اند ، روزه را باطل نمی کند . فتوای من بر اساس نظریه ای است که شیخ السلام ابن تیمیّه در فتاوایش برگزیده و ترجیح داده است . ایشان در ابتدا منازعات و مجادلات دانشمندان را پیرامون اینگونه موارد بیان داشته ، سپس می گوید : اظهر آن است که هیچ یک از این موارد روزه را باطل نمی کند ؛ زیرا ، روزه از جمله ارکان دین اسلام است که مردمان خاص و عام نسبت به آگاهی از مسائل آن نیازمند هستند . بنابر این ، اگر این امور از جمله محرّمات خدا و پیامبر برای شخص روزه دار می بود ، و با استعمال آنها روزه باطل می شد ، بر پیامبر خدا واجب می بود که آنها را بیان فرماید ، و اگر آن را بیان می کرد اصحاب بدان آگاهی می یافتند ، و به امت ابلاغ می نمودند ؛ همانطور که دیگر احکام و قوانین شرعی را ابلاغ نمودند . بنابراین ، وقتی که هیچ اهل علمی ، هیچگونه حدیثی ، صحیح یا ضعیف ؛ مسند یا مرسل در این باره برای ما نقل نکرده اند ، پی خواهیم برد که در این باره مطلبی بیان نشده است . وی می گوید : آن حدیثی نیز که درباره سورمه کشیدن روایت شده است ، ضعیف است ، و یحیی بن معین میگوید : حدیث سورمه کشیدن (( مُنکِر )) است .
این بود فتوای شیخ السلام بن تیمیه که بر دو اصل بنا نهاده شده است : 
اصل اوّل اینکه احکامی که مورد نیاز و ابتلای عموم است و تمامی مردم باید بدانها آگاهی یابند ، بر رسول خدا واجب بوده است که آن احکام را برای امت بیان فرماید ؛ زیرا که آن حضرت تبیین کننده آن چیزی است که بر او نازل شده است ، برای مردم ؛ خداوند متعال می فرماید : 
(( وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ )) (نحل / 44)
((و این قرآن را بسوی تو فرود آوردیم تا برای مردم آنچه را بسوی ایشان نازل شده است توضیح دهی . ))

بر امت نیز واجب است که پس از بیان آن حضرت ، به آن عمل کنند ؛ این یک اصل .

اصل دوم این است که سورمه کشیدن و ریختن قطره در گوش ، و امثال آن ، که مردم پیوسته از دیرباز آن را استعمال می نمودند ، و بصورت یک نیازمندی عمومی در آمده است ، حکم آن همانند حکم غسل کردن ، روغن مالیدن و بخور و استعمال عطر ، و امثال آن است و اگر چنین چیزهایی روزه را باطل می کردند ، پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله وسلم همانطور که موارد دیگر را موجب بطلان روزه می شد ، بیان داشته اند ، این موارد را نیز بیان می نمودند ؛ با این ترتیب ، وقتی که مطلبی در این ارتباط بیان نفرموده اند ، در می یابیم که آن موارد نیز از نوع استعمال عطر و بخور و روغن مو و مانند آن می باشد . 

ابن تیمیّه می گوید : بخور معمولاً به انتهای بینی صعود می یابد ، و داخل مغز می شود ؛ و روغنی که مالیده می شود به بدن نفوذ پیدا می کند ، و داخل بدن می شود ، و بدان نیرو می بخشد ؛ همچنین ، بدن با استعمال عطر و بوی خوش نیرو و قوتی بدان دست می دهد . بنابر این ، وقتی که شخص روزه دار از اینگونه موارد نهی نشده است ، این مطلب دلالت دارد بر اینکه استعمال عطر و بخور و روغن و سورمه کشیدن جایز می باشد . از جمله مطالبی که ابن تیمیه در ضمن این فتوا بیان کرده ، اینست که سورمه قطعاً غذا به حساب نمی آید ، و نه از طریق بینی و نه از طریق دهان وارد شکم نمی گردد ؛ همچنین ، داروی تنقیه قطعاً مغذِّی نیست . بلکه مدفوع های بدن را تخیله می کند . همانطور که انسان داروهای مسهل را بو کند ، و یا در اثر قبض و کار نکردن شکم یا کلیه ها لازم باشد ، برای آسان شدن دفع ، چیزی در عقب و یا جلو استعمال نماید این چنین چیزهایی به هیچ وجه وارد معده نمی شوند... این یک نگرش زیبا و فهم عمیق است نسبت به فقه اسلامی که ما نیز آن را انتخاب می کنیم ، و بدان فتوا می دهیم . و بالله توفیق 

