فات اخلاقي و رفتاري است، از شاخه‌هاي ايمان برشمرده‌اند و اين سه مورد را به عنوان نشانه‌هاي حقيقت ايمان ذكر كرده‌اند و بيشتر شاخه‌هاي ايمان از اعمال است.(39) 
امام بخاري رحمه‌الله در تعريف ايمان می‌گويد: ايمان اقرار به زبان و عمل به اعضاء و اندام است، كم و زياد می‌شود و دوستي و دشمني به خاطر خدا از ايمان محسوب می‌شود.
 عمر بن عبدالعزيز(رح) می‌گويد: ايمان فرائض، پايه‌ها، چارچوبه و سنتّهايي دارد كه هر كس به طور كامل به همه پايبند باشد، ايمانش كامل است. هر كس چنين نباشد ايمانش كامل نيست، اگرعمر باقی بود همه را برايتان شرح خواهم داد، تا به آنها عمل كنيد، اگر هم وفات یافتم به ماندن با شما حريص نيستم.(40) 
اميرمؤمنان علي(رض) در پاسخ به سؤالي درباره ‌ايمان فرمود: ايمان بر چهار پايه: صبر، ‌يقين، عدالت و جهاد استوار است و از اين چهار پایه، صبر داراي چهار شاخه‌ است. كه عبارتند از: شوق، دلسوزي، پارسايي و مراقبت. لذا هر كس شوق رسيدن به بهشت را داشته باشد، از شهوتراني‌ها دست می‌كشد و هر كس دلسوز خویش باشد از حرام پرهيز مي‌كند و هر كس زاهد و پارسا باشد، تحمل مشكلات و مصيبتهاي دنيا برايش آسان است و هركس مراقب مرگ خود باشد در تلاش انجام كارهاي خير است. در میان این چهار شاخه هم‌ يقين چهار شعبه دارد که عبارتند از: بينش و هوشياري، تفسير و شرح حكمتهای پند و عبرت آميز و آگاهي از راه و روش پيشينيان صالح و شایسته، لذا هر كس بينش و هوشياري داشته باشد حكمت در كارها برايش روشن خواهد شد و هر كس در كارها حكمت داشته باشد و به جا و درست عمل کند درس و عبرت از حوادث گذشته را‌ ياد می‌گيرد و هر كس درس و پند گرفتن را آموخته باشد، چنان است كه گويا در ميان پيشينيان است. عدالت از میان اينها بر چهار شعبه است كه عبارتند از: فهم و درک عميق، علم گسترده و حكمت شكوفا و بردباري راسخ، چون هر كس علمی ‌را بفهمد و درآن غوطه ور شود و تفكر كند به راه راست هدايت می‌شود و حكمت و راز احكام و قوانين شريعت را می‌فهمد و هر كس بردبار باشد، در كارش كوتاهي نخواهد کرد و با خوشنامی‌در ميان مردم زندگي خواهد نمود. جهاد نيز چهار شعبه دارد كه عبارتند از: امر به معروف و نهي از منكر و صداقت و راستگويي در همه جا و دشمنی با فاسقان و هر کس امر به معروف انجام دهد، موجب تقویت و پشتیبانی مؤمنین است و هرکه نهی از منکر کند بینی منافقان را به خاک می‌مالد و هر کس در همه جا راستگو بود وظایفی را که بر عهده دارد به خوبی انجام می‌دهد و هر کس با فاسقان دشمنی ورزید و به خاطررضای خدا خشمگین شد، خداوند هم برای او خشم کرده و او را در قیامت خشنود می‌گرداند(41) .
 امیر المؤمنین علی (ص) در تعریف تقوا و پرهیزگاری فرمود: تقوا یعنی اصرار و پافشاری نکردن بر انجام گناه و معصیّت و مغرور نشدن به طاعت خدا(42) . همچنین گفت: تقوا یعنی ترس و بیم از خدا، عمل به قرآن و قناعت به اندک و آماده شدن برای سفر قیامت است (43) . اهتمام امیر المؤمنین به تشویق مردم بر پرهیزگاری، برای افراد و جامعه ثمرات و بهره‌های مفیدی را در بر دارد، از جمله: 
*- دوست داشتن او از جانب خداوند متعال: 
(إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ) (توبه/4)
 (بيگمان خداوند پرهيزگاران را دوست مي‌دارد).
