گذشته برای تسلیت خاتم الأنبیاء است که از تکذیب قوم زیاد افسرده نشود و بداند که تمام اقوام چنین بوده‌اند و اما اصحاب رس آنانند که پیغمبر خود را در چاه افکندند در سورة فرقان آیة 38 شرح آن گذشت. و اصحاب بیشه همان اصحاب شعیب می‌باشند که قوم او در بیشه و یا جنگلی بودند. و قوم تبع در سورة دخان آیة 37 ذکر شد. آیه 15 الی 18
متن آیه:
أَفَعَيينَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ(ق/15) وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ(ق/16) إِذْ يتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيانِ عَنِ الْيمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ(ق/17) مَا يلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ(ق/18)
ترجمه: آیا بواسطة خلقت اول (یعنی آسمان و زمین و انسان) خسته و مانده‌ شدیم (خیر، وامانده نشدیم) بلکه اینان از خلقت جدید (یعنی نشأة الأخری) در شک و اشتباهند(15) و بتحقیق انسان را خلق کردیم و وسوسه و خیالات نفس او را می‌دانیم و ما به او از رگ حیات نزدیکتریم(16) چون دو گیرنده که از طرف راست و چپ او نشسته اعمال او را می‌گیرند(17) هیچ گفتاری را از دهان خارج نمی‌کند مگر این که نزد او مراقبی آماده است(18). 
نکات: حق‌تعالی که هر چیزی را آفریده از کم و کیف احوال آن کاملا آگاه است. و هر چیزی را باندازه خلق نموده و تناسب آن را با موجودات دیگر متناسب قرار داده و از کم و کاست حفظ می‌کند، همچنین است در خلقت انسان. و مقصود از جملة: يتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيانِ.... همان دو گیرنده و دو ملک است که چون ضبط صوت بلکه دقیق‌تر از آن آمادة اعمال و اقوال انسان است و آن را ضبط می‌کنند. عجب این است که در زمان نزول قرآن ضبط صوت و گیرنده‌ای نبوده ولی در آیات إلهی یادی از آن شده است! آیه 19 الی 23
متن آیه:
وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَلِكَ مَا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ(ق/19) وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَلِكَ يوْمُ الْوَعِيدِ(ق/20) وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ(ق/21) لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيوْمَ حَدِيدٌ(ق/22) وَقَالَ قَرِينُهُ هَذَا مَا لَدَي عَتِيدٌ(ق/23)
ترجمه: و بیهوشی مرگ براستی و درستی آمده است این چیزی است که از آن می‌گریختی(19) و دمیده شود در صور این است روز وعدة عذاب(20) و هر کس بیاید با او راننده و گواهی است(21) محققا تو در غفلت بودی از این روز پردة غفلتت را از تو بر طرف کردیم و اکنون دیده‌ات تیزبین است(22) و همدم او یعنی ملک موکل بر او گوید این اعمال زشت تو است که نزد من حاضر و آماده است(23). 
نکات: در این آیات مستقبل محقق الوقوع بصورت ماضی آمده مانند جَاءَتْ و نُفِخَ و فَكَشَفْنَا. و مقصود از جملة: فَبَصَرُكَ الْيوْمَ حَدِيدٌ روز قیامت است در ظاهر آیات. و بعضی گفته‌اند مقصود وقت احتضار است و دلیلی ندارد. آیه 24 الی 29
متن آیه:
أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ(ق/24) مَنَّاعٍ لِلْخَيرِ مُعْتَدٍ مُرِيبٍ(ق/25) الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذَابِ الشَّدِيدِ(ق/26) قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيتُهُ وَلَكِنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ(ق/27) قَالَ لَا تَخْتَصِمُوا لَدَي وَقَدْ قَدَّمْتُ إِلَيكُمْ بِالْوَعِيدِ(ق/28) مَا يبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَي وَمَا أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ(ق/29)
ترجمه: ای دو مأمور بیندازید در دوزخ هر کفران کنندة عنودی را(24) منع کنندة خیر، ستم کنندة شکاک را(25) آنکه با خدا خدای دیگری قرار داده پس او را در عذاب سخت بیفکنید(26) همدم او گوید: پروردگارا من او را به طغیان واداشتم ولیکن او در گمراهی دوری بود(27) حق‌تعالی گوید نزاع نزد من نکنید که از پیش به شما اعلام خطر کرده بودم و وعدة عذاب را داده بودم(28) گفتار جزا نزد من تغییر نیابد و من نسبت به بندگان ستمگر نیستم(29). 
