ت و اهل حق، حسن ظن به آنان و خودداری از پرداختن به مشاجرات میان آنان و تأویل جنگ آنان است و اینکه آنان مجتهد بوده و اجتهاد کرده و تأویل داشته‏اند و قصد گناه و معصیت و دستیابی به محض دنیا را نداشته‏اند، بلکه هر گروهی از آنان بر این اعتقاد بودند که آنان بر حق بوده و مخالفشان باغی است. به همین دلیل جنگ با باغی بر وی واجب است تا او را به امر خداوند برگرداند و برخی از آنان مصیب بودند و برخی دیگر در اجتهاد خود به خطا رفته و به خاطر اینکه اجتهاد کرده‏بودند در این خطا معذور هستند و مجتهد اگر خطا کند گناهی بر او نیست و علی در آن جنگها مصیب بود. این مذهب و دیدگاه اهل سنت است. قضایای مربوط به‭این جنگها مشتبه بود و حتی گروهی از صحابه دچار حیرت شدند و از دو گروه کناره گرفتند و وارد جنگ نشدند و به صورت یقینی نمی‏دانستند که چه چیزی درست و صحیح است و به همین دلیل به آنان کمک نکردند.(3) 
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) صحیح مسلم4/233.
2) التذکرة2/232-233.
3) شرح نووی بر صحیح مسلم8/227-228.یکی از روشهای امیر مؤمنان علی در فهم قرآن کریم این بوده که هرگاه فهم آیه‌ای به نظرش مشکل می‌آمد در مورد آن به سؤال و کاوش می‌پرداخت، به همین دلیل از رسول‎الله (ص) پرسید که منظور از:(يَوْمَ الْحَجِّ الأَکْبَرِ) در آیه‌ی: 
(وَأَذَانٌ مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الأَکْبَرِ أَنَّ اللّهَ بَرِيءٌ مِّنَ الْمُشْرِکِينَ وَرَسُولُهُ فَإِن تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَّکُمْ وَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّکُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللّهِ وَبَشِّرِ الَّذِينَ کَفَرُواْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ)(توبه/3) چیست؟ 
علی گفت: از رسول‎الله (ص) پرسیدم «یوم الحج الاکبر» چه روزی است؟ فرمود: «روز قربانی»(1) ، امیرمؤمنان علی این منهج و روش را با روایتی که‌از رسول‎الله (ص) نقل می‌کند شرح می‌دهد و می‌گوید: گفتم: ای رسول خدا(ص) اگر اتفاقی پیش آمد که در مورد آن هیچ امر و نهی نیست، چه کار کنیم؟ فرمود: «با فقها و اهل عبادت مشورت کنید، وتنها به رأی خودتان عمل نکنید»(2) .
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) سنن ترمذی ش/80 و آلبانی آن را صحیح دانسته 1/282.
2) تاریخ خلیفه‌ابن خیاط /77 و منهج علی بن ابیطالب فی دعوه‌الی الله /78.تاریخ نویسان در مورد تاریخ واقعه جمل با هم بر اقوال زیادی اختلاف نظر دارند:
أ‌-	خلیفه بن خیاط از طریق قتاده روایت کرده که دو گروه در روز پنج شنبه نیمه جمادی الآخر سال سی و شش با هم رو در رو شدند، اما جنگ در روز جمعه روی داد.(1) 
ب‌-	عمر بن شبة روایت کرده که‭این واقعه در نیمه جمادی الآخر سال سی و شش روی داد.(2) 
ت‌-	طبری از طریق واقدی روایت کردهکه‭این واقعه در روز پنج شنبه دهم جمادی الآخر سال سی و شش روی داد.(3) 
ث‌-	مسعودی روایت کرده که‭این واقعه در روز پنج شنبه دهم جمادی الأولی بوده است.(4) 
قول اول یعنی قولی که خلیفه بن خیاط از طریق قتاده روایت کرده است ارجح می‏باشد، زیرا سند وی در این باب اصح به شمار می‏آید.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ خلیفة بن خیاط، ص184-185.
2) فتح الباری13/61.
3) استشهاد عثمان، ص206 به نقل از تاریخ طبری.
