مشخصات کتاب

فتاوای علمای حرمین در مورد مسائل فقهی معاصر

ترجمه‌ی‌ کتاب
فتاوی علماء البلد الحرام

گرد آورنده:

دکتر خالد بن عبدالرحمن جریسی

تقریظ و اجازه‌ی شیخ ابن جبرین

الحمد لله نحمده ونستعینه ونستهدیه، ونؤمن به ونتوكل علیه، ونشهد أن لا إله إلا الله، وحده لا شريك له، ونشهد أن محمداً عبده ورسوله وعلی آله وصحبه وبعد:

از آن جا که دکتر خالد بن عبدالرحمان الجریسی [۱] به گردآوری فتاوای زیادی از علمای مشهور کشور اقدام نموده و آن را در مجموع‌های بزرگ با نام «الفتاوی الشرعیّه فی المسائل العصریّه من فتاوی علماء البلد الحرام» چاپ نموده است و هم اکنون در صدد برآمده تا چاپ مجدّدی از کتاب عرضه دارد و همزمان به چند زبان مختلف ترجمه نموده و به پخش آن در داخل و خارجِ کشور همّت گمارده.این جانب ـ با تأکید بر حفظِ صحّت و مناسبت مندرجات ـ ایشان را مجاز و مختار می‌دارد، فتاوایی را که به بنده منسوب است؛یعنی هرچه از قبل به چاپ رسیده یا خیر، آن‌‌ها را در چاپ مجدّد بگنجاند.

[در پایان] از ایشان به خاطر حُسنِ انتخاب، تلاشِ فراوان وصَرفِ هزینه، جهتِ نشر دانش و نفع آن به مسلمین، نهایت تشکر و قدردانی را دارد. الله تعالی به او پاداشی بهتر برساند و بر این کار خیر استوار گرداند! که به صلاحِ مسلمین است و هم در مسیرِ اصلاحِ امّت به ایشان ومربّیانش و دیگر برادرانِ عامل، توفیق وتأیید عطا فرماید! بر آن چه دوست می‌دارد و می‌پسندد.

«و صلی الله علی محمّد و آله و صحبه و سلّم»

عبدالله بن عبدالرحمان الجبرین ۱۲ /۹/۱۴۲۱ هـ.ق

[۱] عربستان سعودی (مترجم).

پیشگفتار

سپاس و ستایش الله تعالی را سزاوار است که سخن گفتن و طرح نظر درباره وی بی‌علم و آگاهی حرام است، در همین راستا در کتابش قرآن فرمود:

﴿قُلۡ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ ٱلۡفَوَٰحِشَ مَا ظَهَرَ مِنۡهَا وَمَا بَطَنَ وَٱلۡإِثۡمَ وَٱلۡبَغۡيَ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّ وَأَن تُشۡرِكُواْ بِٱللَّهِ مَا لَمۡ يُنَزِّلۡ بِهِۦ سُلۡطَٰنٗا وَأَن تَقُولُواْ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ٣٣﴾ [الأعراف: ۳۳].

«بگو پروردگار من فقط زشتکار‌ی‌ها را چه آشکارش [باشد] و چه پنهان و گناه و ستم ناحق را حرام گردانیده است و [نیز] اینکه چیزى را شریک الله سازید که دلیلى بر [حقانیت] آن نازل نکرده و اینکه چیزى را که نمى‏دانید به الله نسبت دهید».

﴿وَلَا تَقۡفُ مَا لَيۡسَ لَكَ بِهِۦ عِلۡمٌۚ إِنَّ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡبَصَرَ وَٱلۡفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَٰٓئِكَ كَانَ عَنۡهُ مَسۡ‍ُٔولٗا٣٦﴾ [الإسراء: ۳۶].

«و چیزى را که بدان علم ندارى دنبال مکن زیرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش واقع خواهند شد».

و گواهی می‌دهم هیچ معبودی برحق جز الله وجود ندارد. شریک و همتایی ندارد و اقرار می‌کنم، محمّد- ج - بنده و رسول اوست[پس] درود و سلام الله تعالی تا روز قیامت بر او و آلش باد!.

امّا بعد: صاحبانِ خـرد و درایت اجماع نظر دارند که در امــور پیش آمده، دیدگاه همه‌ی افراد یا گروه‌‌ها پذیرفته نیست؛ جز آنکه از جانب دانشمندان و متخصّصان آن علم عرضه شود. پس شایسته نیست فردِ بیمار، تجویز چوپانی را بپذیرد که دیدگاه او جز در گوسفند چرانی و چَرای دام درست نمی‌باشد. همچنین صحیح نیست یک تاجر در داد و ستد خویش برای افزایش سود یا مــوفقیّت بیشتر نظر کسی را بپذیرد که جز در کشاورزی مهارت و سر رشت‌های ندارد. این مهم در مورد ما هم صدق می‌کند[برای مثال] وقتی یکی از ما ماشینی گران قیمت و ارزشمند داشته باشد؛ هنگام بروز مشکل فنّی نباید ماشین را به دست عد‌های تازه کار و ناشی بسپارد، بلکه باید به تعمیر کارانی ماهر و کاردان مراجعه نمود. امّا از شگفتی‌‌ها و عجایب عصر ما این است که جمع زیادی از مردم با وجود عنایت خاصی که به امور دنیوی خود دارند، بدون هیچ تحقیق و تفحّصی در مشکلات دینی یا پیش آمد‌‌های زندگی روزمره به هر‌کس و ناکسی مراجعه می‌کنند و صــلاح و رستگاری دین خود را از آنــان دریافت می‌دارند، گرچه در این باب کلام و آیات پروردگار را می‌خوانند امّا به آن عمل نمی‌کنند:

﴿فَسۡ‍َٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّكۡرِ إِن كُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ﴾ [النحل: ۴۳].

«پس از آگاهان بپرسید اگر نمی‌دانید».

بر همین اساس چه بسا در کار ایشان رخنه و خللی حاصل گردد یا بلایا و مصائب بزرگی نازل شود و آن مردم را خواهی دید که ناآگاهانه به هر سو خواهند دوید و چیز‌هایی بر زبان می‌آورند که نه تن‌‌ها نفعی نمی‌رساند بلکه زیان آور نیز هست و آن چه را اینان، سهل و کوچک می‌انگارند در پیشگاه خداوند، بزرگ به حساب خواهد آمد و همین مردم احکام و فتاوای خویش را از کسانی دریافت می‌کنند که بود و نبودشان یکسان است و پیوسته در تاریکی‌‌های گمراهی دست و پا می‌زنند:

﴿وَلَوۡ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَإِلَىٰٓ أُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنۡهُمۡ﴾ [النساء: ۸۳].

«و اگر آن را به پیامبر و اولیاى امر خود ارجاع کنند قطعا از میان آنان کسانى‏اند که [مى‏توانند درست و نادرست] آن را دریابند».

[همچنان که شاعر می‌گوید]:

كالعیس فی البیداء یقتلها الظمـا
والـمـاء فوق ظهورهـمـا محمول

[این مردم] مانند شتری هستند که در بیابان تشنگی آن را هلاک می‌کند در حالی که بر پشت آب دارد، امّا نمی‌تواند از آن بهر‌های بگیرد.

چه بسیار می‌بینیم و می‌شنویم کسانی را که بدون هیچ فکر و‌اندیش‌های فتاوای بزرگان را دریافت می‌کنند و بر پار‌های از احکام خرده می‌گیرند، حال آنکه در این موضوع، صاحب نظر نیستند و [در این راه] به اقامه سخنان اهـل علم و درایت می‌پردازند و خود در پایانِ قافله‌ی علم و دانش قرار دارند ـ الله تعالی ما را یاری دهد-عد‌های از این افراد به صدارت و مقام نیز رسیدند؛ هنگامی که جهان از عالمان کاردان و شایسته خالی ماند. همچنانکه وقتی در زمین گیاهی نباشد هر خس و خاشاکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وأیم الله ما نسب الـمعنی
إلی كرم وفی الدنیا كریم
ولكن البلاد إذا اضمحلت
وطوح نبتها رعی الهشیم

- به پروردگار قسم! رنج و ناراحتی به کرم منسوب نخواهد شد، مادامی که در دنیا انسان کریم وجود داشته باشد (با وجود انسان کریم زحمتی نخواهد بود).

- امّا وقتی سرزمین‌‌ها نابود شدند و گیاه آن از بین رفت هر خس و خاشاکی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

زمانی که در گروه زیادی از مردم دو پدیده‌ی زیر جمع شد؛ سستی در طلب شایستگان علمی و فقهی و پیروی از کسانی که لایق افتا نیستند- مردم به مشکلات و معضلات فراوانی مواجه می‌شوند. همان پدید‌های که پیامبر – ج- از آن خبر داد و فرمود: هرگاه مردم بزرگان نادان خود را برگزیدند و آنان را مرکز ثقل حلّ مسایل انگاشتند و آنان هم، بدون علم و دانش فتوا دادند؛ نه تن‌‌ها خود را بلکه مردم را نیز گمراه ساختند. اگر اینان تحقیق می‌کردند در می‌یافتند بر هر مسلمانی قبل از عمل تعلیم و فراگیری، واجب است؛ یعنی بپرسد و بجوید آن گاه عمل نماید. بنابراین مادامی که برای یک مسلمان امکان تحقیق و پژوهش وجود دارد، شایسته نیست که راه عمل در پیش گیرد؛ بلکه ابتدا باید بپرسد، تحقیق کند آن گاه عمل نماید. بعد از آن چون به آگاهی و بینش درست نایل آمد، باید فرمان[خداوند] را بپذیرد و خاضعانه بدان گردن نهد؛ به دیگر سخن مطیع امر او باشد.این وضع و حالاتِ مؤمنان را قرآن این گونه به تصویر می‌کشد:

﴿سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَاۖ غُفۡرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيۡكَ ٱلۡمَصِيرُ﴾ [البقرة: ۲۸۵].

«شنیدیم و اطاعت کردیم و پرودگارا! آمرزش تو را خواهانیم و بازگشت به‌سوی تواست».

چون فرمان الله تعالی فرا رسید مؤمنان[واقعی] دیگر هیچ اختیاری ازخود ندارند و در مقابل دستور خدا و رسولش بهان‌های به پیش نمی‌کشند:

﴿وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنٖ وَلَا مُؤۡمِنَةٍ إِذَا قَضَى ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَمۡرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ ٱلۡخِيَرَةُ مِنۡ أَمۡرِهِمۡۗ وَمَن يَعۡصِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدۡ ضَلَّ ضَلَٰلٗا مُّبِينٗا٣٦﴾ [الأحزاب: ۳۶].

«هیچ مرد و زن مؤمنی در کاری که خدا و رسولش داوری کرده باشند اختیاری از خود ندارند. هرکس از دستور الله ورسولش پیروی کند گرفتار گمراهی کاملاً آشکاری می‌گردد».

برای دریافت همین مطلوب، نیاز شدیدی به هماهنگی و نزدیکی فتوا در بسیاری از امور مسلمین است تا طالبان حقیقت به منت‌‌ها درجه‌ی واقعیت برسند و از آبشخور ومنبع اصلی آن سیراب گردند و با اعمالِ آن به پاداش و ثواب نایل آیند وهم فرمان الله و رسولش را اجابت کرده باشند خاصه، آن آبشخور، سرچشم‌های گوارا و زلال باشد:

﴿وَلَوۡ أَنَّا كَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ أَنِ ٱقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ أَوِ ٱخۡرُجُواْ مِن دِيَٰرِكُم مَّا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٞ مِّنۡهُمۡۖ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ فَعَلُواْ مَا يُوعَظُونَ بِهِۦ لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۡ وَأَشَدَّ تَثۡبِيتٗا٦٦ وَإِذٗا لَّأٓتَيۡنَٰهُم مِّن لَّدُنَّآ أَجۡرًا عَظِيمٗا٦٧﴾ [النساء: ۶۶ – ۶۷].

«و اگر ما بر آنان واجب می‌کردیم که خویشتن را بکشید یا اینکه از سرزمین خود بیرون روید، این کار را جز گروهی اندک از آنان انجام نمی‌دادند و اگر پند هایی که به آنان داده می‌شد انجام می‌دادند برای آنان بهتر بود و ایمان ایشان را پابرجاتر می‌کرد. و در این صورت از سوی خود به ایشان پاداش بزرگی می‌دادیم».

اگر هُدهُد در پیشگاهِ سلیمان [÷] سخنوری نمی‌آموخت، به خود جرأت نمی‌داد که قلم را در نگارشِ پیشگفتار کتابی به حرکت وادارد که جامع و حاوی فتاوی عالمان و دانشمندان بزرگوار است، همونانی که نشانه‌‌های قبول و وصولشان به یقین رسید و آشکار شد و در علم و بزرگواری مقبول همگانند. خداوند ما و ایشان را بر راه حق، ثبات و دوام عطا فرماید.

هرکس در این کتاب که از مروارید‌‌های فتاوی و گنجینه‌‌های سخن گرد آوری شده بنگرد «الفتـاوی الشرعیّة فی‌المسائل العصریة من فتاوی علماء البلد الحرام» خواهد دید که گردآورنده‌ی آن دکتر «خالد بن عبدالرحمان الجریسی» نهایت تلاش خود را جهت تحقیق و پی گیری مسائل، فصل بندی و نظم بخشی و به نتیجه رساندن آن به عمل آورده است. کاری که نمی‌توان آن را سهل شمرد و تلاشی که نمی‌توان آن را‌اندک خواند و این سعی و تلاش خود کفایت می‌کند. [إن شاء اللّه] با عنایت الله تعالی و اخلاص درونی که گردآورنده داشته است، این کتاب در صحیفه‌ی اعمال نیک وی دو چندان و مضاعف درج می‌گردد. برای «روزی که مال و فرزند سودی نبخشد مگرآن کسی که با قلبی پاک به آستان الله تعالی آمده باشد» گرچه این مجموعه‌ی ارزشمند، نخستین اثر و تلاش مؤلّف در این راستا نیست و از قبل نـیز در جمع فتاوی و نظایر آن پُرکار بوده‌اند. [باید گفت] این حقیقتی است مسلّم که اعمال نیک جاذبِ یکدیگرند و هر عمل خیر مقدم‌های برای دیگری خواهد بود. بعد از این تلاش [مستمَر مؤلّف] کاری جز پخش و نشر بهینه‌ی آن باقی نخواهد ماند.

فیا خالد أو دعت سفراً جمعته
لآلیء من فقه یرصعه الدرر
فتوج جبین السفر فی قصد بذله
وعمم به القراء فی البدو والحضر
ووزعه فی الآفاق مسكاً مضوعاً
یضیء بلا شمسٍ ویسری بلا قمر
فأنت به أهدیت للجیل منةً
ستبقی لكم یا شهم كالنقش فی الحجر
إذا كان وبل الطل یشكر صیبه
فكیف بوبل كل صیبه مطر|

- ‌ای خالد تو کتابی از گوهر‌های فقهی را جمع ساختی و آن را با مروارید‌های درشت آراسته گردانیدی.

- با شتاب برای بخش و بذل آن به مسافرت پرداختی و با این تلاش خود خوانندگان را در بیابان و شهر (همه جا) بهرمند ساختی؛ یعنی همگان را از این کتاب بهره مند گردانیدی.

- و با پخش آن گویی مُشکی خوشبو در جهان پراکندی که بدون خورشید و ماه می‌درخشد و در حرکت است.

- تو با این کار بر نسل مسلمان [نیز] منّت گذاشتی، رپس‌ای سرور و بزرگ ذی نفوذ و نیرومند! تلاش تو چون نقش بر سنگ، ماندگار خواهد بود.

اگر ریزش شبنم شکر گزار ارزش کتاب توباشد، چگونه خواهد بود اگر باران شدید شکرگزار آن ریزش باشد یا اگر قطرات زیاد شبنم باریزش خود در صدد شکرگزاری از برکات کتاب تو برآید چگونه خواهد توانست وقتی که برکات کتاب تو چون بارانی شدید و مداوم است؛ یعنی شبنم با قطرات‌اندک خود نمی‌تواند شکر گزار باران زیاد برکات کتاب توباشد چون هرچه فرو می‌ریزاند باران است.

[در پایان] از باری تعالی خواهانم، با این کتاب به گرد آورنده، خواننده، ناشر و همه‌ی مسلمین سود و نفع برساند!.

بنده‌ی نیازمند بخشایش الهی

ابو عبدالله سعد بن عبدالله البریک

ریاض۲۸/۸/۱۴۱۸هـ

مقدّمه

إنَّ الحمد لله نحمده ونستعینه ونستهدیه، ونؤمن به ونتوكل علیه، ونشهد أن لا إله إلا الله، ونشهد أن محمداً عبده ورسوله، وبعد:

امّا بعد: در واقع، گناهان از قوی ترین انگیزه ‌هایی هستند که بلا‌ها را به‌سوی انسان می‌کشند و خار‌های رنج و قضای بد و توأم با آن سرزنش دشنمنان را به ارمغان می‌آورند و این دلیلی قاطع بر از بین رفتن نعمت هاست و رسیدن رنج‌‌ها و آلام از جانب باری تعالی هم چنان که می‌فرماید:

﴿ظَهَرَ ٱلۡفَسَادُ فِي ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِ بِمَا كَسَبَتۡ أَيۡدِي ٱلنَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعۡضَ ٱلَّذِي عَمِلُواْ لَعَلَّهُمۡ يَرۡجِعُونَ٤١﴾ [الروم: ۴۱].

«به سبب آنچه دست‌هاى مردم فراهم آورده فساد در خشکى و دریا نمودار شده است تا [سزاى] بعضى از آنچه را که کرده‏اند به آنان بچشاند باشد که بازگردند»

برای مسلمان خردمند، جای هیچ گمانی باقی نخواهد ماند که در پسِ هر بلا و مصیبتی که نازل می‌شود گناهی قرار دارد؛یعنی هر بلایی ثمره و نتیجه‌ی گناهانی است که بندگان انجام داده‌اند.الله تعالی می‌فرماید:

﴿إِنۡ أَحۡسَنتُمۡ أَحۡسَنتُمۡ لِأَنفُسِكُمۡۖ وَإِنۡ أَسَأۡتُمۡ فَلَهَا﴾ [الإسراء: ۷].

«اگر نیکی کنید به خود کنید و اگر بدی کنید باز به خودتان بدی می‌کنید»

نتیجه می‌گیریم، بسیاری از کار‌ها و مسائلی که مردم از آن بـا بی‌توجّهی می‌گذرند و کم اهمیّت در نظرشان جلوه می‌کند سرانجام سبب هلاک و نابودیشان خواهد بود در حالی که از واقعیت امر بی‌خبرند.در حدیث صحیح پیامبرج می‌فرماید:

«ایّاکُم ومُحقَّراتُ الذُّنوبِ، فأنّهنَّ یَجتَمَعْنَ علی الرّجُل حَتّي یُهلِکنَهُ، وإِنَّ رسولَ الله ج ضَرَبَ لَهنَّ مثلاً: کَمَثلِ قَومٍ نَزَلُوا أرضَ فلاةٍ فَحضَرَ صنیعُ القومِ؛ فَجَعَلَ الرّجلُ یَنطلقُ فیجیء بالْـعودِ، وَالرَّجُلُ یَجِیءُ بِالعُودِ حَتَّی جَمَعُوا سَوَادًا فَأَجَّجُوا نَارًا وأنْضَجُوا ما قَذَفُوا فِیهَا» [۲]. «از گناهان کوچک بپرهیزید؛ زیرا کثرت انجام این گناهان و جمعِ آن‌‌ها سبب هلاک صاحب آن می‌گردد. و در همین راستا رسول الله ج مثالی زدند و فرمودند: گناهان کوچک و سرانجام آن‌‌ها مانند گروهی است که در بیابانی اتراق می‌کنند، بزرگ آن گروه، افرادی را مأمور می‌کند تا هیزم بیاورند هر‌یک به سهم خود‌اندکی می‌آورد، سرانجام هیزم زیادی جمع می‌شود و آتش مهیب و عظیمی روشن می-کنند به گون‌های که هر چه در آن‌انداخته شود خواهد سوخت».

بنگر- الله به من و شما رحم کند- چگونه این داستان و تمثیل نبوی بیان می‌کند چوبی خشک در صورت کثرت به آتشی سوزان بدل می‌شود و اینگونه گناهان کوچکی که انسان آن‌‌ها را خوار می‌شمارد، اسباب ورود او را به جهنم فراهم خواهد ساخت - پناه بر الله- در مقابل، اعمال نیکی که فرد آن‌‌ها را کوچک و ناچیز می‌انگارد، نزد الله تعالی بزرگ و‌ هنگفت است.

رسول الله– ج- می‌فرماید: «اتّقوا النّارَ وَلَو بِشِقِّ تَمرةٍ، فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَبِکَلِمَةٍ طَیِّبَةٍ» [۳]. «خویشتن را از آتش دوزخ برهانید گرچه با دادن نصف دان‌های خرما با شد و اگرممکن نشد سخنان خوب و نیکو بگویید».

در عصر ما آشوب‌‌ها فراوانند و سخن و مباحثه درباب مسائل مهم بسیار است و بر مسلمان لازم است که در این میان حق را از ناحق باز شناسد.

امروزه کمتر مسلمانی است که از مباحثه و اختلاف در باب مسایل حلال و حرام در امان مانده باشد؛ بدون اینکه طرح این مسایل از منظر علم و دانش طرح گردد. حال آنکه قرآن آشکارا در این مورد سخن گفته و بر چنین افرادی بانگ بر آورده است:

﴿وَلَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلۡسِنَتُكُمُ ٱلۡكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٞ وَهَٰذَا حَرَامٞ لِّتَفۡتَرُواْ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ لَا يُفۡلِحُونَ١١٦ مَتَٰعٞ قَلِيلٞ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ١١٧﴾ [النحل: ۱۱۶ – ۱۱۷].

«و به خاطر چیزی که بر زبان می‌رانید به دروغ نگویید این حلال است و آن حرام و در نتیجه بر الله، دروغ بندید، کسانی که بر الله دروغ می‌بندند رستگار نمی‌گردند. (تمام دنیا با توجه به آخرت) کالای کمی است و عذاب دردناکی (پس از پایان زندگی دنیوی) دارند».

الله تبارک و تعالی می‌فرماید:

﴿فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبٗا لِّيُضِلَّ ٱلنَّاسَ بِغَيۡرِ عِلۡمٍۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾ [الأنعام: ۱۴۴].

«و چه کسی ظالم تر از فردی است که بر الله، دروغ بندد تا از روی جهل و نادانی مردم را گمراه سازد.خداوند هیچ وقت ستمکاران را به راه راست هدایت نخواهد نمود».

رسول الله- ج - می‌فرماید: «مَن کذَبَ عَلیَّ مُتَعَمِّداً فَلیَتَبوّاْ مَقعَدهُ مَن النّار» [۴]. «هرکس به دروغ سخنی از جانب من گوید، سر انجامش دوزخ است».

چون سستی و سهل انگاری بسیاری از مردم را مشاهده نمودم و اینکه در جهت جستجوی احکام صحیح اقدام نمی‌کنند، گرچه بر هر مسلمانی واجب است در مسایل بزرگ و کوچک از متخصصان و صاحبانِ آگاهی پرسش نماید، هم چنان که قرآن می‌فرماید:

﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالٗا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِمۡۖ فَسۡ‍َٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّكۡرِ إِن كُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ٤٣﴾ [النحل: ۴۳].

«ما پیش از تو نیز مردانی را روانه کردیم جز اینکه به آن‌ها وحی فرستادیم پس از آگاهان بپرسید اگر نمی‌دانید».

عطف به این موارد مناسب دیدم که به هر خانواده‌ی مسلمان، این مجموعه را اهدا نمایم که در بر گیرنده‌ی مجموع‌های از فتاوی اجتماعی با موضوعات مختلف است که ازجانب علمای بزرگوار ما صادر شده‌اند؛ کسانی چون:

- جناب شیخ عبدالعزیز بن عبدالله باز (/).

- جناب شیخ محمد بن صالح العثیمین (/).

- جناب شیخ عبدالله ابن عبدالرحمان بن جبرین- (حفظه الله).

جناب شیخ صالح بن فوزان الفوزان (حفظه الله).

و فتاوای صادر شده از «لَجنة الدائمة» «هیأت فتوا» متشکل از علمای بزرگ عربستان موسوم به «هیئة کبار العلماء».

برای تحقق این مهم به جمع و تدوین رساله‌‌ها و فتاوائی که قبلاً آن را در کتاب جداگآن‌‌های جمع کرده بودم، همّت گماشته و فتاوای دیگری در مسائل جدید و روزمره بدان افزودم و آن را «الفتاوی الشرعیّة فی المسائل العصریّة من فتاوی علماء البلد الحرام» نام گذاشتم که مجموع‌های است از فتاوای برگزیده و ارزشمند در مسائل معاصر.

شیوه‌ی کار:

۱- تکرار فتاوای برخی از علما در یک مسأله جهت تأکید بر آن حکم و نشان دادن وحدت نظر علما بر آن یا اینکه برخی از دیدگاه‌‌ها در بر دارنده‌ی اطلاعاتی مفید و ارزشمند بودند.

۲- تکرار یک فتوا در دو یا چند جای کتاب، به خاطر مناسبت یا نافع بودن آن.

۳- قرار دادن فتاوا با حکم‌‌های متفاوت در یک مسأله در یک جایگاه که به جهت بالا بودن تفاوت و اختلاف یا ارتباط با همدیگر.

۴- تنظیم و ترتیب فتاوا در فصول مستقل تا مراجعه به آسانی صورت پذیرد.

۵- شماره گذاری آیات و نوشتن آن‌‌ها با رسم الخط قرآنی.

۶- قرار دادن احادیث نبوی در بین گیومه («») تا از سخنانِ دیگر متمایز باشد.

۷- تخریج احادیث از منابع اصلی – اکثر- با عنایت به تعدیل الفاظ حدیث از تقدیم یا تأخیری که به وسیله‌ی مفتی صورت پذیرفته که ناشی از قرائت حفظی آن بوده است در غیر این صورت با نوشتن عباراتی چون: شبیه آن، به همان معنا و.. موارد را یادآوری نموده ام.

۸- عدم زیاده روی و مبالغه‌ی بیمورد در باب اخراج احادیث؛ مگر در صورت نیاز.

۹- حرکت گذاری احادیث همراه با توضیح برخی از کلمات و مفرداتِ دشوار.

۱۰- اضافه نمودن عبارت‌‌های زیر بعد از این اسامی: محمد (ج)، انبیا یا فرشتگان (÷)، بعد از نام صحابی (س).

۱۱- ارجاع فتاوای بزرگان و علما به منابعی که موضوع را از آن أخذ کرده ام.

مثال: در ذیلِ فتاوای شیخ ابن عثیمین و ابن جبرین اینگونه آمده است: «فتوی علی‌ها توقیعه» یا عبارت «مِن قولِه و املائه» یعنی فتوایی که امضا شده یا سخنی که املا و تقریر وی است و چندی دیگر و همه‌ی این پاسخ‌‌های شرعی، پاسخ پرسش ‌هایی است مخصوص که این جانب از آن بزرگواران نموده ـ با سپاس و تشکری که از آن دو بزرگوار دارم ـ جواب و تـوجیه آن را دریافت کرده ام و اصل آن سؤالات نزد این جانب محفوظ است.

۱۲- اعتماد و استحکام بخشی به فتاوای علما با ارجاع فتاوی به مصادر اصلی.

۱۳- دخل و تصرّف در برخی از سؤال‌‌ها به خاطر دوری از طولانی شدن و رسیدن به مقصودِ اصلی.

۱۴- سعی نمودم تا جایی که ممکن بود عناوینِ فتاوی با مضمون آن هماهنگ باشد، لذا به تعدیل و تفسیر بسیاری از عناوین سؤال‌‌ها اقدام نمودم، در حالی که در مراجع ذی ربط چنین التزامی رعایت نشده بود.

۱۵- رعایت علایم نگارشی؛ چون: «نقطه، ویرگول، نقطه ویرگول، علامت سؤال و تعجّب و..». به‌اندازه‌ی توان تا به مفهوم اصلی کمک نماید.

۱۶- در پایان، دو نوع فهرست ارائه نمودم؛ فهرستِ موضوعات و دیگری فهرست مآخذ و منابع.

۱۷- سعی وافر و همِّ کامل برآن بود که این کتاب به شکلی آراسته و زیبا عرضه گردد و همراه با آن از حیث مفهوم نیز نافع باشد ـ إن شاء الله ـ.

حال، لطف و کرمِ پروردگار را برخود و شما یادآورخواهم شد که بر ما منّت نهاد؛ یعنی ما را علم آموخت و رهنمون ساخت و این نعمتی است بس بزرگ.

رسول الله - ج - می‌فرماید: «اِنَّ اللهَ لا یَقبضُ العِلمَ اِنتراعاً ینتزِعَه مِن الْـعِبادِ ولکنْ یَقبضُ العِلمَ بقَبضِ العلماءِ حتّی اذا لَم یُبْقِ عالِماً إتّخِذ الناسُ رؤوساً جُهالاً فَسُئلوا فأفتوا بغیرِ علمٍ فَضَلّوا وَأَضَلُّوا» [۵]. «بدرستی که خداوند علم را از قلوب مردم بر نخواهد گرفت، بلکه آن را با نبود دانشمندان باز پس می‌گیرد، به گونه‌ی که دانشمندی شایسته باقی نخواهد ماند. آنگاه مردم بزرگان نادان و جاهل را به رهبری خواهند گرفت و آنان نیز بی‌علم وآگاهی فتوا می‌دهند و با فتاوی غلط خود و دیگران را گمراه می‌کنند».

از رسول الله - ج - در باب فضل و بزرگی عُلما روایت شده است:

«اِنّ مثلَ العلماءِ فی الأرضِ کَمَثل النّجوم فی السَّماءِ یُهتَدی بها فی الظُّلماتِ البرِّ والْـبحر فإذا إنطمَسَتِ النّجُومُ أوشك اَن تَضلَّ الهُداةُ» [۶].

بدرستی که علما و دانشمندان، در جهان مانند ستارگان آسمانند که مردم از آن‌‌ها در خشکی و دریا راهنمایی می‌گیرند و هرگاه ستارگان از بین رفتند احتمال می‌رود که مردم به بیراهه روند و به مثابه آن با از بین رفتن علما، جامعه نیز به گمراهی گراید.

[در پایان] از درگاه الله تعالی، خواستارم این مجموعه را در پیشگاه خود عملی خالصانه محسوب بدارد و ما و شما را به آنچه دوست می‌دارد و می‌پسندد هدایت کند و راه حق را به ما بنمایاند و پیروی از آن را نصیب ما گرداند و این توفیق را ارزانی فرماید‌ تا از باطل دوری ورزیم.

و سخن پایانی ما این است؛سپاس و ستایش الله تعالی را که پروردگار جهانیان است و صلوات الله بر پیامبر ما محمّد و بر اهل بیت و اصحابش.

د. خالد بن عبدالرحمان الجریسی

[۲] مسند امام احمد (۱/۴۰۲) طبرانی در«الکبیر»۱۰/۲۱۲ (۱۰۵۰۰) آورده است که حدیث صحیح است، همچنین نگاه:«مجمع الزوائد» هیثمی (۱۰/۱۸۹). [۳] بخاری، (۶۵۴۰)و مسلم (۱۰۶). [۴] بخاری (۱۰۷). [۵] بخاری (۱۰۰). [۶] مسند امام احمد (۳/۱۵۷) . قال الهیثمی فی «المجمع» ۱/۱۲۱: «و فیه رشد بن سعد واختلف فی الاحتجاج به، وأبو حفص صاحب أنس مجهول».

اللجنة الدائمة، در چند جمله

* در مورَّخ ۸/۷/۱۳۹۱هجری و با شماره ۱/۱۳۷؛ به دستور پادشاه عربستان هیأت علمای بزرگ (هیئه کبار العلماء) شکل گرفت و «اللجنهُ الدائمه» از آن منشعب گشت و اعضایش براساس فرمان شاهی از بین افراد هیأت مذکور انتخاب می‌شوند.

* منشور اصلی این کمیته؛ آماده سازی مباحث برای بررسی، قبل از طرح آن در هیأت علما، صدور فتاوای فردی و همراه با آن پاسخ گویی به سؤالات پرسش کنندگان در امور عقیدتی، عبادی، معاملات و احوال شخصیّه. این کمیته با نام «اللجنة الدائمة للبحوث والفتوی» خوانده شد.

* هیچ فتوایی از اللجنة الدائمة صادر نخواهد شد؛ جز اینکه اکثر اعضا موافق باشند، همچنین تعداد ناظرین در فتوا کمتر از سه نفر نیست. هرگاه تعداد آرا در مسأل‌های برابر شد، دیدگاه و رأی رئیس کمیته تعیین کننده است [۷].

* از آغاز شکل گیری تا کنون «اللجنة الدائمة» را بزرگانِ زیر سرپرستی و هدایت نموده‌اند:

۱- جناب شیخ ابراهیم بن محمد بن ابراهیم آل شیخ (/)؛

۲- جناب شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز (/)؛

۳- جناب شیخ عبدالعزیز بن عبدالله آل شیخ (حفظه الله).

[۷] فتاوی اللجنه الدائمه- مقدمه (۱/۳) با دخل و تصرّف.

فرازی از زندگیِ شیخ ابن باز

تولّد، نشو و علم اندوزی؛

جناب شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن عبدالرحمان بن محمد بن عبدالله بن باز – رحمه الله علیه- در دوازدهم ذی حجّه‌ی سال ۱۳۳۰ هجری در شهر ریاض متولّد شد، در خانواد‌های که اکثر مردان آن به علم و دانشوری شهره‌اند.

در ابتدای امر جناب شیخ عبدالعزیز بن باز، بینا بوده، امّا در همان اوان کودکی به نوعی از بیماری چشم، مبتلا شد (۱۳۳۶هـ)که باعث تضعیف چشمشان گشت. سرانجام در اوّل محرّم ۱۳۵۰ هـ.ق برای همیشه بینایی خود را از دست دادند.

شیخ عبدالعزیز بن باز – الله از او خشنود باد- در سایه‌ی تربیت دینیِ مداوم قرآنی و اهمیّتی که بزرگان خاندان به آن مبذول می‌داشتند، نشو و نما یافت و قرآن کریم چون نوری، زندگی وی را روشن گردانید و از همان ابتدا به حفظ و مدارسه‌ی قرآن همّت گماشت، لذا نرسیده به سنّ بلوغ حافظ قرآن گردید.

علوم شرعی و دینی را نزد علمای عظام ریاض آغاز کرد و به آن استمرار بخشید تا مقامی‌شاخص و علمی را فرا چنگ آورد. برخی از استادان وی:

شیخ محمد بن عبداللطیف‌آل شیخ، شیخ صالح بن عبدالعزیز آل شیخ، شیخ سعد بن عتیق، شیخ حمد بن فارس، شیخ سعد بن وقاص بخاری- شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ- رحمهم الله ـ..

جایگاه ِ تعلیمی و تبلیغی شیخ ابن باز:

مسیر علمی‌شیخ ابن باز- /- و افاضات علمی‌آیشان حولِ محور چندین اصل مهم است که در هر‌یک از آن‌‌ها امام بود و بر اثر تجربه‌‌ها وممارست ‌هایی که کسب نمود، هرچه بیشتر برابعاد شخصیتی ایشان افزوده شد.

در آغاز، به عنوان قاضی‌ای منطقه‌ی خرج شروع به کار نمود (۱۳۵۷- ۱۳۷۱هـ.ق) و از سال۱۳۷۲ هجری به مدّت یک سال در «معهد علمی» ریاض به تدریس اشتغال ورزید. بعد از آن در سال ۱۳۷۳هـ.ق به دانشکده‌ی شریعت ریاض منتقل شد تا به تدریس فقه، توحید و حدیث بپردازد. و این انتقال هفت سال؛ یعنی تا ۱۳۸۰ هجری به طول انجامید.

در سال ۱۳۸۱هـ.ق. به نائب رئیسی دانشگاه اسلامی مدینه منصوب شد و در این منصب تا سال هجری۱۳۹۰ باقی ماند و سرانجام، شخصاً ریاست دانشگاه را عهده دارگشت (۱۳۹۰ـ ۱۳۹۵). در ۱۴ شوّال ۱۳۹۵هجری، به فرمان پادشاه سعودی، شیخ در مقام وزیر به ریاست اداره‌ی «البحوث العلمیة والإفتاء و الدعوة و الإرشاد» درآمد.

درمحرم سال ۱۴۱۴ هـ. ق. جناب شیخ عبدالعزیز بن باز با حفظ سِمَت، «مفتی عام» کشور عربستان شد و تا وقتی که دارِ فانی را وداع گفت در دو مقامِ مذکور باقی ماند؛ الله بر او رحم کند و او را در بهشت برین خود جای دهد!.

علاوه بر موارد فوق، شیخ ریاستِ مجالس و هیأت‌‌های علمی و اسلامی زیادی را عهده دار بود یا در آن عضویت داشت چون:

- ریاست «هیئة کبار العلماء».

- ریاستِ «المجلس التأسیسی لرابطة العالم الإسلامی».

- ریاستِ «المجمع الفقهی الإسلامی در مکة مکرمه».

- عضویت در مجلس اعلای دانشگاه اسلامی مدینه.

- عضویت در «هیئة العلیا للدعوة الإسلامیة».

- عضویت در مجلس شورای جهانی جوانان اسلامی.

و عضویت در چند مجلس و هیأت اسلامی.

همچنین شیخ، ریاستِ تعدادی از کنفرانس‌های‌اسلامی را در کشور عربستان عهده دار بوده‌اند که راه را برای ارتباط و تبادل نظر با بسیاری از مبلّغان و داعیان و علمای مسلمین در اقصی نقاط جهان فراهم می‌ساخت.

آثار و تألیفات؛

با وجود این که ایشان مسئولیت‌‌های گوناگونی را عهده‌دار بودند، امّا هیچگاه جایگاه خود را به عنوان یک دانمشند تأثیر گذار و یک مبلّغ اسلامی‌فراموش نکرد؛ از این جهت آثار و کتاب‌‌های زیادی از خود به یادگار گذاشت.

۱- الفوائد الجلیة فی المباحث الفرضیّة؛ ۲- تحقیق و تبیین بسیاری از مسائل حج و عمره و زیارت؛

۳- التحذیر من البدع؛۴- دو رساله کوتاه در زکات و نماز ۵ - العقیدة الموجزة وما یضادها؛

۶- وجوب العمل بسنة الرسول ۷- الدعوة إلی الله و اخلاق الدعاة ۸- وجوب تحکیم شرع الله و نبذ ما خالفه ۹- حکم السفور و الحجاب و نکاح الشغار ۱۰- شیخ محمد بن عبدالوهاب دعوته و سیرته ۱۱- سه رساله در نماز ۱۲- حکم الإسلام فی مَن طعن فی القرآن أو فی رسول الله ۱۳- حاشیه بر فتح الباری ۱۴- اقامة البراهین علی حکم من استعان بغیر الله او صدق الکهنة و العرافین ۱۵- الجهاد فی سبیل الله ۱۶ - الدروس المهمة لعامة الأمة۱۷ - فتاوی تتعلق بأحکام الحج و العمرة و الزیارة ۱۸- وجوب لزوم السنة و الحذر من البدعة. و چندین رساله و فتاوای دیگر.

فعالیت‌های تبلیغی و اهتمام به دین و امت؛

شیخ ابن باز، نقش بارزی در عرصه‌‌های متعددی از تبلیغ و اهتمام به امور مسلمین ایفا نمودند؛ از جمله‌ی آن‌‌ها پشتیبانی از مؤسسات و مراکز اسلامی در اقصی نقاط جهان، اهتمام و توجّه زیاد به مسائل توحیدی، یکتا پرستی، عقیده و...

جناب شیخ، اهتمام خاصّی به حفظ و تعلیم قرآن داشت برای همین از اجتماعات و تشکّل‌‌های حفظ قرآن کریم، بسیار حمایت می‌کرد و در جهت تشویق آن‌‌ها نهایت همکاری و تلاش را ابراز می‌داشت و همزمان به امور مسلمین نیز اهتمام تمام داشت و می‌کوشید مشاکل و مسائل آنان را برطرف نماید. همچنین وی بر جریآن‌‌ها و مسائل مسلمانان اشراف کامل داشت و از آن‌‌ها در گوشه و کنار جهان حمایت می‌کرد.

شیخ با تلاش پیگیر خود ازدرس و تعلیم گرفته تا گفتگو‌ها و مناظرات مختلف و نوشتن مقالات، توانست نهال مفاهیم اسلامی صحیح را در جان و دل مسلمین بکارد.

بر همین اساس می‌بینیم ایشان در رسانه‌‌های عمومی‌برای دعوت، تبلیغ و ارشاد، حضوری چشم گیر داشت و از وی در مجله‌ی «البحوث الإسلامیه» مقالات متنوّع و زیادی به چاپ رسیده است. به خاطر همین تلاش مداوم بود که مؤسسه‌ی «ملک فیصل» در سال ۱۴۰۲هـ.ق؛ به خاطر ارج گذاشتن به خدمات شیخ به اسلام و تلاش مداوم و اثر بخش در این میدان، جایزه‌ی ویژه-ی«ملک فیصل» را به وی اهدا نمود.

درگذشت:

سرانجام شیخ ابن باز، در سال ۱۴۲۰ هـ.ق، روز پنجشنبه قبل از طلوع فجر در شهر طائف در منزل شخصی خود دار فانی را وداع گفت؛ جسد وی به مکّه منتقل شد و جمع زیادی از مسلمانان در مسجد الحرام بر وی نماز گذاردند، آن گاه در گورستان «العدل» به خاک سپرده شد.

«رحمت فراوان الله بر او باد! و خداوند او را در بهشتِ برین خود جای دهد و امّت اسلام را از علم و دانش او بهره مند گرداند»!.