*- همراهی و بودن با خدا:
(إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَواْ وَّالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ) (نحل/128).
بي‌گمان خدا (مرحمت و معونت و حفاظت و رعايت همه جانبه اش) همراه كساني است كه تقوا پيشه كنند و (با دوري از نواهي، خود را از خشم خدا به دور دارند و با تمام نيرو و قدرت) با كساني است كه نيكوكار باشند و (با انجام اوامر الهي خويشتن را به الطاف ايزد نزديك سازند).
*- بهره مند شدن از قرآن: 
(ذَلِکَ الْکِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ) (بقره/2)
(اين كتاب هيچ گماني در آن نيست و راهنماي پرهيزگاران است).
*- محفوظ بودن از وسوسه‌های شیطان: 
(إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَواْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَکَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ) (اعراف/201).
رهيزگاران هنگامی‌كه گرفتار وسوسه‌اي از شيطان مي‌شوند به ياد (عداوت و نيرنگ شيطان و عقاب و ثواب‌يزدان) مي‌افتند و (در پرتو‌ياد خدا و به خاطر آوردن دشمنانگي اهريمن) بينا مي‌گردند (و آگاه مي‌شوند كه ‌اشتباه كرده‌اند و از راه حق منحرف شده‌اند و لذا شتابان به سوي حق برمي‌گردند).

نداشتن ترس و غم (بعد از مرگ): 
(فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ) (اعراف/35)، 
پس كساني كه پرهيزگاري كنند (و با انجام طاعات و ترك محرّمات، خويشتن را از عذاب خدا در امان دارند) و به اصلاح (حال خود و ديگران) بپردازند، (در آخرت) نه ترسي بر آنان است و نه غمگين مي‌گردند.
*- قبول شدن عمل در نزد خدا:(إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ) (مائده/27)
 (خدا (كار را) تنها از پرهيزگاران مي‌پذيرد! ).
*- آسودگی بعد از مشکل و گرفتاری: 
(وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا) (طلاق/4)
 (هر كس كه‌از خدا بترسد و پرهيزگاري كند، خدا كار و بارش را ساده و آسان مي‌سازد.)
*- فراست و زیرکی و بهره مندی از حکمت و نور:
(يِا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إَن تَتَّقُواْ اللّهَ يَجْعَل لَّکُمْ فُرْقَاناً) (انفال/29).
اي مؤمنان! اگر از خدا (بترسيد و از مخالفت فرمان او) بپرهيزيد، خدا بينش ويژه‌اي به شما مي‌دهد كه در پرتو آن حق را از باطل مي‌شناسيد.
*- وارد شدن به بهشت: 
(وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ) (آل عمران/133).
یعنی: به سوي بهشتي بشتابيد و بر همديگر پيشي گيريد كه بهاي آن (براي مثال، همچون بهاي) آسمانها و زمين است‌ ؛ (و چنين چيز با ارزشي) براي پرهيزگاران تهيّه ديده شده ‌است.
*- نجات یافتن از آتش دوزخ: 
(ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوا وَّنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا) (مریم /72).
سپس پرهيزگاران را نجات مي‌دهيم و ستمگران را ذليلانه در آن رها مي‌سازيم.
*- داشتن جایگاه و مقام بالا در قیامت: 
(وَالَّذِينَ اتَّقَواْ فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ) (بقره/212)
 (و روز رستاخيز پرهيزگاران بالاتر از ايشانند).
ط- قضا و قدر از دیدگاه علی (رض)
امام علی (رض) فرمود: تا قضا و اراده‌ی خدا در آسمان نباشد، هیچ چیزی در روی زمین اتفاق نمی‌افتد و هیچ کسی وجود ندارد مگر اینکه دو فرشته‌ی موکّل همراه ‌او وجود دارند که تا فرا رسیدن تقدیر الهی از او دفاع می‌کنند، وقتی که تقدر او رسید او را رها می‌کنند و من از جانب خدا با سپری محکم محافظت می‌شوم، وقتی که زمان اجل و مرگم فرا رسید، سپر کنار رفته و کشف می‌شوم و قطعاً کسی طعم ایمان را نخواهد چشید تا وقتی که معتقد نباشد آنچه در تقدیر برای او نوشته‌از او خطا نخواهد کرد و آنچه در قدر به او نرسیده هرگز به او اصابت نخواهد کرد(44) .
همچنین امام علی (ص) گفت: فرمان خدا از 