منبع :فتاوای معاصر جلد 1
مؤلف : دکتر یوسف قرضاوی 
مترجم : دکتر احمد نعمتی 
انتشارات : احسان
حکم استفاده از دارو و قرص ها ، جهت تأخیر عادت ماهانه در ماه رمضان

سؤال – با توجه به اینکه میدانیم روزه گرفتن همه روزهای ماه رمضان دارای خیر و برکت فراوانی است ، و دوست نداریم از نماز و روزه ایام این ماه محروم گردیم ، آیا برای ما خانم ها جایز است که در ماه رمضان از قرص هایی که عادت ماهانه را به تأخیر اندازد استفاده نماییم ؟ در حالیکه میدانیم که بعضی آن را تجربه کرده اند زیانی برای آنان داشته است ؟ (( چند بانوی مسلمان ))

جواب : مسلمانان اجماع دارند بر اینکه زن مسلمانی که در ماه مبارک رمضان دچار عادت ماهانه می شود ، آن چند روز روزه بر او واجب نیست ، فقط قضای آن روزه ها بر او واجب می گردد ، و این نوعی تخفیف و رحمت از سوی خداوند نسبت به زنان در حالت در حال عادت ماهانه میباشد که در این حالت جسمشان ضعیف و اعصابشان تحریک پذیر می شود ؛ و در این روزها ، افطار کردن روزه بر آنان واجب است نه مباح ، و اگر روزه بگیرند ، روزه آنان پذیرفته نیست و اجر و پاداشی نخواهد داشت ؛ بلکه باید به تعداد روزهایی که در عادات ماهانه بوده روزه ها را قضا کنند . همه زنان مسلمان از عهد امّهات المؤمنین ، اصحاب و تابعین به همین شیوه عمل کرده اند . بنابراین ، بر زنان مسلمان هیچ گونه حرج و گناهی نیست که در دوران عادت ماهانه خود که مصادف با چند روز از ماه رمضان می شود ، آن روزها را افطار ، و بعد از ماه رمضان آنها را قضا نمایند . چنانکه از عایشه روایت شده است که گفت : (( در ایام عادت ماهانه مکلف به قضای روزه میشدیم ، ولی مکلف به قضای نماز نمی شدیم . )) 

من شخصاً ترجیح می دهم که امور بر روال طبیعی و فطری خود جریان داشته باشد ، زیرا عادت ماهانه یک امر طبیعی و فطری است که خداوند عزوجل در نهاد زنان قرار داده است ، و باید بر همان روال طبیعی خود طی گردد؛ ولی اگر بعضی از زنان از قرصها و داروهایی که برای جلوگیری از بارداری مصرف می شوند ، جهت تأخیر عادت ماهانه از موعد آن استفاده نمایند تا ملزم به افطار بعضی از روزهای ماه رمضان نشوند ، بشرط اینکه استفاده از آن قرصها و داروها زیانی به آنان نرساند ، اشکالی ندارد . تشخیص این مسئله از طریق مشاوره با متخصصین و کارشناسان و به واسطه مشورت با پزشک حاصل می شود ، که در این باره نظر دهند که استفاده از این قرص ها و تأخیر عادت ماهانه روزه ماه رمضان را بگیرند ، و روزه هایشان نیز ، انشاء الله قبول خواهد شد .

سؤال – سال گذشته ناگزیر شش روز از ماه مبارک رمضان بخاطر عادت ماهانه افطار نمودم و هنگامی که خواستم این روزها را قضا کنم در بیستم ماه شعبان شروع به قضای روزه نمودم ، پس از آنکه دو روز روزه گرفتم بسیاری از مردم به من گفتند : گرفتن قضای روزه در ماه شعبان جایز نیست . نظر شما در این باره چیست ؟ 

جواب : برای 