نسان مسلمان بايد کار کرده و تلاش نمايد تا در زندگي به آنچه شايستگي اش را دارد دست يابد. به قول شاعر:
بِقَدْرِ الْكَـدِّ تُكْتَسَـبُ المعَـالِـي
ومَنْ طلب العُلا سَهرَ اللَّـيالِــي
ومن طلب العُـلا من غير كَــدٍّ
أَضَاع العُمْـرَ في طلب الْمُحَــالِ

معني شعر:
"قدر تو از کوشش و کارت برآيد برفراز
شب نخوابد آنکه ميلش سوي بالا رفتن است
آرزوي قدر والا بي تلاش و رنج دست
صرف عمر اندر خيالي واهي است."

کار و عمل جزو اخلاق انبياء عليهم السلام بوده است:
پيامبر خدا نوح -عليه السلام- با دست خويش کار مي نمود و حرفه ي –جاري داشت. خداوند نيز او را به ساخت يک کشتي امر نمود تا همراه آناني که به وي ايمان مي آوردند برآن سوار گردند. حضرت يعقوب -عليه السلام- شبان گوسفندان بود و حضرت يوسف -عليه السلام- در مصر وزير خزانه داري آن سامان بوده است. 
نقل مي کنند که حضرت ادريس -عليه السلام- يک خياط بود و کار و پيشه ي خياطي و دوزندگي را برگزيده بود و در آن حال زبانش از ذکر و ياد خداوند باز نمي ايستاد و سوزني نمي زد و بيرون نمي کشيد تا تسبيح پروردگار را ننمايد و شب را سپري کرده و روز را به پايان مي برد و بر روي اين کره ي خاکي کسي بهتر از او وجود نداشت. حضرت موسي نيز به مدت ده سال شبان گوسفندان بوده است. پيامبر صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (ما أكل أحدٌ طعامًا قط خيرًا من أن يأكل من عمل يده، وإن نبي الله داود كان يأكل من عمل يده) [بخاري] يعني: "هيچکس طعامي را نخورده که بهتر از کار خود او باشد، و پيامبر خدا داود عليه السلام از دسترنج خود مي خورد." 
به اين دليل پيامبر صلى الله عليه و سلم از حضرت داود -عليه السلام- ياد کرده است که او يک پادشاه بود و با وجود سلطنت و مقام و ثروت فراواني که داشت کار مي کرد و از دسترنج خود ارتزاق مي نمود. پيشه ي آهنگري داشت و زره هاي آهني و تجهيزات جنگي را با دقت و استحکام بالايي درست مي نمود. پيامبر ما حضرت محمد صلى الله عليه و سلم نيز به همين شيوه کار کرده و در کودکي شبان گوسفندان بود و در جواني به تجارت مشغول بود. 

فضيلت کار:
فرد مسلمان براي عمل به وظيفه ي انساني خويش کار ميکند؛ مگرنه اينست که او عهده دار حمل رسالتي مهم مي باشد و آن آباداني زمين با راه و شيوه ي درست خداوندي است و اين مهم جز با عمل صالح و درستکاري ميسر نخواهد گرديد. در جامعه نيز تنها با کار و تالش سخت و شبانه روز مي توان لياقت خود را به اثبات رسانيد.
 انسان بواسطه ي کار و کسب به پول حلال دست يافته و صرف خود و خانواده نموده و در کارهاي خير امت و جامعه شرکت مي کند. از همين پول فرض و واجبات را به انجام مي رساند؛ زکات مي دهد و حج مي گذارد و ديگر وظايف خود را به انجام مي رساند. خداوند متعال انسان را به بخشش و انفاق از اموال پاک و حلالش امر کرده و مي فرمايد: {يا أيها الذين آمنوا أنفقوا من طيبات ما كسبتم} [بقره: 267] يعني: "اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد، از چيزهاى پاكيزه‏اى كه به دست آورده‏ايد انفاق كنيد."
خداوند متعال در قرآن کريم کار و جهاد در راه خدا را با هم ذکر نموده و مي فرمايد: {وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله} [مزمل: 20] يعني: " و [عده‏اى] ديگر در زمين سفر مي كنند [و] در پى روزى خدا هستند و [گروهى] ديگر در راه خدا پيكار مي نمايند."
رسول خدا صلى الله عليه و سلم کسي را که براي کسب روزي حلال از خانه خارج گشته و نفس خويش را از خواري دست پيش ديگران دراز نمودن بازداشته و براي خانواده اش خرج مي کند را مانند کسي مي داند که در راه خدا به جهاد مي پردازد. 
يکبار مردي از نزد آن حضرت صلى الله عليه و سلم و صحابه کرام رضي الله عنهم گذر کرد و آنان  شادابي و جديت بسياري را در وي مشاهده نمودند، گفتند: يا رسول الله، ايکاش اين حال را در راه خدا مي داشت؟ پيامبر صلى الله عليه و سلم فرمود: (إن كان خرج يسعى على ولده صغارًا فهو في سبيل الله، وإن كان خرج يسعى على أبوين شيخين كبيرين فهو في سبيل الله، وإن كان خرج يسعى على نفسه يَعفُّها فهو في سبيل الله، وإن كان خرج يسعى رياءً ومفاخرة فهو في سبيل الشيطان) [طبراني] يعني: "چنانچه براي کسب روزي براي فرزندان خردش خارج گشته است در راه خداست، اگر براي پدر و مادر پيرش باشد نيز در راه خدا است، بيرون آمده است تا خويشتن را (از احتياج و گدايي کردن) حفظ نمايد در راه خدا است ولي چنانچه بخاطر ريا و فخرفروشي باشد، در راه شيطان قرار دارد. "
کسب و کار براي انسان دوستي خدا و رسولش را به ارمغان مي آورد. از پيامبر صلى الله عليه و سلم روايت کرده اند که مي فرمايد: (إن الله تعالى يحب العبد المؤمن المحترف (أي: الذي له عمل ومهنة يؤديها)) [طبراني و بيهقي] يعني: "خداوند بنده ي محترف اش(يعني: کسي که کار و پيشه دارد) را دوست مي دارد."