مختصری از زندگی شیخ ابن عثیمین رحمه الله علیه

نام و نسب: ابو عبدالله محمد بن صالح بن محمد بن عثیمین المقبل الوهیبی التمیمی

محل تولد و زندگی: ایشان در شهر عنیزه یکی از شهر‌های قصیم در سال ۱۳۴۷هـ، ۲۷ رمضان در خانواد‌های متدین چشم به جهان گشود.

ابن عثیمین قرآن را نزد پدر بزرگ مادریش شیخ عبدالرحمن بن سلیمان آل دامغ حفظ نمود، آنگاه مسیر فراگیری علم را ادامه داد و خواندن و نوشتن و ریاضی و برخی از آداب را فرا گرفت. ایشان از هوش و ذکاوت بسیار خوبی برخوردار بود و از همه مهمتر فردی با عزم و اراده بود و به فراگیری علم علاقه‌ی زیادی داشت، برای کسب معلومات بیشتر همراه با طلاب دیگر در مجالس علمی فقیه عالیقدر شیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی شرکت می‌کرد.

در سال ۱۳۷۲هـ، مدارس علمی در شهر ریاض شروع بکار نمودند به آنجا مسافرت نمود و در آن مدارس به تحصیل علم مشغول شد و تحصیلات خود را در آنجا ادامه داد.

بعد از وفات استادش عبدالرحمن السعدی، شیخ ابن عثیمین بعنوان جانشین ایشان امامت مسجد جامع و دروس علمی را عهده دار شدند.

اولین تألیف شیخ ابن عثیمین کاری بود با عنوان «فتح رب البریةٍبتلخیص الحمویة» که خلاص‌های بود از کتاب «الرسالة الحمویة فی العقیدة» تألیف شیخ الاسلام ابن تیمیه. ایشان در شهر ریاض از فرصت استفاده نموده و صحیح بخاری و بعضی از کتاب‌‌های ابن تیمیه و برخی از کتاب‌های فقه را نزد شیخ ابن باز فراگرفت.

اساتید ایشان: شیخ ابن سلیمان آل دامغ، شیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی، شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز، شیخ محمد امین الشنقیطی، شیخ علی بن محمد الصالحی، شیخ محمد بن عبدالعزیز المطوع، شیخ عبدالرحمن بن علی بن عودان.

منهج علمی ایشان: شیخ ابن عثیمین بار‌ها اعلام نموده بود که منهج و روش علمی ایشان، همان منهج استادش شیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی است که در واقع برگرفته از منهج اکثر علمای جزیرة العرب است که در فروعات فقهی پیرو مذهب حنبلی هستند و اعتماد آنان بر کتاب «زاد المستقنع فی فقه الإمام أحمد بن حنبل» است که در اکثر مسائل مرجع آنان همین کتاب است. باید دانست که شیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی در بسیاری از مسائل پیرو نظریات شیخ الاسلام ابن تیمیه و شاگردش ابن قیم بودند، و آراء و نظریات این دو بزرگوار را بر مذهب حنبلی ترجیح می‌دادند، بنابراین روش ایشان اینگونه بودند که از هر نوع تعصّب مذهب بدور بودند و حقیقت را جستجو می‌کردند، همین خصوصیت بارز استاد، در شاگرد - ابن عثیمین – اثرگذاشته بود و ایشان نیز اینگونه می‌اندیشیدند.

آثار علمی بجامانده از ایشان بیش از پنجاه تألیف است

وفات: شیخ ابن عثیمین روز چهارشنبه، پانزدهم شوال سال ۱۴۲۱هـ در شهر جده بر اثر بیماری سختی وفات یافتند. بعد از نماز عصر روز بعد در مسجد الحرام در مکه مکرمه برایشان نماز جنازه خوانده شد و در همان شهر در قبرستان عدل دفن شدند.

شیخ ابن جبرین رحمه الله تعالى

عبد الله بن عبد الرحمن بن عبدالله بن ابراهیم بن فهد بن حمد بن جبرین.

شیخ عبدالله بن جبرین در سال ۱۳۵۲هـ در یکی از روستا‌های قویعیة دیده به جهان گشود و در شهر «الرین» بزرگ شد.

فرا گیری علوم را از سال ۱۳۵۹هـ آغاز نمودند، از آنجایی که در آن زمان مدارس به شکل امروزی تأسیس نشده بودند درسش ناتمام ماند؛ اما با این وجود در سن دوازده سالگی قرآن و خواندن و نوشتن را در حد ابتدائی فراگرفت و در سال ۱۳۶۷هـ قرآن را کاملاً حفظ نمود قبل از آن کتاب الآجرومیة را در علم نحو و متن الرحبیة را در میراث و اربعین نووی را در حدیث حفظ نموده بود.

پس از فراگیری کامل حفظ قرآن فراگیری بقیه علوم را نزد استاد بزرگوارش عبدالعزیز بن محمد أبی حبیب الشثری ادامه داد، بعد از ایشان نزد شیخ صالح ابن مطلق و شیخ محمد ابراهیم آل الشیخ فراگیری علم را ادامه داد.

در مدارس نظامی نزد شیخ بزرگوار اسماعیل انصاری، عبدالعزیز بن ناصر بن رشید، حماد بن مجد انصاری، محمد البیحانی، عبدالحمید عماد الجزائری تلمذ نمودند و به فراگیری علوم ادامه دادند. برای دریافت کارشناسی ارشد از محضر اکثر اساتید طراز اول، امثال شیخ عبدالله بن محمد بن حمید، شیخ عبدالرزاق عفیفی - که از علمای عالی رتبه هستند و شیخ مناع خلیل القطان، شیخ عمر بن مترک، شیخ محمد بن عبدالوهاب البحیری، شیخ محمد حجازی - صاحب تفسیر الواضح - و شیخ طه الدسوقی العربی، مصری، و از اساتیدی برجسته و صاحب علوم و تبحر در فصاحت و بلاغت، از این بزرگواران و دیگران علوم شرعی را فراگرفتند.

شیخ ابن جبرین علاوه از تحصیل در مدارس نظامی از محضر علمای دیگر، علوم دینی را فراگرفتند که مشهورترین آنان شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز بودند که اکثر اوقات دروس این بزرگوار را در مسجد جامع ریاض دنبال می‌نمودند و همچنین در دروس شیخ محمد بن ابراهیم المهیزع و شیخ عبدالرحمن بن محمد بن هویمل مرتب شرکت می‌نمودند.

مسئولیت ها:

- همراه با اهل دعوت و تبلیغ در سال ۱۳۸۰هـ به دستور ملک سعود و مشوره شیخ محمد بن ابراهیم با ریاست شیخ عبدالعزیز الشثری به مناطق شمالی اعزام شدند.

- در سال ۱۳۸۱هـ تا سال ۱۳۹۵هـ در معهد امام الدعوة بعنوان مدرّس مشغول به تدریس بودند.

- در سال ۱۳۹۵ در دانشکده شریعت در ریاض به تدریس متن کتاب «التدمریة» و کتاب‌‌های دیگر مشغول شدند.

- در سال ۱۴۰۲هـ به عنوان عضو مرکز بحوث علمی و افتا و دعوت و ارشاد منصوب شدند که مسئول فتاوای شفاهی و تلفنی و کتبی که سریعاً باید پاسخ داده می‌شد و همچنین تقسیم مسائل میراث، مشغول به خدمت شدند. و همچنین مسئول بررسی مقالات و مباحثی بودند که بعنوان مقدمه و یا مقالات منتشره در فتاوای کمیسیون دائمی افتا درج می‌گردید. شیخ ابن جبرین تا پایان مدت مسئولیتش در این مرکز مشغول فعالیت بودند.

در کنار این مشاغل رسمی روزانه یا به صورت هفتگی در مکآن‌‌های مختلفی مشغول سخنرانی و ایراد وعظ و ارشاد بودند و به سؤال‌‌های شرعی مردم پاسخ می‌دادند.

تألیفات:

اولین تألیف ایشان پایان نامه دوره کارشناسی ایشان است در سال ۱۳۹۰هـ به نام «أخبار الآحاد فی الحدیث النبوی» که با کسب امتیاز عالی پذیرفته شد. کتاب «التدخین مادته وحکمه فی الاسلام» و کتاب «الجواب الفائق فی الرد علی مبذّل الحقائق» و کتاب «الشهادات معناهما وما تستلزمه کل منهما»، کتاب «التعلیقات علی متن اللمعة».

پایان نامه دکترای ایشان با موضوع «تحقیق شرح الزرکشی علی مختصر الخرقی» از ابتدای کتاب تا باب النکاح را تحقیق کردند. پس از پذیرش پایان نامه تمام کتاب را مورد بررسی و تحقیق قرار دادند که توسط شرکت العبیکان در در هفت جلد بزرگ به چاپ رسید. ایشان رساله‌‌ها و کتاب‌‌های کوچک بسیاری نوشته‌اند که بار‌ها به چاپ رسیده و در ایام حج و رمضان توزیع می‌شد. حفظ الله شیخنا ونفع به، و بعلمه و الاسلام و المسلمین.

شیخ صالح الفوزان

صالح بن فوزان بن عبدالله الفوزان، از اعضای هیأت علمای عالی رتبه در کمیته مباحث علمی و افتا، امام و خطیب مسجد امیر متعب بن عبدالعزیز در ریاض و مدیر معهد عالی قضا هستند.

از محضر اساتید بزرگواری کسب علم نموده‌اند که معروف ترین آنان عبارتند از: شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز، شیخ محمد امین شنقیطی، شیخ صالح البلیهی. شیخ صالح الفوزان در میدآن‌‌های مختلفی فعالیت‌‌های مختلفی را دنبال می‌کنند اعم از تدریس، افتا، خطابه، مباحث علمی و مقالات مختلف در مجلات اسلامی.

برخی از تألیفات ایشان: شرح عقیدة الواسطیة، الملخص الفقهی جلد۱و۲. التحقیقات المرضیة فی المباحث الفرضیة، تنبیهات علی احکام تختص بالمؤمنات، تعقیبات علی کتاب (السلفیة لیست مذهباً) تألیف بوطی.

شیخ صالح الفوزان بر بسیاری از تألیفات شیخ الاسلام ابن تیمیه و شیخ الاسلام محمد بن عبدالوهاب تعلیقاتی نوشته‌اند، و علاوه از این موارد تألیفات دیگری هم دارند.

ایشان در برنامه «نور علی الدرب» همواره پاسخگوی سؤالات شنوندگان هستند.

نفع الله به وبعلمه الاسلام والمسلمین، وجزاهم عنهم خیر الجزاء وأوفاه، إنه سمیع قریب مجیب.

گفتاری مختصر در مورد فتوا و احکام آن

تعریف فتوا: الفَتْوی و الفُتیا: «ذكر الحُكْم المسؤول عنه للسائل» [۸]، أو«هي جواب الـمفتي» [۹] فتوا و فتیا: «بیان حکم سؤال برای سائل» و یا فتوا، «عبارت است از جواب مفتی به سائل و مستفتی».

با این توضیح، فتوا شامل پاسخ به سؤالات شرعی و غیر شرعی است، که منظور ما پاسخ به سؤالات شرعی می‌باشد.

يقال: «أفتاهُ في المسألة يفتيه: إذا أجابه. والاسم: الفتوی» [۱۰].

گفته می‌شود: در مسأل‌های به او فتوا داد، در موردی به او فتوا می‌دهد، زمانی که جواب او را بدهد.

جایگاه خطیر فتوا: فتوا دارای جایگاه ارزشمند اسلامی از امور دینی و وظایف خطیر شرعی است؛ «حكم الله تعالى الـمتعلِّقُ بأفعال الـمتكلِّفين» [۱۱] که مفتی با فتوای خویش مبلِّغ و سخنگوی رب العالمین است، مفتی در امور شریعت و دین الهی مورد اعتماد مردم است؛ که این مهمّ مقتضی امانت داری و صداقت است؛ از این رو است که: علما و مفتیان وارثان پیامبران می‌باشند، مبین احکام دین از جانب رب العالمین هستند، بین خداوند و بندگان در تبلیغ واسطه هستند.

علامه محمد بن المنکدر می‌گوید: «العالـم بين الله وخلقه، فلينظر كيف يدخل بينهم» [۱۲]، عالم دین واسط‌های بین خداوند و مردم است، باید بیمناک و‌اندیشناک باشد که چگونه به این وظیفه عمل می‌کند.

علامه نووی می‌گوید: بدانکه جایگاه افتا بسیار خطیر و رفیع است، جایگاه افتاء دارای فضیلت بسیار بزرگی است؛ زیرا مفتی وارث انبیا علیهم الصلاة والسلام است، عمل فتوا فرض کفای‌های است که مفتی در آن انجام وظیفه می‌کند، اما باید متوجه شد که هر آن احتمال خطا و لغزش وجود دارد. بر این اساس گفته‌اند: المفتی موقّع عن الله تعالى، مفتی از جانب خداوند امضا می‌دهد - یعنی سخنگوی دین الهی است. علامه ابن قیم الجوزیة شاگرد ارشد ابن تیمیه در مورد جایگاه مفتی و مسئولیت آن می‌گوید: مادامی که جایگاه و فضیلت کسی که بعنوان سخنگو و امضا کننده از طرف پادشاه مطرح است قابل انکار نیست و همگان به قدر و منزلت او معترف هستند و فوق العاده به آن افتخار می‌کنند، چگونه است احترام و جایگاه کسی که سخنگوی دین الهی است و احکام خداوند را بیان نموده و امضا می‌کند که پروردگار و پادشاه آسمآن‌‌ها و زمین است؟!.

کسی که در جایگاه افتا و قضاوت کار می‌کند باید آمادگی لازم برای این کار را داشته باشد و ملزومات آن را فراهم آورد، و از طرفی به قدر و منزلت جایگاهی که در آن قرار دارد واقف باشد، و از بیان حق و سختی‌‌های آن نهراسد؛ زیرا خداوند او را نصرت می‌کند و هدایتش می‌کند؛ جایگاه فتوا آنقدر بلند مرتبه است که خداوند خود را در مقام فتوا قرار داد و می‌فرماید: ﴿وَيَسۡتَفۡتُونَكَ فِي ٱلنِّسَآءِۖ قُلِ ٱللَّهُ يُفۡتِيكُمۡ فِيهِنَّ وَمَا يُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلۡكِتَٰبِ﴾ [النساء: ۱۲۷]. «از تو درباره زنان سوال می‌کنند و نظر می‌خواهند. بگو: خداوند درباره آنان به شما پاسخ می‌گوید، و برای شما روشن می‌سازد آنچه را که در قرآن (در زمینه میراث ایشان) تلاوت می‌گردد».

از لحاظ شرافت و ارزش جایگاه فتوا همان بس که پروردگار خود را در آن مقام قرار داده و فرموده: ﴿يَسۡتَفۡتُونَكَ قُلِ ٱللَّهُ يُفۡتِيكُمۡ فِي ٱلۡكَلَٰلَةِ﴾ [النساء: ۱۷۶]. «از تو فتوا می‌خواهند، بگو: خداوند در (این باره که مشهور است به) کلاله برایتان حکم صادر می‌کند».

مفتی باید بداند در مقام فتوا نائب چه کسی است، و بداند که از این مسئولیت مورد بازخواست قرار می‌گیرد و در حضور پروردگار باید پاسخگو باشد [۱۳].

بزرگان دین و سلف امت از صدور فتوا حذر می‌کردند.

عادت و مرام سلف صالح و پیشکسوتان نیکو سیرت بر این بود که خود را در مقام صدور فتوا قرار نمی‌دادند، از جمله: عالم فرزانه عبدالرحمن بن أبی لیلی می‌گوید: یکصد و بیست نفر از اصحاب پیامبر و از انصار را مشاهده کردم که هرگاه از یکی از آنان سؤالی می‌شد، سائل را به دیگری ارجاع می‌داد و آن یکی به دیگری تا اینکه سائل به نفر اول باز می‌گشت [۱۴].

همچنین می‌گوید: من در این مسجد بیست نفر از اصحاب پیامبر، از انصار را ملاقات نمودم که هرگاه یکی از آنان حدیثی را بیان می‌نمود و یا از او سؤالی می‌شد دوست داشت یکی دیگر از اصحاب آن حدیث را بیان می‌نمود و یا به آن مسئله جواب می‌داد [۱۵].

عطاء بن سائب می‌گوید: شخصیت ‌هایی را ملاقات نمودم که هرگاه از آنان مسئل‌های پرسیده می‌شد در مقام پاسخ، لرزه بر‌اندام می‌شدند [۱۶].

و روي الأعمش، عن أبي وائلٍ شقيق بن سلمة؛ قال: قال عبدالله بن مسعود: «من افتي الناس في كل ما يستفتونه فهو مجنون» عبدالله بن مسعود فرموده: کسی که به همه سؤالات پاسخ می‌دهد مجنون است [۱۷].

أعمش می‌گوید: پس از بیان این روایت ابن عتیبه خطاب به من گفت: اگر قبلاً این سخن را از تو شنیده بودم در بسیاری از مسائل که فتوا داده ام فتوا نمی‌دادم. از ابن عباس هم مانند قول ابن مسعود روایت شده است [۱۸].

ابو حصین عثمان بن عاصم می‌گوید: اگر چیزی از آنان پرسیده می‌شد جواب می‌دادند؛ اما عمر ابن خطاب برای جواب مسائل اصحاب بدر را جمع می‌نمود [۱۹]. مالک ابن انس می‌فرمود: هرگاه از کسی سؤالی پرسیده شد، قبل از جواب خود را در برابر بهشت یا جهنم قرار دهد آنگاه جواب دهد که اگر در برابر جوابش گرفتار جهنم شد چگونه خود را نجات دهد [۲۰].

امام نووی می‌گوید: صَیمَری و خطیب گفته‌اند: کسی که به صدور فتوا از خود علاقه نشان دهد و خود را از دیگران پیشتاز کند، توفیق شامل حالش نمی‌شود و سرانجام پریشان خواهد شد، اما اگر کسی به صدور فتوا بی‌رغبت بوده و علاقه مند نباشد و چون در معرض استفتاء قرار گرفت آن را به دیگران ارجاع دهد از جانب خداوند توفیق نصیبش می‌شود، و اکثراً به جواب صحیح دست پیدا می‌کند. این دو بزرگوار به این حدیث پیامبر استدلال نموده‌اند که فرموده: «لاتسألِ الإمارةَ فإنك إن أعطِيتَها عن مسألةٍ أو كِلتَ إليها، وإن أُعطِيتَها عن غير مسألة أُعِنتَ عليها» [۲۱] و [۲۲] «خواهان امارت نباش؛ زیرا اگر در صورتی به آن برسی که خواهانش بود‌های کارت به خودت واگذاشته می‌شود و اگر بدون تمایل به تو سپرده شود (از جانب خداوند یاری خواهی شد».

صفات مفتی: امام نووی می‌گوید: «شایسته است که مفتی ظاهری متقی داشته باشد، از لحاظ ظاهری و باطنی فردی متدین باشد. یکی از خصوصیات بارز امام مالک این بود که حتی به اموری پایبند بود و عمل می‌کرد که دیگران را به آن الزام نمی‌کرد و می‌گفت: زمانی شخص عالم دین محسوب می‌شود که در عملکرد خویش به اموری پایبند باشد که دیگران را به آن ملزم نمی‌کند؛ اموری جزئی و معمولی که هرگاه آن را ترک دهد گناهکار نمی‌شود، ایشان همین موضوع را از استاد خودش ابن ابی عبدالرحمن معروف به ربیعة الرأی نقل می‌نمود [۲۳]. از صفات مفتی آن است که دچار تلبیس ابلیس نشود از نیرنگ‌‌های شیطانی خود را کاملاً بر حذر دارد ترفندهائی که شیطان با آن فق‌ها را می‌فریبد؛ مواردی که ابن الجوزی ذکر نموده و گفته: از جمله تلبیسات ابلیسی برای فق‌ها آن است که برای آنان چنان وانمود می‌کند که علم شرعی تن‌‌ها فقه است و چون نزد فقیهی از محدثی سخن به میان آید، می‌گوید: محدّث چیزی نمی‌فهمد؛ و چنین فقهائی فراموش نموده‌اند که حدیث، اصل است. اگر برای فقهاء‌ سخنی ذکر شود که به سبب آن دل نرم می‌شود و قساوت قلب را از بین می‌برد می‌گویند: این از گفتار واعظان و مبلغان است.

از جمله تلبیسات ابلیسی برای مفتیان این است که در اموری فتوا دهند که هنوز به جایگاه آن نرسیده‌اند، و چه بسا که فتوایشان معارض با نصوص باشد، اگر با اموری که مشکل هستند توقف نمایند و فتوا صادر نکنند بهتر است [۲۴].

[۸] «أنیس الفقهاء» للقونوی (۱/۳۰۹)، وانظر: «المصباح المنیر» (ص۲۳۹/فتی)، و «فیض القدیر» للمناوی (۱/۱۵۸)، و مقالاً لمحمد بن شاکر الشریف فی شبکة «صید الفوائد» تحت هذا الرابط: http://saaid.net/Doat/alsharef/۳.htm [۹] «التعاریف» للمناوی ص (۵۵۰). [۱۰] «لسان العرب» (۵/۳۳۴۸)، (فتا). [۱۱. «التعریفات» للجرجانی ص (۱۲۳). [۱۲] أخرجه البیهقی فی «المدخل الی السنن» (۸۲۱)، و الخطیب البغدادی فی «الفقیه و المتفقه» (۲/۳۵۴)، و من طریق البیهقی أخرجه ابن عساکر فی «تاریخ دمشق» (۳۳/۳۶۱). [۱۳] اعلام الموقعین (۱/۱۰-۱۱). [۱۴] اخرجه یعقوب بن سفیان فی «المعرفة و التاریخ» (۳/۱۱۵)، و الخطیب فی «تاریخ بغداد» (۱۳/۴۱۲). [۱۵] اخرجه ابن المبارک فی «الزهد» (۵۸)، والدارمی فی «سننه» (۱۳۵)، و یعقوب بن سفیان فی «المعرفة و التاریخ» (۳/۱۱۴)، و ابن حبان فی «الثقات» (۹/۲۱۵)، و ابن عساکر فی «تاریخ دمشق» (۳۶/۸۷). [۱۶] اخرجه یعقوب بن سفیان فی «المعرفة و التاریخ» (۳/۱۱۵). [۱۷] أخرجه أبو یوسف فی «الآثار» (۹۰۳)، والدارمی فی «سننه» (۱۷۱)، و البغوی فی «الجعدیات» (۳۲۰)، و الطبرانی فی «المعجم الکبیر» (۹/۱۸۸) رقم (۸۹۲۴)، و ابن بطة فی «إبطال الحیل» (ص۶۵-۶۶)، و الهروی فی «ذم الکلام» (۲۷۵)، و البیهقی فی «المدخل إلی السنن» (۷۹۸)، والخطیب فی «الفقیه والمتفقه» (۲/۴۱۶-۴۱۷)، وابن عبدالبر فی «جامع بیان العلم و فضله» (۲/۵۵ و۱۶۴-۱۶۵). [۱۸] اخرجه البیهقی فی «المدخل إلی السنن» (۷۹۹) و ابن عبدالبر فی «جامع بیان العلم و فضله» (۲/۱۶۴). [۱۹] اخرجه ابن بطه فی «إبطال الحیل» (ص۶۲)، و البیهقی فی «المدخل إلی السنن» (۸۰۳). [۲۰] أدب المفتی و المستفتی (۷۹- ۸۰). [۲۱] أخرجه البخاری (۶۶۲۲)، ومسلم (۱۶۵۲). [۲۲] «آداب الفتوی» (ص۱۷). [۲۳] «آداب الفتوی» (ص۱۸-۱۹). [۲۴] تلبیس ابلیس (ص۱۴۷).

آداب مفتی و مستفتی:

بخشی از آدابی که مفتی و مستفتی در میان سلف امت به آن آراسته بودند عبارت است از: ترک سؤال و جواب از اموری که هنوز اتفاق نیفتاده است، ترک سؤال و جواب از اموری که انسان به آن نیاز ندارد، و از اموری که هنوز فرض نشده و خدا و رسول، ما را به آن مکلف ننموده‌اند، و اموری که به نوعی در حق سائل شدت عمل محسوب می‌شود و برایش ناگوار است.

امام مسلم در صحیح خودش از روایت محمد بن زیاد از ابو هریره نقل می‌کند که: «خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّـهِ ج فَقَالَ: «أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ فَرَضَ اللَّـهُ عَلَيْكُمْ الْـحَجَّ فَحُجُّوا»، فَقَالَ رَجُلٌ: أَكُلَّ عَامٍ، يَا رَسُولَ اللَّـهِ؟ فَسَكَتَ، حَتَّى قَالَهَا ثَلَاثًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّـهِ ج: «لَوْ قُلْتُ: نَعَمْ، لَوَجَبَتْ، وَلَمَا اسْتَطَعْتُمْ»، ثُمَّ قَالَ: «ذَرُونِي مَا تَرَكْتُكُمْ، فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِكَثْرَةِ سُؤَالِهِمْ وَاخْتِلَافِهِمْ عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ، فَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِشَيْءٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ، وَإِذَا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَيْءٍ فَدَعُوهُ» [۲۵]. رسول الله ج برای ما سخنرانی نمودند و فرمودند: «ای مردم الله تعالى حج را بر شما فرض نمودند پس فریضه حج را بجا آورید»، شخصی از حاضران سوال نمود:‌ای رسول خدا آیا هر سال حج را بجا آوریم؟ پیامبر سکوت کرد و جوابی نداد، سائل سه مرتبه سؤالش را تکرار نمود، آنگاه پیامبر ج فرمود اگر می‌گفتم بله، حج بر شما هر سال فرض می‌شد و شما نمی‌توانستید هرسال حج را بجا آورید. سپس پیامبر ج فرمود: اموری را که برای شما بیان ننموده ام سؤال نکنید؛ زیرا امت‌‌های پیش از شما به سبب سؤال‌های‌شان و اختلافات‌شان با پیامبران هلاک شدند، هرگاه شما را به چیزی امر نمودم به‌اندازه توان خویش آن را انجام دهید، و هرگاه شما را از چیزی نهی نمودم آن را ترک کنید.

دار قطنی هم این روایت را به اختصار و با سندی دیگر تخریج نموده، که در آن چنین آمده که الله تعالى این آیه را نازل فرمود: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَسۡ‍َٔلُواْ عَنۡ أَشۡيَآءَ إِن تُبۡدَ لَكُمۡ تَسُؤۡكُمۡ...﴾ [المائدة: ۱۰۱]. «ای کسانی که ایمان آورده اید! از چیزهایی سوال نکنید که اگر برایتان آشکار شود شما را ناراحت و بدحال می‌کند».

در صحیحین از انس روایت است که رسول الله ج برای ما سخنرانی نمود، مردی سؤال کرد، یا رسول الله من فرزند چه کسی هستم؟ پیامبر ج فرمود: «شما فرزند فلانی هستید». آنگاه این آیه نازل شد ﴿لَا تَسۡ‍َٔلُواْ عَنۡ أَشۡيَآءَ...﴾ [۲۶].

حافظ ابن رجب این احادیث و غیر آن را در کتاب «جامع العلوم و الحکم» [۲۷] ذکر نموده و با تفصیل سخن گفته است که ما آن را با‌اندکی تصرف ذکر می‌کنیم، ایشان می‌فرماید: مجموعه این احادیث دلالت می‌کند که از سؤال بی‌مورد باید پرهیز نمود، سؤالی که جواب آن برای سائل ناخوشایند است، مانند سؤال کسی که پرسیده: آیا او از اهل بهشت است یا از اهل جهنم؟ آیا پدرش همان کسی است که به او منتسب است؟ ازسؤالات بیهوده؛ مسخره آمیز و باتکلف باید پرهیز نمود آنگونه که شیوه منافقان بود. همچنین سؤال برای نزول آیات پیشنهادی، آنگونه که مشرکین و اهل کتاب عادت داشتند، عکرمه و دیگران نقل می‌کنند که این آیه در فلان مورد نازل شده است. همچنین سؤال از اموری که خداوند متعال آن را مخفی نموده مانند سؤال از وقوع قیامت، سؤال از روح.

حافظ ابن رجب در ادامه می‌گوید: از مجموع احادیث چنین برمی‌آید که مسلمانان باید از سؤال در بسیاری از امور حلال و حرام بپرهیزند که احتمال دارد بر اثر آن سؤال، جوابی نازل شود که کار بر امت دشوار شود، مانند سؤال از حج که آیا هرسال باید حج نمود؟

در حدیث صحیحی از سعد از پیامبر ج روایت است که فرمودند: «إِنَّ أَعْظَمَ الْـمُسْلِمِينَ جُرْمًا: مَنْ سَأَلَ عَنْ شَيْءٍ لَمْ يُحَرَّمْ فَحُرِّمَ مِنْ أَجْلِ مَسْأَلَتِهِ» [۲۸] «مجرمترین مسلمانان کسی است که از چیزی سؤال کند که حرام نیست و بر اثر سؤال او حرام شود».

چون از پیامبر ج در مورد «لعان» [۲۹] پرسیده شد، سؤال در این مورد را ناپسند دانست؛ زیرا هنوز چنین موردی اتفاق نیفتاده بود [۳۰].

پیامبر ج از قیل و قال و کثرت سؤال و هدر دادن اموال نهی می‌فرمود [۳۱].

رسول الله ج فقط به بادیه نشینان به منظور جلب نظر آنان اجازه می‌داد تا سؤال نمایند، اما مهاجرین و انصاری که ساکن شهر مدینه بودند و در ایمان راسخ بودند از سؤال نهی شده بودند. آنگونه که در صحیح مسلم [۳۲] از نوّاس بن سمعان روایت است که می‌گوید: یکسال در کنار پیامبر ج در مدینه ماندم تا از او سؤال کنم، با خانواده ام به مدینه هجرت ننمودم و در مدینه ساکن نشدم تا بتوانم از محضر پیامبر ج سؤال نمایم؛ زیرا معمول این بود که هرگاه یکی از اصحاب به شهر مدینه هجرت می‌نمود و در آنجا مقیم می‌شد از پیامبر ج سؤال نمی‌کرد؛ بلکه همواره به احادیث و آیاتی که پیامبر ج می‌خواند گوش می‌داد [۳۳].

همچنین در صحیح مسلم از انس روایت است که فرمود: ما از سؤال کردن از محضر پیامبر ج نهی شده بودیم، خیلی برایمان جالب بود که یکی از صحرا و خارج از مدینه می‌آمد تا از محضر پیامبر ج سؤال کند و ما گوش کنیم.... [۳۴].

رسول الله ج فرمود: «هرگاه شما را از چیزی نهی نمودم از آن باز بیائید و هرگاه شما را به چیزی امر نمودم به‌اندازه توان آن را انجام دهید».

بنابراین با این بیان پیامبر ج ما را متوجه می‌سازد که با عمل کردن به دستورات و باز آمدن از منهیات خود را مشغول سازیم و از طرح سؤال بپرهیزیم. بنابراین شایسته است که مسلمانان تمام اهتمام و توجه خود را بکار ببندند تا دستورات خدا و رسولش را یاد بگیرند، مسلمان باید تلاش کند تا آن را بفهمد، و امور اعتقادی را کاملاً تصدیق کند، و امور عملی را به‌اندازه توانش انجام دهد و از منهیات باز بیاید، اصحاب پیامبر و تابعین اینگونه بودند و همواره می‌کوشیدند علم قرآن و حدیث را یاد بگیرند. اگر ذکر و فکر شنونده‌ی احکام شریعت متوجه امور احتمالی و فرضی شود، این همان چیزی است که از آن نهی شده و باید از آن پرهیز شود؛ زیرا این احتمالات ذهنی مانع از آن می‌شود که ذهن شنونده متوجه اصل دستورات شریعت شود تا کاملاً به آن عمل نماید.

شخصی از عبدالله بن عمر در مورد استلام حجر الأسود سؤال کرد؟ عبدالله بن عمر در جواب گفت: پیامبر ج را دیدم که استلام حجر الأسود می‌نمود و آن را می‌بوسید. سائل گفت اگر نتوانستم چکار کنم؟ اگر خیلی شلوغ بود چکار کنم؟ ابن عمر گفت: اگر و اما را در شهر خودت یمن ر‌ها کن، من پیامبر ج را دیدم که حجر الأسود را می‌بوسید [۳۵].

منظور ابن عمر این است که توجه فقط متابعت امر رسول الله ج باشد، فرضیات و احتمالاتی را که هنوز اتفاق نیفتاده ر‌ها کن؛ زیرا این امور مانع اطاعت امر رسول الله ج می‌شود؛ باید دانست که تفقّه دینی و سؤال و جواب علمی زمانی ارزشمند است که به منظور عمل به احکام باشد نه اینکه از روی بحث و جدل باشد.

از علی س روایت است که ایشان در مورد فتنه‌‌های آخر الزمان سخن می‌گفت: عمر س از ایشان پرسید،‌ای علی! چه زمانی این فتنه‌‌ها ظاهر می‌شوند، علی س فرمود: «إذا تفقّه لغير الدين، وتعلّم لغير العمل، والتمست الدنيا بعمل الآخرة» [۳۶]. هر زمانی که تفقه برای غیر دین باشد، و فراگیری علم من‌‌های عمل باشد، و اعمال آخرت با انگیزه‌ی دنیا طلبی باشد.

ابن مسعود س می‌گوید: چه حالی خواهید داشت آن زمانی که فتنه هائی شما را فراگیرد که خرد سالان در آن فتنه‌‌ها بزرگ شوند و بزرگان پیر شوند، امور منکر جایگزین سنت شود، اگر روزی بخواهند منکر را تغییر دهند، اعتراض همه بلند می‌شود و می‌گویند: این کار درست نیست چرا این کار را انجام می‌دهید؟ مر دم عرض نمودند: آن زمان کی فرا می‌رسد؟ فرمود: آنگاه که افراد امین و مورد اعتماد کم شوند، فرمانروایان بسیار شوند، فق‌ها‌اندک شوند، قرّاء زیاد شوند، تفقّه برای غیر دین باشد، عمل به دین با انگیزه رسیدن به متاع دنیا باشد [۳۷].

بر همین اساس بسیاری از صحابه، سؤال در مورد حوادثی که هنوز اتفاق نیفتاده را مکروه می‌دانستند و اصلاً به چنین سؤال‌‌های پاسخ نمی‌دادند.

عمروبن مرّة می‌گوید: عمر س در میان مردم رفت و خطاب به آنان گفت: از اموری که هنوز اتفاق نیفتاده سؤال نکنید؛ زیرا ما با اموری درگیر هستیم که اتفاق افتاده و برای آن‌‌ها باید چاره جوئی کنیم [۳۸].

ابن عمر می‌گوید: از چیزی که اتفاق نیفتاده سؤال نکنید؛ زیرا شنیده ام که عمر، سائلی را که از چیزی سوال می‌کند که هنوز واقع نشده لعنت کرده است [۳۹].

هرگاه از زید بن ثابت سؤالی پرسیده می‌شد، می‌گفت: آیا این اتفاق افتاده؟ اگر می‌گفتند خیر، می‌گفت: اکنون این مسئله را ر‌ها کنید هرگاه اتفاق افتاد آنگاه از آن بپرسید [۴۰].

مسروق می‌گوید: از أبی بن کعب مسئل‌های را پرسیدم، فرمود: آیا همچنین چیزی اتفاق افتاده است؟ گفتم: خیر، گفت: پس ما را اذیت نکن، هرگاه این مسئله اتفاق افتاد آنوقت ما برای جواب آن جست و جو می‌کنیم.

شعبی می‌گوید: از عمّار مسئل‌های پرسیده شد، گفت: آیا این امر اتفاق افتاده است؟ گفتند خیر، گفت: چیزی که اتفاق نیفتاده از آن سؤال نکنید هر وقت اتفاق افتاد آنوقت بپرسید تا ما جوابی برای آن پیدا بکنیم [۴۱].

صلت بن راشد می‌گوید در مورد مسئل‌های از طاوس سؤال کردم، با عصبانیت پرسید آیا این مسئله اتفاق افتاده است، گفتم آری، گفت: ترا به خداوند سوگند! آیا این چنین است؟ گفتم سوگند به خداوند، فرمود: اصحاب ما از معاذ بن جبل روایت کرده‌اند که ایشان فرمود:‌ای مردم مشکلاتی را که هنوز اتفاق نیفتاده است جستجو نکنید که سرگردان می‌شوید. بدانید که اگر شما در پی مشکلاتی نباشید که هنوز اتفاق نیفتاده است، آنگاه که اتفاق افتاد خداوند در میان مسلمانان کسانی را بوجود خواهد آورد که برای حل مشکل چاره جوئی می‌کنند و جواب صحیح را پیدا می‌کنند [۴۲].

مردم در این موضوع به چند گروه تقسیم شده‌اند:

پیروان اهل حدیث در جستجوی فرضیات و احتمالات نبودند و همواره تلاش می‌کردند تا آنچه را که الله تعالى نارل فرموده است به خوبی بفهمند و علم دین را حاصل کنند. فقهاء اهل رأی در جستجوی مسائل قبل از وقوع، قائل به توسعه بودند و امور محتمل و غیر محتمل را جستجو می‌کردند، و با تکلف تمام تلاش می‌کردند تا برای آن‌‌ها جوابی پیدا کنند، در مواردی این امور منجر به خصومت و جدال و افتراق بین قلوب و بغض و عداوت می‌شد و مقترن بود به فخر و مباهات و جلب توجه مردم بدور خود، بدیهی است که چنین اعمالی از نظر علمای ربّانی مذموم است و از نظر سنت نبوی محکوم است.

فق‌‌های اهل حدیث و علمای عامل، همواره تلاش می‌نمودند تا معانی و مفاهیم قرآن را در پرتو احادیث رسول الله و سخنان صحابه و تابعین دریافت کنند، احادیث صحیح را از میان روایات ضعیف تفکیک کنند. آنگاه احکام مسائل فقهی را تبیین کنند، فقهاء و اهل حدیث و علمای عامل، همواره تلاش می‌نمودند تا در مرحله بعد سخنان صحابه و تابعین را در علوم تفسیر و مسائل حلال و حرام و اصول سنت و زهد و رقائق و امور دیگر را فراگیرند، منهج امام احمد و موافقانش اینگونه بود. بدیهی است که این علوم و معارف برای اهل علم کفایت می‌کند و آن‌‌ها را از جست جوی آراء و نظریات و امور احتمالی و غیر احتمالی بی‌نیاز می‌گرداند. اموری که چه بسا به جدال و خصومت و کثرت قیل و قال منجر شود، در بسیاری از موارد از امام احمد در مورد مسائلی که اتفاق نیفتاده است پرسیده می‌شود می‌فرمود: «دَعونا مِنْ هذه الـمسائل الـمـُحْدَثة».

یونس بن سلمان السقطی می‌گوید: چون به دقت در این موضوع نگریستم، متوجه شدم که یک طرف، رأی. و طرف دیگر حدیث است.

در حدیث، از خداوند و ربوبیتش و جلال عظمتش سخن رفته است، از عرش و بهشت و جهنم و انبیاء و مرسلین وحلال و حرام، ترغیب به صله رحم و امور خیر سخن به میان آمده است، اما در رأی: سخن از مکر و عذر و حیله و قطع ارحام و امور شر است [۴۳].

احمد بن شَبُّویه می‌گوید: کسی که در جستجوی آخرت است به احادیث و روایات چنگ بزند و کسی که در جست و جوی لقم‌های نان و رسیدن به دنیاست دنباله رو رأی و نظر باشد [۴۴].

کسی که علم را براساس آیات و احادیث و فهم صحابه طلب کند، غالباً به جواب مسائل جدید دست پیدامی‌کند؛ زیرا اصول مسائل جدید در قرآن و حدیث واقوال صحابه موجود است، البته باید این مسیر را براساس راه و روش ائم‌های همچون امام شافعی و امام احمد و اسحاق و ابی عبید و رهروانشان جستجو نمود؛ زیرا این‌‌ها أئم‌های بودند که بر هدایت بودند و کسی که از راه و روش أئمه‌ی هدی تخطی کند در هلاکت و گمراهی بسر خواهد برد، و در عملکردش ناجایز را عمل می‌کند و و اجب را ترک می‌دهد.

اصولاً هدف باید رضای الهی و تحصیل قرب خداوند باشد؛ عالم دین باید تلاش کند تا علم قرآن و حدیث را دریافت کند و خود را در مسیر سنت رسو ل اللّه ج قرار دهد، و به آن عمل کند، دیگران را به آن دعوت دهد، قطعاً کسی که این گونه باشد خداوند او را موفق میگرداند، خوبی‌‌ها را به او الهام می‌کند، نا آموخته‌‌ها را به او می‌آ موزد و از زمره‌ی عالمانی خواهد بود که خداوند در مدح آنان فرموده: ﴿إِنَّمَا يَخۡشَى ٱللَّهَ مِنۡ عِبَادِهِ ٱلۡعُلَمَٰٓؤُاْۗ﴾ [فاطر: ۲۸]. و از راسخان در علوم خواهد شد....

نافع بن یزید می‌گوید: گفته شده که راسخان در علم کسانی هستند که به خاطراللّه تواضع می‌کنند، برای کسب رضای الهی اظهار عجز می‌کنند، بر دیگران و زیر دستان خویش فخر و مباهات نمی‌ورزند، دیگران را تحقیرنمی‌کنند [۴۵].

گفتار رسول اللّه ج بر همین امر دلالت می‌نماید آنجا که فرمود: «أتاکم أهلُ الیمن، هُم أَبَرُّ قلوبًا، وأَرَقُّ أفئِدَةً، الإیمانُ یَمانٍ، والفقهُ یَمانٍ، والحکمةُ یمانیَّة» [۴۶] «اهل یمن نزد شما آمدند، باید بگویم قلب هایشان از همه نرمتر است. ایمان از یمن است. دانش از یمن است، و غرور و تکبر در میان صاحبان شتر است و آرامش و وقار در میان صاحبان گوسفند است».

