 آنان علیه علی در هنگام پذیرفتن حکمیت است.(1) 
 اما ابن حزم: او بیان کرده است که اسم خارجی به هر کسی که همچون آن گروهی که علیه علی بن ابی طالب(رض) خروج کردند، طغیان کند و در اعتقادات با آنان شریک باشد، اطلاق می‏گردد. او می‭گوید هر کس که همچون خوارج حکمیت را انکار کند و صحابه بزرگوار را تکفیر کند و به خروج علیه حاکمان و امامان غیر عادل و ماندگاری همیشگی صاحبان گناه کبیره در جهنم و جایز بودن امامت در میان غیر قریش، معتقد باشد، خارجی است. و اگر در سایر موارد اختلافی میان مسلمانان و آن مواردی که ذکر کردیم با آنان مخالف باشد، خارجی نیست.(2) 
اما شهرستانی: خوارج را با یک تعریف عام تعریف نموده و در آن خروج کردن علیه امامی‏که همه بر او و امامت شرعی او، توافق کرده باشند، در هر زمانی که باشد، خروج می‏داند. او در تعریف خود از خوارج می‭گوید: هر کس که بر امام بر حقی که جماعت بر او توافق کرده باشند، خروج کند، خارجی نامیده می‏شود خواه ‭این خروج در زمان صحابه بر امامان راشدین بوده باشد و یا بعد از آن بر تابعین نیکوی آنان و امامان در هر زمان باشد.(3)  
ابن حجر در تعریف آنان می‭گوید: خوارج کسانی هستند که پذیرش حکمیت از جانب علی را ناشایست دانستند و از او و عثمان و فرزندان او خود را بری کردند و با آنان جنگیدند و اگر آنان را کافر بدانند آنان، غالی (اهل غلو) هستند.(4) 
او در تعریفی دیگر می‭گوید: اما خوارج گروهی هستند که خروج کردند یعنی طایفه‭ای هستند که اهل بدعت هستند و بدلیل خروج علیه دین و خروج علیه بهترین مسلمانان به‭این نام نامیده شدند.(5)  
اما ابوالحسن ملطی: او معتقد است که اولین خوارج کسانی بودند که فریاد زدند «لا حکم الّا للّه» و می‏گفتند: علی کافر شده است و حکم را به ابو موسی اشعری می‏دهد در حالی که حکم جز برای خدا نیست. فرقه خوارج به دلیل خروج علیه علی(رض) در روز حکمیت به‭این نام نامیده شدند آنان حکمیت را قبول نداشتد و گفتند: لا حکم الّا للّه.(6) 
اما دکتر ناصر عقل می‭گوید: آنان کسانی هستند که به خاطر معصیت وگناه تکفیر می‭کنند و بر امامان ستمکار خروج می‭کنند..(7) 
خوارج همان گروهی هستند که در جنگ صفین بعد از این که علی(رض) حکمیت را پذیرفت، علیه او خروج کردند آنان غیر از لقب خوارج لقبهای دیگری دارند که به آنها مشهور هستند برخی از این لقبها عبارتند از حروریة (8) ، شراه(9) ، مارقین، محکمه (10)  آنان به همه‭این لقبها به جز مارقین راضی بودند. آنان انکار می‭کردند که همچون خارج شدن تیر از بدن شکار، از دین خارج شده باشند (مارقین).(11) 
از میان علما برخی آغاز شکل گیری خوارج را زمان رسول‭الله(ص) می‏دانند و ذو الخویصره را که در تقسیم شدن طلایی که علی(رض) آن را از یمن در داخل یک پوست دباغی شده با برگ درخت سلم فرستاده بود، به رسول‭الله(ص) اعتراض کرد، اولین خوارج می‏دانند. از ابو سعید خدری(رض) روایت شده است که می‭گوید: علی بن ابی طالب مقداری طلا را که از خاک معدنش جدا نشده بود، داخل یک پوست دباغی شده برای رسول‭الله(ص) فرستاد. می‭گوید: او نیز آن را بین چهار نفر تقسیم کرد. بین عینیه بن حصن، أقرع بن حابس، زید الخیل و نفر چهارم یا علقمه بن علاثه و یا عامر بن طفیل بود.
