ر و چهارصد سال پيش اعلان كرده بود و توسط مسلمانان به اجراء در آمده‌ است.(5)  آزادي در دوران سيدنا علي (رض) به بهترين و زیباترین شكل تجلّی یافت، این در حالي بود كه در آن زمان شرايط استثنايي فتنه‌ها، توطئه‌ها و جنگها و ناآرامی‌ها حاكم بود و اين شرايط اقتضاء می‌كرد كه‌ آزاديها محدود شوند و رفت و آمد‌ها و نشست و برخاست‌ها را كنترل نمايند و ‌يا به تعبيري دیگر حكومت نظامی‌ اعلام شود. امّا با وجود همه‌ اينها علي (رض) آزادي را براي هيچيك از طرفداران و مخالفانش محدود نكرد و كسي را مجبور نمی‌كرد كه تحت حاكميتش بماند، و‌يا به جبر كسي را بيرون نكرد و حتّي كسي را مجبور نمی‌کرد ‌در جنگ با دشمنان او شرکت کند و مانع پیوستن کسی به معاويه نمی‌شد.(6) 
عبدالله بن مسعود، عبيده سلماني و ربيع خُثیم را كه نمی‌خواستند با او در جنگ شركت داشته باشند مجبور نكرد و آزاد گذاشت. بلكه ‌آنها را مخيّر كرد به هر مرزی كه می‌خواهند بروند.(7)  بعد از اينكه خوارج به بهانه قبول حكميت توسط امام علي (رض) دست به شورش زدند و آنها را به ماندن در زیر سایه‌ی حکومت او، یا بیرون رفتن از محدوده‌ی حکومتش مجبور نكرد و حتّي به كارگذارانش دستور می‌داد تا زمانيكه خوارج اقدام به خراب كاري و فساد در زمين نكرده‌اند، كاري به كارشان نداشته باشند.(8)  و خطاب به خوارج فرمود: شما نزد ما سه حق داريد: شما را از حضور در مساجد منع نكنيم تا زمانيكه در جنگها ‌ياورمان باشيد، حق شما را از مال غنيمت پرداخت کنیم، تا شما اقدام به جنگ نكرديد با شما نمی‌جنگیم.(9) 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) نظام الحكم في عهد الخلفاء الراشدين /156.
2) منبع سابق.
3) منبع سابق.
4) منبع سابق.
5) نظام الحكم في عهد الخلفاء الراشدين /160
6) نظام الحكم في عهد خلفا الراشدين /156.
7) نظام الحكم في عهد خلفا الراشدين /160.
8) منبع سابق.
9) تاريخ طبري 5/688.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="folder" href="w:html:256.xml">اوّل: دعوت به توحيد و مبارزه با شرك</a><a class="text" href="w:text:264.txt">دوم: خطبه علی بن ابی طالب (رض) و تحلیل آن</a><a class="folder" href="w:html:265.xml">سوّم: علی (رض) و شعر و ادب</a><a class="text" href="w:text:273.txt">چهارم: سخنان حکمت آموز علی(رض)</a><a class="folder" href="w:html:274.xml">پنجم :سخن علی بن ابی طالب (رض) صفات بندگان برگزیده و در مورد عبادات نفل رسول خدا (ص) و گفتار او در وصف صحابه</a><a class="folder" href="w:html:285.xml">ششم: هشدار علی(رض) از امراض خطرناک</a><a class="folder" href="w:html:290.xml">هفتم: توجه و اهتمام علی (رض) به ساماندهی بازارها و مواضع گوناگون مردم</a><a class="text" href="w:text:305.txt">هشتم: پلیس در دوران امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(رض)</a></body></html><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:257.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:258.txt">1- این فرمایش حضرت علی(رض) که می فرماید: «لایرجون عبد الاّ ربه ولا یخافنّ أحدٌ إلاّ ذنبه»</a><a class="text" href="w:text:259.txt">2- علي (رض) اسماء و صفات خدا(جل جلاله) را به مردم معرفی می‌کند</a><a class="text" href="w:text:260.txt">3- اميرالمؤمنین علي(رض) نعمتهايي را كه سزاوار شكراند به مردم معرفي كرده ‌است</a><a class="folder" href="w:html:261.xml">4- توجه بيش از حد و حرصورزی علي(رض) بر نابود كردن آثار جاهليت</a></body></html>ترديدي نيست كه سراسر زندگي علي‏بن ابي‏طالب(رض) به دعوت توحيدی و آشناكردن مردم با مفاهيم ايمان و با اعتماد و توكل به خداوند و ترس از خداوند متعال و معرفی خداوند با نامهای والا و صفات أعلی آباد بود و با همه ‌انواع و صورتهاي شرك مبارزه می‌نمود و در اثنای توجیه و تعلیم و تربیّت مردم بر توحيد خالص و مبارزه با همه‌ اشکال مختلف شرك سخنانی دارد.هيچ بنده‌اي اميدوار نباشد مگر به پروردگارش و جز از گناهان خود از چیزی دیگر بیمناک نباشد(1) ، اين سخن امام بهترين و بليغ ترين وكاملترين سخن است، زیرا كه‌ اميد و آرزو، همیشه برای دستیابی به خیر و خوبي است و ترس و هراس از شر و بدي است و بنده به سبب گناهانش به دام شر و بدی گرفتار می‌شود، خداوند متعال می‌فرمايد: 
(وَمَا أَصَابَکُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَيْدِيکُمْ وَيَعْفُو عَن کَثِيرٍ) (شوري/30).
آنچه‌ از مصائب و بلا به شما مي‌رسد، به خاطر كارهائي است كه خود كرده‌ايد. تازه خداوند از بسياري (از كارهاي شما) گذشت مي‌كند (كه شما از آنها توبه نموده‌ايد و‌يا با كارهاي نيك آنها را از نامه‌اعمال زدوده و پاك كرده‌ايد).
بنابراین انسان وقتیکه به کسی اميدوار است، خواهان خير و نیکی است و می‌خواهد شر و بدي از او دفع شود و ‌يقين دارد همه نعمتها را خداوند می‌بخشد و تنها اوست كه گرفتاريها را بر طرف و مشكلات را حل مي‌كند. خداوند می‌فرمايد: 
(وَإِن يَمْسَسْکَ اللّهُ بِضُرٍّ فَلاَ کَاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ وَإِن يُرِدْکَ بِخَيْرٍ فَلاَ رَآدَّ لِفَضْلِهِ يُصَيبُ بِهِ مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) (يونس/107)
اگر خداوند زياني به تو برساند، هيچ كس جز او نمي‌تواند آن را برطرف گرداند و اگر بخواهد خيري به تو برساند، هيچ كس نمي‌تواند فضل و لطف او را از تو برگرداند. خداوند فضل و لطف خود را شامل هركس از بندگانش كه بخواهد مي‌كند (و كسي نمي‌تواند مانع آن گردد) و او داراي مغفرت و مهر فراوان است.
و می‌فرمايد: 
(مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِکَ لَهَا وَمَا يُمْسِکْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِن بَعْدِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ) (فاطر/2) 
خداوند (درِ خزائن) هر رحمتي را براي مردم بگشايد، كسي نمي‌تواند (آن را ببندد و) از آن جلوگيري نمايد و خداوند هر چيزي را كه باز دارد و از آن جلوگيري كند، كسي جز او نمي‌تواند آن را رها و روان سازد و او توانا و كار بجا است. (لذا نه در كاري در مي‌ماند و نه كاري را بدون فلسفه‌ انجام مي‌دهد).
اميد مقارن با توكل است و در کنار هم ذکر می‌شوند، چون کسي كه توكل مي‌كند، به اميد رسيدن به منفعت و دفع ضررهاست و توكّل جز خدا به كسي ‌يا چيزي ديگري جايز نيست، همانگونه که خداوند متعال می‌فرمايد: 
(إِن يَنصُرْکُمُ اللّهُ فَلاَ غَالِبَ لَکُمْ وَإِن يَخْذُلْکُمْ فَمَن ذَا الَّذِي يَنصُرُکُم مِّن بَعْدِهِ وَعَلَى اللّهِ فَلْيَتَوَکِّلِ الْمُؤْمِنُونَ) (آل عمران /160).
اگر خداوند شما را‌ياري كند (همان گونه كه در جنگ بدر‌ياري كرد) هيچ كس بر شما چيره نخواهد شد و اگر خوارتان گرداند (و دست از ‌ياريتان بردارد، همان گونه كه در جنگ احد چنين شد) كيست كه پس از او شما را‌ياري دهد؟ و مؤمنان بايد تنها بر خدا توكّل كنند و بس.
 و می‌فرمايد:(وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوْاْ مَا آتَاهُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللّهُ سَيُؤْتِينَا اللّهُ مِن فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللّهِ رَاغِبُونَ) (توبه/59) 
یعنی: اگر آنان بدانچه خدا و پيغمبرش بديشان داده‌است (و قسمت ايشان كرده‌است) راضي مي‌شدند و مي‌گفتند: (دستور) خدا ما را بسنده ‌