گفتار پیامبر ج اشاره است به ابو موسی اشعری و پیروانش از علمای یمن، امثال ابو موسی الخُولانی، اویس قرنی، طاوس، وهب ابن منبة و دیگر علمای سرزمین یمن، تمام این افراد عالمانی فرزانه، رّبانی و خدا ترس بودند، برخی از نظر علمی‌بر دیگران برتری داشتند؛ اما باید در نظرداشت که امتیاز آنان از دیگران به خاطر کثرت قیل و قال و یا بحث و جدل نبود- بلکه رمز موفقیت و توفیقات آنان را باید در تواضع و خوف و خشیت الهی جست و جو کرد.

صحابیِ جلیل القدر معاذ بن جبل (س) در شناخت مسائل حلال و حرام سرآمد همگان بود [۴۷].

معاذبن جبل (س) همان کسی است که روز قیامت پیشاپیش همه علما و دانشمندان در جایگاه بلندی قرار دارد [۴۸] اما علم این بزرگوار به معنای تکثیر مسائل و توسعه در این باب نبود، بلکه ایشان بحث کردن در مسائلی را که هنوز اتفاق نیفتاده است امری ناپسند و مکروه می‌دانست؛ بلکه معاذ ابن جبل در مورد الله تعالی و اصول دین اسلام دارای علم و دانش بود.

از امام احمد ابن حنبل پرسیده شد: بعد از شما مسائل دینی را از چه کسی بپرسیم؟ فرمودند: از عبد الوهاب الورّاق. گفته شد ایشان که اطلاعات زیادی ندارند. امام احمد فرمود: ایشان انسانی نیکو سیرت هستند و قطعاً چنین افرادی در رسیدن به حق موفق خواهند شد [۴۹].

از معروف کرخی در این مورد پرسیده شد در جواب فرمود: «كان معه أصلُ العلم: خشیةُ الله» [۵۰].

ایشان دارای خشیت الهی هستند که اصل و اساس علم می‌باشد.

این گفتار وزین، به این نکته بسیار ظریف اشاره دارد که سلف گفته‌اند: [۵۱] خوف و خشیت الهی بالاترین علم و غرور و تکبر بالاترین جهالت است.

این موضوع بسیار طولانی است که سخن گفتن در پیرامون آن به درازا می‌کشد.

سخن را در مورد شرح حدیثی که ابوهریره س روایت نموده از سر می‌گیریم، و می‌گوییم:

همه باید بدانند کسی که خود را مشغول به مسائلی نکند که در قرآن و سنت نیامده‌اند، بلکه تمام توان خود را بکار بگیرد تا قرآن و حدیث را بفهمد، و هدفش اطاعت امر رسول ج باشد – چنین شخصی در واقع به گفتار پیامبر تمسک جسته و عمل نموده است. کسی که اهتمام و توجهش به فهم ما انزل اللّه نباشد، و مشغول به ایجاد صورت مسائل و مواردی باشد که امکان دارد اتفاق بیفتند و یا اصلاً اتفاق نیفتند و با تکلیف در پی اثبات دیدگاه شخصیش در جست و جوی جواب آن‌‌ها باشد، بیم آن می‌رود که در مسیر مخالف قرآن و حدیث قرار گیرد، و امر پیامبر را ترک گوید و مرتکب نهی ایشان شود.

باید دانست بسیاری از مسائل و جریاناتی که اصلی در کتاب و سنت ندارند و در زندگی ما اتفاق می‌افتند دلیلش عدم اطاعت ما از قرآن و سنت است، ما اوامر رسول را اطاعت نمی‌کنیم از منهیاتش باز نمی‌آییم، بدیهی است که گرفتار چنین حوادثی شویم، و از طرفی اگر شخصی بخواهد مطابق با دستورات شریعت عمل کند و از منهیات اجتناب کند حوادث مطابق با اصول کتاب و سنت اتفاق می‌افتد.

کسی که مطابق با هوا و هوس و امیال شخصی خود رفتار کند حوادث و جریانات بطور عموم مخالف با شریعت اتفاق می‌افتد که حلاّجی آن‌‌ها نیز مطابق با اصول، کاری دشوار خواهد شد؛ بخاطر فاصله‌ی زیادی که با کتاب و سنت دارند. چکیده‌ی سخن این که: کسی که این رهنمود پیامبر ج را نصب العین خود قرار دهد و از دستورات پیامبر ج پیروی کند و از منهیات باز بیاید در دنیا و آخرت رستگار خواهد شد.

و کسی که خلاف امر پیامبر ج زندگی نمود، و بایافته‌‌های ذهنی خویش مشغول شد، آنچه را که خودش تشخیص داد، فقط همان را زیبا دید و دل بسته‌ی آن شد. همانند اهل کتاب است که با کثرت مسائل و مخالفت با انبیای الهی هلاک شدند، آگاه باشید که پیامبر ج امت خویش را از چنین امری برحذر داشته تا به چنین سرنوشتی دچار نشوند. پایان سخن علامه ابن رجب رحمه اللّه تعالی.

[۲۵] مسلم (۱۳۳۷). [۲۶] أخرجه البخاری (۹۳)، و مسلم (۲۳۵۹). [۲۷] (ص۱۶۸-۱۷۸). [۲۸] بخاری (۷۲۸۹)، مسلم (۲۳۵۸). [۲۹] لِعان: شهادتی که به وسیله سوگند تأیید می‌شود و همراه با نفرین است که موجب اسقاط مجازات تهمت در حق شوهر و حد زنا در حق زن می‌شود. [مبادی و اصطلاحات علم فقه، جلال جلالی زاده، نشر احسان،تهران،۱۳۸۷ص۲۰۸] .آیات ۶ تا ۹ سوره نور بیانگر قاعده لعان در فقه اسلامی است. مترجم. [۳۰] أخرجه مسلم (۱۴۹۳)، و هو عند البخاری (۵۳۱۱) دون ذکر السؤال. [۳۱] بخاری (۸۴۴)، مسلم (۵۹۳). [۳۲] شماره (۲۵۵۳). [۳۳] روایت از صحیح مسلم همراه با شرح آن از امام نووی (۱۶/۱۱۱). [۳۴] صحیح مسلم (۱۲). [۳۵] الترمذی (۸۶۱)، و قد اخرجه البخاری ایضاً (۱/۱۶). [۳۶] عبد الرزاق فی «جامع معمر» الملحق بـ «المصنف» (۲۰۷۴۲و۲۰۷۴۳). [۳۷] عبد الرزاق فی «جامع معمر» الملحق بـ «المصنف» (۲۰۷۴۲و۲۰۷۴۳). [۳۸] اخرجه الخطیب البغدادی فی «الفقه و المتفقه» (۲/۱۲) [۳۹] مرجع سابق (۲/۱۳). [۴۰] مرجع سابق (۲/۱۴). [۴۱] مرجع سابق (۲/۱۵). [۴۲] اخرج الدارمی فی سننه (۱۵۵) و الخطیب فی الفقیه و المتفقه (۲/۲۲-۲۳) و ابوعمرو الدوانی فی «السنن الواردة فی الفتن» (۳۶۳). [۴۳] أخرجه الخطیب فی "شرف اصحاب الحدیث " (۷۵) و أبوالقاسم الأصبهانی فی "الحجة فی بیان المحجة" (۱/۲۶۴). [۴۴] أخرجه الخطیب فی الموضع السابق. [۴۵] أخرجه ابن المنذر فی تفسیره کما فی تفسیر ابن کثیر (۱/۳۸۴). [۴۶] أخرجه البخاری فی «صحیحه» (۴۳۸۸)، و مسلم (۵۲). [۴۷] ورد هذا فی حدیث:«أرحم أمتی بأمتی أبوبکر..».؛ أخرجه الترمذی (۳۷۹۰و۳۷۹۱) و غیره، وهو ضعیف، و قد فصَّل طرقه و بیَّن علَّته الشیخ مشهور حسن سلمان فی رسالة بعنوان «دراسة حدیث أرحم أمتی بأمتی أبوبكر». [۴۸] ورد هذا فی حدیث اخرجه ابن سعد فی "الطبقات" (۲/۳۴۸)، و (۳/۵۹۰) من طریق سعید بن أبی عروبة، عن شهر بن حوشب؛ قال: قال عمر: لو استخلَفتُ معاذ بن جبل س فسألنی عنه ربی ﻷ: ما حملك علی ذلك؟ لقلتُ: سمعتُ نبیك ج یقول: «إن العلماء إذا حضَروا ربَّهُم ﻷ؛ کان معاذٌ بین أیدیهم رَتوَةً بحَجَر». و سنده ضعیف؛ فشهر بن حوشب لم یدرك عمر  . [۴۹] أخرجه المرُّوذی فی «الورع» (ص۷ رقم۴). [۵۰] أخرجه الخطیب فی تاریخه (۱۳/۲۰۱). من طریق المعافی بن زکریا الجریری، قال: حُدِّثت عن عبدالله بن أحمد بن حنبل...، فذکره هکذا بإبهام شیخ المعافی. [۵۱] ورد هذا القول عن عبد اللّه بن مسعود س؛ أخرجه ابن المبارک فی «الزهد» (۴۶)، و ابن أبی شیبة فی «المصنف» (۳۵۵۳۵)، و عبدالله بن أحمد فی «زوائد الزهد» (ص۱۵۸)، و الطبرانی فی «الکبیر» (۹/۱۸۹ رقم۸۹۲۷).

آیا با تغییر زمان و مکان فتوا تغییر می‌کند؟

در حال حاضر اوضاع جهان اسلام بیانگر این واقعیت است که مسلمانان شیفته‌ی فرهنگ غرب، تمدن و پیشرفت مادی آن هستند و با تمام توان تلاش می‌کنند تا راه آنان را ادامه دهند؛ مگر مسلمانان متعهّد و ملتزمی که لطف الهی شامل حال آنان شود.

راه‌‌های دنیا طلبی ثروت‌اندوزی اعم از حلال و حرام به روی مسلمانان گشوده شده است، به طوری که اگر کسی بخواهد فقط از راه حلال به نوائی برسد بدون اینکه مرتکب امر ناجایز و حرامی‌بشود امری بسیار سخت است و همانند گرفتن اخگر با دست است، آنچه مو ضوع ثروت‌اندوزی از راه‌‌های حرام را بیشتر دامن می‌زند، وجود بسیاری از مفتیان است که با استناد به رخصت‌‌هایی که علما در برخی از مسائل اختلافی بیان داشته‌اند- دایره تلفیق بین مذاهب را توسعه داده‌اند و آمیز‌های از فقه را ترتیب داده‌اند که ما حصل آن رخصت‌هائی است که علما بیان نموده‌اند و آن را در قالب مذهب جدیدی شکل داده‌اند؛ تا با گمان خود کار را بر مسلمین آسان سازند، صرف نظر از بحث پیرامون دلایل و مستندات احکام شرعی!.

ابو ادریس عائذُ اللّه بن عبد اللّه خولانی / نقل می‌کند که یزید بن عمیره شاگرد معاذ می‌گفت: هرگاه ایشان در مجلس ذکر می‌نشست می‌گفت: «الله حكمٌ عدلٌ، تبارك اسمه، هلك الـمرتابون».

یزید بن عمیرة نقل می‌کند که روزی معاذ در مجلسی فرمود: در آیند‌های نزدیک موجی از فتنه جامعه‌ی شما را فرا می‌گیرد که دنیا گرایی و مال‌اندوزی در آن حرف اول را می‌زند، در این زمان پر خطر مؤمن و منافق، آزاد و برده، مرد و زن، کوچک و بزرگ همه از قرآن حرف می‌زنند، در این میان شخصی می‌گوید: مردم را چه شده است که از من پیروی نمی‌کنند؛ در حالی که من قرآن می‌خوانم؟! قسم به خدا این مردم از من پیروی نمی‌کنند باید چار‌های دیگر بجویم و بدعتی ایجاد کنم. معاذ س فرمود:‌ای مسلمانان خویشتن را از بدعت دور نگاه دارید؛ زیرا بدعت، گمراهی است. از لغزش عالم و دانشمند بپرهیزید؛ زیرا شیطان گاهی سخنان گمراه کننده را از زبان عالم و دانشمند بیان می‌کند. گاهی اتفاق می‌افتد که منافق سخن حقی را می‌گوید. ابو ادریس می‌گوید: به معاذ گفتم: از کجا تشخیص دهم که منافق حق می‌گوید و عالم و دانشمند ناحق؟! معاذ س فرمود: از سخنان شبهه آمیز عالم و دانشمند بپرهیز! سخنانی که شما را در شکّ می‌اندازد؛ اما با این وجود از او فاصله نگیر و ارتباط خود را با او قطع نکن. چرا که امید است به اشتباه خود پی ببرد و چون حق را دریافت کند، به آن رجوع کند؛ زیرا حق با نور همراه است [۵۲].

مستند این آقایان گفتار برخی از اهل علم است که گفته‌اند: «إن الفتوی قد تَتَغیَّر بِتَغَیُّر الزمان والـمكان والأحوال والنیَّات والعوائد».

آنان این مطلب را به خوبی نفهمیده‌اند و گمان کردند هرگاه بخواهند می‌توانند از ثقل و سنگینی تکالیف شرعی بکاهند، در مواردی شنیده می‌شود که برخی در صدد آن هستند تا قرائت جدیدی از متون دینی ارائه دهند.

در حالی که علمایی که این اصل را بیان نموده‌اند، منظورشان چیزی نیست که این‌‌ها در نظر دارند؛ زیرا احکام کلی، ثابت و قطعی در حق مکلّفین غیر قابل تغییر و تبدیل هستند.

بنا بر این منظور از تغییر فتوا تغییر احکام کلی و ثابت از قبیل تغییر حلال به حرام، امر به نهی و یا عکس آن نیست؛ بلکه منظور تغییر فتوی و حکم شرعی در رابطه با امور جدیدی است که در میان مسلمانان بر حسب زمان و مکان رخ می‌دهد و یا بر حسب افرادی به خصوص.

امام شاطبی / در مورد اکمال شریعت و شمولیت آن چنین سخن می‌گوید: بعد از این که شریعت کامل شده است، دیگر تغییری در آن رخ نمی‌دهد، عام آن خاص نمی‌شود، مطلق آن مقید نمی‌شود، هیچ حکمی از احکام شریعت در مورد هیچ فردی از مکلّفین در هیچ زمان و حالتی برداشته نمی‌شود، بلکه همه‌ی موارد شریعت اعم از شرط و سبب و واجب و مندوب برای همیشه به قوت خود باقی هستند، بدون اینکه تغییر و تبدیلی در آن به وجود بیاید، حتی اگر فرض را بر آن بگیریم که تکلیف تا بی‌نهایت ادامه دارد باز هم احکام شریعت ثابت می‌ماند [۵۳].

اولین کسی که مو ضوع تغییر فتوا با تغییر زمان را مطرح نموده است ابن قیم است، با این وجود ایشان تأکید دارند که احکام شرعی دو نوع هستند، نوعی که در هیچ مکان و در هیچ زمانی و با اجتهاد هیچ امامی تغییری در آن رخ نمی‌دهد. مانند واجبات، محرمات، حدود شرعی و امثال آن، این امور غیر قابل تغییر و تبدیل هستند، حتی در مقام اجتهاد ائمه مجتهدین.

نوع دوم: اموری که بر حسب اقتضای مصلحت مسلمانان در مقاطع زمانی و مکانی قابل تغییر هستند. مانند: قانون تعزیرات و مقدار آن، اجناس قابل تعزیر و صفات آن؛ این امور بر حسب مصلحت مسلمانان کم و زیاد می‌شوند [۵۴].

شیخ علی حیدر در کتاب «درر الحکام شرح مجلة الأحکام» [۵۵] می‌گوید: تغییر احکام به تبعیت از زمان مر بوط به احکامی است که مستند آن‌‌ها عرف و عادت است؛ زیرا با تغییر زمان نیاز‌های مردم دستخوش تغییر می‌شود، بر حسب این تغییر عرف و عادت مردم هم دچار تغییر و دگر گونی میشود، و با تغییر عرف و عادت احکامی که مستند آن عرف و عادت است تغییر می‌کند، بر خلاف احکامی که مستند آن عرف و عادت نیست؛ بلکه مستند آن دلائل محکم و متقن شرعی است، بدیهی است که چنین احکامی غیر قابل تغییر و تبدیل است، مانند: قصاص قاتل، وقتی که مرتکب قتل عمد شود، مستند این حکم شرعی عرف و عادت نیست و با تغییر عرف و زمان هم قابل تغییر نیست، باز هم تأکید می‌کنم احکامی که مبنای آن‌‌ها عرف و عادت است با گذشت زمان قابل تغییر هستند، به عنوان مثال، هرگاه شخصی منزلی می‌خرید – نزد فقهاء متقدمین بازدید از چند اتاق کفایت می‌کرد و نیازی نبود تا تک تک اتاق‌‌ها را جداگانه رؤیت کند، اما نزد فقهاء متأخرین باید از تمام اتاق‌‌ها جدا گانه بازدید کند، این اختلاف از روی دلیل شرعی نیست، بلکه ناشی از اختلاف عرف و زمان است که در گذشته تمام اتاق‌های منازل از نظر ساخت و ساز و‌اندازه مثل هم بوده، اما با گذشت زمان ساخت و ساز دستخوش تغییر شد و مردم در یک منزل اتاق‌هایی با متراژ و مساحت متفاوت می‌ساختند که هر کدام باید جداگانه رؤیت می‌شد. بنابراین شرط در رؤیت مبیع بر حسب عرف و عادت تغییر پذیر است.

شیخ مصطفی الزَّرقاء برای روشن شدن موضوع تغییر فتوا بر حسب تغییر زمان، این مثال را ذکر نموده: یکی از شرایط پذیرفتن شهادت شاهد، عدالت است، یعنی { شخص از گناهان کبیره و از کار‌های خلاف مروت برحسب عرف و عادت دوری کند و بر گناهان صغیره اصرار نورزد و درست کاری‌اش بر او غالب باشد} اما از آنجایی که در این زمان، تعریف عدالت با این شاخص‌‌ها کمتر مصداق عملی پیدا می‌کند و انسان‌‌های عادل با این اوصاف‌اندک هستند، علما، شهادت افراد را بر حسب بهترین‌‌ها (الأمثل فالأمثل) قبول می‌کنند، یعنی هر‌کس کمتر مرتکب گناه و فجور شود شهادت او را در اولویت قرار می‌دهند (الأقل فجوراً فالأقل) همچنین علما، قسم دادن شاهد را در صورت اصرار خصم جائز دانسته‌اند و اگر حاکمی هم نظرش بر تحلیف بود می‌تواند آن‌‌ها را قسم دهد؛ دلیل بر جواز این عمل، فراگیر شدن فساد در سطوح مختلف جامعه است [۵۶].

دکتر محمد الزّحیلی یکی از اساتید بر جسته‌ی فقه اسلامی در رابطه با ضوابط تغییر فتوا با تغییر زمان و اشخاص می‌گوید:

۱- احکام اساسی و اصولی شریعت اسلامی که مستند آن قرآن و سنت است، امر و نهی مانند حرمت ظلم، حرمت زنا، ربا، شراب، سرقت، وجوب رضایت طرفین در معامله، وجوب قلع و قمع جرائم و حفظ حقوق – همه این موارد از جمله اموری هستند که با گذشت زمان قابل تغییر و تبدیل نیستند؛ زیرا این اوامر و نواهی جزء مسائل زیر بنائی و اساسی شریعت هستند که اصلاح جامعه بشری در گذر تاریخ فقط با اجرای همین فرامین امکان پذیر است، البته با گذشت زمان فقط ابزار و وسائل تغییر می‌کند{ که در آن بحثی نیست}.

۲- ارکان اسلام و ضروریات دینی برای همیشه غیر قابل تغییر و تبدیل هستند و همان گونه که در عصر رسالت رسول اللّه نازل شده‌اند برای همیشه باقی خواهند ماند.

۳- تمام احکام تعبّدی مانند{نماز، روزه، حج، ...} که نظریات فردی و اجتهادی را در آن مجالی نیست، در تمام زمآن‌‌ها و مکآن‌‌ها و شهر‌ها و به نسبت تمام افراد غیر قابل تغییر و تبدیل هستند.

۴- امور اعتقادی جزو امور لا یتغیر و امور اجتهاد ناپذیر هستند، امور اعتقادی از زمان نزولشان از عهد رسالت انبیاء پیشین تا قیام قیامت غیر قابل تغییر وتبدیل هستند [۵۷].

با این تفاصیل قاعده «تغییر الفتوی بتغییر الزمان والـمكان» بدون هیچ اشکالی به قوت خود باقی است، و از طرفی این قاعده نمی‌تواند دلیلی باشد برای کسانی که می‌خواهند با عنوان کردن موضوع تغییر زمان مثلاً ربا را حلال کنند و یا اختلاط زنان و مردان را امری مباح جلوه دهند و یا حدود و جرائم را الغاء کنند؛ زیرا این امور از طریق نصوص واضح و روشن از کتاب و سنت ثابت هستند و مجالی برای تغییر وتبدیلشان نیست، مگر فردی که کاملاً به دین پشت کند و آن را ترک دهد [۵۸].

قاعده «تغییر الفتوی بتغییر الزمان والأحوال» چیز جدیدی در بر ندارد؛ مگر این که این تعبیر، جدید است و الاّ همه مسلمانان از کوچک و بزرگ می‌دانند که بعضی از افراد برای عمل نمودن به برخی از اعمال شرعی معذور هستند، برای انسان حالاتی پیش می‌آید که معذور می‌شود، مانند: مسافر یا مریض که اجازه دارد در ماه مبارک رمضان روزه را بخورند، و حتی در مواردی که در بر گیرنده‌ی ضرر جانی باشد، واجب است که روزه را بخورند، زیرا بنای تمام این موارد این ارشاد پیامبر ج است که فرمود: «دَعُونِي مَا تَرَكْتُكُمْ؛ إِنَّمَا أَهلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ سُؤَالُهمْ وَاخْتِلَافُهمْ عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ، فَإِذَا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَيْءٍ فَاجْتَنِبُوهُ، وَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ» [۵۹]. «از مواردی که برای شما بیان نکردم سؤال نکنید؛ علت هلاکت امت‌های پیشین، سؤال کردن واختلافشان با پیامبران شان بود، هرگاه شمارا از چیزی نهی کردم، از آن اجتناب کنید و هرگاه شما را به چیزی امر نمودم به‌اندازه‌ی توانتان آن را انجام دهید».

یکی دیگر از دلایل شرعی که به رعایت مصالح و ترک مفاسد تأکید دارد؛ این مورد است: مثلاً عمل کردن به چیزی که سنت است؛ اما انجام آن مفسد‌های به دنبال خواهد داشت .

روایتی است که عایشه ل آن را نقل می‌کند: که پیامبر ج به عایشه فرمود: «لَوْلَا أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُو عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ - أَوْ قَالَ بِكُفْرٍ- لَأَنْفَقْتُ كَنْزَ الْـكَعْبَةِ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ، وَلَجَعَلْتُ بَابَهَا بِالْـأَرْضِ، وَلَأَدْخَلْتُ فِيهَا مِنْ الْـحِجْرِ» [۶۰]. «ای عایشه! اگر غیر از این می‌بود که قبیله‌ی تو- قریش- تازه به دین اسلام گرویده‌اند، جاهلیت و یا فرمود: کفر، را ر‌ها کرده‌اند (یعنی از آنجایی که قریش تازه مسلمان هستند و هنوز دین اسلام کاملاً در قلوبشان رسوخ نکرده و بیم آن می‌رود که دوباره به کفر بازگردند و به اسلام پشت کنند) من گنجینه و خزانه‌ی کعبه را در راه خدا انفاق می‌کردم، کعبه را منهدم می‌کردم و آن را بر بنای ابراهیمی‌بنا می‌کردم و دروازه آن را با زمین هم سطح می‌کردم و حِجر را جزو کعبه قرار می‌دادم».

روایت سالم بن أبی الجعد از ابن عباس نیز بر جلب مصالح و دفع مفاسد دلالت می‌کند که می‌گوید: مردی نزد ابن عباس آمد و گفت: کسی که فردی را عمداً به قتل رسانیده است سزایش چیست؟ ابن عباس این آیه را خواند: ﴿فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدٗا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ﴾ [النساء: ۹۳].

دوباره پرسید، اگر قاتل توبه کرد، ایمان آورد و عمل صالح انجام داد و هدایت شد، حالا چی؟ ابن عباس فرمود: چگونه برای او مجال توبه است؟ در حالی که روز قیامت مقتول سرش را به دست گرفته و خون از رگ‌های گردنش فوّاره می‌زند، در کنار عرش الهی می‌آیستد و می‌گوید: بار الها! به این قاتل بگو که به چه حقی مرا کشته است [۶۱]؟!

امام نووی رحمه اللّه تعالی حدیث ابن عباس را در کتاب «روضة الطالبین» [۶۲] آورده با این عنوان «فرع: للمفتی أن یُشدَّدَ فی الجوابِ بلفظٍ مُتأَوَّلٍ عنده؛ زجراً وتهدیداً، فی مواضع الحاجة».

کسی که به سؤالات شرعی پاسخ می‌دهد، در صورت نیاز و تشخیص، می‌تواند در جواب، سختگیری کند والفاظی بازدارنده و تهدید آمیز بکار گیرد، که قابل تأویل و توجیه باشند.

امام نووی این موضوع را این گونه توضیح می‌دهد: منظور از آن چه که صیمَری و دیگران ذکر نموده‌اند: این است که اگر مفتی مناسب دانست و تشخیص داد که در جوابِ سائل، الفاظ و کلمات تند و باز دارند‌های ذکر کند تا از این عمل باز بیاید و به طرف آن نرود، این کار را بکند، البته این الفاظ تند، قابل تأویل و دارای معنای صحیحی باشند که مفتی در نظر می‌گیرد. همان گونه که یکی از ابن عباس در مورد توبه قاتل پرسید، فرمود: توبه قاتل پذیرفته نمی‌شود، و دیگری همین سؤال را پرسید، ابن عباس ب فرمود: توبه قاتل پذیرفته می‌شود. سپس ابن عباس فرمود: از وضعیت فرد اول تشخیص دادم که اراده قتل دارد، لذا به او فتوا دادم که توبه قاتل پذیرفته نمی‌شود تا او را از ارتکاب قتل باز دارم، اما نفر دوم در حالی سؤال می‌کرد که مرتکب قتل شده بود و می‌خواست توبه کند، لذا او را از رحمت الهی نا امید نکردم و برایش توضیح دادم که خداوند توبه قاتل را می‌پذیرد.

صیمَری می‌گوید: اگر کسی سؤال نمود که اگر برده ام را بکشم آیا در برابر او قصاص می‌شوم؟ می‌توان در جواب گفت اگر برده ات را بکشی تو را در مقابلش می‌کشیم؛ زیرا پیامبر فرمود: «من قَتَلَ عبدَهُ قتلناه» [۶۳] «کسی که غلامش را به قتل برساند او را در مقابلش می‌کشیم»؛ زیرا قتل معانی مختلفی دارد، البته باید توجه نمود که تمام این موارد، زمانی قابل عمل هستند که خالی از مفسده باشند. والله أعلم

پیام بسیار مهمی که دانستن آن برای مفتیان، لازم و ضروری است این است که مفتی باید قبل از هر چیزی مربی باشد و خود را در جایگاه یک مربی قرار دهد تا مصالح و مفاسدی را که بر فتوایش مترتب می‌شود تشخیص داده و علاج واقعه، قبل از وقوع نماید.

مفتی باید تلاش کند تا مسیر هدایت را برای مردم هموار کند، و آنجایی که می‌ترسد اگر جواب سؤالی را ذکر کند مفسد‌های بزرگتر اتفاق می‌افتد، از ذکر جواب صرفنظر کند، و فقط باب نصیحت را بگشاید، وعظ و ارشاد کند، آیات و احادیث عذاب را ذکر کند، از باب ترغیب و ترهیب وارد شود. ما در مطالب گذشته بیان نمودیم که سلف امت و طبقه صدر اسلام و پیشکسوتان نیکو سیرت در صدور فتوا بین مسائلی که اتفاق افتاده و از آن‌‌ها سؤال می‌شد و بین مسائلی که از آن پرسیده می‌شد؛ اما هنوز اتفاق نیفتاده فرق قائل می‌شدند.

وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العلمین

[۵۲] أخرجه عبدالرزاق فی «جامع معمر» الملحق ب «المصنف» (۲۰۷۵۰)، و أبوداود فی «سننه» (۴۶۱۱) و البیهقی (۱۰/۲۱۰) واللفظ له. و سنده صحیح. و أخرجه الحاکم فی «المستدرک» (۴/۴۶۶) من طریق أبی قلابة، عن یزید بن عمیرة، به مع بعض الاختلاف، و فیه زیادة، وصححه علی شرط مسلم. [۵۳] الموافقات (۱/۷۸-۷۹). [۵۴] فی «إغاثة اللهفان» (۱/۳۳۰-۳۳۱). [۵۵] (۱/۴۷). وقریب منه ما فی «شرح مجلة الأحکام العدلیة» لسلیم رستم (۱/۳۶)، و جمیع هذا نقلاً عن مقال جاء جواباً عن سؤال فی موقع «الإسلام سؤال و جواب» تحت هذا الرابط: http//۶۳,۱۷۵,۱۹۴,۲۵/index.php?ds=browse&QR=۳۹۲۸۶&dgn-۴&۱n=ara [۵۶] شرح القواعد الفقهیه (ص ۲۲۹) ؛ نقلاً عن الرابط السابق لموقع « الاسلام سؤال و جواب». [۵۷] القواعد الفقهیه علی المذهب الحنفی و الشافعی (۳۱۹)؛نقلاًعن الرابط السابق لموقع«الاسلام سؤال و جواب». [۵۸] پایان نقل قول از سایت «الإسلام سؤال و جواب». [۵۹] أخرجه البخاری (۷۲۸۸)، ومسلم (۱۳۳۷). [۶۰] أخرجه البخاری (۱۵۸۵ و۱۵۸۶)، و مسلم (۱۳۳۳). [۶۱] أخرجه ابن أبی شیبة فی المصنف (۲۸۱۸۲). [۶۲] (۱/۱۰۲-۱۰۳)، و نحوه فی «آداب الفتوی» (۵۶). [۶۳] أخرجه الامام أحمد فی المسند (۵/۱۰ و۱۱و۱۲و۱۸و۱۹) و أبوداود (۴۵۱۵)، و الترمذی (۱۴۱۴) و حسنه، و ابن ماجه (۲۶۶۳)، و النسائی (۴۷۵۳،۴۷۳۸،۴۷۳۷،۴۷۳۶)، والحاکم (۴/۳۶۷) و صححه؛ جمیعهم من روایة الحسن البصری، عن سمرة، عن النبی ج، به. قال الإمام أحمد فی «مسائله» بروایة ابنه عبدالله (۱۴۶۱): «واخشی أن یكونَ هذا الحدیثُ لا یثبت»، و أفتی بخلافه. و قال عباس الدوری فی «تاریخ یحیی بن معین» (۴۰۹۴): «سمعت یحیی یقول: لم یسمع الحسن من سمرة شیئاً، هو کتاب». قال یحیی فی حدیث الحسن عن سمرة: «من قتل عبده قتلناه»؛ قال فی سماع البغدادین: و لم یسمع الحسن من سمرة»، و قال الترمذی فی «العلل الکبیر» (۴۰۱): «سألت محمداً [یعنی: البخاری] عن هذا الحدیث؟ فقال: کان علیُّ بن المدینی یقول بهذا الحدیث. قال محمد: و أنا أذهب إلیه».

باب اول: عقیده

فصل اول: ایمان و کفر

[۱] ایمان و کفر

س: مرز کفر و اسلام چیست؟

آیا کسی که کلمه‌ی توحید را می‌گوید، و از طرفی مرتکب اعمالی می‌شود که با کلمه‌ی توحید منافات دارند؛ در ردیف مسلمانان قرار می‌گیرد، هرچند که اهل نماز و روزه هم باشد؟

ج: مرز بین کفر و اسلام، تلفظ کردن صادقانه و همراه با اخلاص کلمه و عمل به مقتضای آن است، لذا کسی که کلمه را صادقانه و مخلصانه بخواند مسلمان و مؤمن است، و کسی که در کارش نفاق باشد و صادقانه و خالصانه کلمه توحید را نخواند مؤمن نیست. اگر کسی کلمه توحید را بخواند و اعمال شرکی‌ای که مخالف با مفهوم کلمه هستند انجام دهد. مانند کسی که در مشکلات یا در آسایش از غیر الله تعالی کمک و یاری بخواهد یا اینکه شخصی قوانین بشری را بر قوانین الهی ترجیح دهد، یا کسی که قرآن و سنت صحیح پیامبر ج را مورد استهزاء قرار دهد، کافر است؛ هرچند که شهادتین (کلمه توحید) را بر زبان جاری سازد و اهل نماز و روزه هم باشد.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

فتاوای انجمن دایم پژوهش‌های علمی و افتا (۲/۴۵).

[۲] بزرگترین نواقض ادهگانه‌ی اسلام

س: نواقض اسلام کدامند؟

ج: شیخ محمد بن عبدالوهاب [۶۴] می‌گوید: بدان که بزرگترین نواقض اسلام ده مورد است:

۱- شرک در عبادت به دلیل فرموده‌ی الله تعالی: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ﴾ [النساء: ۴۸]. «الله تعالی (هرگز) شرک را نمی‌بخشاید و پایین‌تر از آن را برای هر‌کس که بخواهد می‌بخشاید».

ذبح و قربانی برای غیر الله مانند: ذبح برای جن یا قبور از اقسام شرک در عبادت هستند.

۲- کسی که میان خود و الله تعالی واسطه قرار دهد و آن واسطه‌‌ها را به فریاد بخواند و از آنان طلب شفاعت کند، به اجماع، کافر می‌شود.

۳- کسی که مشرکان را تکفیر نکند، یا در کفر آنان شک کند، یا مذهب مشرکین را صحیح بداند، به اجماع، کافر می‌شود.

۴- کسی که معتقد باشد روش دیگران، کاملتر از روش رسول الله ج است، یا حکم و دستور دیگران بهتر از حکم پیامبر ج است، مانند آن دسته از افرادی که حکم طاغوت را برتر از حکم پیامبر ج می‌دانند، چنین فردی کافر است.

۵- کسی که با یکی از دستورات پیامبر ج بغض و عناد داشته باشد؛ هرچند که بدان عمل نماید به اجماع، کافر است. به دلیل فرموده‌ی الله تعالی ﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَرِهُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأَحۡبَطَ أَعۡمَٰلَهُمۡ٩﴾ [محمد: ۹]. «این به این دلیل بود که آنان آنچه را که الله تعالی به عنوان حکم نازل کرده بود ناپسند می‌دانستند و از این رو الله تعالی اعمال آن‌ها را باطل کرد».

۶- کسی که بخشی از دین الله تعالی یا ثواب و عقاب آن را استهزا نماید کافر است، به دلیل فرموده‌ی الله تعالی: ﴿قُلۡ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمۡ تَسۡتَهۡزِءُونَ٦٥ لَا تَعۡتَذِرُواْ قَدۡ كَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ﴾ [التوبة: ۶۵ – ۶۶]. «بگو: آیا الله تعالی وآیات او و پیامبرش را مسخره می‌کنید. (بگو) عذر خواهی نکنید، (زیرا) شما پس از ایمان آوردن کافر شدید».

۷- سحر و از جمله «الصرف والعطف» [۶۵] (اعمالی که بوسیله‌ی آن، بین زن و مرد جدایی و یا توافق می‌شود) از اعمال کفر آمیز می‌باشند و انجام دهنده‌ی آن و رضایت دهنده به آن کافر هستند. به دلیل فرموده‌ی الله تعالی: ﴿وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡ﴾ [البقرة: ۱۰۲].«این دو فرشته به هیچ‌کس آموزش نمی‌دادند مگر اینکه به او می‌گفتند: ما سبب آزمایش هستیم؛ کافر مشو».

۸- حمایت و پشتیبانی از مشرکین و همکاری با آنان علیه مسلمانان به دلیل قول الله تعالی: ﴿وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمۡ فَإِنَّهُۥ مِنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾ [المائدة: ۵۱]. «هر کسی از شما با آنان دوستی ورزد بی‌شک او از جماعت آنان است و بی‌گمان که الله تعالی ستمگران را به [سوی ایمان] هدایت نمی‌کند».

۹- کسی که معتقد باشد پیروی از رسول الله ج برای بعضی از افراد واجب نیست و می‌توانند از شریعت پیامبر ج خارج شوند، آنگونه که خضر ÷ از شریعت موسی ÷ خارج شد، دارنده‌ی چنین عقید‌های کافر است.

۱۰- اعراض و رویگردانی از دین الله تعالی، که آن را یاد نگیرد و بدان عمل ننماید، به دلیل فرموده‌ی الله تعالی: ﴿وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِ‍َٔايَٰتِ رَبِّهِۦ ثُمَّ أَعۡرَضَ عَنۡهَآۚ إِنَّا مِنَ ٱلۡمُجۡرِمِينَ مُنتَقِمُونَ٢٢﴾ [السجدة: ۲۲]. «چه کسی ستمکارتر از آن کسی است که به آیات پروردگارش پند داده شود، و او از آن‌ها روی بگرداند؟ مسلماً، ما همگی مجرمان را کیفر خواهیم داد».

موارد کفر آمیزی که در بالا ذکر شد به طور یکسان شامل تمام افرادی می‌شود که به جدی یا شوخی و یا از روی خوف و ترس مرتکب آن شوند؛ مگر کسانی که به اجبار وادار به انجام چنین اعمالی شوند. ارتکاب این اعمال بسیار خطرناک است در حالی که این موارد به کثرت (توسط افرادی) انجام می‌شود. بنابراین شایسته است هر مسلمانی خود را از آن برحذر دارد و بر نفس خویش بیمناک باشد. نعوذ بالله من موجبات غضبه و ألیم عقابه، وصلی الله علی محمد.

شیخ محمد بن عبدالوهاب – الدرر السنیة ط / ۵ (۱۰/۹۱)

[۶۴] " الرسائل الشخصیة" ص (۲۱۲-۲۱۴). [۶۵] توضیح این مطلب در فصل سوم در مبحث اقسام سحر خواهد آمد.

[۳] مفهوم ایمان و کفر

س۱- مفهوم ایمان و کفر چیست؟

ج۱- ایمان و کفر دو اعتقاد متضاد هستند، ایمان یعنی: دین الله تعالی، همان دینی که الله تعالی آن را برای بندگانش نازل کرده و بخاطر آن مخلوقات را آفریده و هدایت را برای دینداران در دنیا و امنیت را در آخرت مهیا نموده است، آنگونه که الله تعالی فرموده: ﴿ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَلَمۡ يَلۡبِسُوٓاْ إِيمَٰنَهُم بِظُلۡمٍ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلۡأَمۡنُ وَهُم مُّهۡتَدُونَ٨٢﴾ [الأنعام: ۸۲]. «کسانی که ایمان آورده و ایمان خود را با شرک نیامیختند، امنیت مال آن‌ها است وآن‌ها هدایت یافتگانند».

الله تعالی فرموده: ﴿ٱللَّهُ وَلِيُّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُخۡرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ﴾ [البقرة: ۲۵۷]. «الله تعالی عهده دار و متولی امور کسانی است که ایمان آورده اند؛ آن‌ها را از تاریکی‌ها بیرون آورده و به سمت نور رهنمون می‌شود».

کفر، یعنی: دینِ شیطان، که در دنیا سبب گمراهی و در آخرت مآیه‌ی بدبختی است، آنگونه که الله تعالی در مورد کفاری که هدایت الهی را نپذیرفتند و از آن رویگردان شدند، فرموده: ﴿وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَوۡلِيَآؤُهُمُ ٱلطَّٰغُوتُ يُخۡرِجُونَهُم مِّنَ ٱلنُّورِ إِلَى ٱلظُّلُمَٰتِۗ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ﴾ [البقرة: ۲۵۷]. «و اما کسانی که کفر ورزیده‌اند متولی و سرپرست آن‌ها طاغوت است که آنان را از نور به‌سوی تاریکی‌ها بیرون می‌آورد؛ اینان دوزخیانند و در آنجا جاودانه می‌مانند».

با توجه به این که موضوع ایمان و کفر از اهمیت ویژ‌های برخوردار است ضرورت دارد تا هر دو را بشناسیم.

ایمان عبارت است از: پذیرفتن دین الله تعالی با میل و رغبت و تسلیم شدن در برابرآن؛ در واقع ایمان، گفتار با زبان، اعتقاد با قلب و عمل با اعضا و جوارح است که با اطاعت افزایش می‌یابد و با معصیت کم می‌شود. بنابراین فردی که مرتکب گناهانی پایین تر از درجه‌ی شرک شود، اسم ایمان کاملاً از او سلب نمی‌شود و از طرفی به او مؤمن کامل هم نمی‌گویند، بلکه او مؤمنی ناقص الایمان است.

کفر یعنی: امتناع از پذیرفتن دین اسلام، یا خروج از دین اسلام و اختیار دینی جز دین الله تعالی، چه از روی تکبر و عناد و چه از روی تعصب نسبت به پدران و نیاکان گذشته، و یا بخاطر طمع در مال و جاه و موقعیت و منصب.

موارد کفر

۱- کفر با تکذیب گفتار الله تعالی و رسول ج؛ آنگونه که الله تعالی فرموده است: ﴿وَٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِ‍َٔايَٰتِنَا وَلِقَآءِ ٱلۡأٓخِرَةِ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡۚ هَلۡ يُجۡزَوۡنَ إِلَّا مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ١٤٧﴾ [الأعراف: ۱۴۷]. «وکسانی که آیات ما را و لقای آخرت را تکذیب کنند اعمالشان نابود می‌گردد آیا جز آنچه را عمل کرده‌اند پاداش داده می‌شوند»؟!.