4) مروج الذهب2/360.امیرالمؤمنین به خانه‭ای وارد شد ک هام المؤمنین عائشه در آن اقامت داشت. پس اجازه ورود گرفت و به عائشه سلام کرد و عائشه به او خوش آمد گفت. در آن هنگام زنانی که در خانه بنی خلف بودند برای کشتگان خود از جمله عبدالله و عثمان فرزندان خلف گریه می‭کردند. عبدالله در کنار عائشه و عثمان در کنار علی کشته شده بودند. وقتی که علی وارد شد صفیه زن عبدالله، مادر طلحه الطلحات به وی گفت: خداوند فرزندانت را یتیم کند، آنچنان که فرزندان مرا یتیم کردی. اما علی جوابی به وی نداد. وقتی که علی خارج شد آن زن دوباره سخن خود را تکرار کرد و علی بازهم سکوت کرد و جوابی به وی نداد. پس مردی به علی گفت: ای امیرالمؤمنین چرا در حالی که سخن این زن را می‏شنوی جواب او را نمی‏دهی؟ علی گفت: وای بر تو، ما امر شده‭ایم که از زنان مشرک دست برداریم، پس آیا در حالی که‭این زنان مسلمان هستند دست از سر آنان بر نداریم؟(1)  
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) البدایة و النهایة7/357.عبدالرحمن بن ابوبکرة ثقفی نزد امیرالمؤمنین علی آمد و با او بیعت کرد. علی به او گفت: مریض- یعنی پدر عبدالرحمن- کجاست؟ عبدالرحمن گفت: ای امیر مؤمنان به خدا او مریض است و به شادی شما و دلخوشیتان علاقمند است. علی گفت: پیشاپیش من حرکت کن. پس نزد پدر او رفت و از او عیادت کرد. ابوبکره عذر خود را برای علی بیان کرد و علی پذیرفت. سپس علی پیشنهاد امارت بصره را به وی داد، اما وی امتناع کرد و گفت: باید مردی از خاندان تو عهده دار این امارت شود که مردم بدو آرام گیرند. سپس پیشنهاد داد که عبدالله بن عباس را به جای وی والی بصره کند و علی هم پذیرفت و ولایت بصره را به او داد و زیاد بن أبیه را در کنار او مسئول خراج و بیت المال بصره کرد و به ابن‏عباس امر کرد که به مشورت زیاد عمل کند.(1)
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
1) البدایة و النهایة7/357.مردی گفت: ای امیر مؤمنان دو مرد بر در خانه هستند و به عائشه ناسزا می‏گویند. پس علی به قعقاع بن عمرو دستور داد تا هر کدام از آنان را در حالی که لباس بر تن ندارند صد ضربه شلاق بزند.(1)  قعقاع هم دستور وی را اجرا کرد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) البدایة و النهایة7/258.از محمد بن عریب روایت است که گفت: مردی نزد علی برخاست و به عائشه ناسزا گفت. پس عمار آمد و گفت: این چه کسی است که به همسر رسول خدا ناسزا می‭گوید؟ ساکت ای قبیح بی صاحب مورد سرزنش و رانده و مانده.(1)  در روایت دیگری آمده است: گم و دور شده‭ای رانده شده، آیا محبوبه رسول خدا را می‏آزاری؟(2)  در روایت دیگری آمده است: نزد علی مردی به عائشه ناسزا گفت و عمار گفت: آیا همسر رسول خدا را می‏آزاری؟(3) 
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) فضائل الصحابة2/110. سند آن ضعیف است؛ ضعیف سنن الترمذی، البانی، شماره815.
2) سیر أعلام النبلاء2/179. ذهبی آن را حدیثی حسن دانسته است.
3) همان2/176. حدیث حسن است.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:476.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:477.txt">1</a><a class="text" href="w:text:478.txt">2</a><a class="text" href="w:text:479.txt">3</a><a class="text" href="w:text:480.txt">4</a><a class="text" href="w:text:481.txt">5</a><a class="text" href="w:text:482.txt">6</a><a class="text" href="w:text:483.txt">7</a><a class="text" href="w:text:484.txt">8</a><a class="text" href="w:text:485.txt">9</a><a class="text" href="w:text:486.txt">10- فضل و برتری عائشه و خدیجه و فاطمه نسبت به همدیگر</a><a class="text" href="w:text:487.txt">* آیا ام المؤمنین عائشه(رض) جنگیدن مسلمانان با هم در نبرد جمل را مباح می‏دانست؟</a><a class="text" href="w:text:488.txt">آیا حدیث «ای عائشه