یکی از اصحاب او گفت: ما برای این طلا از آنان مستحق تر هستیم. می‭گوید: این خبر به گوش پیامبر(ص) رسید. او فرمود: « آیا مرا امین نمی‏دانید در حالی که من امانتدار کسی هستم که در آسمان است و صبح و شب خبر آسمان را برای من می‭آورد.» می‭گوید: مردی با چشمان در حدقه فرو رفته و گونه‏های برآمده و پیشانی برجسته، ریش انبوه، سر تراشیده و شلوار بالازده برخاست و گفت: «ای رسول‭الله از خدا بترس» فرمود: « وای بر تو آیا مگر من مستحق ترین مردم روی زمین نیستم که از خدا بترسد.» می‭گوید: سپس آن مرد روی برگرداند و خالد بن ولید گفت: « یا رسول‭الله‭ایا اجازه می‏دهید گردنش را بزنم؟». فرمود :« نه. شاید او نمازخوان باشد». خالد گفت: « چه بسیار نمازگزارانی که با زبان چیزهای می‏گویند که در قلبشان وجود ندارد.» رسول‭الله(ص) فرمود: « به من امر نشده است که دل و قلب مردم را بشکافم و شکمشان را باز کنم.(12)  می‭گوید: پیامبر(ص) به او نگریست در حالی که پشت کرده بود و فرمود: « این از تبار قومی ‏است که کتاب خدا را تلاوت می‭کنند اما از حنجرههایشان فراتر نمی‏رود و همچون خارج شدن تیر از بدن شکار از دین خارج می‏شوند، » می‭گوید: گمان می‏کنم که گفت: « اگر به آنان برسم آنان را همچون قوم ثمود خواهم کشت.»(13) 
این جوزی درباره ‭این حدیث می‭گوید: اولین خوارج و زشت ترین نوع آن، ذو الخویصرة تمیمی ‏است. در یک لفظ دیگر آمده است که پیامبر(ص) به او گفت: اعدل: یعنی عادل باش. فرمود: « وای بر تو اگر من عادل نباشم چه کسی عادل است.»(14)  بنابراین این اولین خارجی است که در اسلام خروج کرد و آفت آن این است که او به رأی و نظر خود راضی بود هر چند که او علم به‭ این داشت که هیچ رأی و نظری بالاتر از نظر رسول‭الله(ص) وجود ندارد. و پیروان این مرد همان کسانی هستند که با علی بن ابی طالب(رض) مبارزه کردند.(15)  
از جمله کسانی که‭اشاره به‭این امر کردند که اولین خوارج ذوالخویصره بوده است، ابو محمد بن حزم است(16)  و همچنین شهرستانی در کتاب الملل و النحل است(17) . برخی از علما معتقدند که نشأت خوارج با خروج علیه عثمان(رض) و حوادث فتنه‭ای که منجر به قتل ظالمانه و کینه توزانه او شد، آغاز گردید و این فتنه‭ای را که آنان ایجاد کردند فتنه اول نامیده شد(18) . شارح الطحاویه می‭گوید:خوارج و شیعیان فتنه اول را درست کردند(19)  و ابن کثیر آشوب گرانی را که بر عثمان شوریدند و او را به قتل رساندند، خوارج نامید. در جایی که در ضمن یادآوری آنان بعد از قتل عثمان(رض) می‎گوید: خوارج آمدند و بیت المال را بردند و مقدار آن زیاد بود.(20) 
نظر و رأی ارجح درباره آغاز نشأت خوارج این است که: علیرغم ارتباط قوی بین ذوالخویصره و آشوبگرانی که علیه عثمان خروج کردند و همچنین خوارجی که به دلیل حکمیت علیه علی(رض) خروج کردند، اصطلاح خوارج به معنی دقیق کلمه فقط بر خروج کنندگان به دلیل حکمیت منطبق است چون آنان یک گروه در شکل طایفه‭ای دارای گرایش سیاسی و نظرات خاص خود بودند که‭یک اثر فکری و عقیدتی واضح و روشنی را ایجاد کردند و این عکس حالتهای قبل از آن بود.(21)  
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) مقالات إلاسلامیین (1/207)
2) هدی الساری فی مقدمة فتح الباری، ص (459)
3) فتح الباری (2/283)
4) هدی الساری فی مقدمة فتح الباری، ص: 459.
5) فتح الباری، 2/283.
6) التنبیه و الرد علی اهل الأ هواء و البدع ص (47)
7) الخوارج، ناصر العقل، ص (28)
8) به‭این دلیل به‭این نام نامیده شدند چون در ابتدای کارشان به نزد حروراء رفتند.
9) به‭این دلیل شراة نامیده شدند چون گفتند: شرینا انفسنا فی طاعة الله. یعنی ما جان خود را در مقابل اطاعت خداوند و رسیدن به بهشت فروختیم.
10) به‭این