۲- کفر با زبان: چنانکه الله تعالی فرموده: ﴿وَلَقَدۡ قَالُواْ كَلِمَةَ ٱلۡكُفۡرِ وَكَفَرُواْ بَعۡدَ إِسۡلَٰمِهِمۡ﴾ [التوبة: ۷۴]. «منافقان به الله سوگند می‌خورند که (سخنان زننده ای) نگفته‌اند در حالی که قطعاً سخنان کفرآمیز گفته‌اند و پس از اسلام کافر شده اند».

صدا زدن دیگران به جز الله و استغاثه از اموات شامل کفر زبانی است.

۳- استهزا به الله و رسول و قرآن؛ آنگونه که الله فرموده: ﴿قُلۡ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمۡ تَسۡتَهۡزِءُونَ٦٥ لَا تَعۡتَذِرُواْ قَدۡ كَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ﴾ [التوبة: ۶۵ – ۶۶]. «بگو: آیا الله و رسولش را مسخره می‌کردید؛ بگو: با چنین معذرت‌های بیهوده عذر خواهی نکنید شما پس از ایمان آوردن کافر شده اید».

۴- کفر با استکبار و امتناع از اطاعت الله؛ آنگونه که الله تعالی در مورد ابلیس فرموده: ﴿أَبَىٰ وَٱسۡتَكۡبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلۡكَٰفِرِينَ﴾ [البقرة: ۳۴]. «حکم الله را انکار نمود و از کافران گردید».

۵- اعراض و رویگردانی از دین الله تعالى که نه آن را فرا گیرد ونه بدان عمل نماید. الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ عَمَّآ أُنذِرُواْ مُعۡرِضُونَ﴾ [الأحقاف: ۳]. «کافران از آنچه بیم داده می‌شوند روی می‌گردانند».

بنابراین چنین شخصی توحید را نمی‌شناسد و موارد ضد توحید را نمی‌داند. البته بسیاری از موارد کفر در عمل صورت می‌گیرند؛ مانند: ذبح و قربانی و سجده برای غیر الله، سحر کردن، تعلیم وتعلم آن؛ الله فرموده: ﴿قُلۡ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحۡيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ١٦٢ لَا شَرِيكَ لَهُۥۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرۡتُ وَأَنَا۠ أَوَّلُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ١٦٣﴾ [الأنعام: ۱۶۲–۱۶۳]. «بگو: نماز، عبادت، زیستن و مردن من از آن الله است که پروردگار جهانیان است که هیچ شریکی ندارد و به همین کار دستور داده شده ام و من اولین مسلمان (در میان امت خود) هستم».

الله می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱرۡكَعُواْ وَٱسۡجُدُواْۤ وَٱعۡبُدُواْ رَبَّكُمۡ وَٱفۡعَلُواْ ٱلۡخَيۡرَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ٧٧﴾ [الحج: ۷۷]. «ای کسانی که ایمان آورده اید (برای پروردگار خویش) رکوع و سجده کنید و پروردگار خویش را پرستش نمایید و کارهای نیک انجام دهید تا رستگار شوید».

بنابراین هر کسی چیزی از این اعمال را جز برای الله تعالی انجام دهد، مشرک و کافراست وقوانین بر خورد با کفار در مورد او اجرا می‌شوند مگر اینکه توبه نماید و به دین الله تعالی برگردد.

الله تعالی در مورد سحر می‌فرماید: ﴿وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «سلیمان - ÷- کفر نورزید بلکه این شیاطین بودند که کفر کردند و به مردم سحر آموختند».

و بقیه موارد کفر آمیزی که با گفتار و یا کردار صورت عملی پیدا می‌کند، و همچنین مواردی که با اعتقاد به آن انسان، کافر می‌شود و مورادی که شک و تردید در آن منجر به کفر می‌شود. الله تعالی فرموده: ﴿وَدَخَلَ جَنَّتَهُۥ وَهُوَ ظَالِمٞ لِّنَفۡسِهِۦ قَالَ مَآ أَظُنُّ أَن تَبِيدَ هَٰذِهِۦٓ أَبَدٗا٣٥ وَمَآ أَظُنُّ ٱلسَّاعَةَ قَآئِمَةٗ وَلَئِن رُّدِدتُّ إِلَىٰ رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيۡرٗا مِّنۡهَا مُنقَلَبٗا٣٦ قَالَ لَهُۥ صَاحِبُهُۥ وَهُوَ يُحَاوِرُهُۥٓ أَكَفَرۡتَ بِٱلَّذِي خَلَقَكَ مِن تُرَابٖ ثُمَّ مِن نُّطۡفَةٖ ثُمَّ سَوَّىٰكَ رَجُلٗا٣٧﴾ [الکهف: ۳۵ – ۳۷]. «(این شخص مغرور) که بر خویشتن ستمگر بود به باغش قدم نهاد و گفت: من باورم نمی‌شود که روزگاری این باغ سر سبز به باد فنا رود، و گمان نمی‌کنم که قیامت بر پا شود (و به فرض، اگر برپا شود) و من بسوی پروردگارم ارجاع داده شوم یقیناً در آنجا سرنوشت بهتری و موقعیت بهتری از این (باغ) خواهم داشت، دوست (با ایمانش) در حالی که با او گفتگو می‌کرد به او گفت: آیا منکر کسی شده ای که تو را از خاک و سپس از نطفه آفریده و بعد از آن تو را مرد کاملی کرده است».

بنابراین کفر فقط با تکذیب صورت نمی‌گیرد (بلکه بسیاری از امور، انسان را به کفر می‌رساند).

دو نوع کافر وجود دارد: کافر اصلی که هنوز اسلام نیاورده، و کافری که اسلام آورده و با انجام دادن یکی از نواقض اسلام از دین خارج شده و مرتد گشته است؛ انجام دادن نواقض اسلام چه به صورت جدی و یا شوخی و یا بخاطر طمع دنیوی و رسیدن به مقام و موقعیت، در هر حال مسلمان را از دین خارج می‌کند؛ مگر اینکه شخصی از روی اجبار و اکراه مرتکب یکی از نواقض ایمان شود در حالی که قلبش معتقد به دین و اسلام و ایمان است.

الله تعالی فرموده: ﴿مَن كَفَرَ بِٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِهِۦٓ إِلَّا مَنۡ أُكۡرِهَ وَقَلۡبُهُۥ مُطۡمَئِنُّۢ بِٱلۡإِيمَٰنِ وَلَٰكِن مَّن شَرَحَ بِٱلۡكُفۡرِ صَدۡرٗا فَعَلَيۡهِمۡ غَضَبٞ مِّنَ ٱللَّهِ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٞ١٠٦ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمُ ٱسۡتَحَبُّواْ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا عَلَى ٱلۡأٓخِرَةِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡكَٰفِرِينَ١٠٧﴾ [النحل: ۱۰۶ – ۱۰۷]. «کسانی که پس از ایمان آوردنشان کافر می‌شوند به جز آنان که تحت فشار و زور، وادار به اظهار کفر می‌گردند و در عین حال دل هایشان ثابت و مطمئن بر ایمان است، ولی کسانی که سینه خود را برای پذیرش مجدد کفر گشاده می‌کنند و با میل باطنی دوباره کفر را می‌پذیرند دچار خشم و عذاب بزرگ الله تعالی می‌شوند، این (خشم) بدان خاطر است که آنان زندگی دنیا را بر زندگی آخرت ترجیح می‌دهند و الله تعالی گروه کافران را رهنمون نمی‌سازد».

شیخ الاسلام محمد بن عبدالوهاب / گفته است: الله تعالی هیچ یکی از مرتکبین نواقض ایمان را معذور قرار نداده است؛ مگر کسی را که در وضعیت اکراه و اجبار قرار گیرد، مشروط به اینکه قلبش به ایمان گواهی داده و مطمئن باشد. بجز این مورد اگر کسی مرتکب یکی از نواقض ایمان شود کافر شده است، هرچند که انجام آن از روی خوف و ترس و یا از روی مزاح و شوخی و یا وطن پرستی، نژاد پرستی و کسب ثروت و سرمایه و یا به هر منظوری که باشد مگر شخص مُکرَه (مجبور). آیه قرآن از دو جهت گویای همین است:

اول: گفتار الهی که فرموده: ﴿إِلَّا مَنۡ أُكۡرِهَ﴾.

الله تعالی فقط مُکرَه (مجبور) را استثنا نموده است، و معلوم است که انسان فقط در دو مورد در حالت اکراه و اجبار قرار می‌گیرد: بر انجام کاری و دیگری بر جاری کردن سخنی؛ اما از نظر اعتقاد قلبی نمی‌توان کسی را در وضعیت اجبار و اکراه قرار داد که شما حق ندارید اینگونه بیندیشید.

دوم: گفتار الله تعالی که می‌فرماید: ﴿ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمُ ٱسۡتَحَبُّواْ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا عَلَى ٱلۡأٓخِرَةِ﴾ «این بدان خاطر بود که آنان زندگانی دنیا را بر آخرت ترجیح دادند».

الله تعالی با صراحت بیان فرموده که: کفر (کافران) و عذابی که بدان گرفتار شدند به سبب اعتقادات دینی یا جهل نسبت به دین و یا عداوت و دشمنی با دین و یا محبت به کفر نبود بلکه چون کافران گرفتار محبت دنیا شدند و دین را به دنیا فروختند در نتیجه کافر شدند و گرفتار عذاب الهی گشتند. مطلب از «کشف الشبهات» به پایان رسید [۶۶].

شیخ محمد بن عبد الوهاب / پس از بیان نواقض ادهگانه‌ی اسلام می‌گوید: انجام دهنده‌ی این نواقض بنا به هر هدفی چه به صورت شوخی، جدی، یا از روی ترس و خوف مرتکب یکی از آن‌‌ها گردد، از اسلام خارج می‌شود؛ مگر درصورت اکراه که به نص قرآن عذرش پذیرفته است.

ارتکاب هرکدام از نواقض اسلام بسیار خطرناک است، در حالی که به کثرت انجام می‌گیرند. بنابراین هر مسلمان وظیفه دارد خود را از آن‌‌ها بر حذر داشته و بر نفس خویش بیمناک باشد تا مبادا به آن گرفتار نشود، از غضب و عذابِ الله تعالی به او پناه می‌بریم [۶۷].

س۲- بعضی از منتسبین به علم در این زمان می‌گویند: (انسان اگر چه انواع گفتار‌ها و کردار‌های کفر آمیز را از خود بروز دهد کافر نمی‌شود؛ مگر زمانی که با قلبش دین و شریعت را تکذیب کند).

ج۲- این سخن با تمام زشتی‌ای که در بر دارد ابوجهل و ابوطالب و تمام کفار را در ردیف مؤمنین قرار می‌دهد؛ زیرا این کفار پیامبرج را از روی اعتقاد قلبی تکذیب نکردند بلکه به ظاهر از روی تکبر و عناد منکر رسالت پیامبر ج بودند. چنانکه الله تعالی فرموده است: ﴿قَدۡ نَعۡلَمُ إِنَّهُۥ لَيَحۡزُنُكَ ٱلَّذِي يَقُولُونَۖ فَإِنَّهُمۡ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَٰكِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ بِ‍َٔايَٰتِ ٱللَّهِ يَجۡحَدُونَ٣٣﴾ [الأنعام: ۳۳]. «ای پیغمبر! ما می‌دانیم که سخنان (کفار مکه) تو را غمگین می‌سازد، ناراحت مباش چرا که آنان (به صداقت تو ایمان دارند) تو را تکذیب نمی‌کنند بلکه ستمکاران آیات الله تعالی را انکار می‌کنند».

الله تعالی در مورد دشمنان پیامبران گذشته نیز خبر داده و فرموده است: ﴿وَجَحَدُواْ بِهَا وَٱسۡتَيۡقَنَتۡهَآ أَنفُسُهُمۡ ظُلۡمٗا وَعُلُوّٗاۚ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُفۡسِدِينَ١٤﴾ [النمل: ۱۴]. «هرچند در دل به معجزات الله تعالی یقین و اطمینان داشتند؛ اما ستمگرانه و مستکبرانه معجزات را انکار کردند؛ بنگر که سرانجام تبهکاران چگونه شد».

جای تعجب است که بعضی از نویسندگان و سخن سرایان معاصر به نیابت از فرقه‌ی مرجئه خیلی راحت در این مسئله‌ی خطیر اظهار نظر نموده و اظهارات خود را به سلف صالح نسبت می‌دهند و خیلی زیرکانه بین نظریات متضاد جمع نموده به این گمان که بتوانند با این کار مسلک خویش را تقویت نمایند، اینان در واقع مصداق بارز ضرب المثل عربی «یجمع بین الضب والنون» می‌باشند [۶۸].

از الله تعالی می‌خواهیم به همه ما هدایت، علم نافع و عمل صالح عنایت کند و توفیق دهد تا از سخن گفتن بدون علم وآگاهی پرهیز نماییم و ما را در راستای قول حق و عمل به آن قراردهد.

و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه. الشیخ صالح الفوزان، مجلة الدعوة.

شماره (۱۶۰۴۸) مورخه ۸/۳/۱۴۱۹ه. ق

[۶۶] «کشف الشبهات» (۱/۱۸۱،۱۸۰). [۶۷] مراجعه کنید به: «مجموعـة رسائل فی التوحید و الإیمان» ص (۳۸۷)، و « الرسائل الشخصیة» ص (۲۱۴). [۶۸] این ضرب المثل کنایه از جمع دو تا ضد در یکجاست، که ضب؛ سوسمار و النون ماهی؛ که یکی در دریا و دیگری در خشکی زندگی می‌کند.

[۴] بطلان این سخن که اگر مسلمان شرک بورزد همیشه در جهنم نمی‌ماند

س: بعضی از افراد می‌گویند: هر کسی که مقید به رسالت پیامبر ج باشد و به‌سوی قبله نماز بخواند اگر چه برای شیخ خود سجده کند باز هم کافر و مشرک نمی‌شود، و می‌گویند: محمد بن عبدالوهاب / که گفته: مشرکینی که توبه نکنند برای همیشه در جهنم می‌مانند، بر اشتباه بوده است و می‌گویند: مشرکین امت پیامبر ج را الله تعالی در جهنم عذاب می‌دهد و سپس از جهنم بیرون می‌آورد و به بهشت وارد می‌کند، و می‌گویند: هیچ یک از افراد امت پیامبر ج برای همیشه در جهنم نمی‌مانند؟ در این باره توضیح دهید.

ج: همه کسانی که به رسالت رسول اکرم ج و تمام امور شریعت ایمان آورده‌اند، هرگاه بعد از ایمان برای غیر الله اعم از ولی، صاحب قبر یا شیخ طریقت سجده کنند کافر، مرتد و از دین اسلام خارج می‌گردند و در ردیف مشرکینی قرار می‌گیرند که در عبادت با الله شرک ورزیده‌اند؛ اگر چه هنگام سجده برای غیر الله، شهادتین را تلفظ کنند، زیرا چنین افرادی با سجده کردن برای غیر الله کلمه‌ی توحید را نقض نموده‌اند.

در عین حال، کسی که با وجود ایمان به الله شرک ورزد، از عقوبت خروج از اسلام بخاطر جهالتش معذور قرار می‌گیرد، تا اینکه حجت بر او قائم شود و وی را از حکم ارتداد و عقوبت آن آگاه نمایند و سه روز به او مهلت می‌دهند تا به اشتباه خویش پی برده و توبه نماید، اگر باز هم بر عمل خویش (سجده برای غیر الله) اصرار ورزید به عنوان مرتد و کسی که پس از اتمام حجت مصرانه از دین خارج شده کشته می‌شود، زیرا پیامبر ج فرموده‌اند: «مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ» [۶۹]. «کسی که دینش را تغییر داد، او را بکشید».

بنابراین، توضیح مسئله و اقامه‌ی حجت و دلیل برای چنین فردی قبل از اجرای حکم ارتداد بدین منظور است که هیچ عذری باقی نماند، نه اینکه او را بعد از توضیح مسئله تکفیر نکنند؛ زیرا این شخص به دلیل سجده و نذر و قربانی برای غیر الله کافر شده است.

قرآن و حدیث گویای همین مطلب هستند. هر کسی که با شرک از دنیا برود الله تعالی او را نمی‌بخشاید؛ بلکه چنین فردی همیشه در جهنم باقی می‌ماند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ﴾ [النساء: ۴۸]. «الله تعالی این امر را نمی‌بخشاید که به او شرک شود و گناهان دیگر را برای کسی که بخواهد می‌بخشاید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿مَا كَانَ لِلۡمُشۡرِكِينَ أَن يَعۡمُرُواْ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ شَٰهِدِينَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِم بِٱلۡكُفۡرِۚ أُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ وَفِي ٱلنَّارِ هُمۡ خَٰلِدُونَ١٧﴾ [التوبة: ۱۷]. «مشرکین حق ندارند که مساجد الله تعالی را آباد نمایند در حالی که بر کفر خود گواه‌اند اینان اعمالشان بیهوده است و در جهنم جاویدان اند».

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

فتاوای انجمن دائم مباحث علمی و افتا (۱/۲۲۰).

[۶۹] بخاری (۶۹۲۲،۳۰۱۷).

[۵] ارتداد، عوامل و پیامدهای آن

س۱: لطفاً در مورد ارتداد قولی و فعلی به صورت مختصر توضیح دهید؟

ج۱: ارتداد یعنی کفر ورزیدن بعد از اسلام، ارتداد می‌تواند قولی، فعلی، اعتقادی و یا با شک و تردید در امور دین باشد، چنانچه کسی به الله تعالی شرک ورزید، یا ربوبیت و وحدانیت الله تعالی و، یا برخی از پیامبران و کتاب‌‌های آسمانی را انکار نمود، یا به الله تعالی و رسول ناسزا گفت، یا چیزی از محرماتی را که برآن اجماع شده انکار نمود یا حلال پنداشت یا منکر یکی از ارکان پنجگانه‌ی اسلام شد و یا در وجوب آن شک کرد، یا در رسالت حضرت محمد و یا یکی دیگر از پیامبران تردید نمود، یا در مورد زندگی پس از مرگ و جهان آخرت شک و تردید داشت و یا برای بتی و ستار‌های و غیره سجده کرد، کافر شده و از اسلام خارج شده است.

در این زمینه بمنظور کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید به کتاب‌های فقه اسلامی مراجعه کنید. با این توضیح شما با انواع ارتداد قولی، عملی، اعتقادی و ارتداد از نوع شک و تردید آشنا شدید.

س۲: گفته می‌شود ارتداد در صورتی قولی است که شخصی الفاظ ارتداد مانند ناسزا گفتن به دین را بر زبان بیاورد و همچنین گفته می‌شود کسی که به این شیوه مرتد شود همه اعمال نیکش از قبیل؛ نماز و روزه و زکات که انجام داده باطل می‌شود. حال که چنین است آیا قضای واجبات قبلی که بر اثر ارتداد از بین رفته‌اند لازم می‌شود یا خیر؟ و اگر چنانچه قبلاً نذری نموده آن را بعد از ارتداد که توبه نمود وفا کند یا خیر؟ چنانچه جواب مثبت باشد در مورد قضای روزه قضا باید پشت سر هم باشد یا خیر؟

ج۲: در جواب سؤال گذشته اقسام ارتداد بیان شده، لازم نیست جهت اثبات ارتداد حتماً گفته شود: «ارتددت عن دینی»: (از دینم بر گشتم و مرتد شدم) ولی اگرکسی چنین گفت، این گفته در انواع ارتداد داخل است پس از اینکه مرتد دوباره به دین اسلام برگشت لازم نیست آنچه را از نماز و روزه و زکات و...که در ایام ارتداد ترک کرده قضا آورد. اعمال صالحی که مرتد قبل از ارتداد از اسلام انجام داده است از بین نمی‌رود مشروط به اینکه دوباره توبه کند و به اسلام برگردد. زیرا الله تعالی احباط و از بین رفتن اعمال را معلق نموده به اینکه شخص بعد از ارتداد توبه نکند و در حالت کفر از دنیا رود، و فرموده است: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كُفَّارٌ﴾ [البقرة: ۱۶۱]. «کسانی که کفر ورزیدند و در حالی که کافر بودند، مردند».

الله تعالی در جای دیگر فرموده: ﴿وَمَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ﴾ [البقرة: ۲۱۷]. «هرکس از شما مرتد شود - از دین خود برگردد- و با کفر بمیرد پس اعمال اینان در دنیا و آخرت باطل است».

نذری که شخص در حال اسلام بر خود لازم کرده، چنانچه نذر طاعت و امر خیری باشد لازم است بعد از اسلام به آن وفا کند، و همچنین همه مواردی را که از حقوق الله یا بندگان قبل از ارتداد بر عهده داشته وفا کند.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

فتاوای انجمن دائم مباحث علمی و افتا (۲/۳)

[۶] حکم مسلمانی که ارکان عملی اسلام را انجام نمی‌دهد

س: شخصی که پدر و مادرش مسلمان هستند اما خودش تارک نماز و روزه و همه‌ی احکام و شعائر اسلامی است، آیا می‌توان با چنین فردی بر خوردی مانند دیگر مسلمین داشت، مثلاً با او غذا خورد و....، یا خیر؟

ج: چنانچه اصل قضیه این گونه باشد که شما بیان کردید که این شخص تارک نماز و روزه و همه‌ی شعائر اسلام است، بنا بر قول صحیح علما چنین فردی کافر و از دین اسلام خارج شده است، به مدت سه روز از او درخواست توبه شود، اگر توبه نمود- الحمد لله- و اگر توبه نکرد پس باید ولی امر مسلمانان احکام مرتدین را در مورد او به اجرا درآورد، مسلمانان اجازه ندارند با چنین فردی دوستی کنند، و یا به دیدنش بروند مگر به منظور نصیحت و ارشاد و راهنمایی تا شاید توبه کند.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

فتاوای انجمن دائم مباحث علمی و افتا (۲/۲۲)

[۷] حکم ناسزا گفتن به الله تعالی و پیامدهای آن

س: بانوی مسلمانی هستم همراه با همسر و سه فرزندم در دانمارک زندگی می‌کنیم. اسمم به اختصار م. م. م. است. یک بار بر اثر شدت خشم و ناراحتی به ذات پاک الله تعالی ناسزا گفتم. از آن هنگام به بعد همسرم با من صحبت نمی‌کند و معتقد است من مرتد شده ام و نکاحم با او فسخ شده، ذبیحه ام برایش حرام است، از او ارث نمی‌برم، اقامه‌ی نماز جنازه بر من روا نیست، و حق غسل، تکفین و تدفین ندارم بلکه جسدم در بیابان‌انداخته شود تا سگ‌‌ها آن را تکه پاره کنند. اموالم متعلق به مسلمین است، در حالی که از این کارم سخت پشیمان هستم و بار اول است که مرتکب چنین اشتباهی می‌شوم، در مجموع انسانی فهمیده و اهل علم هستم، می‌دانم که مرتکب اشتباه بزرگی شده ام، - همسرم از من خواسته تا مسئله‌ی خود را با شما در میان بگذارم-، آیا برای من راه بازگشت و توب‌های وجود دارد، آیا می‌توانم دوباره با همسرم زندگی را آغاز کنم؟ لطفاً مرا راهنمائی کنید.

ج: بدون هیج تردیدی ناسزا گفتن به ذات پاک الله تعالی به اجماع علمای مسلمین، ارتداد و خروج از دین است و اگر گوینده‌ی این الفاظ توبه نکند باید کشته شود، به دلیل گفته‌ی پیامبر اسلام ج که فرموده‌اند: «لَا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلَّا بِإِحْدَى ثَلَاثٍ الثَّيِّبُ الزَّانِي وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ الْـمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ» [۷۰]. «ریختن خون هیچ مسلمانی جایز نیست؛ مگر بخاطر یکی از این سه مورد: فردی که ازدواج کرده باشد و بعد ازآن مرتکب زنا شود، اگر انسان دیگری را بکشد، از روی قصاص کشته شود و شخصی که دین و آیین خویش را ترک دهد و جماعت مسلمانان را ر‌ها کند».

شما اگر واقعاً توبه کرده و از گفته‌ی خود پشیمان شده اید و تصمیم دارید که مرتکب چنین اشتباهاتی نشوید توبه‌ی شما صحیح است و همسرت می‌تواند همچون گذشته با شما ارتباط داشته باشد و تمام پیوند‌های گذشته بین تو و همسرت هم چون گذشته برقرار است، (بدون اینکه نیازی به تجدید نکاح باشد) زیرا صحابه، مرتدین را پس از بازگشت به اسلام بر همان نکاح قبلی می‌گذاشتند و بین آنان و همسرانشان تفریق و سپس تجدید نکاح نمی‌نمودند، عملکرد صحابه برای ما بهترین الگو است.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

فتاوای انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۲)

[۷۰] بخاری (۶۸۷۸) و مسلم (۱۶۷۶).

[۸] حکم ناسزا گفتن به دین در حالت غضب

س: شخصی که در حالت خشم و غضب به دین اسلام ناسزا گوید، حکم شرعی درمورد او چیست؟ آیا کفار‌های بر عهده‌ی او لازم است؟ شرط توبه از چنین عملی چیست ؟ از علما شنیده ام که گفته‌اند: شما به دلیل ناسزا گفتن به دین، از اسلام خارج شده اید و همسرت از شما جدا شده است؟

ج: ناسزا گفتن به اسلام سبب خروج از دین می‌شود، زیرا ناسزا گفتن به دین و استهزا به آن از عوامل اصلی ارتداد و کفر انسان است، خداوند در مورد کسانی که دین اسلام را مورد تمسخر قرار می‌دادند و می‌گفتند: هدف ما شوخی و سرگرمی‌بوده است، چنین حکم صادر فرمودند: این عمل آنان به منزله‌ی استهزا به الله تعالی و رسول و قرآن است و با این کار کافر شدند.

الله تعالی فرموده: ﴿قُلۡ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمۡ تَسۡتَهۡزِءُونَ٦٥ لَا تَعۡتَذِرُواْ قَدۡ كَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ﴾ [التوبة: ۶۵ – ۶۶]. «اگر (آنان را در مورد سخنان مسخره آمیزشان) باز خواست کنی می‌گویند: برای سرگرمی و شوخی سخنانی می‌گفتیم. بگو: آیا الله و آیات او پیامبرش را تمسخر می‌کردید، عذر خواهی نکنید، شما بعد از ایمان آوردن کافر شده اید».

بنابراین هر نوع استهزاء و یا ناسزا گفتن به الله و رسول و دین، کفر محض و خروج از دایره‌ی اسلام است.

با توجه به همه‌ی این مسائل، دروازه‌ی توبه همچنان باز است؛ زیرا الله تعالی فرموده: ﴿قُلۡ يَٰعِبَادِيَ ٱلَّذِينَ أَسۡرَفُواْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ لَا تَقۡنَطُواْ مِن رَّحۡمَةِ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَغۡفِرُ ٱلذُّنُوبَ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ٥٣﴾ [الزمر: ۵۳]. «بگو: ای بندگان من که با افراط در گناه بر خویشتن ستم کرده‌اید! از رحمت الله تعالی ناامید نباشید همانا الله تعالی همه‌ی گناهان را می‌بخشد، بی‌شک اوست که آمرزنده و مهربان است».

هرگاه انسان از صمیم قلب توبه نموده و شرایط آن را مراعات نماید، الله تعالی توبه‌ی او را می‌پذیرد.

توبه دارای پنج شرط اساسی است که عبارتند از:

۱- توبه باید خالصانه و دارای انگیزه‌ی الهی باشد، از ریا و خود نمایی به دور باشد، توبه از ترس مردم و یا بخاطر امر دنیوی نباشد، زمانی توبه خالصانه است که براساس تقوا و خوف از عذاب الهی و امید ثواب باشد.

۲- ازگناهان خود پشیمان باشد، از کار‌هایی که انجام داده ناراحت باشد، احساس کند گرفتار مشکل بزرگی شده است و می‌خواهد هر چه زودتر ر‌هایی یابد.

۳- از ادامه و اصرار برگناه بپرهیزد، از گناه فاصله گیرد، چنانچه ترک واجب کرده است آن را انجام دهد و در صورت امکان جبرانش کند، اگر مرتکب حرامی‌شده است از آن باز آید، چنانچه حق شخصی را ضایع کرده آن را به صاحبش برگرداند و یا از او طلب بخشش نماید.

۴- تصمیم جدی بگیرد تا درآینده هرگز مرتکب چنین گناهی نشود.

۵- پذیرش توبه دارای محدودیت زمانی است، چنانچه شخصی بعد از سپری شدن وقت آن، توبه کند، توبه‌اش قبول نخواهد شد.

وقت عام برای توبه: طلوع خورشید از جهت مغرب است که پس از آن دروازه‌ی توبه بسته می‌شود و هیچ توب‌های پذیرفته نخواهد شد. الله تعالی می‌فرماید: ﴿يَوۡمَ يَأۡتِي بَعۡضُ ءَايَٰتِ رَبِّكَ لَا يَنفَعُ نَفۡسًا إِيمَٰنُهَا لَمۡ تَكُنۡ ءَامَنَتۡ مِن قَبۡلُ أَوۡ كَسَبَتۡ فِيٓ إِيمَٰنِهَا خَيۡرٗا﴾ [الأنعام: ۱۵۸]. «روزی که پاره ای از نشانه‌های پروردگارت فرا می‌رسد (و آنان را به ایمان اجباری وادار می‌نماید) اما ایمان آوردن افرادی که قبل از آن ایمان نیاورده اند، یا اینکه با وجود داشتن ایمان خیری نیندوخته اند، سودی به حالشان نخواهد داشت».

وقت خاص برای توبه: فرا رسیدن اجل و لحظه‌ی مرگ است، که پس از آن توبه سودی نخواهد داشت؛ زیرا الله تعالی فرموده است: ﴿وَلَيۡسَتِ ٱلتَّوۡبَةُ لِلَّذِينَ يَعۡمَلُونَ ٱلسَّيِّ‍َٔاتِ حَتَّىٰٓ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ إِنِّي تُبۡتُ ٱلۡـَٰٔنَ وَلَا ٱلَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمۡ كُفَّارٌ﴾ [النساء: ۱۸]. «توبه‌ی کسانی پذیرفته نیست که مرتکب گناهان می‌گردند، تا آن گاه که مرگ یکی از آنان فرا می‌رسد و می‌گوید: اینک توبه می‌کنم. همچنین توبه‌ی کسانی پذیرفته نیست که بر کفر می‌میرند».

به نظر بنده، وقتی که انسان از هر گناهی- حتی سبّ دین- با رعایت شرایط، در پیشگاه الله تعالی توبه نماید، توبه‌اش پذیرفته خواهد شد، شخصی که در حالت خشم و غضب نسبت به دین ناسزا گوید، سخنش کفر آمیز و سبب ارتداد می‌شود؛ اما نباید بلافاصله و بی‌درنگ او را کافر شمرد؛ بلکه این مسئله را باید با تفصیل نگریست و موانع کفر را در نظر گرفت.

ما در چنین شرایطی از ایشان می‌پرسیم: چنانچه عصبانیت شما به حدی بوده که نمی‌دانستید چه می‌گفتید و از وضعیت خود اصلاً خبر نداشتید که در آسمان قرار دارید یا در زمین؟ با توجه به این وضعیت، نسبت به سخنان شما هیچ حکمی صادر نمی‌شود و شما مرتد نمی‌شوید؛ زیرا سخنان شما از روی اراده و قصد نبوده، و هر سخنی که از بدون قصد و اراده گفته شود، الله تعالی گوینده‌ی آن را مؤاخذه نمی‌کند.

الله تعالى در مورد سوگند می‌فرماید: ﴿لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغۡوِ فِيٓ أَيۡمَٰنِكُمۡ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلۡأَيۡمَٰنَ﴾ [المائدة: ۸۹]. «الله شما را به خاطر سوگندهای بیهوده و بی‌اراده مؤاخذه نمی‌کند؛ ولی شما را در برابر سوگندهایی که از روی قصد و اراده خورده اید، مورد مؤاخذه قرار می‌دهد».

چنانچه گوینده‌ی این سخنان کفر آمیز در خشم و عصبانیت شدیدی باشد، حکم به ارتدادش نمی‌دهیم؛ در نتیجه نکاح همسرش به قوت خود باقی و فسخ نشده است.

نکته‌ی حایز اهمیت این است که چون عصبانیت به ما دست داد، مطابق با سفارش رسول الله ج آن را معالجه کنیم. مردی به پیامبر ج گفت: مرا نصیحت کن، پیامبر ج فرمود: «لا تَغضَب» [۷۱] خشمگین مشو. آن مرد چند مرتبه تقاضایش را تکرار کرد، پیامبر ج همچنان می‌فرمود: «خشمگین مشو».

بنابراین شخصی که عصبانی می‌شود باید خونسردی خویش را حفظ کرده و از شرّ شیطان به الله پناه ببرد و به روش ذیل عمل کند: اگر ایستاده است بنشیند، و اگر نشسته است دراز بکشد، هنگام شدت غضب وضو بگیرد.رعایت نکات مذکور در کاهش شدت عصبانیت مؤثر است.

اکثر افرادی که هنگام عصبانیت تصمیم گیری نموده‌اند، سر انجام سخت پشیمان شده‌اند؛ (ولی پشیمانی برای آنان سودی در بر نداشته است) زیرا فرصت را از دست داده‌اند.

الشیخ ابن عثیمین – مجموع فتاوی و رسائل (۲/۱۵۲).

[۷۱] بخاری (۶۱۱۶) و غیره.

[۹] حکم کسانی که با استهزاء به دین، مردم را می‌خندانند

س: حکم افرادی که از روی مزاح و شوخی سخنانی می‌گویند که در آن استهزا به الله و رسول و دین دیده می‌شود چیست؟

ج: استهزا به الله و رسول الله ج و دین و قرآن اگر چه بمنظور شوخی ومزاح و خنداندن دیگران باشد کفر و نفاق است. این موضوع دقیقاً شبیه جریانی است که در زمان رسول الله ج اتفاق افتاد. در ارتباط با گروهی که در مورد پیامبر ج و صحابه ش به گمان خویش شوخی می‌کردند و می‌گفتند: از این‌‌ها شکم پرست تر، دروغگوتر و ترسوتر هنگام روبرو شدن با دشمن ندیده ایم. پس از آن، الله تعالی این آیه را نازل کرد: ﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُمۡ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلۡعَبُ﴾ [التوبة: ۶۵]. «واگر از آنان (درباره‌ی سخنان ناروا و کردارهای ناهنجارشان) باز خواست کنی، می‌گویند: (مراد ما طعن و مسخره نبوده و بلکه با همدیگر) برای سرگرمی و شوخی سخنانی می‌گفتیم».

این افراد نزد پیامبر ج آمدند و گفتند:‌ای رسول الله ج ما در راه با هم صحبت می‌کردیم تا دوری سفر و خستگی آن را احساس نکنیم. پیامبر ج مطابق با فرمان الهی به آنان گفت: ﴿قُلۡ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمۡ تَسۡتَهۡزِءُونَ٦٥ لَا تَعۡتَذِرُواْ قَدۡ كَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ﴾ [التوبة: ۶۵ – ۶۶]. «ای پیامبر! بگو: آیا الله و آیات او را و پیغمبرش را تمسخر می‌کردید، (بگو: با چنین معذرت‌های بیهوده عذر خواهی نکنید) شما پس از ایمان آوردن، کافر شده اید».

بنابراین الله و رسول و دین از احترام ویژ‌های برخوردار هستند، کسی اجازه ندارد از طریق شوخی، مسخره و خنداندن دیگران آیات الهی را به بازی بگیرد، اگر کسی چنین نمود کافر است؛ زیرا معلوم می‌شود ایشان، الله و رسول و کتاب و شریعت را به باد تمسخر گرفته‌اند که این عملی منافقانه است.

مرتکب چنین اعمالی باید توبه و استغفار نموده و خود را اصلاح نماید و محبت، تعظیم و خوف الله را در قلبش جای دهد.

الشیخ ابن عثیمین- مجموع فتاوی و رسائل (۲/۱۵۶).

[۱۰] حکم کسانی که افراد متدین و پایبند به شریعت را مسخره می‌کنند

س: حکم کسانی که افراد متدین و پایبند به دین را مورد استهزاء قرار می‌دهند چیست؟

ج: کسانی که افراد ملتزم به دین اسلام و مجریان فرمآن‌‌های الهی را به باد مسخره می‌گیرند، در وجودشان نوعی نفاق نهفته است؛ زیرا الله تعالی در مورد انسان‌‌های منافق می‌فرماید: ﴿ٱلَّذِينَ يَلۡمِزُونَ ٱلۡمُطَّوِّعِينَ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ فِي ٱلصَّدَقَٰتِ وَٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهۡدَهُمۡ فَيَسۡخَرُونَ مِنۡهُمۡ سَخِرَ ٱللَّهُ مِنۡهُمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ٧٩﴾ [التوبة: ۷۹]. «کسانی که که از صدقات مؤمنان اطاعت پیشه، عیب جویی می‌کنند و آن‌هایی را که دسترسی جز به مقدار توانایی شان ندارند مسخره می‌نمایند الله تعالی آن‌ها را مسخره می‌کند و برای آنان عذاب دردناکی است».

در صورتی که تمسخر ایشان به افراد ملتزم از روی حقیقت تمسک به شریعت باشد، بدیهی است که تمسخر ایشان در واقع تمسخر به اصل شریعت است که کفر محسوب می‌شود، ولی اگر مسخره‌ی آنان متوجه خود شخص صرف نظر از اعمال اسلامی و التزام به سنت باشد، در این صورت حکم به تکفیر مسخره کنندگان نمی‌شود؛ زیرا اتفاق می‌افتد که فردی دیگری را مورد تمسخر قرار می‌دهد- بدون توجه به اعمال و افعالش- در هر صورت مسخره کردن ملتزمین به شریعت بسیار خطرناک است.

بلکه ما مؤظف هستیم ملتزمین به شریعت را تشویق کنیم، چنانچه متوجه اشتباهی در کارشان شدیم، آن‌‌ها را راهنمایی و توجیه نماییم تا اینکه بر مسیر صحیح تری قرار گیرند.

الشیخ ابن عثیمین- المجموع الثمین (۱/۷۵)

[۱۱] حدود دوستی با کفار

س: مسلمانان در چه حدودی می‌توانند با کفار روابط دوستانه داشته باشند که برای خود آنان خطر کفر و خروج از اسلام را نداشته باشد؟ در مواردی می‌شنویم هر کسی با افراد مشرک نشست و برخاست داشته باشد، یا همراه آنان غذا بخورد، یا از نور چراغ آنان استفاده کند، حتی اگر به آنان قلم و دواتی تقدیم کند، خودش مشرک می‌شود، در حالی که ما با یهود و نصاری به دلیل زندگی در یک کشور تعامل داریم، بنابراین توضیح دهید حد و مرز دوستی با کفار که برای انسان خطر خروج از ایمان را نداشته باشد تا کجا است؟ چه کتاب‌هایی در این زمینه به شرح و توضیح پرداخته‌اند؟ آیا دوستی جزو شرایط کلمه‌ی توحید است؟

ج: میزان دوستی با کفار که انسان را از ایمان خارج می‌کند عبارت است از: محبت با کفار، کمک و نصرت کفار علیه مسلمانان. فقط با داشتن روابط عادی و معمول با کفار، انسان از ایمان خارج نمی‌شود، بلکه ما می‌توانیم به منظور دعوت و تبلیغ دین اسلام با کفار ارتباط داشته باشیم، در مجالس آنان شرکت کنیم و به شهر‌ها و کشور‌های آنان سفر کنیم.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

فتاوای انجمن دائم مباحث علمی و افتا (۲/۴۷)

[۱۲] حکم استفاده از صلیب و این که استفاده کننده‌ی آن، چه زمانی کافر می‌شود

س: ما، در مورد مسلمانی که از صلیب - آرم نصاری - استفاده می‌کند با هم به جر و بحث پرداختیم. برخی از ما یکسره فتوای کفر او را صادر کردند و برخی دیگر گفتند: این شخص زمانی کافر می‌شود که بر او اتمام حجت گردیده و توجیه شود که صلیب از ویژگی‌‌های نصاری است، چنانچه بر عملش اصرار ورزد کافر می‌شود؟

ج: در چنین مواردی باید با تفصیل و توضیح سخن گفت، چنانچه برای چنین فردی حکم استفاده از صلیب توضیح داده شده که این عمل شعار نصاری است و کسی که صلیب حمل می‌کند در واقع دوست دارد به نصاری منتسب شود، افعال و اعمال نصاری را دوست دارد، با تمام این موارد اگر باز هم بر آن اصرار ورزید، می‌توان او را تکفیر کرد. زیرا الله تعالی می‌فرماید: ﴿َمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمۡ فَإِنَّهُۥ مِنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾ [المائدة: ۵۱]. «هر‌کس از شما با آنان (یهود و نصاری) دوستی ورزد و آنان را به سرپرستی بپذیرد بی‌گـمان او از زمره‌ی ایشـان به شمار می‌رود و شکی نیست که الله تعالی افراد ستمگر را بسوی ایمان هدایت نمی‌کند».

هرگاه واژه‌ی ظلم در قرآن بصورت مطلق استفاده شود، منظور شرک اکبر است. از طرفی استفاده از صلیب بیانگر موافقت شخص بر پندار نصاری، مبنی بر قتل عیسی ÷ است، در حالی که الله تعالی آن را رد کرده و فرموده است: ﴿وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِن شُبِّهَ لَهُمۡ﴾ [النساء: ۱۵۷].«در حالی که او را نکشتند و به دارش نزدند؛ بلکه بر آنان مشتبه شد».

و بالله التوفیق.

