مْ يكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيةٍ يوصِينَ بِهَا أَوْ دَينٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَينٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيةٍ يوصَى بِهَا أَوْ دَينٍ غَيرَ مُضَارٍّ وَصِيةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ
ترجمه: و برای شما مردان است نصف آنچه زنان شما گذاشته‌اند اگر برای زنان فرزندی نباشد، پس اگر آن زنان فرزندی داشتند برای شما چهار یک ماترک ایشان است پس از وصیتی که بنمایند ویا دینی که داشته باشند، و برای زنانتان چهار یک از ماترک شماست اگر برای شما فرزندی نباشد پس اگر برای شما فرزندی بود برای زنان هشت یک از ماترک شماست پس از وصیتی که به آن عمل کنید و یا دَین، و اگر مردی ارث برده شود از جهت کلاله و یا زنی و برای آن مرد میت برادر و یا خواهری باشد برای هر یک از این دو سدس است پس اگر زیادتر از این بودند پس ایشان در ثلث شریکند پس از وصیتی که به آن وصیت شده و یا دینی، در حالیکه به آن وصیت ضرری وارد نشده باشد، و این وصیت إلهی که به شما نموده وصیتی است، و خدا دانای بردبار است.(12)
نکات: در این آیه پس از تعیین سهم زوج و زوجه از ماترک، بیان نموده سهم طبقة دوم از ارث را که برادر وخواهر باشند. و از آیه استفاده می‌شود که زوج و زوجه با هر طبقه‌ای از وراث باشند ارث می‌برند، و ارث از اصل ماترک المیت می‌باشد بدلیل جملة مِمَّا تَرَكْتُمْ وجملة مِمَّا تَرَكْنَ. ونیز جملة:مِمَّا تَرَكْتُمْ که در آیه ذکر شده شامل می‌شود زمین خانه و باغ را هرگاه زوج چنین املاکی داشته، و فوت نموده، که طبق آیه زوجه از آنها نیز ارث می‌برد زیرا جزء ماترک زوج است. و أما ارث برادر و خواهر، پس دو آیه راجع به آنان نازل شده، یکی همین آیة 12 و دیگر آیة 176 که در همین سوره خواهد آمد. أما این آیه که ایشان را کلاله خوانده که به معنی بستگان است زیرا خواهر و برادر از بستگان میت می‌باشند. از جملة: فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ استفاده می‌شود که اگر وارث میت یک برادر أمی باشد فقط و یا یک خواهر امی فقط، پس یک سدس را می‌برد بالفرض یعنی طبق فریضة قرآنی و باقی مال را چون میت وارث دیگری ندارد نیز به او می‌دهند بالرد، یعنی بواسطة عدم وارث به او رد می‌شود، و اگر یک برادر ویا یک خواهر بیشتر باشند. طبق قانون فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ ... شریکند در ثلث مال بالفرض، و باقی مال را نیز به ایشان می‌دهند بالرد، و بین ایشان به تساوی تقسیم می‌شود، و چون آیه دربارة خواهر و برادر أمّی یعنی مادری نازل شده حکم برادر و خواهر أمی همین است که ذکر شد، و أما خواهر و برادر أبی و یا ابوینی در آیة 176 ذکر خواهد شد. و باقی مسائل ارث کلالة أمی رجوع شود به رسالة "احکام القرآن" ما.آيه 13 لي 14
متن آيه:
تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(النساء/13) وَمَنْ يعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيتَعَدَّ حُدُودَهُ يدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ(النساء/14)
ترجمه: این است حدود خدا و مقررات او، و آنکه اطاعت خدا و رسول او کند او را به بوستانهایی داخل می‌کند که از زیر آن نهرها جاری است در حالیکه در آن جاوید باشند، و این کامیابی بزرگ است(13) و آنکه خدا و رسول او را نافرمانی کند واز حدود و مقررات او تجاوز نماید او را به آتش وارد سازد در حالیکه در آن جاوید باشد و برای او عذابی است خوارکننده.(14)
نکات: چون قوانی ارث را ذکر نمود در این آیه تذکر داده که هر کسی از حدود و قوانین إلهی تجاوز کند و طبق آن رفتار نکند یکی از گناهان بزرگی را مرتکب شده که مستحق عذاب دوزخ خواد شد آن هم عذاب دائمی، و چون قوانین إلهی را خوار شمرده به عذاب خوارکنده مبتلا گردد.آيه 15 الي 16
متن آيه:
وَاللَّاتِي يأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيوتِ حَتَّى يتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا(النساء/15) وَاللَّذَانِ يأْتِيانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَحِيمًا(النساء/16)
ترجمه: و کسانیکه از زنان شما کار زشتی بیاورند، پس گواه بگیرید بر ایشان چهار نفر از خودتان، پس اگر گواهی دادند آن چهار نفر، پس آن زنان را در خانه‌ها نگهدارید تا مرگ ایشان برسد و یا خدا برای ایشان راهی قرار دهد(15) و آنانکه کار زشت را می‌آورند از شما پس بیازاریدشان، پس اگر توبه کرده و اصلاح نمودند از ایشان اعراض کنید، به راستی که خدا توبه‌پذیر و رحیم بوده است.(16)
نکات: مقصود از کار زشت فاحشه، می‌توان گفت زنا، و یا زنا و مساحقه که مالیدن دو زن است فرج خود را بیکدیگر. و مقصود از کلمة مِنْ نِسَائِكُمْ ، زنان شوهردار و مسلمان است که او را محصنه گویند که مرتکب چنین گناهی شود که باید چهار نفر گواهی دهند که او چنین گناهی کرده تا گناه ثابت شود. وکلمة مِنْكُمْ در أَرْبَعَةً مِنْكُمْ دلالت دارد که شاهد باید از شما مسلمانان باشد نه کافر. و جملة: فَأَمْسِكُوهُنَّ ... دلالت دارد که باید چنین زنی را در خانه‌ای نگاه داشت و مانع بیرون‌رفتن او شد تا فوت کند. و قصود از جملة: أَوْ يجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا؛ این است که خدا حکمی برای چنین زنان زناکار تعیین کند و لذا چون آیة جَلد نازل شد رسول خدا(ص) فرمود این است راهی که خدا برای ایشان تعیین کرده که باید تازیانه بخورند، أما زمان ما چون حکم شرعی اجرا نمی‌شود می‌توان گفت: فَأَمْسِكُوهُنَّ ... را باید عمل نمود. و ظاهراً مقصود از جملة: وَاللَّذَانِ يأْتِيانِهَا ... دختر وپسر بدون همسری است که زنا نمایند و تذکیر اسماء برای تغلیب است و ها در يأْتِيانِهَا برمی‌گردد به الفاحشه. و بعضی گفته‌اند حد لواط است بدلیل تذکیر اللذان و ضمیر یأتیان و ضمیر منکم، و بنابراین قول فَآذُوهُمَا حد لواط است. وجملة: فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا دلالت دارد که اگر زناکار پیش از مراجعة به حاکم توبه کند حدّی بر او جاری نمی‌شود و أما پس از مراجعة به حاکم واحضار نزد او توبه رفع حد نمی‌کند بدلیل آیة 85 سورة مؤمن:(فَلَمْ يكُ ينْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا)(مؤمن: 85)آيه 17 الي 18
متن آيه:
إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِل