-------------------------------------------
1) تاریخ طبری (5/347).
2) تاریخ دمشق، الانتصار للصحب و الآل، ص 35.
3) حمیت ظرفی روغنی است که با رب خرما محکم شده است و بر همه چیز سرسخت و محکمی‏اطلاق می‌شود و در حدیث وحشی آمده: گویی حمیت است. ابن حجر گفته است: «یعنی مشکی چرمین و بزرگ و بیشتر از این نگفته اگر پر باشد». فتح‌الباری (7/368)
4) فتح‌الباری (7/368).
5) عبدالله‌بن سباء، ص 98؛ سندها که در آلبانی دربارة آنها نظر داده است.
6) الانتصار للصحب و الآل، ص 36.
7) التعریفات، ص 103.
8) التنبیه علی اهل الاهواء و البدع، ص 8.
9) بخاری، کتاب طلب توبه کردن از مرتدان، شماره 6922.
10) فتح‌الباری (12/270).
11) مجموع فتاوی (25/184، 185).
12) راویانی که از ابن سبا متأثر شدند، دکتر سعدیهاشمی، ص 19-20.
13) اصول کافی (1/437)، اصول شیعه امامیه (1/71).
14) المقالات و الغرق، اثر قمی، ص 21، فرقه الشیعة، نوبختی، ص 23، اصول شیعه امامیه 1/96.
15) تهذیب التهذیب (2/32).
16) رسالةالارجاء ضمن کتاب الایمان، محمد معدنی، ص 250-294.
17) بخاری، کتاب العلم مع الفتح (1/204).
18) اصول شیعه اثنی عشریه (1/97).
19) اصول شیعه امامی‏(1/98).
20) منهاج‌السنه (4/147)، اصول شیعه امامیه (1/109).<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:629.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:630.txt">1- مرحله‌ي اول</a><a class="text" href="w:text:631.txt">2- مرحله دوم</a><a class="text" href="w:text:632.txt">3- مرحله سوم</a><a class="text" href="w:text:633.txt">4- مرحله چهارم</a></body></html>رافضه در دوران نشأت و شکل گیری مراحلی را طی کرد تا اینکه به‭یک فرقه مستقل تبدیل شده که دارای اسم و رسم و عقیده مخصوص و جداگانه‌ای از سایر فرقه‏های امت اسلامی‭شده است. می‌توان این مسأله را از لابه‌لای چهار مرحله‭ی اساسی نشان داد:<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:64.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:65.txt">1- اطاعت از رسول خدا واجب و عمل و پايبندي به سنّتش ضروريست</a><a class="text" href="w:text:66.txt">2- سخن علي(رض) در مورد دلایل نبوّت رسول ‎الله (ص)</a><a class="text" href="w:text:67.txt">3- تشويق مردم به پيروي از راه و روش رسول‎ الله (ص)</a><a class="text" href="w:text:68.txt">4- بيان فضيلت رسول ‎الله (ص) و برخي از حقوق ايشان بر امّت</a><a class="text" href="w:text:69.txt">5- شناخت دقيق و فراگير از خوبيها و شاخصهاي شخصيّت نبوی</a><a class="text" href="w:text:70.txt">6- نمونه‌هایي از پايبندي علی(رض) به سنت رسول ‎الله (ص)</a></body></html>دعوت و تبلیغ عبدالله بن سبأ به اصولی که زیربنای عقیده‭ی شیعه‭ی رافضی می‌باشد، مانند تبلیغ برای عقیده‭ی رجعت، پدید آوری این مقوله که علی وصی پیامبر(ص) است و توهین کردن به خلفای سابق به خاطر حضرت علی(رض) در امر خلافت. دو مسأله ابن سبأ را در راستای ترویج اندیشه گمراه و دور از روح اسلامیش، یاری داد :
الف- انتخاب فضای مناسب برای دعوت: چرا که دعوتش را در سرزمین‌های عراق و مصر گسترش داد، آن هم پس از آنکه در میان این سرزمین‌ها رفت و آمدهای بسیاری کرده بود، همانگونه که در کلام طبری ذکر شد.(1)  دعوت ابن سبأ میان مجموعه‏ای پا گرفت که از فهم صحیح اسلامی‏برخوردار نبودند و در زمینه‭ی علم شرعی و تفقه در دین اسلام آگاهی و معلومات چندان بالایی نداشتند، چون تازه مسلمان شده بودند و آن سرزمین‌ها صرفاً در دوران عمر(رض) فتح شدند، علاوه بر این مردم آن سرزمینها از جامعه صحابه در حجاز دور بوده و در خدمت ایشان زانوی تلمّذ و شاگردی نزده و دست‌پرورده‭ی آنها نبودند.
ب- ابن سبأ علاوه بر اینکه برای دعوتش آن جوامع را برگزیده بود، برای اینکه حیله و نیرنگ بیشتری به خرج دهد، دعوتش را با پوششی از کتمان‌سازی و رازداری احاطه کرد، دعوتش را به هر کسی ارائه نمی‌کرد، بلکه فقط از کسی دعوت می‌کرد که نادان بوده و قابلیت پذیرش آن افکار را دارا بود و یا از کسانی دعوت کرد که دارای نیتهای پلید و مغرضانه بودند و فقط برای ترفند زدن به مسلمانان، آن هم بعد از آنکه سپاهیان اسلام تاج و تخت فرمانروایی آنها را در هم کوبیدند و ممالکشان را متلاشی ساختند، به اسلام گرویدند. قبلاً در کلام طبری درباره‭ی ابن سبأ ذکر شد که گفت: او مبلغانش را در همه جا پراکنده ساخت و با کسانی که در آن سرزمین‌ها فاسدشان کرده بود، مکاتبه کرد و آنها هم با او مکاتبه کردند و بطور مخفیانه مردم را به معتقدات خود فرا خواندند(2) . وی در بیان وصف آنها می‌گوید: دامنه‭ی شایعه پراکنی و تبلیغ را در زمین توسعه دادند در حالیکه خواسته غیر از آن چیزی بود که ظاهر می‌کردند.(3)  
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ طبری (5/347).
2) تاریخ طبری (5/347).
3) همان منبع، 5/348.مرحله‭ی دوّم آشکار کردن صریح این اعتقاد بود، آن هم بعد از شهادت عثمان(رض) و مشغول شدن صحابه به خاموش کردن فتنه‭ی حاصل شده از کشتن وی، صورت گرفت. در آن شرایط گمراهان هوای جدیدی برای نفس کشیدن پیدا کردند و آن عقاید فاسد در روان‌هایشان قوّت گرفت، با این حال، این عقاید فقط در طایفه‭ی مخصوصی خلاصه شد، یعنی در کسانی که ابن سبأ آنها را اصالت بخشیده بود، و جز آن افرادی که در جنایت قتل حضرت عثمان(رض) به مصیبت قتل و خونریزی ناحق گرفتار و مبتلا شدند، و خوارج گمراه که با آنها مشارکت کردند در نزد هیچ کسی سخنشان مورد قبول واقع نشد.
از جمله دلایل دال بر این قضیه روایتی است که طبری نقل کرده و می‭گوید: ابن سوداء (پسر آن زن سیاه) به سخن پرداخت و گفت: ای جماعت! عزّت شما در این است که با مردم مجالست کنید و با آنها رابطه بر قرار کنید، پس با آنها سازش کنید! (1)  این سخن را هیچ صاحب شوکت و قدرتی نمی‌گوید، با این حال، وی نقش‌آفرینی آن سبئی‌ها و قاتلان عثمان را در شعله‌ورسازی آتش جنگ میان صحابه انکار نمی‌کند، بلکه ‭این امری ثابت شده در در نزد اهل تحقیق در ارتباط با آن فتنه و وقایع آن می‌باشد. ابن حزم ضمن تأکید این مطلب می‌گوید: به دلیل اینکه آنها جمع شدند و جنگ نکردند، لذا وقتی که قاتلان عثمان موقع شب فهمیدند علیه آنان نقشه‌کشی می‌شود، به سپاه طلحه و زبیر شبیخون زدند و علیه آنها شمشیر کشیدند، آنها هم به دفاع از خود پرداختند (و آن جنگ بزرگ درگرفت).(2)  
--------------------------------------------------------------------------------------------
1) همان منبع، 5/526.
2) الفصل فی الملل و الأهواء و النحل (4/239).محکم کردن کار و قوّت گرفتن ومتّحد شدن تحت رهبری واحد، آن هم بعد از کشته شدن حسین بن علی(رض) فراهم شد و به نام انتقام‌گیری و خونخواهی از دشمنانش وارد صحنه شدند. طبری درباره‭ی حوادث سال (64ه-) می‌گوید: در این سال شیعه در کوفه به حرکت و جنب و جوش افتادند و در سال (65 ه-) اجتماعی را در منطقه النخیله برای حرکت به سمت شام جهت خونخواهی حسین تشکیل دادند، در این ارتباط با هم مکاتبه کردند(1) و آغاز کار آنها چیزی است که طبری از روایت عبدالله بن عوف بن احمر ازدی نقل کرده که گفت: وقتی که حسین بن علی(رض) کشته شد، ابن زیاد از پایگاهش در نخلیه بازگشت و وارد کوفه شد، شیعه با سرزنش و سرکوب مواجه شدند و دیدند که‭اشتباه بزرگی کرده‭اند که حسین را به‭ یاری خ