و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۷۸)

[۱۳] کفر کسی که نماز نمی‌خواند

س: شخصی که خانواده‌ی خویش را به نماز امر می‌کند؛ اما آنان توجهی به صحبت‌‌های او ندارند، آیا در همان منزل با آنان سکونت کند یا از منزل خارج شود؟

ج: در صورتی که اهل منزل اصلاً نماز نمی‌خوانند کافر، مرتد و خارج از اسلام هستند، زیرا طبق آیات و احادیث و اقوال صحابه ش و دیدگاه صحیح (فق‌‌ها و محدثین) تارک نماز کافر است. بنابراین شما اجازه ندارید با آنان در یک منزل سکونت کنید، بر شما لازم است با دلسوزی و اصرار، آن‌‌ها را به خواندن نماز فرا خوانید. امید است که الله تعالی آن‌‌ها را هدایت دهد.

الله تعالی در قرآن در مورد مشرکان می‌فرماید: ﴿فَإِن تَابُواْ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُاْ ٱلزَّكَوٰةَ فَإِخۡوَٰنُكُمۡ فِي ٱلدِّينِۗ وَنُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يَعۡلَمُونَ١١﴾ [التوبة: ۱۱]. «اگر آنان (از کفر) توبه کردند و نمـاز خواندند و زکـات دادند، در این صورت برادران دینـی شما هستند. ما آیـات خود را برای اهل دانـش شـرح می‌دهیم».

آیه بیانگر این مطلب است که چنانچه آنان این امور را انجام نمی‌دهند جزو برادران ما نیستند، در صورتی که گناهان هرچند هم بزرگ باشند اخوت و برادری ایمانی را منتفی نمی‌سازند، بلکه تن‌‌ها خروج از اسلام رشته اخوت دینی را از بین می‌برد.

رسول الله ج می‌فرماید: «إِنَّ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَالْـكُفْرِ تَرْكَ الصَّلَاةِ» [۷۲] «مرز بین شخص و شرک و کفر، ترک نماز است».

در سنن، از بریده س روایت است که پیامبر ج فرمودند: «الْـعَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ الصَّلَاةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ» [۷۳] .«عهد میان ما و مشرکین نماز است، کسی که نماز را ترک دهد قطعاً کفر ورزیده است».

از میان صحابه، امیر المومنین، عمر س می‌فرماید: «لاَ حَظَّ فِى الإِسْلاَمِ لِمَن تَرَك الصَّلاةِ» [۷۴] «کسی که نماز را ترک دهد هیچ بهر‌های در اسلام ندارد».

«حظ»: در لغت عرب به معنای بهره و نصیب است. واژه‌ی «حظ» به صورت نکره در سیاق نفی آمده است که معنای عام می‌دهد و هر نوع بهره‌ی کم یا زیاد را نفی می‌کند.

عبدالله بن شقیق گوید: اصحاب پیامبر ج هیچ عملی را کفر نمی‌دانستند جز ترک نماز [۷۵].

(گفتیم که) قول صحیح علما بر این است که تارک نماز کافر است به دلیل اینکه: مگر ممکن است شخصی که ذر‌های ایمان در قلبش باشد و از عظمت نماز و اهمیتی که الله تعالی برای نماز قائل شده، مطلع باشد باز هم همواره نماز را ترک دهد؟! این غیر ممکن است، بنده دلایل کسانی را که معتقد هستند تارک نماز کافر نیست مورد مطالعه و باز بینی قرار دادم و متوجه شدم همه‌ی سخنان از پنج حالت بیرون نیستند:

۱- دلایلی که بیان کرده‌اند به هیچ عنوان در موضوع تارک نماز نیستند.

۲- این دلایل مقید به حالت و وضعیتی هستند که درآن حالت نماز خواندن ممکن نیست.

۳- دلایل مقید به حالتی هستند که تارک نماز، صاحب عذر محسوب می‌شود.

۴- دلایل عام هستند و با احادیث کفر تارک نماز، خاص می‌شوند.

۵- دلایل ضعیف هستند و قابل استدلال نمی‌باشند.

وقتی که ثابت شد تارک نماز کافر است، احکام مرتدین بر او جاری می‌شود. در آیات و روایات مطلبی مبنی بر اینکه تارک نماز مؤمن باشد، یا به بهشت وارد شود یا از آتش جهنم ر‌هایی یابد و مانند این موارد که الفاظ کفر در مورد تارک نماز را به کفرِ نعمت و یا کفرِ اصغر تأویل نمائیم، وجود ندارد.

احکام مرتدین که شامل تارک نماز می‌باشند:

۱- تارک نماز حق ازدواج ندارد، چنانچه عقد کرد و اهل نماز نبود، نکاحش باطل است و همسرش بر او حلال نیست. زیرا الله تعالی در مورد زنان مهاجر فرموده است: ﴿فَإِنۡ عَلِمۡتُمُوهُنَّ مُؤۡمِنَٰتٖ فَلَا تَرۡجِعُوهُنَّ إِلَى ٱلۡكُفَّارِۖ لَا هُنَّ حِلّٞ لَّهُمۡ وَلَا هُمۡ يَحِلُّونَ لَهُنَّ﴾ [الْـمُمْتَحِنَة: ۱۰]. «هرگاه ایشان را مؤمن یافتید آنان را بسوی کافران بر نگردانید. این زنان برای آن مردان و آن مردان برای این زنان حلال نیستند».

۲- چنانچه شخصی اهل نماز بود، ازدواج کرد پس از آن تارک نماز شد نکاحش فسخ می‌شود به دلیل آیه‌ی قبل و با توضیحی که علما ذکر نموده‌اند که بعد از نکاح، شامل قبل از زفاف و بعد از آن، نیز می‌شود.

۳- ذبیحه‌ی تارک نماز حرام است و خورده نمی‌شود، چنانچه یهودی یا نصرانی، حیوانی را ذبح نماید ما اجازه داریم از آن بخوریم، بنابراین ذبیحه‌ی تارک نماز، از ذبیحه‌ی یهودی و نصاری هم بدتر است.

۴- تارک نماز حق ورود به شهر مکه و حدود حرم را ندارد. به دلیل اینکه الله تعالی می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّمَا ٱلۡمُشۡرِكُونَ نَجَسٞ فَلَا يَقۡرَبُواْ ٱلۡمَسۡجِدَ ٱلۡحَرَامَ بَعۡدَ عَامِهِمۡ هَٰذَاۚ وَإِنۡ خِفۡتُمۡ عَيۡلَةٗ فَسَوۡفَ يُغۡنِيكُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦٓ إِن شَآءَۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٞ٢٨﴾ [التوبة: ۲۸].«ای مؤمنان! بی‌گمـان مشرکان (از لحاظ عقیده) نجس هستند، لذا نباید پس از امسال (نهم هجری) به مسجد الحرام وارد شوند، اگر (به علت قطع روابط تجاری آنان با شما) از فقر می‌ترسید (نترسید) زیرا الله تعالی اگر بخواهد شما را به فضل و رحمت خود بی‌نیاز می‌گرداند چرا که الله تعالی آگاه و دارای حکمت است».

۵- تارک نماز از خویشاوندان میراث نمی‌برد، اگر شخصی وفات کرد و از بین وارثانش پسری تارک نماز و پسر عمویی اهل نماز داشت، پسرش هرچندکه وارث درجه‌ی اول است به دلیل اینکه تارک نماز بوده، از میراث پدر محروم می‌شود و پسر عموی میت بعنوان عصبه، صاحب میراث می‌شود؛ زیرا اهل نماز بوده است.

به دلیل حدیثی که از رسول الله ج نقل شده است: «لَا يَرِثُ الْـمُسْلِمُ الْـكَافِرَ وَلَا الْـكَافِرُ الْـمُسْلِمَ» [۷۶]. «مسلمان از کافر و کافر از مسلمان ارث نمی‌برد».

در حدیثی دیگر پیامبر ج فرموده: «الْـحِقُوا الْـفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لِأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ» [۷۷]. «سهمیه‌‌های معین شده‌ی ارث را به صاحبان آنان بدهید. و باقی مانده‌ی آنان را به نزدیکترین خویشاوند مرد میت بدهید».

۶- تارک نماز چون بمیرد حق غسل و کفن و نماز جنازه ندارد و در قبرستان مسلمانان دفن نشود، بلکه در بیابان گودالی بکنند و با همان لباسی که بر تن دارد او را خاک کنند؛ زیرا (به دلیل هتک حرمت به فرمان الهی مبنی بر نماز) فاقد احترام و تشریفات ویژه‌ی مسلمانان است. بنابراین چنانچه (در خانواد‌های و بین افرادی) شخصی که تارک نماز است بمیرد، بستگان و اطرافیانش حق ندارند او را در جمع مسلمانان آورده تا نماز جنازه بر او خوانده شود. (زیرا مسلمانی من‌‌های نماز، مساوی است با کفر).

۷- تارک نماز روز قیامت با سران کفر همچون: فرعون، هامان، قارون وابی بن خلف محشور می‌شود- پناه بر الله- و به بهشت نخواهد رفت. هیچ کسی حق ندارد برای تارک نماز دعای مغفرت و رحمت نماید، زیرا بی‌نماز کافر است و مستحق رحمت و مغفرت نیست، به دلیل فرموده‌ی الله: ﴿مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَن يَسۡتَغۡفِرُواْ لِلۡمُشۡرِكِينَ وَلَوۡ كَانُوٓاْ أُوْلِي قُرۡبَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمۡ أَنَّهُمۡ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ١١٣﴾ [التوبة: ۱۱۳] «پیامبر ج و مؤمنان نبایستی برای مشرکان طلب آمرزش کنند هرچند که خویشاوند باشند هنگامی که برای آنان واضح شود که این‌‌ها اهل دوزخ‌اند».

برادران، ترک نماز مسئل‌های بسیار خطرناک است. متأسفانه بعضی از مردم در امر نماز بی‌نهایت سهل انگارند، و افراد بی‌نماز را اجازه ورود به منازل خود می‌دهند که از دیدگاه شریعت ناجایز است. (والله اعلم)

و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

الشیخ ابن عثیمین- رسالة صفة صلاة النبی، ص (۳۰، ۲۹)

[۷۲] مسلم (۸۲). [۷۳] احمد (۵/۳۴۶) و ترمذی (۲۶۲۱) و نسائی (۴۶۴) و ابن ماجه (۱۰۷۹) و قال الترمذی "حسن صحیح غریب". [۷۴] مؤطا مالک (۸۴). [۷۵] ترمذی (۲۷۵۷). در باب الصلاة در این مورد بحث خواهد شد. [۷۶] بخاری (۶۷۶۴) و مسلم (۱۶۱۴). [۷۷] بخاری (۶۷۳۲) و مسلم (۱۶۱۵).

[۱۴] کسی که برادر مسلمانش را که نماز نمی‌خواند کافر خطاب کند، حکمش چیست؟

س: بین من و برادرم در مسئل‌های اختلاف شد، ناراحت شدم و به او گفتم: از من دور شو‌ای کافر. به دلیل اینکه برادرم جز در مناسبت‌‌های خاصی، مثل حضور خویشاوندان و....، نماز نمی‌خواند، حکمش چیست؟ آیا او کافر است؟

ج: در روایت صحیحی از رسول الله ج وارد شده که فرمودند: «إِنَّ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَالْـكُفْرِ تَرْكَ الصَّلَاةِ» [۷۸] »مرز بین شخص و شرک و کفر ترک نماز است»

امام احمد و اصحاب سنن با سند جید از بریده بن حصیب س از پیامبر ج روایت نموده‌اند که فرموده: «الْـعَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ الصَّلَاةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ» [۷۹]

«عهد میان ما و مشرکین نماز است، کسی که نماز را ترک کند قطعاً کفر ورزیده است.) در تأیید این موضوع احادیث بسیاری وارد شده است».

اما بهتر آن بود که شما برادرتان را اینگونه مورد خطاب قرار نمی‌دادید، بلکه با او از راه خیر خواهی و نصیحت وارد می‌شدید و او را متوجه می‌ساختید که ترک نماز کفر و ضلالت است، و باید بسوی الله تعالی توبه نماید، بلکه نصیحت را می‌پذیرفت.

الشیخ ابن باز- مجموع فتاوی (۱۰/۲۶۲)

[۷۸] مسلم (۸۲). [۷۹] احمد (۵/۳۴۶) و ترمذی (۲۶۲۱) و نسائی (۴۶۴) و ابن ماجه (۱۰۷۹) و قال الترمذی "حسن صحیح غریب".

[۱۵] صدا زدن پیامبر ج و کمک خواستن از ایشان شرک اکبر است

س:گروهی را دیدم که در مسجد حلقه زده بودند و ذکر الله و رسول می‌گفتند. میان اذکارشان کلمات ضد توحید شنیده می‌شد و می‌گفتند: یا رسول الله؛ دستم را بگیر، تمام جمعیت آن را تکرار می‌کردند و سر گروه آنان می‌گفت: «یا مفتاحاً لکنوز الله»: (ای کلید خزانه‌‌های الله). «یا کعبة لتجلی الله»: (ای قبله‌ی تجلی الله). «أیا عرشاً لاستواء الله»، ‌ای رسول الله، تو مقصود ما هستی ما را بی‌نیاز گردان،‌ای محبوب الله تعالی، تو و فقط تو یا رسول الله، و کلماتی آمیخته با شرکیات، بفرمایید حکم اینگونه الفاظ و کلمات چیست؟

ج: مورد اول اینکه: ذکر الله بصورت اجتماعی و یک صدا به روش صوفیان بدعت است، پیامبر ج در حدیثی می‌فرماید: «مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنهُ فَهُوَ رَدٌّ» [۸۰]

«هر‌کس در دین ما چیزی را ایجاد کند که از آن نیست، پس مردود است».

مورد دوم اینکه: صدا زدن دیگران بجز الله تعالی و کمک خواستن از آنان به منظور برطرف شدن مشکلات و غم و ناراحتی شرک اکبر و ناجایز است؛ زیرا صدا زدن و کمک خواستن عبادت می‌باشد، که مخصوص الله تعالی است و انجام دادن آن جز برای الله تعالی شرک اکبر و مساوی با خروج از اسلام است. العیاذ بالله.

الله تعالی فرموده: ﴿وَلَا تَدۡعُ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَۖ فَإِن فَعَلۡتَ فَإِنَّكَ إِذٗا مِّنَ ٱلظَّٰلِمِينَ١٠٦ وَإِن يَمۡسَسۡكَ ٱللَّهُ بِضُرّٖ فَلَا كَاشِفَ لَهُۥٓ إِلَّا هُوَۖ وَإِن يُرِدۡكَ بِخَيۡرٖ فَلَا رَآدَّ لِفَضۡلِهِۦۚ يُصِيبُ بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۚ وَهُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ١٠٧﴾ [یونس: ۱۰۶ – ۱۰۷]. «و به جای الله کسی و چیزی را پرستش مکن و صدا نزن که به تو نه سودی می‌رساند و نه ضرری اگر چنین کنی از ستمکاران و مشرکان خواهی شد، و اگر الله زیانی به تو برساند هیچ‌کس جز او نمی‌تواند آن را برطرف گرداند، و اگر بخواهد خیری به تو برساند، هیچ‌کس نمی‌تواند فضل و لطف او را از تو برگرداند، الله تعالی فضل و لطف خود را شامل هر‌کس از بندگانش که بخواهد می‌کند و او دارای مغفرت و مهر فراوان است».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا١٨﴾ [الجن: ۱۸]. «مسجدها مختص پرستش الله تعالی هستند و (در آن‌ها) کسی را با الله تعالی پرستش نکنید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَن يَدۡعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ لَا بُرۡهَٰنَ لَهُۥ بِهِۦ فَإِنَّمَا حِسَابُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦٓۚ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلۡكَٰفِرُونَ١١٧﴾ [المؤمنون: ۱۱۷]. «هر‌کس با الله، معبود دیگری را به فریاد خواند- و مسلماً هیچ دلیلی بر حقانیت آن نخواهد داشت- حساب او با الله است. قطعاً کافران رستگار نمی‌گردند».

در حدیثی پیامبر ج فرموده‌اند: «إِذَا سَالْـتَ فَسَأَلِ اللَّـهَ وَإِذَا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللَّـهِ» [۸۱]. «هنگام سؤال کردن از الله سؤال بکن و هنگام کمک خواستن از الله کمک بخواه».

پیامبر ج فرموده است: «الدُّعَاءُ هُوَ الْـعِبَادَةُ» [۸۲] «دعا همان، عبادت است».

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۷۷).

[۸۰] بخاری (۲۶۹۷) مسلم (۱۷۱۸). [۸۱] احمد (۱/۳۰۷،۳۰۳،۲۹۳) ترمذی (۲۵۱۶) و قال حسن صحیح. [۸۲] احمد (۴/۲۷۹،۲۷۱،۱۶۷) ابوداود (۱۴۷۹) ترمذی (۳۳۷۲،۳۲۴۷،۲۹۶۹) ابن ماجه (۳۸۲۸). وقال الترمذی: حسن صحیح.

[۱۶] حکم استغاثه از اولیاء

س: حکم شرع درمورد کسانی که در گرفتاری‌‌ها و مشکلات از اولیا کمک می‌خواهند و آنان را به فریاد می‌خوانند چیست؟

ج: هر شخصی که از اولیاء بعد از مرگشان، یا در حال غیبتشان از آنان کمک بخواهد، مرتکب شرک اکبر شده است. الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَا تَدۡعُ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَۖ فَإِن فَعَلۡتَ فَإِنَّكَ إِذٗا مِّنَ ٱلظَّٰلِمِينَ١٠٦ وَإِن يَمۡسَسۡكَ ٱللَّهُ بِضُرّٖ فَلَا كَاشِفَ لَهُۥٓ إِلَّا هُوَۖ وَإِن يُرِدۡكَ بِخَيۡرٖ فَلَا رَآدَّ لِفَضۡلِهِۦۚ يُصِيبُ بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۚ وَهُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ١٠٧﴾ [یونس: ۱۰۶ - ۱۰۷]. «و به جای الله کسی یا چیزی را پرستش مکن و به فریاد مخوان که به تو نه سودی می‌رساند ونه زیانی. اگر چنین کنی از ستم کاران ومشرکان خواهی شد. اگر الله تعالی به تو زیانی برساند، هیچ‌کس جز او نمی‌تواند فضل و لطف او را از تو برگرداند. الله تعالی فضل و لطف خود را شامل هر‌کس از بندگانش که بخواهد می‌کند و او دارای مغفرت و مهر فراوان است».

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۸۷)

[۱۷] حکم شرع در مورد کسی که می‌گوید: یا محمد، یا علی، یا گیلانی

س: حکم شرع در مورد کسی که می‌گوید:یا محمد، یا علی، یاگیلانی، چیست؟

ج: چنانچه منظور از صدا زدن این افراد، یا خواستن و طلب کمک از آنان باشد، چنین شخصی مشرک خالص و از دین خارج است، باید به پیشگاه الله توبه نموده و فقط ذات پاک یگانه را صدا زند، آن گونه که الله تعالی فرموده است: ﴿أَمَّن يُجِيبُ ٱلۡمُضۡطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكۡشِفُ ٱلسُّوٓءَ وَيَجۡعَلُكُمۡ خُلَفَآءَ ٱلۡأَرۡضِۗ أَءِلَٰهٞ مَّعَ ٱللَّهِۚ قَلِيلٗا مَّا تَذَكَّرُونَ٦٢﴾ [النمل: ۶۲]. «آیا (بت‌ها بهتر هستند) یا کسی که به فریاد درمانده می‌رسد و بلا و گرفتاری را برطرف می‌کند. هرگاه او را به کمک طلبد و شما (انسان‌ها) را جانشین (یکدیگر) در زمین می‌سازد آیا معبودی با الله است؟ واقعاً شما بسیار کم اندرز می‌گیرید».

چنین شخصی در حالی که مشرک است فردی سفیه و نادان هم هست که خود را تباه می‌کند. الله فرموده است: ﴿وَمَن يَرۡغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبۡرَٰهِ‍ۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفۡسَهُ﴾ [البقرة: ۱۳۰]. «چه کسی از آیین ابراهیم رویگردان خواهد شد مگر آن (نادانی) که خود را خوار و کوچک دانسته است».

الله فرموده است: ﴿وَمَنۡ أَضَلُّ مِمَّن يَدۡعُواْ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَن لَّا يَسۡتَجِيبُ لَهُۥٓ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَهُمۡ عَن دُعَآئِهِمۡ غَٰفِلُونَ٥﴾ [الأحقاف: ۵]. «چه کسی گمراه تر از کسی است که افرادی را به فریاد بخواند و پرستش کند که (اگر) تا روز قیامت (هم ایشان را به فریاد بخواند و پرستش کند) پاسخش نمی‌گویند و اصلاً آنان از پرستشگران و به فریاد خوانندگان غافل و بی‌خبرند».

شیخ ابن عثیمین- مجموع فتاوی و رسائل (۲/۱۶۳)

[۱۸] حکم ذبح برای غیر الله

س: حکم ذبح برای غیر الله چیست؟

ج: در موارد متعدد بیان داشته ایم که توحید در عبادت یعنی: تن‌‌ها الله را عبادت کردن، و هیچ یک از انواع عبادات را برای غیرالله انجام ندادن، ذبح و سر بریدن حیوان نوعی عمل ثواب و تقرب است که انسان مؤمن خود را به الله نزدیک می‌کند، زیرا الله فرموده: ﴿فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَٱنۡحَرۡ٢﴾ [الکوثر: ۲]. «پس تن‌ها برای پروردگار خود نماز بخوان و قربانی بکن».

هر عملی که منظور از آن کسب ثواب و تقرب به‌سوی الله باشد عبادت محسوب می‌شود؛ زمانی که انسان برای تعظیم و اظهار تواضع و تقرب برای غیر الله حیوانی را ذبح کند، آنگونه که برای الله ذبح می‌کند؛ شرک ورزیده است. الله در قرآن فرموده است که بهشت را بر مشرکین حرام کرده وجهنم جایگاه آنان است.

بنابراین می‌گویم: حیوانی که بعضی از مردم در کنار قبور- به گمان خودشان قبور اولیا- ذبح می‌کنند عملی شرک آمیز و خارج کننده‌ی شخص از دایره‌ی ایمان است. نصیحت ما به این افراد آن است که از عمل خود به پیشگاه الله توبه نمایند، زمانی که توبه کردند و فقط برای الله ذبح نمودند همانگونه که فقط برای الله نماز می‌خوانند، روزه می‌گیرند، الله تعالی هم گناهان گذشته‌ی آنان را مغفرت می‌نماید.

الله فرموده است: ﴿قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِن يَنتَهُواْ يُغۡفَرۡ لَهُم مَّا قَدۡ سَلَفَ وَإِن يَعُودُواْ فَقَدۡ مَضَتۡ سُنَّتُ ٱلۡأَوَّلِينَ٣٨﴾ [الأنفال: ۳۸]. «ای پیغمبر! به کافران بگو:اگر دست بردارند، اعمال گذشته شان بخشوده می‌شود و اگر هم (به کفر و ضلال خود) برگردند قانون الله تعالی درباره‌ی پیشینیان از مدنظر گذشته است».

پس از توبه، الله تعالی بالاتر از این را هم به آنان عطا می‌نماید و سیئات آنان را به حسنات تبدیل می‌کند.

آن گونه که الله تعالی فرموده: ﴿وَٱلَّذِينَ لَا يَدۡعُونَ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ وَلَا يَقۡتُلُونَ ٱلنَّفۡسَ ٱلَّتِي حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلۡحَقِّ وَلَا يَزۡنُونَۚ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ يَلۡقَ أَثَامٗا٦٨ يُضَٰعَفۡ لَهُ ٱلۡعَذَابُ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَيَخۡلُدۡ فِيهِۦ مُهَانًا٦٩ إِلَّا مَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ عَمَلٗا صَٰلِحٗا فَأُوْلَٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَّهُ سَيِّ‍َٔاتِهِمۡ حَسَنَٰتٖۗ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمٗا٧٠﴾ [الفرقان: ۶۸ – ۷۰]. «بندگان خوب پروردگار رحمان) کسانی هستند که با الله، معبود دیگری را صدا نمی‌زنند و پرستش نمی‌نمایند وانسانی را که الله تعالی خونش را حرام کرده است، به قتل نمی‌رسانند مگر به حق؛ و زنا نمی‌کنند، چرا که هر‌کس (یکی از) این کارهای زشت را انجام دهد کیفر آن را می‌بیند، عذاب او در قیامت دو چندان می‌گردد، خوار وذلیل، جاودانه در عذاب می‌ماند؛ مگر کسی که توبـه کند و ایمـان آورد و کار شایسته کـند پـس آنـانند که الله تعالی بدی هایشان را به حسنات تبدیل کند، و الله آمرزنده ومهربان است».

نصیحت ما برای کسانی که با ذبح بسوی اصحاب قبور تقرب می‌جویند این است که توبه نمایند وتمام عبادات را برای الله خالص نمایند، و با توبه‌ی خویش از جانب الله بشارت دریافت نمایند؛ زیرا الله تعالی از توبه‌ی بندگانش خوشحال می‌شود.

الشیخ ابن عثیمین- فتاوی العقیدة ص ۲۲۱-۲۲۰

[۱۹] حکم (گوشت) حیوانی که برای غیر الله ذبح می‌شود

س: در منطقه‌ی ما افرادی هستند که به زیارت قبور اولیاء می‌روند و برای آنان حیوانی را نذر و ذبح می‌کنند، سپس گوشت آن حیوان را بین همسایگان قبرستان و کسانی که در کنار گنبد هستند تقسیم می‌کنند، آیا خوردن چنین گوشتی حلال است؟ یا از موارد حرامی است که الله تعالی در قرآن فرموده است: ﴿حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحۡمُ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِ﴾ [المائدة: ۳]. «مردار، خون، گوشت خوک و حیوانی که به هنگام ذبح نام غیر الله برآن برده شود بر شما حرام شده است»؟

ج: اگر حقیقت ماجرا آن چیزی است که بیان شده، خوردن گوشت چنین حیواناتی جایز نیست، زیرا این حیوانات شامل «ما اهل لغیر الله به». آنچه که به نام غیر الله ذبح شود است. چنین کاری شرک اکبر است: زیرا الله تعالی فرموده است: ﴿قُلۡ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحۡيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ١٦٢﴾ [الأنعام: ۱۶۲]. «بگو: نماز من، زندگی و مرگ من از آن پروردگار جهانیان است».

پیامبر ج فرموده: «لَعَنَ اللَّـهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّـهِ» [۸۳]. (الله تعالی کسی را که برای غیر الله ذبح نماید لعنت کرده است).

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۱۳۴)

[۸۳] مسلم (۱۹۷۸).

[۲۰] حکم گوشت حیواناتی که به مناسبت جشن میلاد پیامبر ج ذبح شود

س۱: آیا خوردن گوشت حیواناتی که به مناسبت جشن میلاد پیامبر ج یا دیگران ذبح شود جایز است یا خیر؟

ج۱: آنچه که به مناسبت جشن میلاد پیامبر ج و یا یکی از بزرگان به عنوان تعظیم ذبح می‌شود، از موارد ذبح برای غیر الله است و شرک اکبر محسوب می‌شود بنابراین خوردنش جایر نیست، و پیامبر ج فرموده: «لَعَنَ اللَّـهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّـهِ» [۸۴]. «الله، کسی را که برای غیراو ذبح نماید لعنت کرده است».

س۲: کسی که با زبانش می‌گوید مسلمان هستم ولی در عمل با اهل بدعت و شرک همراه است، آیا مسلمان واقعی محسوب می‌شود؟ آیا خوردن ذبیحه‌اش حلال است؟

ج۲: کسی که کلمه‌ی توحید را بخواند، معنی و مفهومش را تصدیق نموده و به مقتضایش عمل نماید، مسلمان ومؤمن است. کسی که کلمه‌ی توحید را می‌خواند و از او گفتار‌ها و کردار‌های شرک آمیز سر می‌زند کافر است، هرچند که کلمه‌ی توحید را بخواند و نماز و روزه هم داشته باشد؛ مثلاً از مردگان کمک می‌طلبد یا به منظور بزرگداشت و تعظیم آنان حیوان ذبح می‌نماید. بنابراین خوردن ذبیحه‌ی چنین فردی حرام است.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۱۳۵).

[۸۴] مسلم (۱۹۷۸).

[۲۱] حکم شخصی که معتقد است پیامبر ج بشر نیست

س: شخصی که معتقد است توسل به اولیاء و مردگان و زندگان سبب تقرب به الله می‌شود آیا چنین فردی مشرک و اهل جهنم است؟ با توجه به اینکه این شخص در منطق‌های زندگی می‌کند که همه‌ی علما و اهالی آنجا دارای چنین اعتقادی هستند، حکم شرع در مورد چنین فردی چیست، حکم صدقه از او و احسان برای او بعد از مرگش چیست؟

ج: کسی که معتقد است که محمد ج بشر نیست؛ یعنی از بنی آدم نیست، یا معتقد است پیامبر ج علم غیب می‌داند، این عقیده کفر است و شخص را کافر و از اسلام خارج می‌سازد، همچنین شخصی که پیامبر ج را به فریاد می‌خواند و از او کمک می‌طلبد، برای پیامبر ج و دیگر اولیا، انبیا، صالحین، جن‌ها، ملائکه و بت‌‌ها نذر می‌کند و بر این عقیده بمیرد، کافر و از اسلام خارج است، زیرا این امور از جنس عمل مشرکین سابق مانند ابوجهل و دیگر مشرکین است، این شرک اکبر است، هرچند که بعضی از مردم این عمل را توسل می‌نامند، در حالی که این عین شرک اکبر است، البته نوعی دیگر از توسل وجود دارد که شرک اکبر نیست؛ ولی در ردیف بدعت و مقدمات شرک به حساب می‌آید، که عبارت است از توسل به جاه و مقام انبیا و صالحین یا توسل به حق انبیا و به ذات آنان و افراد صالح. ما موظفیم از هر دو نوع توسل دوری جوییم.

کسی که انبیا و اولیا را صدا زند و از آنان کمک و مدد بخواهد یا برای انبیاء، اولیا، صالحین، جن‌ها و ملائک نذر نماید و بر این اعتقاد بمیرد، از نظر شرعی غسل و کفن و نماز جنازه ندارد و نباید در قبرستان مسلمانان دفن شود، و برای او دعای مغفرت نکنند، صدقات و خیرات ندهند؛ به دلیل اینکه الله تعالی فرموده است: ﴿مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَن يَسۡتَغۡفِرُواْ لِلۡمُشۡرِكِينَ وَلَوۡ كَانُوٓاْ أُوْلِي قُرۡبَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمۡ أَنَّهُمۡ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ١١٣﴾ [التوبة: ۱۱۳]. «برای پیامبر ج و مؤمنان نسزد که برای مشرکان طلب آمرزش کنند هرچند که خویشاوند باشند بعد از آنکه برای آن‌ها روشن شده که آنان دوزخی اند».

توسل به اسماء و صفات الله تعالى و به توحید و ایمان جایز است، و از اسباب اجابت دعا می‌باشد. به دلیل این که الله تعالی فرموده: ﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَا﴾ [الأعراف: ۱۸۰]. «الله تعالى نام‌های خوب دارد و او را با آن بخوانید».

شخصی دعا می‌کرد و پیامبر ج دعای او را شنید که می‌گفت: «اللَّـهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللَّـهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْـأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ فَقَالَ لَقَدْ سَالْـتَ اللَّـهَ بِالِاسْمِ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ» [۸۵]. «بار الها، من از تو سؤال می‌کنم به اینکه تو معبود یگانه و یکتایی، جز تو معبودی بر حق وجود ندارد، بار الها! تو یکتایی و برطرف کننده‌ی نیازمندی‌‌ها هستی، آنکه نزاده است و زاده نشده است و کسی همتای او نمی‌باشد)، پیامبر ج با شنیدن این جملات فرمود: ایشان الله تعالى را با اسم اعظمش سؤال نمود، همان اسمی که چون با آن سؤال شود عطا می‌کند و چون او را صدا زنند اجابت می‌نماید».

توسل با اعمال صالح، مانند نیکی به پدر و مادر، ادای امانت و عفت و پاکدامنی از آنچه که الله حرام نموده است و امثال آن، از اقسام توسل مشروع هستند، آنگونه که در حدیث غار در صحیح بخاری و مسلم آمده است:

سه نفردر شبی بارانی به غاری پناه بردند، چون درون غار رفتند، در این هنگام سنگ بزرگی غلطید و درِ غار را برآنان مسدود کرد، و مانع بیرون آمدن آنان از غار شد، وقتی این وضع را دیدند، با هم گفتند تن‌‌ها راه نجات از این گرفتاری این است که بوسیله‌ی اعمال صالحی که انجام داده اید از الله تعالى بخواهید شما را کمک کند. لذا متوجه الله شدند و بعضی از کار‌های خوبی را که انجام داده بودند به عنوان وسیله‌ی نجات و ر‌هایی به درگاه الله تقدیم کردند.

یکی از آنان گفت: بار الها! من پدر ومادر پیر و از کار افتاده‌ی داشتم، که قبل از ایشان به هیچ یکی از بچه‌‌ها و افراد خانواه ام شیر نمی‌دادم، یک شب به دلیل تهیه‌ی علوفه دیر به خانه آمدم، سهمیه‌ی شیر پدر و مادرم را به نزدشان بردم، دیدم خواب رفته‌اند، آن‌‌ها را بیدار نکردم، و از طرفی دلم نمی‌خواست قبل از پدر و مادرم به بچه‌‌ها و افراد خانواده ام شیر بنوشانم، تا طلوع فجر این وضع ادامه داشت. پس از طلوع خورشید بیدار شدند و اول از همه سهمیه‌ی شیر خود را نوشیدند، بار الها! چنانچه می‌دانید که این کار را صرفاً برای رضای تو انجام داده ام ما را از درون این غار نجات بده، سنگی که دهانه‌ی غار را بسته بود تکانی خورد اما هنوز نمی‌توانستند خارج شوند.

نفر دوم عفت وپاکی خویش از زنا را، توسل برای نجات قرار داد، زمانی که عاشق دختر عمویش شده بود و از او می‌خواست تا به انجام عمل زنا تن دهد ولی دختر عمویش رضایت نمی‌داد، پس ازمدتی دختر عمویش نیاز مالی شدیدی پیدا کرد و برای کمک و مساعدت نزد وی رفت و او حاضر شد کمکش کند. مشروط به اینکه دختر عمویش اجازه دهدتا با او عمل زنا را انجام دهد آن دختر بنا به نیاز مالی شدیدی که داشت در برابر یکصدو بیست دینار رضایت داد. چون پسر جوان خواست با او عمل زنا را انجام دهد، آن دوشیزه به او گفت:‌ای بنده‌ی الله!، از الله بترس و بکارتم را به جز حلال و حق شرعی از بین مبر، همین که جوان این سخن را شنید خوف الله در قلبش افتاد فوراً صحنه را ترک کرد و از خوف الله یکصد و بسیت دینار را برای دختر عمویش واگذار کرد. (نفر دوم چنین دعا کرد) بار الها! چنانچه می‌دانی که من این کار را تن‌‌ها برای رضایت تو انجام داده ام، ما را از این مشکل نجات بده، سنگ تکانی خورد، ولی هنوز نمی‌توانستند بیرون روند.

نفر سوم گفت: بار الها، من کارگرانی را اجیر کرده بودم، مزد همه‌ی آنان را پرداخت کرده بودم جز یک نفر که مزدش را پیش خود نگهداشته بودم و با آن سرمایه گذاری کردم تا اینکه سرمایه‌اش به چندین شتر و گاو و گوسفند و برده رسید. در یکی از روز‌ها آن کارگر برای دریافت مزدش نزدم آمد به او گفتم: همه‌ی این شتر‌ها و گاو‌ها و گوسفند‌ها و غلامان (که می‌بینی) مزد تو است.

آن کارگر گفت: ‌ای بنده‌ی الله، از الله بترس و مرا مسخره نکن، به او گفتم: من تو را مسخره نمی‌کنم این‌‌ها همه از آن تو است، او همه را با خودش برد.

بارالها! چنانچه می‌دانی این کار را برای رضایت تو انجام داده ام، ما را از درون این غار نجات بده. سنگ از روی دهانه غار تکانی خورد و راه باز شد و آن سه نفر از درون غار بیرون رفتند [۸۶].

همه‌ی دلایل بیانگر این مطلب هستند که توسل با اعمال صالح امری جایز و پسندیده است و الله مشکلات را آسان می‌سازد، آنگونه که در حدیث فوق برای آن سه نفر اتفاق افتاد. ولی توسل به جاه و مقام یا به حق و ذات افراد ناجایز و بدعت است.

(شیخ ابن باز، مجموع فتاوی و مقالات متنوعة، ۵/۳۱۹).

[۸۵] ابوداود (۱۴۹۵) و اللفظ له و ترمذی (۳۴۷۵) و قال: " حسن غریب" و النسائی (۱۳۰۰) و ابن ماجه (۳۸۵۸) و آخرون. و صححه الألبانی فی " صحیح سنن أبی داود" (۱۳۲۶). [۸۶] بخاری (۳۴۶۵) و مسلم (۲۷۴۳) بمعناه.

[۲۲] صورت‌های مختلف غلو در مورد رسول الله ج

س: در حدیثی منتسب به پیامبر ج خواندم: کسی که اسمش محمد است او را نزنید و به او بد نگویید. لطفاً توضیح دهید این روایت صحیح است یا خیر؟

ج: این حدیث ساختگی است و دروغی بیش نیست که به نام پیامبر ج گفته شده است و در کتاب‌‌های حدیث هیچ اصل و سندی ندارد و از جمله دروغ ‌هایی است که دراین مورد ساخته شده‌اند، مثل این گفتار: کسی که نامش محمد باشد با پیامبر ج عهد و پیمانی دارد امید است پیامبر ج او را به بهشت ببرد. یا مانند این گفتار: کسی که نامش محمد باشد منزلش چنین و چنان خواهد بود. همه این گفته‌‌ها مبنای درستی ندارند، مهم اطاعت از پیامبر ج است نه نامگذاری به اسمش، چه بسیار کسانی هستند که محمد نام دارند در حالی که افرادی خبیث و بد کردارمی‌باشند، زیرا از دستورات رسول الله ج اطاعت ننموده‌اند، نامگذاری سبب پاکی انسان‌‌ها نمی‌باشد، بلکه تقوا و عمل صالح یگانه راه پاکی است، شخص کافر و یا فاسق تن‌‌ها به نامگذاری شدن به «احمد و محمد و ابو القاسم» اهل نجات نمی‌شود مگر اینکه خلق و خوی محمدی به خود گرفته و راه تقوا و خدا ترسی در پیش بگیرد و خویشتن را ملتزم به شریعتی نماید که پیامبر ج از جانب الله تعالی مأمور به تبلیغ آن بوده است.

جناب آقای بوصیری در قصیده‌ی (بردیه) گفته:

فإن لي ذِمَّةً منهُ بِتَسمِيَتي
محمداً وهو أوف الخلق بالذِّمَم

[چون نامم محمد است با پیامبر ج عهد و پیمانی دارم و بدانید که پیامبر ج در امر وفای به عهد و پیمان از همه با وفاتر است.]

به آقای بو صیری می‌گوییم که: شما سخت در اشتباه هستید، و بالاتر از اشتباه بوصیری، اشتباه کسی است که گفته است:

یا أكرم الخلق ما لی من ألوذ به
سِواك عند حلول الحادث العِمَمِ
إن لـم تكن فی معادی آخذا بیدی
فضلا وإلا فقل یا زلة القدم
فإن من جودك الدنیا وذرتـها
ومن علومك علمـا اللوح والقلم

ای گرامی ترین آفریدها! آنگاه که همه‌ی مصیبت‌‌ها سرازیر شوند جز تو به چه کسی پناه ببرم، چنانچه در قیامت از روی فضل و مهربانی مرا دستگیری ننمایی قدم هایم بلغزد، دنیا و آخرت از سخاوت تو هستند، آنچه در لوح محفوظ نگارش یافته از دانسته‌‌های تو است.

گوینده‌ی این اشعار بجای پناه بردن به الله به پیامبر ج پناه برده است و معتقد است که اگر در قیامت پیامبر ج او را دستگیری نکند هلاک می‌شود و فراموش کرده است که مالک ضرر و نفع فقط الله است. تن‌‌ها او است که فرمانبرداران و اولیا را از عذاب آخرت ر‌هایی می‌بخشد؛ این گوینده معتقد است که: مالک دنیا و آخرت پیامبر ج است که آن را سخاوت نموده، به نظر ایشان پیامبر ج عالم الغیب است و از علم لوح و قلم با خبر است. این نوع افکار از بدترین غلو و در ردیف کفر صریح هستند، کسی که با چنین افکار و اعتقاداتی بمیرد بر کفر و ضلالت مرده است، بر مسلمانان واجب است از غلو و افراط بپرهیزند و فریب گفته‌‌های صاحب قصیده بردیه را نخورند.

(شیخ ابن باز- مجموع فتاوی و مقالات متنوعة- ۶/۳۷۰، ۳۷۱).

[۲۳] حکم اعتقاد به حاضر بودن رسول الله در هر جا و هر مکان و این که پیامبر ج علم غیب می‌داند

س: آیا پیامبر ج همه جا حاضر است؟ آیا پیامبر ج علم غیب می‌داند؟

ج: با توجه به دلایل شرعی و اعتقادات دینی واضح است که رسول الله ج همه جا حاضر نیست، بلکه جسد ایشان در مدینه منوره داخل قبر مدفون است. اما روح رسول الله ج در بهشت «في الرفیق الأعلی»- همراه با سایر انبیا- قرار دارد به دلیل اینکه رسول الله ج در آخرین لحظات زندگی سه بار فرمودند: «اللَّـهُمَّ فِي الرَّفِيقِ الْـأَعْلَى» [۸۷] آنگاه از دنیا رحلت نمودند. به اجماع صحابه و علمای مسلمین در طول تاریخ، رسول الله ج در منزل عایشه در کنار مسجدش در شهر مدینه تا الآن مدفون هستند و روح آن بزرگوار و ارواح بقیه‌ی انبیا و مرسلین و مؤمنین در بهشت قرار دارند، بر حسب درجاتی که الله تعالى به آنان از روی ایمان و صبر بر مشکلات در مسیر دعوت بسوی حق اختصاص داده است.