نکات: مخاطب أَلْقِيا ... کیست، چون أَلْقِيا تثنیه می‌باشد ظاهر آیات می‌رساند که مخاطب همان سائق و شهید است که سابقا ذکر شده است. و اما کلمة قرین در وَقَالَ قَرِينُهُ هَذَا مَا لَدَي عَتِيدٌ همان شهید می‌باشد ظاهرا. و در جملة: قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيتُهُ.... شیطان و یا دوستی است که در دنیا او را گمراه کرده و باعث طغیان شده است. آیه 30 الی 35
متن آیه:
يوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ(ق/30) وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيرَ بَعِيدٍ(ق/31) هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ(ق/32) مَنْ خَشِي الرَّحْمَنَ بِالْغَيبِ وَجَاءَ بِقَلْبٍ مُنِيبٍ(ق/33) ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَلِكَ يوْمُ الْخُلُودِ(ق/34) لَهُمْ مَا يشَاءُونَ فِيهَا وَلَدَينَا مَزِيدٌ(ق/35)
ترجمه: روزی که به دوزخ گوئیم آیا پر شدی و او گوید آیا بیشتر از این هست(30) و بهشت برای پرهیزکاران نزدیک شود که دور نباشد(31) این است آنچه وعده داده می‌شدید برای هر کس به خدا رو آورد و خود را حفظ نماید(32) آن که از خدای رحمن به پنهان بترسد و با قلب خاشع و نالان آمده باشد(33) بسلامت وارد بهشتش کنید این است روز همیشگی(34) برای ایشان در آن است آنچه بخواهند و نزد ماست زیادتر(35). 
نکات: و مراد از جملة: وَلَدَينَا مَزِيدٌ، چیزهائی است که نه چشمی در دنیا دیده و نه گوشی شنیده، چنانکه در دوزخ است هَلْ مِنْ مَزِيدٍ، نزد رحمت او است عنایات مزید. آیه 36 الی 40
متن آیه:
وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشًا فَنَقَّبُوا فِي الْبِلَادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ(ق/36) إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ(ق/37) وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَينَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيامٍ وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ(ق/38) فَاصْبِرْ عَلَى مَا يقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ(ق/39) وَمِنَ اللَّيلِ فَسَبِّحْهُ وَأَدْبَارَ السُّجُودِ(ق/40)
ترجمه: چه نسل‌ها و قرن‌های بسیاری قبل از ایشان که هلاک کردیم آنان از ایشان بصلابت سخت‌تر بودند که نقیبان در زمین بودند و یا راه‌ها در بلاد ایجاد کردند آیا راه گریزی داشتند(36) محققا در آنچه ذکر شد تذکر و عبرتی است برای آن که دلی دارد و با حضور قلب گوش فرا دهد(37) و بتحقیق پیوسته که آفریدیم آسمان‌ها و زمین و آنچه بین آنهاست در شش روز و خستگی به ما نرسید(38) پس بر آنچه می‌گویند صبر کن و پیش از طلوع خورشید و قبل از غروب آن با ستایش پروردگارت را تسبیح کن(39) و قسمتی از شب او را تسبیح نما و عقب سجده‌ها(40). 
نکات: تمام این آیات برای تسلیت رسول خدا(ص) و تسلی و تقویت اوست که اگر مشرکین مکه از سخن تو اعراض کرده و تو را آزار می‌دهند اقوام گذشته از ایشان قوی‌تر بودند و از سطوت 