اخلاق کار و عمل در اسلام:
دين اسلام ميان کارگر و کارفرما رابطه و پيوندي را بنيان نهاده و براي هرکدام از طرفين حقوق و وظايف خاصي را وضع نموده است.

نخست:
حقوق کارگر:
دين مبين اسلام حقوقي را شامل حال کارگر دانسته و کارفرما را ملزم به رعايت و بجاي آوردن آن مي نمايد، از جمله ي اين حقوق:

* حقوق مالي:
 پرداخت مزد مناسب و کافي به وي، خداوند مي فرمايد: {ولا تبخسوا الناس أشيائهم ولا تعثوا في الأرض مفسدين} [هود: 85] يعني: "و حقوق مردم را كم مدهيد و در زمين به فساد سر برمداريد." پيامبر صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (أعطوا الأجير أجره قبل أن يجف عرقه) [ابن ماجه] يعني: "اجرت کارگر را پيش از آنکه عرقش خشک شود بپردازيد."
* حقوق بدني و جسمي: يعني حق استراحت و آسايش جسمي: {لا يكلف الله نفسًا إلا وسعها} [بقره: 286] يعني: "خداوند هيچ كس را جز به قدر توانايى‏اش تكليف نمي كند." 
پيامبر صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (إخوانكم جعلهم الله تحت أيديكم، فمن كان أخوه تحت يده فلْيطعمه مما يأكل، وليلبسه مما يلبس، ولا تكلفوهم ما يغلبهم، فإن كلفتموهم فأعينوهم) [متفق عليه] يعني: " آنها برادران شما هستند که خداوند آن ها را زير دست شما قرار داده، پس آنکه برادرش زير دستش باشد، بايد او را از آنچه مي خورد، بخوراند و از آنچه مي پوشد، بپوشاند. و آنها را به چيزي مکلف نکنيد که توانائي آن را نداشته باشند و اگر آنان را مأمور کرديد، پس همکاريشان کنيد."
کارفرما موظف است در خصوص مسايل بهداشتي و تندرستي کارگر تا حدي که بر عهده ي اوست چيزي کم نگذاشته و آن ها را به تمامي برآورد.

* حقوق اجتماعي:
دوم:
وظايف کارگر:
به همان ترتيب که کارگر داراي حقوقي مي باشد، وظايفي را نيز بر عهده دارد، از جمله:
* امانت داري: نيرنگ و فريب جزو صفات مؤمنان نمي باشد. پيامبر صلى الله عليه و سلم فرموده است: (من غش فليس مني) [مسلم و ابوداود و ترمذي] يعني: "آنکه نيرنگ کند از من نيست."

* درستي و زيبايي کار:
که رسول خدا صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (إن الله يحب إذا عمل أحدكم عملا أن يتقنه) [بيهقي] يعني: "خداوند دوست مي دارد که چنانچه کاري کرديد در آن دقت و درستي را