علم غیب مخصوص الله تعالی است و جز او دیگران علم غیب نمی‌دانند پیامبر ج ودیگران از امور غیبی همان چیزی را می‌دانند که در قرآن وحدیث بیان شده است. به عنوان مثال، آنچه در مورد بهشت و جهنم، احوال قیامت، خروج دجال، طلوع خورشید از جهت مغرب، خروج دابة الارض، نزول عیسی ÷ در آخر الزمان و مواردی از این قبیل.

الله تعالی در سوره نمل می‌فرماید: ﴿قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُۚ وَمَا يَشۡعُرُونَ أَيَّانَ يُبۡعَثُونَ٦٥﴾ [النمل: ۶۵]. «بگو: اهل آسمان و زمینیان غیب نمی‌دانند بجز الله و نمی‌دانند که چه وقتی از قبرها برمی‌خیزند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ﴾ [الأنعام: ۵۰]. «ای پیغمبر! به این کافران) بگو: من نمی‌گویم گنجینه‌های خداوند در تصرف من است؛ ومن نمی‌گویم که من غیب می‌دانم».

وقول الله تعالی که می‌فرماید: ﴿قُل لَّآ أَمۡلِكُ لِنَفۡسِي نَفۡعٗا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَآءَ ٱللَّهُۚ وَلَوۡ كُنتُ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ لَٱسۡتَكۡثَرۡتُ مِنَ ٱلۡخَيۡرِ وَمَا مَسَّنِيَ ٱلسُّوٓءُۚ إِنۡ أَنَا۠ إِلَّا نَذِيرٞ وَبَشِيرٞ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ١٨٨﴾ [الأعراف: ۱۸۸]. «بگو: من برای خودم مالک سود و زیان نیستم مگر همان مقداری که الله تعالى بخواهد، اگر غیب می‌دانستم حتماً منافع زیادی برای خودم جمع می‌کردم و شر و بلا به من نمی‌رسید، من کسی جز بیم دهنده و مژده دهنده‌ی مؤمنان نیستم».

و بسیاری آیات دیگر که در این مورد نازل شده‌اند.

از خود رسول الله ج احادیث بسیاری ثابت شده است مبنی بر اینکه ایشان علم غیب نمی‌دانند؛ از جمله جواب رسول الله ج در سوال جبرئیل در مورد قیامت، که فرمودند: «مَا الْـمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ» . «سوال‌شونده (محمد) از سوال‌کننده (جبرئیل) در مورد قیامت چیز بیشتری نمی‌داند».

در این حدیث که پیامبر ج فرمودند: «فِي خَمْسٍ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا اللَّـهُ» [۸۸] (پنج چیز هستند که کسی جز الله آن‌‌ها را نمی‌داند). ثم تلا النبی ج: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥ عِلۡمُ ٱلسَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ ٱلۡغَيۡثَ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلۡأَرۡحَامِۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسٞ مَّاذَا تَكۡسِبُ غَدٗاۖ وَمَا تَدۡرِي نَفۡسُۢ بِأَيِّ أَرۡضٖ تَمُوتُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرُۢ٣٤﴾ [لقمان: ۳۴]. آنگاه پیامبر ج این آیه را تلاوت نمود: «آگاهی از فرا رسیدن قیامت ویژه‌ی الله تعالى است، و او است که باران را می‌باراند، و آگاه است از آنچه در رحم‌های (مادران) است، و هیچ‌کس نمی‌داند فردا چه چیزی کسب می‌کند و هیچ‌کس نمی‌داند که در کدام سر زمین می‌میرد قطعاً الله تعالى با خبر و آگاه است».

از مواردی که دلالت می‌کند که پیامبر ج علم غیب نمی‌داند جریان تهمت و افترایی است که منافقین به عایشه (ل) ج نسبت دادند، رسول الله ج از برائت همسرش عایشه از این تهمت مطلع نشد مگر از طریق وحی که آیاتش در سوره‌ی نور مذکور است.

از جمله، جریان گم شدن گردن بند عایشه (ل) در بعضی از غزوات که پیامبر ج محل آن را ندانستند، پیامبر ج افرادی را موظف کرد تا آن را پیدا کنند، چون شتر عایشه (ل) از جا برخاست دیدند که گردن بند زیر شتر افتاده است. این نمون‌های است از بسیاری از اتفاقاتی که بیانگر همین موضوع هستند.

بعضی از صوفیان معتقدند که رسول الله ج علم غیب می‌داند این عده از صوفیان همچنین بر این باورند که رسول الله ج هنگام برگزاری جشن مولود خوانی در جلسه‌ی آنان حاضر می‌شود! باید گفت که این، اعتقادی باطل، پوچ و بی‌اساس است که دلیل آن جهل آنان به کتاب و سنت و عقیده‌ی سلف صالح می‌باشد.

ازالله تعالی می‌خواهیم ما و همه‌ی مسلمین را از اعتقادات جاهلانه نجات دهد و همه‌ی ما را به صراط مستقیم رهنمون سازد؛ همانا الله شنوا و اجابت کننده‌ی دعا است.

(شیخ ابن باز- المجاهد۶۶ سال سوم شماره (۳۳ و۳۴)محرم و صفر۱۴۱۲ هجری).

[۸۷] بخاری (۴۴۳۷) مسلم (۸۷) (۲۴۴۴). [۸۸] بخاری (۵۰) مسلم (۹) من حدیث أبی هریرة س.

[۲۴] حکم اعتراض بر احکام شرعی که الله تعالی آن‌ها را نازل کرده است

س: عد‌های می‌گویند: بعضی از احکام شرع نیاز به تعدیل و تجدید نظر دارند، زیرا این احکام مناسب با زمان کنونی نیستند، این عده به مسایلی همچون سهم الارث مرد که دو برابر سهم الارث زن است و... اشاره می‌کنند. حکم شرع در مورد چنین سخنانی چیست؟

ج: احکامی که الله تعالی در قرآن و یا به وسیله‌ی پیامبر ج، آن را برای مردم بیان نموده است، مانند: آیات تقسیم ارث، نماز‌های پنجگانه، زکات، روزه و... که امت بر آن اجماع نموده است هیچ کسی حق اعتراض و تغییر آن‌‌ها را ندارد زیرا چنین مواردی از زمان پیامبر ج تا قیام قیامت به عنوان قوانین پایه و اصول شریعت اسلام برای امت مسلمان تصویب شده‌اند.

از جمله، موضوع میراث و دو برابر بودن سهم پسران در مقابل سهم دختران و دو برابر بودن سهم فرزندان پسر و هچنین دو برابر بودن سهم برادران شقیق و برادران پدری؛ زیرا الله تعالی این مسایل را در قرآن توضیح داده است و علمای جهان اسلام برصحت و قطعیت آن اجماع نموده‌اند. بنابر این باید با ایمانی راسخ و یقینی کامل و استوار این مسایل را پذیرفت و بر آن عمل نمود، هر کسی که فکر کند قوانین وضع شده‌ی بشری از قوانین الله تعالی بهتر می‌باشد، بدون شک کافر است؛ و اگر کسی اجازه دهد با قوانین الهی مخالفت شود او نیز کافر است؛ زیرا چنین فردی در واقع بر الله و رسول و اجماع امت معترض است.

اگر فرد مسلمانی مرتکب چنین اشتباهی شود بر ولی امر مسلمین لازم است او را وادار به توبه نماید، چنانچه توبه نکرد به عنوان کافر و مرتد کشته شود، به دلیل اینکه پیامبر ج فرموده است: «مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ» [۸۹]. «هر‌کس دینش را تغییر داد او را بکشید».

از الله تعالی می‌خواهیم ما را از فتنه‌‌ها و مخالفت با شرع محافظت کند.

شیخ ابن باز- مجموع فتاوی و مقالات متنوعة (۲/۴۱۵)

[۸۹] بخاری (۳۰۱۷) (۶۹۲۲).

[۲۵] حکم منکر آخرت

س: حکم شرع در مورد منکر آخرت و کسی که معتقد است زندگی پس از مرگ از خرافات قرون وسطی می‌باشد، چیست؟ و چگونه می‌توان منکرین آخرت را قانع نمود؟

ج: کسی که منکر زندگی آخرت باشد و فکر کند این از خرافات قرون وسطا می‌باشد، کافر است.

زیرا الله تعالی فرموده است: ﴿وَقَالُوٓاْ إِنۡ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا ٱلدُّنۡيَا وَمَا نَحۡنُ بِمَبۡعُوثِينَ٢٩ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذۡ وُقِفُواْ عَلَىٰ رَبِّهِمۡۚ قَالَ أَلَيۡسَ هَٰذَا بِٱلۡحَقِّۚ قَالُواْ بَلَىٰ وَرَبِّنَاۚ قَالَ فَذُوقُواْ ٱلۡعَذَابَ بِمَا كُنتُمۡ تَكۡفُرُونَ٣٠﴾ [الأنعام: ۲۹ – ۳۰]. «و کافران گفتند: جز همین زندگی دنیاییِ ما زندگی دیگری نخواهد بود و ما هرگز (بعد از مرگ) زنده نخواهیم شد، اگر آنان را ببینی آن هنگام که در پیشگاه پروردگارشان نگاه داشته شده‌اند (الله تعالی)به ایشان می‌گوید: آیا این حق نیست؟! می‌گویند: آری، به پروردگارمان سوگند (حق است آنگاه الله تعالی باز بدیشان) می‌گوید: پس به سبب کفری که می‌ورزیدید عذاب را بچشید».

الله تعالی در سوره مطففین می‌فرماید: ﴿وَيۡلٞ لِّلۡمُطَفِّفِينَ١ ٱلَّذِينَ إِذَا ٱكۡتَالُواْ عَلَى ٱلنَّاسِ يَسۡتَوۡفُونَ٢ وَإِذَا كَالُوهُمۡ أَو وَّزَنُوهُمۡ يُخۡسِرُونَ٣ أَلَا يَظُنُّ أُوْلَٰٓئِكَ أَنَّهُم مَّبۡعُوثُونَ٤ لِيَوۡمٍ عَظِيمٖ٥ يَوۡمَ يَقُومُ ٱلنَّاسُ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ٦ كَلَّآ إِنَّ كِتَٰبَ ٱلۡفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٖ٧ وَمَآ أَدۡرَىٰكَ مَا سِجِّينٞ٨ كِتَٰبٞ مَّرۡقُومٞ٩ وَيۡلٞ يَوۡمَئِذٖ لِّلۡمُكَذِّبِينَ١٠ ٱلَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوۡمِ ٱلدِّينِ١١ وَمَا يُكَذِّبُ بِهِۦٓ إِلَّا كُلُّ مُعۡتَدٍ أَثِيمٍ١٢ إِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِ ءَايَٰتُنَا قَالَ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ١٣ كَلَّاۖ بَلۡۜ رَانَ عَلَىٰ قُلُوبِهِم مَّا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ١٤ كَلَّآ إِنَّهُمۡ عَن رَّبِّهِمۡ يَوۡمَئِذٖ لَّمَحۡجُوبُونَ١٥ ثُمَّ إِنَّهُمۡ لَصَالُواْ ٱلۡجَحِيمِ١٦ ثُمَّ يُقَالُ هَٰذَا ٱلَّذِي كُنتُم بِهِۦ تُكَذِّبُونَ١٧﴾ [المطففین: ۱ – ۱۷]. «درآن روز وای به حال دروغ نامندگان (قیامت و سزا وجزای آخرت). آن کسانی که روز سزا و جزا (قیامت) را دروغ می‌نامند. روز سزا و جزا را دروغ نمی‌نامند، مگر آن کسانی که در بدکاری از حد بگذرند وبسیار بزهکار باشند. آن کسانی چون آیات بر آنان خوانده می‌شود، می‌گویند: افسانه‌های پیشینیان است. هرگز! هرگز! اصلاً کردار و تلاش (زشت) ایشان دلهایشان را زنگ زده کرده است. هرگز! هرگز! قطعاً ایشان در آن روز از پروردگارشان محجوب و محروم هستند. سپس آنان داخل آتش دوزخ می‌گردند و بدان می‌سوزند. آنگاه بدیشان گفته می‌شود: این همان چیزی است که آن را دروغ می‌نامیدید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿بَلۡ كَذَّبُواْ بِٱلسَّاعَةِۖ وَأَعۡتَدۡنَا لِمَن كَذَّبَ بِٱلسَّاعَةِ سَعِيرًا١١﴾ [الفرقان: ۱۱]. «این کافران قیامت را تکذیب کردند و ما برای کسی که قیامت را دروغ بداند آتش شعله ور و سوزانی را آماده کرده‌ایم».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِ‍َٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَلِقَآئِهِۦٓ أُوْلَٰٓئِكَ يَئِسُواْ مِن رَّحۡمَتِي وَأُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ٢٣﴾ [العنکبوت: ۲۳]. «کسانی که آیات الله تعالی و ملاقات او را باور ندارند ایشان از رحمت من مأیوس می‌باشند و آنان عذاب دردناکی دارند».

با روش‌های زیر می‌توان منکرین آخرت را قانع نمود:

اول: موضوع قیامت و زندگی پس از مرگ از همه پیامبران در کتاب‌‌های آسمانی و ادیان الهی به صورت متواتر نقل شده است و امت هایشان آن را پذیرفته‌اند، شما چگونه منکر قیامت هستید؟! در حالی که چنین موضوعی این همه طرفدار دارد، از طرفی شما نظریات یک فیلسوف یا متفکر و‌اندیشمندی را که طرفدارانش به مراتب کمتر از طرفداران موضوع قیامت هستند به راحتی می‌پذیرید هرچند که ناقلان نظریات متفکرین و فلاسفه به مراتب کمتر هستند، و موضوعات مطرح شده از طرف آنان با واقعیت‌‌ها کمتر امکان عملی دارد؟!.

دوم: موضوع قیامت از مواردی است که عقل از چند طریق به امکان آن گواهی می‌دهد:

۱- هر کسی قبول دارد که ابتدا وجودی نداشته و بعداً آفریده شده است یعنی وجودش حادث است که ابتدا عدم بوده سپس بوجود آمده است، همان خالقی که ابتدا او را آفریده است، آفرینش دوباره برای او آسان تر است؛ چنانکه الله تعالی فرموده: ﴿وَهُوَ ٱلَّذِي يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَهُوَ أَهۡوَنُ عَلَيۡهِ﴾ [الروم: ۲۷]. «اوست که آفرینش را آغاز کرده است و سپس آن را باز می‌گرداند و این کار برای او آسان تر است».

الله تعالی فرموده: ﴿يَوۡمَ نَطۡوِي ٱلسَّمَآءَ كَطَيِّ ٱلسِّجِلِّ لِلۡكُتُبِۚ كَمَا بَدَأۡنَآ أَوَّلَ خَلۡقٖ نُّعِيدُهُۥۚ وَعۡدًا عَلَيۡنَآۚ إِنَّا كُنَّا فَٰعِلِينَ١٠٤﴾ [الأنبياء: ۱۰۴]. «روزی که آسمان را در هم می‌پیچیم به همان صورت که طومار نامه‌ها در هم پیچیده می‌شود همانگونه که- نخستین بار- خلقت را آغاز کردیم آفرینش را دوباره باز گشت می‌دهیم و ما قطعاً آن را به انجام می‌رسانیم».

۲- هیچ فردی منکر عظمت آفرینش آسمآن‌‌ها و زمین نیست زیرا آفرینش آن‌‌ها آنقدر عظیم و بدیع و شگفت انگیز است که همه را متحیر می‌سازد، بدیهی است که آن که ابتدا چنین دستگاه عظیمی را آفریده است آفرینش دوباره‌ی انسان برای او آسانتر خواهد بود.

الله تعالی فرموده است: ﴿لَخَلۡقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَكۡبَرُ مِنۡ خَلۡقِ ٱلنَّاسِ﴾ [المؤمن: ۵۷]. «البته آفرینش آسمآن‌ها و زمین‌ها بزرگ تر از آفرینش انسان‌هاست».

باز الله تعالی می‌فرماید: ﴿أَوَ لَمۡ يَرَوۡاْ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ وَلَمۡ يَعۡيَ بِخَلۡقِهِنَّ بِقَٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يُحۡـِۧيَ ٱلۡمَوۡتَىٰۚ بَلَىٰٓۚ إِنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ٣٣﴾ [الأحقاف: ۳۳].

«آیا ندیده‌اند که الله تعالی همان ذاتی که آسمآن‌ها وزمین را آفریده است و از خلقت آن‌ها درمانده نشده است قادر است که مردگان را زنده کند؟! آری او بر هر چیزی قادر است».

الله تعالی فرموده: ﴿أَوَ لَيۡسَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ بِقَٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يَخۡلُقَ مِثۡلَهُمۚ بَلَىٰ وَهُوَ ٱلۡخَلَّٰقُ ٱلۡعَلِيمُ٨١ إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ٨٢﴾ [یس: ۸۱ – ۸۲]. «آیا کسی که آسمآن‌ها و زمین را آفریده است قدرت ندارد (انسان‌های خاکستر شده را دوباره) به شکل خودشان بیافریند؟ آری! (می‌تواند) چراکه او آفریدگار بس آگاه و دانا است. هرگاه الله چیزی را بخواهد که بشود. کار او تن‌ها این است که خطاب بدان بگوید: بشو! و آن هم می‌شود».

۳- هرآدم بینایی می‌بیند که زمین خشک است و بر اثر بارش باران گیاهان خشکیده زنده می‌شوند، همان ذاتی که قدرت زنده کردن زمین مرده را دارد پس توانایی زنده کردن انسان‌‌های مرده و برانگیخته کردن آن‌‌ها را دارد.

الله تعالی فرموده است: ﴿وَمِنۡ ءَايَٰتِهِۦٓ أَنَّكَ تَرَى ٱلۡأَرۡضَ خَٰشِعَةٗ فَإِذَآ أَنزَلۡنَا عَلَيۡهَا ٱلۡمَآءَ ٱهۡتَزَّتۡ وَرَبَتۡۚ إِنَّ ٱلَّذِيٓ أَحۡيَاهَا لَمُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰٓۚ إِنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ٣٩﴾ [فصلت: ۳۹]. «از نشانه‌های (قدرت)الله تعالى این است که تو زمین را خشک و برهوت می‌بینی؛ هنگامی که آب برآن فرو می‌فرستیم به جنبش در می‌آید و رشد می‌کند. آن کس که این زمین خشک را زنده می‌کند، هم مردگان را نیز (در قیامت)زنده می‌گرداند چرا که او بر هر چیزی توانا است».

سوم: مسئله‌ی زنده شدن مرده پس از مرگ در عالم حس عملاً اتفاق افتاده است.

الله تعالى از پنج مورد در سوره‌ی بقره خبر داده است. از جمله آیه‌ی ﴿أَوۡ كَٱلَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرۡيَةٖ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحۡيِۦ هَٰذِهِ ٱللَّهُ بَعۡدَ مَوۡتِهَاۖ فَأَمَاتَهُ ٱللَّهُ مِاْئَةَ عَامٖ ثُمَّ بَعَثَهُۥۖ قَالَ كَمۡ لَبِثۡتَۖ قَالَ لَبِثۡتُ يَوۡمًا أَوۡ بَعۡضَ يَوۡمٖۖ قَالَ بَل لَّبِثۡتَ مِاْئَةَ عَامٖ فَٱنظُرۡ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمۡ يَتَسَنَّهۡۖ وَٱنظُرۡ إِلَىٰ حِمَارِكَ وَلِنَجۡعَلَكَ ءَايَةٗ لِّلنَّاسِۖ وَٱنظُرۡ إِلَى ٱلۡعِظَامِ كَيۡفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكۡسُوهَا لَحۡمٗاۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥ قَالَ أَعۡلَمُ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ٢٥٩﴾ [البقرة: ۲۵۹]. «یا به مانندآن کس (عُزَیر) که به دهکده ای گذر کرد که خراب و ویران شده بود، گفت: چگونه الله تعالى این (اجساد فرسوده وازهم پاشیده‌ی مردمان اینجا) را پس از مرگ آنان زنده می‌کند؟ پس الله تعالى او را صد سال میراند وسپس زنده اش گرداند و (به او) گفت: چه مدت درنگ کرده‌ای؟ گفت: نمی‌دانم شاید روزی یا قسمتی از روز؛ فرمود: (نه) بلکه صد سال درنگ کرده‌ای.به خوردنی و نوشیدنی خود نگاه کن (و ببین با گذشت این زمان طولانی به اراده‌ی الله) تغییر نیافته است و بنگربه الاغ خود (که چگونه از هم متلاشی شده است. ما چنین کردیم) تا تو را نشانه‌ی (گویایی از رستاخیز) برای مردمان قرار دهیم. (اکنون) به استخوآن‌ها بنگر که چگونه آن‌ها را بر می‌داریم و به هم پیوند می‌دهیم و سپس بر آن‌ها گوشت می‌پوشانیم هنگامی که (این حقایق) برایش آشکار شد، گفت: می‌دانم که الله بر هر چیزی توانا است».

چهارم: عقل و خرد ایجاب می‌کند تا انسان‌‌ها دوباره زنده شوند و حسابرسی و احقاق حقوق صورت گیرد، در غیر این صورت آفرینش انسان‌‌ها امری بیهوده و عبث تلقی می‌شود که فاقد ارزش و مزیت خواهد بود، در این صورت تفاوتی بین زندگی انسان‌‌ها و حیوانات نخواهد بود.

الله تعالی فرموده است: ﴿أَفَحَسِبۡتُمۡ أَنَّمَا خَلَقۡنَٰكُمۡ عَبَثٗا وَأَنَّكُمۡ إِلَيۡنَا لَا تُرۡجَعُونَ١١٥ فَتَعَٰلَى ٱللَّهُ ٱلۡمَلِكُ ٱلۡحَقُّۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡكَرِيمِ١١٦﴾ [المؤمنون: ۱۱۵ - ۱۱۶]. «آیا گمان برده اید که شما را بیهوده آفریده ایم و به‌سوی ما بر گردانده نمی‌شوید. والا و برتر است الله تعالى که فرمانروای راستین است وهیچ معبود بر حقی جز او نیست و صاحب عرش و گرامی است».

الله تعالی فرمود: ﴿إِنَّ ٱلسَّاعَةَ ءَاتِيَةٌ أَكَادُ أُخۡفِيهَا لِتُجۡزَىٰ كُلُّ نَفۡسِۢ بِمَا تَسۡعَىٰ١٥﴾ [طه: ۱۵]. «قیامت به طور قطع خواهد آمد. می‌خواهم (موعد) آن را (از بندگان) خود پنهان کنم و سرانجام، هرکسی در برابر تلاش وکوشش خود جزا داده می‌شود».

الله تعالی فرمود: ﴿وَأَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ لَا يَبۡعَثُ ٱللَّهُ مَن يَمُوتُۚ بَلَىٰ وَعۡدًا عَلَيۡهِ حَقّٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ٣٨ لِيُبَيِّنَ لَهُمُ ٱلَّذِي يَخۡتَلِفُونَ فِيهِ وَلِيَعۡلَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَنَّهُمۡ كَانُواْ كَٰذِبِينَ٣٩ إِنَّمَا قَوۡلُنَا لِشَيۡءٍ إِذَآ أَرَدۡنَٰهُ أَن نَّقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ٤٠﴾ [النحل: ۳۸ – ۴۰]. «و (کافران) با تأکید به الله تعالى سوگند یاد می‌کنند که الله تعالى هرگز کسی را که می‌میرد زنده نمی‌گرداند خیر (چنین نیست که می‌گویند) بلکه الله تعالى همه مردگان را زنده می‌گرداند. واین وعده‌ی قطعی الله تعالى است. تا اینکه برای ایشان روشن گرداند چیزی را که درباره آن اختلاف می‌ورزند واین که کافران بدا نند که ایشان دروغگویند. ما هرگاه چیزی را بخواهیم پدید آوریم کافیست به آن بگوییم باش! پس فوراً می‌شود».

الله تعالی فرموده است: ﴿زَعَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَن لَّن يُبۡعَثُواْۚ قُلۡ بَلَىٰ وَرَبِّي لَتُبۡعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلۡتُمۡۚ وَذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٞ٧﴾ [التغابن: ۷]. «کافران می‌پندارند که هرگز زنده و برانگیخته نخواهند گردید بگو: به پروردگارم سوگند! زنده و برانگیخته خواهید شد و سپس از آن چیزهایی که می‌کرده‌اید باخبرتان خواهندکرد و این کار برای الله ساده و آسان است».

با وجود این همه دلایل چنانچه منکرین قیامت و زندگی پس از مرگ بر عقیده و نظر خود اصرار ورزیدند، معلوم است که قصد پذیرش دلیل را ندارند بلکه در عناد ومکابره و انکار حقایق بسر می‌برند، و به زودی خواهند دانست که بازگشت شان به کجا و سرنوشت شان چگونه است!.

(شیخ ابن عثیمین- مجموع فتاوی و رسائل، ۲/۲۲ -۲۵)

[۲۶] حکم کسی که فکر می‌کند علت عقب‌ماندگی مسلمانان تمسک به دین است

س: بعضی از افراد ضعیف الایمان مدعی هستند علت عقب‌ماندگی مسلمانان تمسک به دین است. با این استدلال که چون غربی‌‌ها خود را از تمام ادیان ر‌ها ساختند و در آزادی کامل از قید و بند‌های دین بسر بردند پیشرفت کردند، ما مسلمانان چون پایبند دین شدیم از نظر تمدن وپیشرفت و صنعت عقب ماندیم و تابع غربی‌‌ها شدیم، چگونه به این شبهات می‌توان پاسخ داد؟

و از طرفی می‌گویند: چون در مناطق غرب همواره باران می‌بارد و سرزمین‌‌های آنجا حاصلخیز و سرسبز است و انواع میوه‌‌ها و سبزیجات وجود دارد، این دلیل دیگری است بر صحت عملکرد وحقانیت آن‌ها.

ج: در جواب می‌گوییم مطرح کننده‌ی چنین نظریه و سؤالی یا ضعیف الایمان و یا اصلاً فاقد ایمان است و از تاریخ هم بی‌خبر است و از اسباب دریافت کمک و نصرت از الله تعالى بی‌اطلاع است؛ (این بیچاره) نمی‌داند که عامل اصلی موفقیت، پیروزی، عزت وسر بلندی مسلمانان صدر اسلام پیروی از دستورات الله تعالى و رسول الله ج و عمل به شریعت بوده است.

برخی بر این عقیده‌اند که علت پیشرفت غربی‌‌ها در زمینه‌ی علوم و فنون توجه آنان به علم ودانش مسلمانان صدر اسلام بوده است؛ متأسفانه چون مسلمانان از عمل به دین باز ماندند، و در مسایل اعتقادی، عملی وقولی از اصل دین فاصله گرفتند، در نتیجه بجای پیشرفت، سیر قهقرایی و عقب‌ماندگی نصیب آنان شد و از پیشرفت باز ماندند.

ما یقین داریم و الله را گواه می‌گیریم، اگر در دین به روش اسلاف و نیاکان خود برگردیم دوباره عزت، کرامت و پیروزی نصیب ما خواهد شد، از همین رو زمانی که ابوسفیان س با هِرَقل«پادشاه روم» (که روم در آن زمان یکی از دولت‌‌های بزرگ بود) در مورد پیامبر ج و اصحابش گفتگو می‌کرد، پادشاه روم خطاب به ابوسفیان س گفت: اگر آنچه را که گفتی، حقیقت داشته باشد، روزی فرا رسد که همین فرد جای پای مرا تصرف کند، چون ابوسفیان و همراهانش از مجلس«هِرَقل»پادشاه روم خارج شدند، ابوسفیان س خطاب به دوستانش گفت: دین ابن ابی کبشه (محمد)چنان پیشرفت کرده که پادشاه زرد پوستان (روم)نیز از آن به وحشت افتاده است» [۹۰].

فناوری و صنعتی که غرب به آن دست پیدا کرده است، دین اسلام مانع رسیدن به آن نیست؛ اما متأسفانه ما مسلمانان دین و دنیا را از دست داده ایم وگرنه (دستورات) دین اسلام تعارضی با پیشرفت امور مادی و دنیوی ندارد، بلکه اگر ما خوب بیندیشیم متوجه می‌شویم که اسلام بدان ترغیب نموده است.

الله تعالى در قرآن می‌فرماید: ﴿وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن قُوَّةٖ وَمِن رِّبَاطِ ٱلۡخَيۡلِ تُرۡهِبُونَ بِهِۦ عَدُوَّ ٱللَّهِ وَعَدُوَّكُمۡ﴾ [الأنفال: ۶۰]. «برای (مقابله با) آنان تا آنجا که می‌توانید نیروی (مادی ومعنوی ازجمله) اسب‌های ورزیده آماده سازید تا بوسیله‌ی آن دشمن الله تعالى ودشمن خویش را بترسانید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ ذَلُولٗا فَٱمۡشُواْ فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُواْ مِن رِّزۡقِهِۦۖ وَإِلَيۡهِ ٱلنُّشُورُ١٥﴾ [الملک: ۱۵]. «الله تعالى همان کسی است که زمین را برای شما رام کرده است، در اطراف و جوانب آن راه بروید و از رزق الله تعالى بخورید و به‌سوی او حشر می‌شوید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا﴾ [البقرة: ۲۹]. «او همان کسی است که همه آنچه را که در زمین است برای شما آفریده است».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَفِي ٱلۡأَرۡضِ قِطَعٞ مُّتَجَٰوِرَٰتٞ﴾ [الرعد: ۴]. «در روی زمین قطعه زمین هایی در کنار هم قرار دارد (که هر یکی شایسته‌ی یک محصولی است».

بسیاری از آیات قرآن به صراحت اعلام می‌دارد که انسان‌‌ها در امور مادی و دنیوی تلاش و فعالیت کنند و نفع ببرند. اما متوجه باشند که پیشرفت در امور مادی مسئل‌های است که بستگی به خودشان دارد و سود و زیانش به پای خود آنان است نه به حساب دین. ملت‌‌های کفرپیشه از اساس کافر هستند و دیانتی که مدعی آن هستند مساوی با الحاد و بی‌دینی است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ﴾ [آل عمران: ۸۵]. «هرکس دینی غیر از دین اسلام را جستجو کند آن دین هرگز از او پذیرفته نمی‌شود».

اهل کتاب (یهود و نصاری) هرچند که نسبت به بقیه ادیان و مکاتب عقیدتی از امتیازاتی برخوردار هستند اما به نسبت آخرت، آنان ودیگران یکسان هستند. بنابراین رسول الله ج قسم یاد فرمودند: هر فردی از این امت چه یهودی وچه نصرانی که خبر رسالت محمد ج به او برسد و ایمان نیاورد وارد آتش جهنم می‌شود [۹۱].

بجز پیروان دین اسلام پیروان بقیه‌ی ادیان اعم از یهود و نصاری و دیگران همه کافر هستند!.

اما در مورد این مسئله که مناطق سرزمین‌‌های کفار دائماً پرباران وحاصلخیز هستند باید گفت که این امتحان و آزمایش الهی است و آنان را از نعمت‌‌ها و خوبی‌‌ها در همین دنیا بهره مند ساخته است.

روزی عمر (س) پیامبر ج را دید که بر حصیری خوابیده است و اثر حصیر بر پهلوی پیامبر ج نقش بسته بود، عمر با دیدن این وضعیت به گریه افتاد و خطاب به پیامبر ج گفت: فارس و روم در ناز و نعمت بسر می‌برند، درحالی که شما‌ای رسول خدا این گونه زندگی می‌کنید؟! پیامبر ج در جواب فرمود: «أَوَ فِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْـخَطَّابِ، أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْـحَيَاةِ الدُّنْيَا». «ای پسر خطاب، آیا تو در شک و تردید هستی؟. این‌‌ها ملتی هستند که (الله تعالى) خوبی‌‌ها را در دنیا نصیبشان کرده است» [۹۲].

این ملت‌‌های بی‌خبر از دین، سرانجام، گرفتار خشکسالی، مصیبت، زلزله و تند باد‌هایی می‌شوند که بر همگان معلوم است. همواره این نوع خبر‌ها در روزنامه‌‌ها و اخبار رادیو و تلویزیون پخش می‌شود. اما این سؤال کننده، از دیدن حقیقت کور است و الله تعالى بصیرت را از او گرفته است، واقعیت‌‌ها را نمی‌بیند. من به او سفارش می‌کنم قبل از مرگ توبه نموده و این تصورات را از خود دور کند و بداند که عزت و کرامت و سروری برای ما مسلمانان زمانی حاصل می‌شود که کاملاً به تعالیم دین اسلام برگردیم و در گفتار و کردار مسلمان واقعی باشیم و یقین داشته باشیم که کفار بر باطل و از حق دور هستند و سر انجام جایگاهشان جهنم خواهد بود زیرا الله تعالى و رسول به ما چنین خبر داده‌اند. اگر امروز ما می‌بینیم کفار در رفاه و آسایش و ناز نعمت به سر می‌برند یقین بدانیم که الله تعالی می‌خواهد آنان را مورد آزمایش قرار دهد و نعمت‌‌ها وخوبی‌‌ها را در همین دنیا به آنان ارزانی می‌دارد. و چون از دنیا رفتند و هلاک گشتند و سرازیر جهنم شدند، جز حسرت وپشیمانی و درد و رنج نصیبشان نخواهد شد، بالاخره باید پذیرفت خوشی کفار از حکمت‌‌های الهی است.

کفار ملتی هستند که از عذاب‌های الهی همچون زلزله، تند باد‌ها وعذاب‌های آسمانی و زمینی عبرت نمی‌گیرند و تسلیم فرمآن‌‌های الهی نمی‌شوند؛ ما هم از الله تعالی می‌خواهیم این سؤال کننده را از نعمت هدایت و فهم حق و همه ما را نیز از فهم و بصیرت دینی برخوردارسازد.

(شیخ ابن عثیمین، الفاظ و مفاهیم فی میزان الشریعة ص: (۴-۹).

[۹۰] بخاری (۷،۲۹۴۱) مسلم (۱۷۷۳). [۹۱] مسلم (۱۵۳) من حدیث ابی هریرة. [۹۲] بخاری (۲۴۶۸،۵۱۹۱).

[۲۷] حکم کسی که از اسلام در جهت اغراض و اهداف شخصی استفاده نماید

س: نظر علمای بزرگوار درمورد کسانی که از اسلام در جهت اغراض شخصی استفاده می‌کنند چیست؟

ج: همه می‌دانند که اسلام دین حق است به دلیل اینکه الله تعالى به پیامبرش فرمود: ﴿إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا﴾ [البقرة: ۱۱۹]. «ما تو را به حق به عنوان مژده دهنده و ترساننده فرستاده ایم».

جایگاه دین اسلام بالاتر از این است که کسی بخواهد از طریق دین به منافع شخصی و امور مادی برسد. ما معتقدیم هر انسانی که ادعا دارد از حامیان و نصرت کنندگان دین اسلام است می‌بایستی گفتارش را با کردارش مطابقت داد تا صداقتش مشخص شود؛ به دلیل اینکه منافقین همواره تا جایی تظاهر به اسلام می‌نمودند که دیگران ایمان آن‌‌ها را باور می‌کردند.

الله تعالى فرموده است: ﴿إِذَا جَآءَكَ ٱلۡمُنَٰفِقُونَ قَالُواْ نَشۡهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُۥ وَٱللَّهُ يَشۡهَدُ إِنَّ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ لَكَٰذِبُونَ١ ٱتَّخَذُوٓاْ أَيۡمَٰنَهُمۡ جُنَّةٗ فَصَدُّواْ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِۚ إِنَّهُمۡ سَآءَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ٢﴾ [المنافقون: ۱ - ۲]. «هنگامی که منافقان نزد تو می‌آیند، سوگند می‌خورند و می‌گویند: ما گواهی می‌دهیم که تو حتماً رسول الله هستی، الله می‌داند که تو فرستاده‌ی الله می‌باشی. ولی، الله تعالى گواهی می‌دهد که منافقان در گفته‌ی خود دروغگو هستند* آنان سوگندهای خود را سِپری می‌گردانند و (خود را و مردمان را) از راه الله باز می‌دارند ایشان چه کار بدی می‌کنند».

الله تعالی در ادامه آیات می‌فرماید: ﴿وَإِذَا رَأَيۡتَهُمۡ تُعۡجِبُكَ أَجۡسَامُهُمۡۖ وَإِن يَقُولُواْ تَسۡمَعۡ لِقَوۡلِهِمۡۖ كَأَنَّهُمۡ خُشُبٞ مُّسَنَّدَةٞۖ يَحۡسَبُونَ كُلَّ صَيۡحَةٍ عَلَيۡهِمۡۚ هُمُ ٱلۡعَدُوُّ فَٱحۡذَرۡهُمۡۚ قَٰتَلَهُمُ ٱللَّهُۖ أَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ٤﴾ [المنافقون: ۴]. «هنگامی که ایشان را می‌بینی جسم و قیافه‌ی آنان تو را در شگفتی فرو می‌برد، و اگر سخن بگویند به سخنانشان گوش فرا می‌دهی، آنان انگار چوب‌های خشکی هستند که (بر دیوار) تکیه داده شده باشند هر فریادی از هر جا بلند شود بر ضد خویش می‌پندارند آن‌ها دشمنان واقعی تو هستند از آنان بر حذر باش! الله تعالى آن‌ها را بکشد چگونه از حق منحرف می‌شوند».

منافقین خیلی چرب زبان و سخنور بودند، هر کسی به سخنانشان گوش فرا می‌داد فکر می‌کرد راست می‌گویند.

در هر حال انسان اجازه ندارد دین را در خدمت دنیا و رسیدن به منافع مادی آن قرار دهد، بلکه موظف است به دین تمسک جسته تا از ثمرات آن بهره مند گردد و در سآیه‌ی دینداری قبل از رسیدن به ثواب آخرت به عزت و قدرت در زمین نایل آید.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمۡ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَيَسۡتَخۡلِفَنَّهُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ كَمَا ٱسۡتَخۡلَفَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمۡ دِينَهُمُ ٱلَّذِي ٱرۡتَضَىٰ لَهُمۡ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّنۢ بَعۡدِ خَوۡفِهِمۡ أَمۡنٗاۚ يَعۡبُدُونَنِي لَا يُشۡرِكُونَ بِي شَيۡ‍ٔٗاۚ وَمَن كَفَرَ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ٥٥﴾ [النور: ۵۵]. «الله تعالی به کسانی از شما که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند وعده داده است که حتماً آنان را در زمین خلیفه می‌گرداند (به جای کافران) همان گونه که جانشین ساخت کسانی را که پیش از آنان بودند (از قوم بنی اسرائیل) و دین و آیینی را که برای آن‌ها پسندیده است پا برجا و ریشه دار خواهد ساخت و خوف و ترس آن‌ها را به امنیت و آرامش مبدل می‌کند، آنچنان که تن‌ها مرا می‌پرستند و چیزی را برای من شریک نخواهند ساخت».

الله تعالی فرموده است: ﴿مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗۖ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ٩٧﴾ [النحل: ۹۷]. «هر‌کس چه زن، چه مرد کار شایسته انجام دهد و مؤمن باشد به او (در این زندگی دنیا) زندگی پاکیزه و خوشایندی می‌بخشیم و (در آن دنیا) پاداش آنان را بر طبق بهترین کارهایشان خواهیم داد».

(شیخ ابن عثیمین، مجلة الدعوة شماره (۱۲۸۸)تاریخ۱۱/۱۰/۱۴۱۱ هجری)

[۲۸]حکم کسی که کافر را تکفیر نکند

س: کسی که کافر را تکفیر نکند حکمش چیست؟

ج: کسی که کفرش به اثبات رسیده است لازم است او را تکفیر نمود، چنانچه شخصی از کفرش توبه نکرد، ولیّ امر مسلمین حکم ارتداد را بر او اجرا کند وکسی که در تکفیر افرادی که کفرشان به اثبات رسیده است تردید کند، خودش کافر می‌شود؛ مگر این که شبه‌های باشد که مانع صدور حکم باشد، البته لازم است نوع شبهه بیان شود.

(فتاوای انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا) (۲/۹۳)

[۲۹] تکفیر افراد بصورت معین و غیر معین

س: آیا علما می‌توانند فرد مشخصی را تکفیر کنند؟

ج: تکفیر بصورت غیر معین جایز است، مثلاً کسی در اموری که فقط در محدوده‌ی قدرت الله است، از دیگران کمک بخواهد کافراست؛ کسی که از انبیاء و اولیاء شفای مرض خود و فرزندش را بخواهد کافر است.

تکفیر بصورت مشخص: مثلاً کسی که یکی از ضروریات دین مانند: نماز یا روزه‌یا زکات را انکار کند، کافر می‌شود، البته این زمانی است که حکم شرعی و وجوبش به آن فرد رسیده باشد. منکر ضروریات دین را باید نصیحت کرد، اگر نصیحت را پذیرفت و توبه نمود حکم تکفیر از او برداشته می‌شود اما در صورتی که توبه ننمود و همچنان بر عمل و اعتقادش اصرار می‌ورزید بر ولی امر مسلمین واجب است او را به عنوان مرتد و کافر بکشد. (چنانچه عنوان شود تکفیر به صورت معین جایز نیست در جواب می‌گوییم) اگر تکفیر معین با وجود شرایط و موجباتش جایز نمی‌بود، اقامه‌ی حد شرعی برهیچ فرد مرتدی جاری نمی‌شد.

(انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا)۲/۹۲).

[۳۰] حکم کشتن مأموران امنیتی و انتظامی

س: بین جوانان فتوا‌هایی منسوب به افرادی مبنی بر جواز کشتن نیرو‌های امنیتی بویژه اطلاعات، منتشر و پخش می‌شود با این استدلال که این نیرو‌ها در حکم افراد مرتد هستند لطفاً حکم شرعی را در این مورد و پیامد‌های آن را بیان نمایید؟

ج: این همان تفکر فرقه‌ی خوارج است؛ خوارج، علی س و بزرگان صحابه بعد از ابو بکر و عمر و عثمان را به قتل رساندند؛ آیا کسانی که علی را به قتل رساندند، نیرو‌های امنیتی را نمی‌کشند؟! این تفکر همان فکر خوارج است کسی که این فتوا را صادر می‌کند او هم از خوارج است نیرو‌های امنیتی و اطلاعاتی از مسلمانان هستند، و به منظور تامین امنیت شهروندان فعالیت می‌کنند.

الشیخ الفوزان- الإجابات المهمة ۱/۹۵، ۹۴

[۳۱] اعلامیه‌ی «هیأت علمای عالی رتبه» پیرامون خطر تکفیر و عملیات انفجاری و انتحاری و پیامدهای ناگوار آن تا مرز ریختن خون انسان‌ها و تخریب منازل و مراکز فعالیت‌های تجاری و خدماتی و فرهنگی و غیره...

الحمد لله، والصلاة والسلام علی رسول الله، وعلی آله وصحبه ومن اهتدی بهداه، اما بعد:

مجلس هیأت علمای عالی رتبه در چهل و نهمین نشست خود در مورخه ۲/۴/۱۴۱۹ هجری در شهر طائف اعلامی‌های صادر نمود در مورد خطر تکفیر افراد وعملیات بمب گذاری و انفجار، و پیامد‌های ناگوار آن که منجر به کشته شدن انسان‌‌های بی‌گناه، تخریب مراکز شهری و منازل، به هدر رفتن اموال عمومی و ایجاد فضای رعب و وحشت، و به خطر‌انداختن امنیت جامعه می‌شود، با توجه به اهمیت موضوع، مجلس علما تصمیم گرفت تا از روی خیرخواهی و نصیحت برای مردم و بیان حکم الهی و انجام وظیفه وتبیین حکم شرعی برای کسانی که امر بر آنان مشتبه شده است، رأی خود را در چند بند صادر نماید:

۱- تکفیر مانند حلال و حرام و واجب، حکمی‌شرعی است و صدور آن به الله و رسولش برمی‌گردد (یعنی باید مستند به دلیل شرعی باشد) این گونه نیست که هرگاه در موردی واژه‌ی کفر به کار رفته باشد، منظور از آن کفرِ اکبر و خروج از دین باشد.

با توجه به این اصل که بازگشت حکم تکفیر به الله و رسول است ما اجازه داریم حکم تکفیر را فقط در مورد کسانی صادر کنیم که آیات قرآن و احادیث پیامبر ج به صورت واضح بر آن دلالت دارند، به محض گمان و شبهه نمی‌توان افراد را تکفیر نمود؛ زیرا بر تکفیر، احکام مهمی اجرا می‌شود. در بحث حدود و قصاص با وجود شبهه حکم شرعی لغو می‌شود، درصورتی که احکامی که بر حدود مترتب می‌شوند کمتر از احکام مترتب بر تکفیر است، بنابر این در صورت وجود شبهه از باب اَولی حکم تکفیر صادر نمی‌شود، از همین جهت است که رسول الله ج از تکفیر مسلمانان برحذر داشته است، و فرموده: «أَيُّمَا رَجُلٍ قَالَ لِأَخِيهِ يَا كَافِرُ فَقَدْ بَاءَ بِهَا أَحَدُهُمَا، وإِنْ كَانَ كَمَا قَالَ وَإِلَّا رَجَعَتْ عَلَيْهِ» [۹۳]. «هر کسی به برادر مسلمانش بگوید:‌ ای کافر، این گفته بریکی از آن دو برمی‌گردد، چنانچه گفته‌اش به جا باشد (حکم صادره وارد است) اما اگر کفر را به غیر موردش نسبت دهد، خودش کافر می‌شود».

چه بسا که در مواردی می‌توان از قرآن وسنت حکم تکفیر را برداشت نمود اما به دلیل وجود یکی از موانع کفر، نمی‌توان حکم تکفیر را برای افراد صادر کرد.

باید توجه داشت که حکم تکفیر مانند بقیه‌ی احکام، زمانی قابل اجرا است که اسباب، شروط و انتفای موانع، کامل باشند؛ به عنوان مثال: یکی از اسباب ارث، قرابت است اما درصورت وجود مانع، مانند اختلاف دین، حکم ارث لغو می‌شود. به مثالی دیگر توجه کنید: چنانچه شخص مؤمنی را با اجبار واکراه وادار به کفر کنند، کافر نمی‌شود؛ زیرا اسباب و شرایط کامل نیست. در مواردی انسان از شدت خوشحالی یا ناراحتی کلمه‌ی کفر را بر زبان می‌آورد، اما کافر نمی‌شود؛ زیرا قصد و اراد‌های نداشته است. آنگونه که در داستان شخصی که در صحیح مسلم روایت شده آمده است؛ ایشان گفت: «اللَّـهُمَّ أَنْتَ عَبْدِي وَأَنَا رَبُّكَ أَخْطَأَ مِنْ شِدَّةِ الْـفَرَحِ» [۹۴]. «بار الها! تو بنده من ومن رب تو هستم؛ ایشان از شدت خوشحالی کلمات را جابجا و اشتباه بر زبان آوردند».

شتاب زدگی و عجله در صدور حکم تکفیر پیامد‌های ناگواری دربر خواهد داشت از جمله: حلال شمردن خون و مال، محرومیت از ارث، فسخ نکاح، و کلیه مواردی که بر یک مرتد اجرا می‌شوند، پس در قضی‌های با این اهمیت چگونه مومن اجازه دارد با کوچکترین شبه‌های اظهار نظر نموده و اقدام نماید، حال اگر لبه‌ی تیز تکفیر متوجه حکام مسلمین شود خطرش چندین برابر بیشتر است؛ زیرا مردم علیه آنان خروج نموده و از فرمان حاکم سرپیچی می‌کنند، هرج ومرج و بی‌نظمی همه جا را فرا گرفته، قتل و کشتار و فساد همه شهر‌ها و شهروندان را فرا می‌گیرد، از همین رو، پیامبر ج از پیمان شکنی با حکام اسلامی و خروج علیه آنان منع نموده است و در حدیثی می‌فرماید: «وَأَنْ لَا نُنَازِعَ الْـأَمْرَ أَهْلَهُ إِلَّا أَنْ تَرَوْا كُفْرًا بَوَاحًا عِنْدَكُمْ فِيهِ مِنْ اللَّـهِ بُرْهَانٌ» [۹۵].«نباید با والیان و حکام، به خاطر حکومت، درگیر شویم مگر زمانی که کفر آشکاری را دیدید و برای آن از جانب الله تعالى دلیل و برهانی داشتید. (در این صورت می‌توانید مخالفت کنید».

قید «إِلَّا أَنْ تَرَوْا» بیانگر این مفهوم است که به مجرد گمان و شایعه، نمی‌توانید علیه ولی امر مسلمین خروج نمایید.

قید «كفْرًا» مبین این مورد است که در صورت مشاهده‌ی فسق و گناهان کبیره مانند: ظلم و شرابخواری و قمار بازی، معاملات حرام، باز هم خروج جایز نیست.

قید «بَوَاحًا» یعنی کفری که صریح و آشکار باشد بنا براین با کفر غیر صریح و غیر آشکار، خروج جایز نیست.

قید «عِنْدَكمْ فِیهِ مِنْ اللَّـهِ بُرْهَانٌ» جهت اقدام علیه حکومت باید دلایل کافی موجود باشد که صحیح الثبوت و صریح الدلالة باشند، بنابراین دلیلی که سندش ضعیف یا در دلالتش پیچیدگی و ابهام باشد کافی نیست.

قید «مِنْ اللَّـهِ» بیانگر این مطلب است که گفته‌ی هیچ فردی از علما هرچند که دارای مقام علمی‌بوده و مورد اعتماد باشد بدون دلیل صریح و صحیح از کتاب الله و سنت رسول الله ج، معتبر نیست. (زیرا فتوای عالِم، زمانی ضمانت اجرایی پیدا می‌کند که مستند به دلایل شرعی باشد).

این حدیث با این پنج قید، بیانگر اهمیت موضوع و پیامد‌های ناشی از صدور حکم تکفیر و خروج علیه حکام است.

خلاصه مطلب این که: شتاب زدگی و عجله در صدور حکم تکفیر مسئل‌های خطرناک است؛ زیرا الله تعالی می‌فرماید: ﴿قُلۡ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ ٱلۡفَوَٰحِشَ مَا ظَهَرَ مِنۡهَا وَمَا بَطَنَ وَٱلۡإِثۡمَ وَٱلۡبَغۡيَ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّ وَأَن تُشۡرِكُواْ بِٱللَّهِ مَا لَمۡ يُنَزِّلۡ بِهِۦ سُلۡطَٰنٗا وَأَن تَقُولُواْ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ٣٣﴾ [الأعراف: ۳۳]. «بگو الله تن‌ها اعمال زشت را، چه آشکار باشد چه پنهان، حرام کرده است و (همچنین) گناه و ستم بدون حق، و اینکه چیزی را که الله تعالی دلیلی برای آن نازل نکرده شریک او قرار دهید، و به الله مطلبی نسبت دهید که نمی‌دانید».

۲- پیامد‌هایی که این طرز فکر اشتباه به دنبال خواهد داشت و منجر به حلال شمردن خون انسان‌ها، هتک حرمت آبرو و حیثیت افراد، سلب اموال شخصی و دولتی، منفجر کردن منازل و ماشین‌ها، تخریب مراکز خدماتی، خواهد شد که همه‌ی این امور به اجماع مسلمانان حرام هستند؛ زیرا این امور منجر به تجاوز به جان و مال مردم و سلب آسایش و امنیت عمومی و ایجاد ناامنی اقتصادی و تجاوز به مصالح عمومی می‌شود که نیاز روز مره‌ی مردم در زندگی است.

دین اسلام مال و جان و آبروی مسلمانان را محترم شمرده است وتجاوز به هر کدام از آن را به شدت حرام شمرده است.

پیامبر ج در حجة الوداع و در آخرین سفارشاتش به امت چنین خطاب فرمودند: «فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا إِلَى يَوْمِ تَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ قَالُوا نَعَمْ قَالَ اللَّـهُمَّ اشْهَدْ» [۹۶]. «همانا مال و جان شما مانند این روز و این ماه و این سرزمین، محترم هستند وکسی حق ندارد که به ناحق، حرمت مال و جان برادر مسلمان خود را پایمال کند. (سپس پیامبر ج فرمود:) آیا دین را به شما رساندم؟ بار الها! تو گواه باش (که دین تو را به مردم رساندم».

پیامبر ج فرموده است: «كُلُّ الْـمُسْلِمِ عَلَى الْـمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ» [۹۷]. «تعرض به جان و مال و ناموس هر مسلمان بر مسلمان دیگر حرام است».

پیامبر ج فرموده است: «اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْـقِيَامَةِ» [۹۸]. «از ظلم بپرهیزید، همانا ظلم سبب تاریکی‌‌ها در روز قیامت است».

الله تعالی برای آدمکشانی که بدون حق و حساب دست به قتل و کشتار می‌زنند سخت ترین عذاب را در نظر گرقته است، و در مورد مقتولی که مؤمن است فرموده: ﴿وَمَن يَقۡتُلۡ مُؤۡمِنٗا مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدٗا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمٗا٩٣﴾ [النساء: ۹۳].«هر‌کس مومنی را عمداً به قتل برساند جزای او جهنم است که در آن ماندگار می‌شود الله بر او غضبناک شده و او را لعنت می‌کند و برای او عذاب بزرگی مهیا نموده است».

در حق کافر ذمی‌فرموده است: ﴿وَإِن كَانَ مِن قَوۡمِۢ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُم مِّيثَٰقٞ فَدِيَةٞ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ وَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مُّؤۡمِنَةٖ﴾ [النساء: ۹۲]. «و اگر مقتول از زمره قومی بود که (کافر بودند و) میان شما و ایشان پیمانی برقرار بود (همچون اهل ذمه و هم پیمانان مسلمانان) پرداخت خون بها به کسان مقتول و آزاد کردن برده‌ی مؤمنی دیه او است».

مادامی که کافر ذمی از روی خطا و اشتباه کشته شود بر قاتل خونب‌‌ها و کفاره لازم است، چگونه است زمانی که شخصی از روی عمد کافر ذمی‌آی را بکشد؟! طبیعی است که جرم و گناهش به مراتب بیشتر است.

در روایت صحیح از رسول خدا ج نقل شده است که ایشان فرمودند: «مَنْ قَتَلَ مُعَاهَدًا لَمْ یرِحْ رَائِحَةَ الْـجَنَّةِ وَإِنَّ رِیحَهَا تُوجَدُ مِنْ مَسِیرَةِ أَرْبَعِینَ عَامًا» [۹۹]. «هر‌کس فرد معاهدی؛ کافری که با مسلمانان عهد و پیمان بسته است، را بکشد، بوی بهشت به مشامش نمی‌رسد، حال آنکه که بوی بهشت از مسافت چهل سال راه، به مشام می‌رسد».

۳- با توجه به رأی نهایی«مجلس هیئت علمای عالی رتبه» در رابطه با موضوع تکفیر مسلمانان بدون دلیل از قرآن و سنت، و پیامد‌های ناگوارآن، برای تمام جهانیان اعلام می‌دارد آنچه که امروزه در بعضی از شهر‌ها از قتل و کشتار و انفجار منازل، ماشین‌‌ها و املاک خصوصی و دولتی و تخریب مراکز خدماتی اتفاق می‌افتد، عملی ضد اسلامی و جرمی نابخشودنی است، اسلام از چنین اعمالی بیزار است، مسلمانان چنین اعمالی را به شدت محکوم می‌کنند، این کار‌ها توسط افرادی منحرف و گمراه صورت می‌گیرند که خود آنان باید پاسخگوی جنایت هایشان باشند و مجازات گردند، به هیچ عنوان آنچه توسط این جانیان صورت می‌گیرد به حساب اسلام و مسلمانان ملتزم به کتاب و سنت و متمسک به شریعت اسلام نیست؛ زیرا دین اسلام و فطرت بشری از چنین کار‌هایی بیزار است.

بنابر این آیات قرآن و احادیث رسول الله ج با قاطعیت آن را حرام می‌داند و از هر نوع همراهی و همکاری با این افراد برحذر می‌دارد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُعۡجِبُكَ قَوۡلُهُۥ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَيُشۡهِدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا فِي قَلۡبِهِۦ وَهُوَ أَلَدُّ ٱلۡخِصَامِ٢٠٤ وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيُفۡسِدَ فِيهَا وَيُهۡلِكَ ٱلۡحَرۡثَ وَٱلنَّسۡلَۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡفَسَادَ٢٠٥ وَإِذَا قِيلَ لَهُ ٱتَّقِ ٱللَّهَ أَخَذَتۡهُ ٱلۡعِزَّةُ بِٱلۡإِثۡمِۚ فَحَسۡبُهُۥ جَهَنَّمُۖ وَلَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ٢٠٦﴾ [البقرة: ۲۰۴ – ۲۰۶]. «در میان مردم کسی یافته می‌شود که سخن او در زندگی دنیا، تو را به شگفت می‌اندازد و الله را بر آنچه در دل خود دارد گواه می‌گیرد و حال آنکه او سرسخت ترین دشمنان است، و هنگامی که پشت می‌کند و می‌رود (و یا در دنیا به ریاست و حکومتی می‌رسد) در زمین به تلاش می‌افتد تا درآن فساد و تباهی ورزد و زرع ونسل (انسان‌ها و حیوانات) را نابود کند و الله تعالى فساد و تباهی را دوست نمی‌دارد، و هنگامیکه به او گفته می‌شود: از الله بترس (و به جای افساد اصلاح کن) عظمت و تکبر او را فرا می‌گیرد و (غرور) گناه (او را به بزهکاری وادار) می‌کند، پس دوزخ او را بسنده است و بد جایگاهی است».

همه مسلمانان هر جا که باشند بایستی همدیگر را به تمسک به حق سفارش کنند، نسبت به همدیگر خیرخواه باشند، در راه نیکی و پرهیزگاری همدیگر را یاری و پشتیبانی نمایند، و با سخنان استوار و بجا و‌اندرز‌های نیکو و زیبا امر به معروف و نهی از منکر نمایند و با همدیگر به شیوه‌ی هر چه نیکوتر و طریقی بهتر استدلال و مناظره کنند، آن گونه که الله تعالی فرموده است: ﴿وَتَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡبِرِّ وَٱلتَّقۡوَىٰۖ وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ﴾ [المائدة: ۲]. «در راه نیکی و پرهیز گاری با هم همکاری کنید و (هرگز) در راه گناه و تعدی همکاری ننمایید و از الله تعالى بپرهیزید که مجازاتش شدید است».

و الله تعالی فرموده است: ﴿وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتُ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ يَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَيُطِيعُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓۚ أُوْلَٰٓئِكَ سَيَرۡحَمُهُمُ ٱللَّهُۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٞ٧١﴾ [التوبة: ۷۱]. «مردان و زنان با ایمان ولی (ویار ویاور) یکدیگرند، امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند، و نماز را برپا می‌دارند، و زکات را می‌پردازند، و الله و رسولش را اطاعت می‌نمایند، الله تعالى به زودی آن‌ها را مورد رحمت خویش قرار می‌دهد. الله توانا و حکیم است».

الله تعالى فرموده است: ﴿وَٱلۡعَصۡرِ١ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَفِي خُسۡرٍ٢ إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلۡحَقِّ وَتَوَاصَوۡاْ بِٱلصَّبۡرِ٣﴾ [العصر: ۱ - ۳]. «به عصر سوگند، که انسان‌ها همه در زیانند، مگر کسانی که ایمان آورده، و اعمال صالح انجام داده‌اند و یکدیگر را به حق سفارش کرده، و یکدیگر را به شکیبایی و استقامت توصیه نموده اند».

پیامبر ج فرموده: «الدِّينُ النَّصِيحَةُ قُلْنَا لِمَنْ قَالَ لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلِأَئِمَّةِ الْـمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ» [۱۰۰].«دین نصیحت و خیر خواهی است) پرسیده شد: برای چه کسانی؟ پیامبر ج فرمود: برای الله (بوسیله‌ی ایمان آوردن به الله، دوستی با دوستان الله و دشمنی با دشمنانش، داشتن اخلاص) و برای قرآن (که کلام الله است، تلاوت و عمل برآن) و برای پیغمبرش (با تصدیق رسالت رسول و پیروی از سنت او) ونصیحت برای پیشوایان مسلمین (فراگیری دین از علما، تکریم و احترام اهل علم) و نصیحت برای عموم مسلمانان (بوسیله ترغیب و تشویق آنان به آنچه که به صلاح دنیا وآخرتشان است».

پیامبر ج فرموده: «مَثَلُ الْـمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْـجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْـجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْـحُمَّى» [۱۰۱]. «مومنان در شفقت، دوستی و مهربانی با یکدیگر مانند اعضای یک پیکرند که اگر عضوی از آن بدرد آید، سایراعضا بی‌قرار می‌گردند و تب می‌شوند» [۱۰۲].

آیات و احادیث در این موضوع بسیار هستند.

به اسماء و صفات الله توسل می‌جوییم تا جنگ و اختلاف و قتل و کشتار را از میان مسلمانان ریشه کن نماید.

(هیأت علمای عالی رتبه به ریاست شیخ عبدالعزیز بن باز /، مجله‌ی «بحوث اسلامی». ش۵۶ وص۳۵۷).

[۹۳] بخاری (۶۱۰۴) مسلم (۶۰) و اللفظ له. [۹۴] مسلم (۲۷۴۷). [۹۵] بخاری (۷۰۵۶) مسلم (۱۷۰۹) قبل (۱۸۴۱). [۹۶] بخاری (۷۴۴۷،۷۰۷۸،۶۷۸۵،۶۰۴۳،۵۵۵۰،۴۴۰۶،۴۴۰۳،۱۷۴۱،۱۷۴۰،۱۷۳۸،۱۰۵،۶۷) مسلم (۱۶۷۹،۱۲۱۸). [۹۷] مسلم (۲۵۶۴). [۹۸] مسلم (۲۵۷۸) احمد (۲/۹۲) البیهقی فی الکبری (۲۰۲۳۷،۱۱۲۸۱) و قد أخرجه البخاری (۲۴۴۷) مختصراً بلفظ " الظلم ظلمات یوم القیامة". [۹۹] بخاری (۶۹۱۴،۳۱۶۶) بزیادة فیه. [۱۰۰] مسلم (۵۵) و علقه البخاری فی کتاب الإیمان، قبل حدیث رقم (۵۷). [۱۰۱] بخاری (۶۰۱۱) مسلم (۲۵۸۶) و اللفظ له. [۱۰۲] سعدی شیرازی چه زیبا سروده است:

بنی آدم اعضای یک دیگرند
که در آفرینش زیک جوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی‌غمی
نشاید که نامت نهند آدمی

[مترجم].

[۳۲] حکم تجاوز و سوء قصد به گردشگران خارجی در کشورهای اسلامی

س۱: برخی از جوانان معتقدند که کشتن یا ربودن کفاری که در کشور‌های اسلامی مقیم هستند یا افراد خارجی که برای تفریح و گردشگری وارد یکی از کشور‌های اسلامی می‌شوند جایز است، به خصوص اگر مرتکب اعمال خلاف شرع شوند؛ لطفاً حکم شرعی را بیان فرمایید؟

ج۱: کشتن و یا سوء قصد به کفاری که مقیم کشور اسلامی هستند یا گردشگران خارجی که بصورت قانونی به کشور اسلامی سفر می‌کنند، و همچنین کشتن مجرمان و سوء قصد به آنان جایز نیست. چنانچه مرتکب منکرات و امور خلاف شرع شدند، قضیه را باید به دادگاه‌‌های شرعی و متولیان امر گزارش نمود، تا مراجع ذیصلاح تصمیم بگیرند.

س۲: حکم سوء قصد به اتباع بیگانه و گردشگران خارجی چیست؟

ج۲: سوء قصد و تعدی به هیچ فردی از اتباع بیگانه، اعم از کارگران و گردشگران جایز نیست؛ زیرا این افراد در پناه و حمایت دولت وارد کشور شده‌اند و از مصونیت قانونی برخوردار هستند، چنانچه مرتکب خلافی شدند موارد را به متولیان امر گزارش نمود تا مراجع ذیصلاح تصمیم گیری نمایند؛ افراد عادی نمی‌توانند خود سرانه دست به قتل و ضرب و جرح و اذیت و آزار آنان بزنند. زیرا این افراد با حمایت دولت و اخذ مصونیت وارد کشور شده‌اند، چنانچه این افراد مسلمان بودند و مرتکب خلاف شرع شدند. مسلمانان دیگر می‌توانند آنان را نصیحت و به اعمال اسلامی دعوت دهند که این کاری پسندیده و مطلوب است.

(شیخ بن باز- کلمات مضیئة لأصحاب الفضیلة العلماء فی الإرهاب،

ص ۱۱۰ و ۱۱۲، جمع و ترتیب از: (عمرو عبدالمنعم سلیم).

[۳۳] حرمت اقدام به عملیات خرابکارانه در شهرهای اسلامی و غیر اسلامی

س: آیا ترور شخصیت‌‌ها و بمب گذاری در ساختمآن‌‌های دولتی در کشور‌های غیر اسلامی جهاد به حساب می‌آید؟

ج: خیر، ترور و تخریب امری نا جایز است و از طرفی این امور سبب گرفتاری و دربه دری و کشته شدن مسلمانان می‌شود، این نوع کار‌ها جواز شرعی ندارند، بلکه مسلمانان وظیفه دارند در میدان جنگ علیه کفار جهاد نمایند زمانی که توان تجهیز ارتشی منظم و منسجم و نیرومندی را داشتند که بتوانند علیه دشمنان الله و رسولش مبارزه کنند آنگونه که رسول الله ج عمل نمودند. اما تخریب و ترور نتیج‌های جز بدبختی و ضرر برای مسلمانان در بر نخواهد داشت.

پیامبر ج زمانی که قبل از هجرت در مکه بودند، دستور داشتند دست به شمشیر نبرند و نجنگند، الله تعالی فرموده است: ﴿أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ قِيلَ لَهُمۡ كُفُّوٓاْ أَيۡدِيَكُمۡ وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ﴾ [النساء: ۷۷]. «آیا نمی‌بینی (ای محمد! و تعجب نمی‌کنی) ازکسانی که (پیش از آن که اجازه‌ی جنگ صادر شود، نسبت به جنگ علاقه نشان می‌دادند و هرچند) بدیشان گفته می‌شد: (وقت جهاد فرا نرسیده است) دست از جنگ بردارند و نماز را بر پا دارید و زکات مال بدر کنید».

پیامبر ج در عهد مکی اجازه‌ی جهاد نداشتند؛ زیرا مسلمانان از نظر قدرت و توان در حدی نبودند که توان مقابله با مشرکین را داشته باشند، چنانچه یکی از کفار را به قتل می‌رساندند، کفار همه‌ی مسلمانان را یکسره قتل عام می‌کردند؛ زیرا مشرکین از قدرت و سلطه‌ی کافی برخوردار بودند.

بنابراین عملیات تروریستی و انتحاری و بمب گذاری نتیج‌های جز فشار بر مسلمانان و کشتار آنان در بر نخواهد داشت، چنین اموری به منزله‌ی دعوت و جهاد فی سبیل الله نیستند؛ بلکه سبب گرفتار‌ی‌‌های بزرگی برای مسلمانان خواهند شد؛ توجه داشته باشید رسول الله ج زمانی فرمان جهاد را پس از هجرت به مدینه صادر کرد که از افراد و حامیان لازم برخوردار بود.

آیا پیامبر ج و صحابه در دوران مکه با کفار می‌جنگیدند؟ خیر؛ بلکه جداً از مقابله و نبرد خودداری می‌کردند.

آیا پیامبر ج و صحابه در عهد مکی به تخریب اموال کفار دست می‌زدند؟ خیر، بلکه فقط مشغول دعوت و تبلیغ بودند، قتال و جهاد پس از هجرت به مدینه آنگاه که مسلمین صاحب قدرت و حکومت شدند به عنوان یک فریضه‌ی اسلامی‌شکل عملی به خود گرفت.

الشیخ الفوزان- کلمات مضیئة لأصحاب الفضیلة العلماء فی

الإرهاب (۱۱۴، ۱۱۳) جمع:عمرو عبدالمنعم سلیم

[۳۴] حکم کسی که می‌گوید: توکل برالله نموده ام و به رسول الله ج پناه بردم

س: نظر شما در مورد کسی که می‌گوید: بر الله توکل نموده ام و در حفاظت ذات او هستم و به رسول الله ج پناه گرفته ام چیست؟

ج: دو جمله‌ی اول که ایشان بر الله توکل نموده و خویش را در حفاظت الله قرار داده، کلماتی صحیح هستند، اتفاقاً هرمؤمنی باید این گونه عمل نماید، اما در مورد جمله آخر که گفته «استجرت برسول الله ج» خود را در پناه رسول الله ج قرار داده ام باید گفت که سخنی نادرست است. پس از فوت رسول الله ج پناه بردن به ایشان ناجایز است. زمانی که پیامبر ج در قید حیات بودند پناه خواستن از ایشان در اموری که بر آن قدرت داشت جایز بود؛ الله تعالی فرموده: ﴿وَإِنۡ أَحَدٞ مِّنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ٱسۡتَجَارَكَ فَأَجِرۡهُ حَتَّىٰ يَسۡمَعَ كَلَٰمَ ٱللَّهِ﴾ [التوبة: ۶]. «و اگر کسی از مشرکان از تو پناه خواست پناهش ده تا کلام الله را بشنود».

پناه گرفتن به پیامبر ج پس از وفات ایشان، شرک اکبر محسوب می‌شود هر زمانی که از شخصی چنین سخنانی شنیده شد باید او را نصیحت نمود؛ زیرا بعضی از کسانی که چنین سخنانی را بر زبان می‌آورند از معنا و مفهوم آن بی‌خبرند وقتی که شما از روی خیر خواهی برای او توضیح دهید که دارد اشتباه می‌کند، امید است که اصلاح شود.

الشیخ ابن عثیمین- فتاوی العقیدة، ص:۲۱۸، ۲۱۷

[۳۵] حکم دعوت به آزادی فکر

س: موضوع «حریة الفكر» آزادی‌اندیشه و عقیده و دعوت به آن را توضیح دهید؟

ج: چنانچه کسی معتقد باشد که انسان از نظر اعتقادی کاملاً آزاد است و هر دینی را که بخواهد می‌تواند اختیار کند، از نظر ما چنین آزادی مساوی با کفر است؛ با این توضیح که اگر مسلمانی معتقد باشد انتخاب دینی به جز دین محمد ج جایز است، این فرد کافر است باید فوراً توبه نماید چنانچه توبه نکرد به عنوان مرتد واجب القتل است.

باید توجه نمود که ادیان، غیر از افکار هستند بدلیل اینکه دین از طرف الله تعالى بر پیامبر ج از طریق وحی نازل شده است، تا سبب هدایت بندگان باشد.

اما افکار، یافته‌‌ها و تجربیات بشر هستند، من معتقدم واژه‌ی فکر را باید از فرهنگ واژگان دینی حذف نمود، زیرا هرگاه فکر مساوی با دین باشد دارای مفهومی‌باطل خواهد بود، بدلیل اینکه چنانچه گفته شود: اسلام، مسیحیت، یهودیت، همه افکار هستند، مفهوم این سخن آن خواهد بود که ادیان مساوی با ایده‌‌های انسانی و افکار بشری هستند که قابل تجدید نظر می‌باشند و می‌توان آن‌‌ها را پذیرفت یا رد نمود، در صورتی که این اعتقاد نسبت به ادیان الهی بخصوص دین اسلام که آخرین ادیان است کفر مطلق محسوب می‌شود.

خلاصه‌ی جواب اینکه: اگر کسی معتقد باشد افراد می‌توانند هر دینی را که بخواهند انتخاب کنند، یا به تعبیری در انتخاب دین از آزادی کامل برخوردار هستند.

این کفر به آیات الله تعالى است که فرموده: ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ﴾ [آل عمران: ۸۵]. «و هر که دینی غیر از اسلام برگزیند، هرگز از او پذیرفته نمی‌شود».

الله تعالى فرموده: ﴿إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُ﴾ [آل عمران: ۱۹]. «در حقیقت دین در نزد الله تعالی همان اسلام است».

بنابراین هیچ‌کس اجازه ندارد که معتقد باشد انتخاب دینی غیر از اسلام جایز است، چنین اعتقادی کفر و به منزله‌ی خروج از اسلام است.

شیخ ابن عثیمین- مجموعه فتاوی و رسائل (۳/۱۰۰، ۹۹).

[۳۶] حکم کسی که می‌گوید: مبتلایان به بیماری‌های صعب العلاج و مزمن مظلوم هستند

س: کسانی هستند که می‌گویند: افراد مبتلا به بیماری‌های صعب العلاج و مزمن، در حق آنان ظلم شده است، زیرا حقشان این بود که مانند افراد سالم و تندرست زندگی کنند؛ اما تقدیر چنین سرنوشتی برای آنان رقم زده است؟

ج: اعتراض بر قضا و قدر، اعتراض به رب العالمین است که مالک آسمآن‌‌ها و زمین و صاحب اختیار است، آنچه را که صلاح بداند عمل می‌کند، احکامش قابل تعطیل نیست. معترض بر الله تعالى کافر است، چه بسا که چنین بیماری‌‌هایی برای افراد مبتلا به آن سرتاسر خیر است مشروط به اینکه صبر پیشه کنند، زیرا اگر به انسان مصیبتی رسد و به امید کسب اجر و ثواب صبر نماید مأجور خواهد بود، مصایب سبب کفاره‌ی گناهان می‌شوند، انسانی که صبور باشد از زمره‌ی صابرینی خواهد بود که الله تعالی در حقشان فرموده: ﴿إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّٰبِرُونَ أَجۡرَهُم بِغَيۡرِ حِسَابٖ﴾ [الزمر:۱۰]. «بی‌تردید پاداش شکیبایان بی‌حساب و به طور کامل داده می‌شود».

الله تعالى فرموده: ﴿وَبَشِّرِ ٱلصَّٰبِرِينَ١٥٥ ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةٞ قَالُوٓاْ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ١٥٦ أُوْلَٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ صَلَوَٰتٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةٞۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ١٥٧﴾ [البقرة: ۱۵۵-۱۵۷].«و صابران را بشارت ده، آن‌ها که هرگاه مصیبتی بدآن‌ها رسد (صبر کنند) وگویند: ما از پروردگاریم و به‌سوی او باز می‌گردیم، آنانند که درودها و رحمتی از پروردگارشان بر آن‌هاست و (تن‌ها) همین‌ها هدایت یافتگانند».

(فتوا با امضای شیخ ابن عثیمین)

[۳۷] حکم بکار بردن جملاتی همچون: به نام وطن، به نام ملت، به نام نژاد و قبیله

س: استفاده از عبارت‌های«به نام وطن، به نام ملت، به نام نژاد» چه حکمی‌دارد؟

ج: اگر منظور، تعبیر از ملت عرب، یا تعبیر از مردم سرزمینی باشد، اشکالی ندارد، اما اگر منظور از این واژگان تبرک یا استعانت باشد نوعی شرک محسوب می‌شود و چنانچه بکارگیری این عبارت‌‌ها همراه با تعظیم قلبی و استعانت از وطن و ملت باشد مساوی با شرک اکبر است.

(شیخ ابن عثیمین- مجموع فتاوی و رسائل/۳/۸۸)

[۳۸] آیا جهل درمسایل عقیدتی عذر است؟

س: آیا عدم آگاهی از مسایل عقیدتی عذر محسوب می‌شود؟

ج: مسایل عقیدتی از مهم ترین امور بحساب می‌آیند، اصول اعتقادات عبارتند از: ایمان به الله، فرشتگان، کتاب‌‌های آسمانی، پیامبران، روز قیامت، تقدیر خوب و بدِ آن.

«ایمان به الله»: اعتقاد به اینکه تن‌‌ها ذات الله مستحق عبادت است و شهادت به اینکه معبود بر حقی جز الله وجود ندارد و محمد ج فرستاده‌ی الله تعالى بسوی تمام انسان‌‌ها و جن‌ها است و او خاتم النبیین است، ایمان به همه اموری که الله تعالى نازل نموده و رسول الله ج بیان فرموده است: بر زن و مرد واجب است از جمله: ایمان به آخرت، بهشت و جهنم، حساب و جزا، وزن اعمال و تحویل اعمال نامه‌ی نیکان به دست راست و بدان به دست چپ.

عدم آگاهی از این موارد عذر محسوب نمی‌شود؛ بلکه یادگیری این امور واجب است، کسی که در محیطی اسلامی‌بزرگ شده است و قرآن و حدیث به او رسیده باشد معذور بحساب نمی‌آید، چنین فردی جاهل نیست بلکه متجاهل و بی‌اعتنا به امور دین محسوب می‌شود.

الله تعالى فرموده است: ﴿أَمۡ تَحۡسَبُ أَنَّ أَكۡثَرَهُمۡ يَسۡمَعُونَ أَوۡ يَعۡقِلُونَۚ إِنۡ هُمۡ إِلَّا كَٱلۡأَنۡعَٰمِ بَلۡ هُمۡ أَضَلُّ سَبِيلًا٤٤﴾ [الفرقان: ۴۴]. «آیا گمان می‌کنید که بیشترشان می‌شنوند یا می‌اندیشند؟ آنان جزمانند چهارپایان نیستند، بلکه گمراه ترند».

الله تعالى فرموده است: ﴿وَلَقَدۡ ذَرَأۡنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِۖ لَهُمۡ قُلُوبٞ لَّا يَفۡقَهُونَ بِهَا وَلَهُمۡ أَعۡيُنٞ لَّا يُبۡصِرُونَ بِهَا وَلَهُمۡ ءَاذَانٞ لَّا يَسۡمَعُونَ بِهَآۚ أُوْلَٰٓئِكَ كَٱلۡأَنۡعَٰمِ بَلۡ هُمۡ أَضَلُّۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡغَٰفِلُونَ١٧٩﴾ [الأعراف: ۱۷۹]. «همانا بسیاری از جنیان و آدمیان را برای دوزخ آفریده ایم (زیرا) دل هایی دارند که با آن نمی‌فهمند و چشم هایی دارند که با آن نمی‌بینند، و گوش هایی دارند که با آن نمی‌شنوند. آن‌ها چون چهارپایانند بلکه گمراه ترند، هم اینانند غافلان».

الله فرموده است: ﴿فَرِيقًا هَدَىٰ وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلضَّلَٰلَةُۚ إِنَّهُمُ ٱتَّخَذُواْ ٱلشَّيَٰطِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَيَحۡسَبُونَ أَنَّهُم مُّهۡتَدُونَ٣٠﴾ [الأعراف: ۳۰]. «گروهی را هدایت کرد و گروهی گمراهی برآن‌ها محقق شد؛ آن‌ها شیاطین را به جای خداوند ولی خود گرفتند و می‌پندارند راه یافته اند».

آیاتی که ذکر شد و بسیاری آیات دیگر که الله تعالى ظالمان و ستمگرانی را که از روی غفلت و بی‌توجهی از دستورات خداوند رویگردان شده‌اند معذور قرار نداده است.

اما کسانی که در میان غیر مسلمانان زندگی می‌کنند و قرآن وحدیث به آن‌‌ها نرسیده است، معذور بحساب می‌آیند، و حکمشان حکم (اهل فترة) است] مدت زمان طولانی که میان دعوت دو پیامبر ج فاصله ایجاد کند- درنتیجه نسل‌‌های بعدی از احکام دین بی‌خبر بمانند؛ بنابراین کسانی که احکام شریعت به آن‌‌ها نرسیده باشد و بر این حالت بمیرند، روز قیامت خداوند آنان را مورد امتحان قرار می‌دهد. کسی که اجابت نمود و امر الله را اطاعت کرد به بهشت وارد می‌شود و کسی که نافرمانی کرد وارد جهنم می‌شود، اما مسایلی همچون بعضی از احکام نماز، زکات و یا حج که بعضی از افراد از آن اطلاع حاصل نمی‌کنند، عذرشان پذیرفته است؛ طبیعی است که چنین مسائلی بر خیلی از افراد مخفی می‌ماند، زیرا همه مردم نمی‌توانند فقیه باشند.

مؤمن وظیفه دارد مسائل دینی را فرا گیرد، از علما سؤال نماید، الله تعالى فرموده است: ﴿فَسۡ‍َٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّكۡرِ إِن كُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ﴾ [النحل: ۴۳]. «پس از آگاهان بپرسید اگر نمی‌دانید».

گروهی در زمان پیامبر ج بدون علم فتوا داده بودند پیامبر ج فرمود: «أَلَا سَأَلُوا إِذْ لَمْ يَعْلَمُوا فَإِنَّمَا شِفَاءُ الْـعِيِّ السُّؤَالُ» [۱۰۳]. «وقتی که نمی‌دانستند چرا سؤال نکردند؛ همانا شفای جاهل پرسیدن است».

پیامبر ج در حدیثی فرمودند: «مَنْ يُرِدْ اللَّـهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ» [۱۰۴]. «هر کسی که الله تعالى در حق او اراده خیر نماید به وی فهم دین، نصیب خواهد کرد».

مردان و زنان مسلمان وظیفه دارند مسائل دینی را بیاموزند؛ در مواردی که برایشان سؤال و یا اشکال پیش می‌آید از علما بپرسند، بی‌توجه نباشند، زیرا انسان‌‌ها آفریده شده‌اند تا الله تعالى را عبادت کنند و عبادت نیاز به علم دارد، تا زمانی که انسان در غفلت و بی‌توجهی به سر برد عالم نمی‌شود؛ بنابراین طلب علم و پرسیدن از علما لازم و ضروری است تا انسان از جهالت نجات یابد و آگاهی حاصل کند.

(شیخ ابن باز – مجموع فتاوی و مقالات متنوعة. ۹/۳۹۸)

[۱۰۳] احمد (۱/۳۳۰) دارمی (۷۵۲) ابوداود (۳۳۷،۳۳۶) ابن ماجه (۵۷۲) حاکم (۱/۱۷۸) (۶۳۱،۶۳۰) . وحسنه الألبانی فی صحیح ابی داود (۳۲۶،۳۲۵). [۱۰۴] بخاری (۶۹) مسلم (۱۷۱۹).

[۳۹] حکم مجتهدی که در اصول دین با دیگران مخالفت می‌کند

س: بعضی از جوانان مذهبی می‌گویند: غالب کسانی که مرتکب شرک می‌شوند مشرک نیستند؛ زیرا این افراد از دو گروه خارج نیستند، یا علمای بزرگواری هستند که بنا بر نظریه‌ی اجتهادی خویش بر این باورند که استغاثه از غیر الله شرک محسوب نمی‌شود؛ مانند علامه سیوطی و نب‌هانی و...

در هر حال مجتهد اگر نظرش صحیح باشد دو اجر دارد و اگر بر خطا باشد باز هم یک اجر دارد؛ یا این افراد مقلد و از عموم مسلمین هستند که بیشتر از این نمی‌دانند (و مسؤلیتی هم متوجه آنان نمی‌شود، لطفاً در این مورد توضیح دهید)؟

ج: بحث اشتباه در اجتهاد که شخص معذور قرار می‌گیرد پیرامون مسایل نظری و اجتهادی است نه در ضروریات و اصول دین و یا مواردی که نص صریح موجود باشد.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد، و آله و صحبه و سلم.

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۳۹)

[۴۰] مسلمانان حکم به جهنمی بودن افراد نمی‌کنند؛ مگر با شرایط خاص

س: یک دختر تحصیلکرده‌ی بودائی پس از هفت سال تحقیق و بررسی مشرّف به اسلام شده است، در حال حاضر مسلمانی فعال و اهل دعوت است، که تعدادی از مردان و زنان توسط ایشان به اسلام گرویده‌اند؛ در یکی از سفرهایش که به منظور دعوت به اسلام به مناطق داشته است یکی از بودائی‌ها از ایشان سؤال نمود، شما چگونه غیر مسلمانان را اهل جهنم می‌دانید، در حالی که تا الآن دعوت اسلام به مناطق ما نرسیده است با توجه به این امر آیا پدران ما اهل جهنم هستند؟

در این صورت گناه آنان چیست، در حالی که شما مسلمانان کوتاهی کرده اید و دین را به ما نرسانده اید؛ این خانم مسلمان با ما تماس گرفته و در مورد سؤالی که از طرف یک مرد تازه مسلمان مطرح شده تقاضای جواب نموده است.

ج: باید توجه نمود که مسلمانان حکم به جهنمی بودن افراد نمی‌کنند مگر زمانی که احکام قرآن مستقیماً یا بوسیله‌ی اهل دعوت به آنان برسد؛ زیرا الله تعالى فرموده: ﴿وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانُ لِأُنذِرَكُم بِهِۦ وَمَنۢ بَلَغَ﴾ [الأنعام: ۱۹]. «این قرآن به من وحی شده است تا شما و تمام کسانی را که این قرآن بدآن‌ها می‌رسد بدان بیم دهیم»

الله تعالى فرموده ﴿وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبۡعَثَ رَسُولٗا﴾ [الإسراء: ۱۵]. «و ما (هیچ شخص و قومی را)مجازات نخواهیم کرد، مگر این که پیغمبری (برای آنان مبعوث و) روان سازیم».

بنابراین تمام کسانی که دعوت اسلامی به آن‌‌ها برسد و پس از آن بر کفر خویش اصرار ورزند اهل جهنم هستند.

پیامبر ج در حدیثی فرمود: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَا يَسْمَعُ بِي أَحَدٌ مِنْ هَذِهِ الْـأُمَّةِ يَهُودِيٌّ وَلَا نَصْرَانِيٌّ ثُمَّ يَمُوتُ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَّا كَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ» [۱۰۵].

قسم به ذاتی که جانم در اختیار اوست، هر فردی از این امت چه یهودی و چه نصرانی که خبر رسالت مرا دریافت کند و بدون ایمان بمیرد وارد جهنم می‌شود.

دلایل از قرآن و حدیث در این مورد بسیاراند.

تمام کسانی که دعوت اسلام به آن‌‌ها نرسد و حجت برآنان قائم نباشد نتیجه‌ی کارشان با الله تعالى است، از میان نظریات علما صحیح ترین نظریه این است که روز قیامت این افراد مورد امتحان قرار می‌گیرند، هر‌کس که اطاعت کند به بهشت می‌رود و هر‌کس که نافرمانی کند وارد جهنم می‌شود.

حافظ ابن کثیر در تفسیر آیه‌ی ﴿وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبۡعَثَ رَسُولٗا﴾ [الإسراء: ۱۵] [۱۰۶]. و علامه ابن القیم در کتاب «طریق الهجرتین» تحت عنوان (طبقات المكلفين) ص (۵۷۰) و بعد از آن در بحث، (الطبقة الرابعة عشرة) پیرامون این موضوع سخن گفته‌اند، برای بحث بیشتر به آن مراجعه شود.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد، وآله و صحبه و سلم.

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۹۵)

[۱۰۵] احمد (۲/۳۱۷،۳۵۰)، و مسلم (۱۵۳). [۱۰۶] تفسیر ابن کثیر (۳/۲۹-۳۳).

[۴۱]حکم اهل فترت «کسانی که دعوت به آنان نرسیده است»

س: دو نفر در مورد اهل فترت با هم گفتگو کرده‌اند که آیا روز قیامت اهل نجات هستند یا خیر لطفاً جواب صحیح را ذکر نمائید.

ج:کسی که دعوت اسلام به او برسد و ایمان نیاورد، و بدون ایمان از دنیا برود اهل جهنم است، اما کسی که دعوت به او نرسد روز قیامت مورد امتحان قرار می‌گیرد، آن گونه که در احادیث صحیح از رسول الله ج روایت شده است.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد، وآله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۳/۳۶۳)

[۴۲] آیا فردی نصرانی که دین اسلام به او نرسیده باشد و بمیرد، از اهل جهنم است؟

س: چنانچه خبر‌های نادرستی در مورد اسلام به او برسد که بر اثر این خبر‌های نادرست از اسلام رویگردان شود حکمش چیست؟

ج: کسی که اصلاً دعوت اسلام به او نرسیده باشد حکمش حکم کسی است که نه پیامبری بسویشان مبعوث شده و نه خبر رسالت رسولی بدیشان رسیده باشد، صحیح ترین نظریه این است که این افراد روز قیامت مورد امتحان قرار می‌گیرند؛ امام احمد در مسند خویش از اسود بن سریع س روایت می‌کند که پیامبر ج فرمود: «أَرْبَعَةٌ يَحْتَجُّونَ يَوْمَ الْـقِيَامَةِ رَجُلٌ أَصَمُّ وَرَجُلٌ أَحْمَقُ وَرَجُلٌ هَرِمٌ وَرَجُلٌ مَاتَ فِي الْـفَتْرَةِ، ... فَيَأْخُذُ مَوَاثِيقَهُمْ لَيُطِيعَنَّهُ فَيُرْسِلُ إِلَيْهِمْ رَسُولاَ أَنِ ادْخُلُوا النَّارَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ دَخَلُوهَا كَانَتْ عَلَيْهِمْ بَرْدًا وَسَلاَمًا» [۱۰۷]. «چهار گروه روز قیامت (به پیشگاه الله تعالى) اقامه‌ی دلیل می‌کنند: مردی که کر و ناشنوا بوده است (می‌گوید: بار الها! اسلام آمد اما من چیزی نشنیدم.

شخص بی‌عقل یا کم عقل (می‌گوید: بار الها! اسلام آمد اما من بازیچه‌ی کودکان بودم) شخص پیر و سالخورده و فرتوت (می‌گوید: بار الها! اسلام آمد اما من در اثر پیری و فرتوتی چیزی نفهمیدم) و شخصی که در زمان «فترت» زندگی کرده است (می‌گوید: بار الها! رسول و کسی که احکام دین تو را به من برساند ملاقات ننمودم)، در این هنگام الله تعالى از آنان عهد و پیمان می‌گیردکه باید اطاعت نمایند؛ الله تعالى بسوی‌آنان پیام می‌فرستد که وارد آتش شوند (در واقع با صدور این فرمان الله تعالى آنان را مورد امتحان قرار می‌دهد که اطاعت می‌کنند یا خیر) چنانچه اطاعت نمودند و وارد آتش شدند، آتش بر آنان سرد و سالم می‌شود».

در حدیثی که امام احمد در مسند خویش از ابوهریره س روایت نموده است در پایان روایت چنین آمده: «فَمَنْ دَخَلَهَا كَانَتْ عَلَيْهِ بَرْدًا وَسَلَامًا وَمَنْ لَمْ يَدْخُلْهَا يُسْحَبُ إِلَيْهَا» [۱۰۸]. «کسی که وارد آتش شود، آتش بر او سرد و سالم می‌شود و کسی که وارد نشود او را کشیده و در آتش داخل می‌کنند».

در مسند ابو یعلی از انس س مرفوعاً روایت شده: «يُؤْتَى بِأَرْبَعَةٍ يَوْمَ الْـقِيَامَةِ: بِالْـمَوْلُودِ وَبِالْـمَعْتُوهِ وَبِمَنْ مَاتَ فِي الْـفَتْرَةِ وَالشَّيْخِ الْـفَانِي، كُلُّهُمْ يَتَكَلَّمُ بِحُجَّتِهِ، فَيَقُولُ الرَّبُّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لِعُنُقٍ مِنَ النَّارِ: ابْرُزْ فَيَقُولُ لَهُمْ إِنِّي كُنْتُ أَبْعَثُ إِلَى عِبَادِي رُسُلا مِنْ أَنْفُسِهِمْ، وَإِنِّي رَسُولُ نَفْسِي إِلَيْكُمْ، ادْخُلُوا هَذِهِ. فَيَقُولُ مَنْ كُتِبَ عَلَيْهِ الشَّقَاءُ: يَا رَبِّ أَيْنَ نَدْخُلُهَا وَمِنْهَا كُنَّا نَفِرُّ؟! قَالَ وَمَنْ كُتِبَتْ عَلَيْهِ السَّعَادَةُ يَمْضِي فَيَتَقَحَّمُ فِيهَا مُسْرِعًا؛ فَيَقُولُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: أَنْتُمْ لِرُسُلِي أَشَدُّ تَكْذِيبًا وَمَعْصِيَةً، فَيُدْخِلُ هَؤُلاءِ الْـجَنَّةَ وَهَؤُلاءِ النَّارَ» [۱۰۹]. «روز قیامت چهار گروه آورده می‌شوند: طفل و خردسال، مجنون، کسی که در دوران فترت مرده، پیر و فرتوت، تمام این افراد برای دفاع از خود دلایلی ذکر می‌کنند، الله تبارک و تعالى به شعله ‌هایی از آتش فرمان ظهور می‌دهد، و خطاب به این چهار گروه می‌گوید: برای بندگانم پیامبرانی از خودشان، برانگیختم، خودم بسوی شما پیام رسانم، در این آتش وارد شوید، آنان که اهل شقاوت هستند، گویند: پروردگارا، ما از آتش فرار می‌کردیم، چگونه به آن وارد شویم؟! آنان که اهل سعادت هستند، اطاعت می‌کنند و با سرعت وارد آتش می‌شوند؛ الله تعالى می‌گوید:شما (کسانی که از فرمان سرپیچی کردید، و به آتش وارد نشدید) پیامبران مرا بیشتر تکذیب می‌کردید و مرتکب عصیان می‌شدید، گروهی که وارد آتش شدند به بهشت می‌روند و گروهی که وارد آتش نشدند به جهنم می‌روند».

در این مورد ابن کثیر احادیثی را در تفسیر آیه ﴿وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّىٰ نَبۡعَثَ رَسُولٗا﴾ [الإسراء: ۱۵]. ذکر نموده است؛ [۱۱۰] همچنین علامه ابن القیم در کتاب (طریق الهجرتین) در مبحث طبقات المکلفین پیرامون موضوع فوق به تفصیل سخن گفته است [۱۱۱].

بدون تردید دین اسلام از آغاز ظهورش در تمام دنیا در شرق و غرب انتشار یافته است و همه‌ی مردم از دعوت آن باخبر شده‌اند؛ بنابراین کسانی که دعوت به آنان رسیده باشد و از پذیرش اسلام سر باز زده و عناد ورزیده‌اند، عذری از آنان پذیرفته نیست.

کسانی که در مورد اسلام اخبار نادرستی به آنان رسیده است وظیفه داشتند تحقیق کنند، با وجود قدرت بر این کار بدلیل این که تحقیق و بررسی ننموده‌اند بعنوان کسانی شناخته می‌شوند که در انجام وظیفه کوتاهی کرده‌اند، بنابراین روز قیامت عذری نخواهند داشت.

شیخ ابن جبرین- فتاوی و احکام فی نبی الله عیسی ÷ ص (۷۹/۸۰) با کوشش: علی العماری.

[۱۰۷] احمد (۴/۲۴)، ابن حبان (۷۳۵۷)، و طبرانی در الکبیر (۸۴۱)، و آخرون. و شیخ آلبانی آن را صحیح دانسته در کتاب «صحیح الجامع» شماره«۸۸۱ » و « سلسله الصحیحه » شماره (۱۴۳۴). [۱۰۸] احمد (۴/۲۴) بعد الحدیث السابق. و صححه الألبانی فی «صحیح الجامع» رقم (۸۸۱۱) و « السلسلة الصحیحة» شماره حدیث (۱۴۳۴). [۱۰۹] ابو یعلی فی «مسنده» (۴۲۲۴). قال الهیثمی فی «مجمع الزوائد» (۷/۲۱۶): « رواه أبویعلی و البزار بنحوه، و فیه لیث بن أبی سلیم و هو مدلس، و بقیة رجال أبی یعلی رجال الصحیح». [۱۱۰] ر.ک تفسیر ابن کثیر (۳/۲۹-۳۳). [۱۱۱] ر.ک کتاب «طریق الهجرتین» ص (۵۷۰) و پس از آن.

[۴۳] حکم فرزندان کفار

س: فرزندان کفار روز قیامت چه سرنوشتی خواهند داشت؟

ج: نظر صحیح علما بر این است که، الله تعالى روز قیامت آنان را مورد امتحان قرار می‌دهد، اگر اطاعت نمودند به بهشت می‌روند، چنانچه نافرمانی کردند، به جهنم می‌روند. این گفتار رسول الله «اللَّـهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ» [۱۱۲]. «الله تعالى داناتر است که (در آینده)چه عملی انجام می‌دادند» در جواب شخصی است که از ایشان در باره‌ی فرزندان کفار س‍‍ؤال شده بود.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد، وآله و صحبه و سلم

انجمن دایمی پژوهش‌های علمی و افتا (۳/۳۶۵)

[۱۱۲] البخاری (۶۵۹۸،۶۵۹۷،۱۳۸۴،۱۳۸۳)، مسلم (۲۲۶۰،۲۶۵۹).

[۴۴] حکم کسی که در خردسالی بمیرد

س: گفته می‌شود پس از تولد نوزاد بر پیشانیش نوشته می‌شود نیک بخت است یا بدبخت، در این صورت آنان که در خردسالی بمیرند حکمشان چیست؟

ج: در دنیا حکم چنین کودکانی حکم خانواده‌ی آنان است؛ اگر از مسلمانان بودند تشریفات ویژه‌ی مسلمانان از غسل و نماز در مورد آنان اجرا می‌شود و در آخرت حکم مسلمانان را دارند، اگر از جمع مشرکان باشند در امور دنیا همچون بقیه‌ی مشرکان غسل و نماز ندارند؛ زیرا تابع مشرکان هستند؛ بدلیل این که پیامبر ج در مورد کشته شده گان فرزندان مشرکان فرمود: «هُم مِنهُم» ایشان از آنان هستند. [۱۱۳] در آخرت نتیجه‌ی کارشان به الله تعالى واگذار می‌شود؛ بدلیل این که از پیامبر ج در مورد فرزندان مشرکان پرسیده شد، فرمودند: «اللَّـهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ» [۱۱۴] الله تعالى داناتر است که (در آینده)چه عملی انجام می‌دادند.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد، وآله و صحبه و سلم

انجمن دایمی پژوهش‌‌های علمی و افتا (۳/۳۶۵)

[۱۱۳] بخاری (۳۰۱۲،۳۰۱۳). مسلم (۱۷۴۵). [۱۱۴] البخاری (۶۵۹۸،۶۵۹۷،۱۳۸۴،۱۳۸۳)، مسلم (۲۲۶۰،۲۶۵۹).

[۴۵] تأثیر گناهان کبیره در ایمان

س:گناهان کبیره در ایمان چه تأثیری دارند؟ آیا در تمسک فرد به دین اسلام تأثیر دارند؟

ج: بله؛ گناهان کبیره همچون زنا، شراب، قتل ناحق، ربا، غیبت، سخن چینی؛ و دیگر گناهان در ایمان و توحید افراد مؤثر هستند، بر اثر ارتکاب گناهان، ایمان ضعیف می‌شود. در عقیده‌ی اهل سنت و جماعت، شخص با انجام دادن گناهان کبیره از ایمان خارج نمی‌شود و همیشه در جهنم نمی‌ماند مگر زمانی که گناه را حلال و جایز بداند بر خلاف خوارج، که مسلمانان را با انجام گناه کبیره همچون زنا، سرقت، نافرمانی پدر و مادر و بقیه‌ی گناهان کبیره هرچند که آن را حلال نداند، تکفیر می‌کنند خوارج در این مسئله مرتکب اشتباه بزرگی شده‌اند.

مرتکب گناه کبیره نزد اهل سنت هرچند که کافر نیست ولی فردی ناقص الایمان است، از همین رو در شریعت اسلام برای زناکار صد تازیانه شلاق و یکسال تبعید، بعنوان حد شرعی تعیین شده است، حد شرابخوار شلاق است نه قتل، حد سرقت قطع دست است نه قتل، چنانچه زنا و شراب و دزدی منجر به کفر اکبر می‌شدند باید شخص کشته می‌شد؛ زیرا پیامبر ج فرمود: «مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ» [۱۱۵] «کسی که دینش را تغییر داد او را بکشید».

بنابراین ارتکاب معاصی منجر به کفر نمی‌شود بلکه ایمان را ناقص و ضعیف می‌کنند؛ از این رو الله تعالى دستور داده است تا بر مرتکبین این گناهان حد شرعی اجرا شود تا توبه کنند و از محرمات دست بردارند.

معتزله معتقدند که فرد گناهکار در منزلتی بین منزلتین قرار دارد و اگر در هنگام انجام معصیت بمیرد برای همیشه جهنمی است، معتزله در مورد همیشه جهنمی بودن گناهکار با خوارج موافق و با اهل سنت مخالف هستند، معتزله و خوارج هر دو در اشتباه هستند قول صحیح نظریه‌ی اهل سنت است، که گناهکار ایمانش ضعیف است و خشم و غضب الله تعالى بر او است، اما کافر نیست، و برای همیشه همچون کفار در جهنم باقی نمی‌ماند، بلکه آینده‌ی او در مشیت الله تعالى است که او را ببخشد یا به مقدار جرمش عذابش دهد، سپس او را از جهنم نجات دهد. احادیث پیامبر ج مؤید همین مطلب است بر خلاف نظریه‌ی خوارج و معتزله؛ الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُ﴾ [النساء: ۴۸]. «مسلماً الله تعالى این را که برای او شریک قائل شوند نمی‌بخشد و آنچه فروتر از آن باشد برای هر که بخواهد می‌بخشد».

کسی که با شرک از دنیا رود برای همیشه در جهنم می‌ماند و بهشت بر او حرام است؛ بدلیل فرموده‌ی الله تعالى ﴿إِنَّهُۥ مَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ ٱلۡجَنَّةَ وَمَأۡوَىٰهُ ٱلنَّارُۖ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَارٖ﴾ [مائده: ۷۲]. «هر‌کس شریکی برای الله قرار دهد، الله بهشت را برای او حرام کرده است و جایگاه او دوزخ است و ستمکاران یار و یاوری ندارند».

«الله تعالی» فرموده: ﴿مَا كَانَ لِلۡمُشۡرِكِينَ أَن يَعۡمُرُواْ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ شَٰهِدِينَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِم بِٱلۡكُفۡرِۚ أُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ وَفِي ٱلنَّارِ هُمۡ خَٰلِدُونَ١٧﴾ [توبه: ۱۷]. «مشرکان حق ندارند مساجد الله را آباد کنند، در حالی که به کفر خویش گواهی می‌دهند! آن‌ها اعمالشان نابود (و بی‌ارزش) شده؛ و در آتش (دوزخ)، جاودانه خواهند ماند. آیات در این مورد بسیارند».

انسان‌‌های گناهکار برای همیشه در جهنم نمی‌مانند بلکه، مدت‌‌های طولانی تا آن هنگام که مشیت الهی بر آن باشد خواهند ماند؛ در هر صورت گناهکارانِ با ایمان بصورت موقت، هرچند طولانی، در جهنم عذاب می‌بینند بر عکس کفار که بصورت دائمی در جهنم خواهند ماند؛ آن گونه که الله تعالى در سوره‌ی فرقان، در مورد مشرک و قاتل و زانی بیان فرموده است: ﴿يُضَٰعَفۡ لَهُ ٱلۡعَذَابُ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَيَخۡلُدۡ فِيهِۦ مُهَانًا٦٩﴾ [الفرقان: ۶۹]. «و هر‌کس چنین کند مجازاتش را خواهد دید[۶۸] چنین کسی عذاب او در قیامت مضاعف می‌گردد، و با خواری همیشه در آن خواهد ماند».

آنچه در آیه بعنوان، همیشه ماندن، ذکر شده، موقتی است که دارای نهایت است. اما مشرک برای همیشه و ابد در جهنم خواهند ماند، آن گونه که الله ﻷ در مورد مشرکین در سوره‌ی بقره بیان فرموده‌اند: ﴿كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعۡمَٰلَهُمۡ حَسَرَٰتٍ عَلَيۡهِمۡۖ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ﴾ [البقره: ۱۶۷]. «این چنین الله تعالى اعمال آن‌ها را به صورت حسرت‏زا و اندوهباری نشان مى‏دهدو آنان هرگز از آتش (دوزخ) خارج نخواهند شد».

الله تعالى در سوره‌ی مائده در حق کفار می‌فرماید: ﴿يُرِيدُونَ أَن يَخۡرُجُواْ مِنَ ٱلنَّارِ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنۡهَاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٞ مُّقِيمٞ٣٧﴾ [مائده: ۳۷]. «آن‌ها پیوسته می‌خواهند از آتش خارج شوند ولی نمی‌توانند خارج شوند و برای آن‌ها مجازات پایداری است».

شیخ ابن باز – مجلة البحوث، شماره (۴۱). ص: (۱۳۲-۱۳۴).

[۱۱۵] بخاری (۳۰۷).

[۴۶] اعلامیه‌ی «انجمن مباحث علمی و افتا» در عقاید مذهب مرجئه، و دیدگاه شیخ الاسلام«ابن تیمیه» در مورد ایشان

الحمدلله وحده، والصلوة والسلام علی من لا نبی بعده... و بعد: انجمن دائمی مباحث علمی و افتا از چندین سؤال کننده استفاء اتی را دریافت نمود که این سؤالات بصورت امانت نزد «هیئت بلند پایه‌ی علما» با شماره‌‌های ذیل موجود هستند، شماره (۵۴۱۱) مورخه‌ی ۷/۱۱/۱۴۲۰هـ. شماره (۱۰۲۶) مورخه‌ی ۱۷/۲/۱۴۲۱هـ. شماره (۱۰۱۶)مورخه‌ی ۷/۲/۱۴۲۱هـ. شماره (۱۳۹۵) مورخه‌ی ۸/۳/۱۴۲۱هـ شماره (۱۶۵۰) مورخه‌ی ۱۷/۳/۱۴۲۱هـ. شماره (۱۸۹۳) مورخه‌ی ۲۵/۳/۱۴۲۱هـ. شماره (۲۱۰۶) مورخه‌ی ۷/۴/۱۴۲۱هـ..

موضوع سؤالات: در این اواخر عقاید مرجئه به صورت مخفی در حال شکل گیری است. تعداد زیادی از نویسندگان برای این منظور دست بکار شده‌اند، با این شیوه که سخنان شیخ الاسلام ابن تیمیه، را بصورت قطع و بریده نقل می‌کنند؛ که خیلی از مردم در تعریف ایمان به اشتباه می‌افتند.

تلاش این گروه بر آن است تا ایمان و عمل را دو مقوله‌ی جدای از هم معرفی کنند بدین صورت که در تعریف ایمان می‌گویند: ایمان عبارت است از تصدیق قلبی من‌های عمل؛ یا ایمان: تصدیق قلبی و تلفظ شهادتین با زبان را گویند، که با این تعاریف اعمال را از تعریف ایمان خارج می‌کنند، این گروه معتقدند، برای نجات، فقط ایمان کافی است، هرچند که فرد تارک تمام اعمال اسلامی‌باشد، در نتیجه، این اعتقاد باعث می‌شود، مردم خیلی راحت دست به ارتکاب معاصی و محرمات بزنند و گرفتار شرک و ارتداد شوند.

در مکتب مرجئه، برای نجات تن‌‌ها ایمان کافی است ارتکاب محرمات و ترک واجبات تأثیری در ایمان و نجات افراد ندارد؛ پس از تحقق ایمان، کسانی که به احکام اسلامی عمل نکنند باز هم روز قیامت اهل نجات هستند؛ این تفکر با خطراتی که جامعه‌ی اسلامی را تهدید می‌کند، مسایل عقیدتی و عبادی را نیز تحت الشعاع قرار می‌دهد. از شما انتظار می‌رود حقیقت مذهب مرجئه و پیامد‌های ناگوار آن را با دلیل از قرآن و سنت توضیح دهید. لطفاً نظریه‌ی شیخ الاسلام ابن تیمیه را بصورت مستند و مستدل بیان نمائید، تا مسلمانان در این زمینه بصیرت و آگاهی لازم را داشته باشند.

(والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته)

نظر انجمن مباحث علمی و افتا پس از بررسی سؤالات بشرح زیر است:

گفتار مرجئه، مبنی بر این که اعمال از دایره‌ی ایمان خارج هستند، و معتقدند: ایمان فقط تصدیق قلبی را گویند؛ یا ایمان تصدیق قلبی و اقرار با زبان را گویند. از دیدگاه این گروه اعمال جزو ایمان نیستند؛ بلکه اعمال شرط کامل شدن ایمان هستند. بنابراین شخصی که با قلبش وحدانیت «الله» و رسالت رسول الله ج را تصدیق، و با زبانش اقرار نمود؛ مؤمن کامل است هرچند که واجبات را ترک کند و محرّمات را انجام دهد، مستحق دخول بهشت است هرچند که هیچ عمل خیری انجام ندهد؛ بر این اعتقاد جاهلانه لوازم باطلی مترتب می‌شود، از جمله، محدود کردن کفر، به کفر تکذیب و حلال شمردن قلبی؛ بدون هیچ تردیدی چنین اعتقادی باطل و گمراهی آشکار، و مخالفت با قرآن و حدیث و مخالفت با تمام اهل سنت و جماعت است.

چنین اعتقادی دروازه‌ی شر و فساد را می‌گشاید، دین را تجزیه می‌کند، و افراد را در پیروی از شریعت و رعایت تقوا بی‌توجه و بی‌پروا می‌کند.

با پذیرش این اعتقاد، امر به معروف و نهی از منکر تعطیل می‌شود، خوب و بد یکسان می‌شوند، کسی که پایبند به شریعت است با انسان‌‌های فاسد و فاسق و بی‌توجه به دستورات شریعت در یک مرتبه قرار می‌گیرد، زیرا بنا بر اعتقاد مرجئه گناهان تأثیری در ایمان ندارند، گناهان هر مقدار که باشند به ایمان خلل نمی‌رسانند. از این رو همواره علمای اسلام چه در گذشته و چه در حال در رد اعتقاد مرجئه و بطلان نظریاتشان توجه ویژ‌های داشته و در باب عقاید عنوان مستقلی برای معرفی فرقه‌ی مرجئه اختصاص داده‌اند، حتی در این موضوع تألیفات مستقلی داشته‌اند از جمله شیخ الاسلام ابن تیمیه و دیگران.

ابن تیمیه در کتاب (عقيدة الواسطية) می‌نویسد: [۱۱۶]

از جمله‌ی اصول اهل سنت و جماعت این است که دین و ایمان: گفتار و کردار هستند، با قلب و زبان، دین و ایمان، عملی قلبی، زبانی و جوارحی هستند، ایمان با طاعت و فرمانبرداری اضافه می‌شود و با معصیت کم می‌شود.

ابن تیمیه در «کتاب الایمان» [۱۱۷] می‌نویسد: اقوال سلف و ائمه‌ی حدیث در تفسیر ایمان چنین آمده است: ایمان قول و عمل است، در مواردی گویند: ایمان، قول و عمل و نیت و اتباع سنت است و در مواردی گویند: ایمان، گفتار با زبان و اعتقاد با قلب و عمل با جوارح را گویند؛ که همه‌ی این تعاریف درست است.

همچنین ایشان -/- می‌نویسد [۱۱۸]: زمانی که مرجئه، عمل را از ایمان حذف کردند، سلف به شدت این عمل مرجئه را انکار کردند. شکی نیست که این گفتار مرجئه که ایمان مردم را یکسان می‌دانستند از بدترین اشتباهات آن‌‌ها بوده است. مردم در تصدیق، حب، خشیت و علم برابر نیستند؛ بلکه در بسیاری از موارد با هم تفاوت دارند.

همچنین ابن تیمیه می‌گوید [۱۱۹]: مرجئه در این موضوع (خارج نمودن عمل از ایمان) از بیان کتاب و سنت و اقوال صحابه و تابعین سرپیچی کردند. بر آرایشان و آنچه که از فهم لغت، تأویل کردند؛ نیز بر آن اعتماد نمودند که این روش اهل بدعت می‌باشد.

از جمله‌ی دلایل، مبنی بر این که اعمال جزو حقیقت ایمان هستند و ایمان زیاد و کم می‌شود، قول الله تعالى است که فرموده: ﴿إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَجِلَتۡ قُلُوبُهُمۡ وَإِذَا تُلِيَتۡ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُهُۥ زَادَتۡهُمۡ إِيمَٰنٗا وَعَلَىٰ رَبِّهِمۡ يَتَوَكَّلُونَ٢ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ يُنفِقُونَ٣ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ حَقّٗا﴾ [انفال: ۲ - ۴]. «مؤمنان تن‌ها کسانی هستند که هرگاه نام الله برده شود، دل هایشان ترسان می‌گردد؛ و هنگامی که آیات او بر آن‌ها خوانده شود، ایمانشان فزون تر می‌گردد، و تن‌ها بر پروردگارشان توکل می‌کنند. آن‌ها که نماز را بر پا می‌دارند؛ و از آنچه به آن‌ها روزی داده ایم، انفاق می‌کنند. (آری)، مؤمنان حقیقی آن‌ها هستند».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿قَدۡ أَفۡلَحَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ١ ٱلَّذِينَ هُمۡ فِي صَلَاتِهِمۡ خَٰشِعُونَ٢ وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَنِ ٱللَّغۡوِ مُعۡرِضُونَ٣ وَٱلَّذِينَ هُمۡ لِلزَّكَوٰةِ فَٰعِلُونَ٤ وَٱلَّذِينَ هُمۡ لِفُرُوجِهِمۡ حَٰفِظُونَ٥ إِلَّا عَلَىٰٓ أَزۡوَٰجِهِمۡ أَوۡ مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُهُمۡ فَإِنَّهُمۡ غَيۡرُ مَلُومِينَ٦ فَمَنِ ٱبۡتَغَىٰ وَرَآءَ ذَٰلِكَ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡعَادُونَ٧ وَٱلَّذِينَ هُمۡ لِأَمَٰنَٰتِهِمۡ وَعَهۡدِهِمۡ رَٰعُونَ٨ وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَلَىٰ صَلَوَٰتِهِمۡ يُحَافِظُونَ٩﴾ [مؤمنون: ۱- ۹]. «مؤمنان رستگار شدند. آن‌ها که در نمازشان خشوع دارند. و آن‌ها که از لغو و بیهودگی روی گردانند. و آن‌ها که زکات را انجام می‌دهند. و آن‌ها که دامان خود را از آلودگی به بی‌عفتی حفظ می‌کنند. تن‌ها آمیزش جنسی با همسران و کنیزانشان دارند که در بهره گیری از آن‌ها ملامت نمی‌شوند. و هر‌کس غیر این طریق را طلب کند تجاوزگر است. و آن‌ها که از نمازها مواظبت می‌کنند».

پیامبر ج فرموده‌اند: «الْـإِيمَانُ بِضْعٌ وسَبْعُونَ شُعبَةٌ؛ أَعلَاهَا قَوْلُ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّـهُ وَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الْـأَذَى عَنْ الطَّرِيقِ: وَالْـحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْـإِيمَانِ» [۱۲۰].«ایمان هفتاد و چند شعبه دارد، برترین آن، قول: لا اله الا الله (معبود بر حق جز الله وجود ندارد) است و پائین ترین آن، برداشتن خاک و خاشاک از سر راه است. حیا شعب‌های از ایمان است».

شیخ الاسلام ابن تیمیه / در «کتاب الایمان» گوید: [۱۲۱] اصل ایمان در قلب است، ایمان عملی قلبی است؛ که با تصدیق و حب و انقیاد به مرحله‌ی ظهور می‌رسد. آنچه که در قلب انسان است در ظاهر باید شکل عملی به خود گرفته و شخص به مقتضای اعتقادش عمل نماید؛ در غیر این صورت یا اصلاً اعتقادی وجود ندارد یا این که اعتقاد، ضعیف است. بنابراین اعمالی که (انسان‌ها) در ظاهر انجام می‌دهند، برخاسته، از ایمان قلبی است که اموری را تصدیق نموده است. اعمال ظاهر، دلیلی و گواهی بر تأیید اعتقاد درونی هستند. اعمال ظاهری شعب‌های از مطلق ایمان و بخشی از آن هستند.

ابن تیمیه می‌گوید: [۱۲۲] کسی که در نظریات خوارج و مرجئه در باب ایمان، به خوبی بیندیشد متوجه خواهد شد که اعتقادات این دو گروه مخالف با فرموده‌‌های رسول الله ج است، اگر خوب بیندیشد می‌داند که اطاعت الله و رسول از تمام ایمان است. پیامبر ج این گونه نبود که هر‌کس مرتکب گناهی شد او را تکفیر کند.

اگر فرض کنیم گروهی به پیامبر ج بگویند: هر چه شما از جانب الله تعالى برای ما آورده اید به آن ایمان قلبی داریم، با زبان هم کلمه‌ی توحید را می‌خوانیم؛ اما در هیچ موردی از شما اطاعت نمی‌کنیم؛ نماز نمی‌خوانیم، روزه نمی‌گیریم، حج نمی‌کنیم، راست نمی‌گوئیم، به امانت خیانت می‌کنیم، وفای به عهد نمی‌کنیم، صله‌ی رحم انجام نمی‌دهیم، به کار‌های خوبی که دستور داده اید عمل نمی‌کنیم، شراب می‌خوریم، با محارم خویش نزدیکی و نکاح می‌کنیم، هر‌کس از اصحاب تو را که توانستیم می‌کشیم، به اموال آن‌‌ها دستبرد می‌زنیم، با تو می‌جنگیم، با دشمنان علیه تو مبارزه می‌کنیم، آیا هیچ عاقلی فکر می‌کند که پیامبر ج با این وضعیت به آنان بگوید: شما مؤمن هستید، و ایمانتان هم کامل است، روز قیامت برای شما شفاعت می‌کنم، امیدوارم هیچ‌کس از شما وارد جهنم نشود؛ هر مسلمانی می‌داند که پیامبر ج به این افراد می‌گفت: شما کافرترین افراد به دستورات الله تعالى هستید؛ اگر این افراد توبه نمی‌کردند رسول الله ج گردن همه را می‌زد.

شیخ الاسلام ابن تیمیه گوید: هرگاه واژه‌ی ایمان در قرآن و حدیث به صورت مطلق بکار رود، برترین آن «لا اله الا الله» و پایین ترین آن برداشتن خاک و خاشاک از سر راه است؛ بنابراین هرآنچه که الله تعالى دوست دارد داخل در اسم ایمان است، همچنین واژه‌‌های بر (نیکی)، تقوی، دین، یا دین اسلام هرگاه بصورت مطلق بکار روند شامل تمام مواردی می‌باشند که مورد پسند الله ﻷ است.

در روایتی آمده است که از رسول الله ج در مورد ایمان سؤال شد، الله تعالى این آیه را نازل فرمود: ﴿لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ﴾ [البقره: ۱۷۷]. «آنکه روی‌هایتان را به مشرق و مغرب آرید، نیکى نیست».

ابن تیمیه در ادامه می‌گوید: ایمانی مورد مدح و ستایش است که همراه با عمل باشد. در هیچ موردی ایمان من‌های عمل مورد ستایش قرار نگرفته است. آنچه ذکر شد دیدگاه ابن تیمیه در باب ایمان است، اگر کسی مطلبی غیر از آنچه ذکر شد از ایشان نقل کند، به ایشان دروغ نسبت داده است.

اما آنچه که در حدیثی آمده است: گروهی بدون هیچ عمل خیری وارد بهشت می‌شوند؛ باید گفت این حدیث بصورت عام شامل کسانی نمی‌شود که با وجود توان و قدرت، اعمال را ترک کنند، بلکه این حدیث در مورد کسانی است که بنا به عذری نتوانسته‌اند عملی انجام دهند، و یا معنای حدیث را بگون‌های توجیه نمود که با نصوص محکم شرع و اجماع سلف صالح سازگار باشد. «انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا» در ضمنِ این فتوا، توصیه می‌کند، در مسایل اعتقادی نباید به جدال و نزاع پرداخت، زیرا این کار انسان را به جا‌های خطرناک و باریک می‌کشاند.

به منظور فراگیری مسایل اعتقادی، مطالعه‌ی کتاب‌‌های ائمه‌ی دین و سلف صالح که مطابق با منهج قرآن و سنت نگارش یافته‌اند الزامی است؛ «انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا» از مطالعه‌ی کتاب‌‌های مخالفین اهل سنت و جماعت و کتاب‌هایی که جدیداً توسط افرادی عالم نما که علم را از مسیر صحیح فرا نگرفته‌اند تألیف شده‌اند بر حذر می‌دارد.

این افراد به اصطلاح عالم، بی‌پروا و بدون‌اندیشه، و با مخفی کاری در باب اصول اعتقادات قلم فرسایی نموده‌اند و خود تفکرات مذهب مرجئه را پذیرفته و دیگران را به‌سوی آن دعوت می‌دهند، و از روی ظلم آن را به اهل سنت نسبت داده‌اند، با این شیوه مردم را در اشتباه‌انداخته‌اند، و ظالمانه و ستمگرانه با قطع و بریده اقوال ابن تیمیه و علمای سلف و با بهره برداری از سخنان اجمالی بدون در نظر گرفتن موارد تفصیل آن، مذهب خود را تقویت نموده‌اند، نصیحت ما به این افراد این است که تقوا پیشه کنند و در فکر رشد و ترقی خویش باشند، و با این مذهب باطل مسیر صحیح را مسدود نکنند، و «انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا» همه‌ی مسلمانان را هشدار می‌دهد تا فریب مخالفان اهل سنت و جماعت را نخورند.

الله تعالى به همه علم سودمند، عمل صالح و فهم دین نصیب کند.

و صلی الله و سلم علی نبینا محمد وآله و صحبه اجمعین.

انجمن دایم پژوهش‌‌‌های علمی و افتا- از کتاب

(التحذیر من الإرجاء و بعض الکتب الداعیة إلیه) ص (۷-۱۴).

[۱۱۶] «العقیدة الواسطیة» ص (۳۹). [۱۱۷] کتاب الایمان ص (۱۶۲). [۱۱۸] «کتاب الإیمان الأوسط» ص (۴۴۷). أو « مجموع الفتاوی» (۷/۵۵۶،۵۵۵). [۱۱۹] «کتاب الإیمان» ص (۱۱۴،۱۱۳). [۱۲۰] مسلم (۳۵). [۱۲۱] مجموع فتاوای (۷/۶۴۴). [۱۲۲] کتاب الایمان. ص (۲۷۲).

[۴۷] اعلامیه‌ی«انجمن دائمی فتوا و مباحث علمی» در مورد کتاب «حقیقه الایمان بین غلو الخوارج و تفریط المرجئة» تألیف: عدنان عبدالقادر، از انتشارات «جمعیة الشریعة» در کویت

الحمد لله وحده، والصلاة والسلام علی من لا نبی بعده...

«انجمن دایمی مباحث علمی و افتا» سؤالاتی در مورد کتاب مذکور در یافت نمود که این سؤالات به صورت امانت نزد«هیأت بلند پایه‌ی علما» با شماره‌‌های ذیل موجود هستند (۸۰۲) مورخه ی۹/۲/۱۴۲۱هـ. شماره (۱۴۱۴)مورخه ی، ۸/۳/۱۴۲۱هـ. شماره‌ی (۱۷۰۹) مورخه ی۱۸/۳/۱۴۲۱هـ..

«انجمن دایمی مباحث علمی و افتا» پس از تحقیق و بررسی اعلام نمود که این کتاب تقویت کننده‌ی مذهب مرجئه است، کسانی که معتقدند عمل جزو حقیقت ایمان نیست، بلکه اعمال شرط تکمیلی ایمان هستند.

نویسنده‌ی این کتاب تلاش کرده تا با دخل و تصرف در اقوال علما و نقل گفته‌‌های آنان تأییدی داشته باشد بر مذهب باطل مرجئه، آن گونه که در صفحه‌ی (۹) مطلبی را بنام امام احمد ابن حنبل نقل نموده است، در حالی که گوینده‌ی آن ابو جعفر باقر است.

عناوینی را ذکر نموده است که با توضیحات مطابقت ندارد، از جمله، این عنوان «اصل الایمان فی القلب فقط من نقضه کفر» در ادامه‌ی همین عنوان، مطلبی از شیخ الاسلام ابن تیمیه ذکر نموده که با عنوان مذکور هیچ ارتباطی ندارد، مطالبی را بصورت قطع و بریده آورده است از جمله در صفحه‌ی (۹) کتاب از مجموع فتاوای ابن تیمیه (۷/۶۴۴/۷/۳۷۷) و از کتاب «عدة الصابرین» ابن قیم (ص۱۷) مطلبی را ذکر نموده و ادامه‌ی مطلب را که در رد اعتقاد مرجئه است، حذف نموده است. در صفحه‌ی (۳۳) سخن ابن تیمیه را از مجموع فتاوا (۱۱/۸۷) نقل نموده و قسمتی را حذف نموده است در صفحه‌ی (۳۴) نیز مطلبی از ابن تیمیه از مجموع فتاوای (۷/۶۳۸/۶۳۹) و در صفحه‌ی (۳۷) از مجموع فتاوای ابن تیمیه (۷/۴۹۴) مطالبی ذکر و مواردی را حذف نموده است. در صفحه‌ی (۳۸) پایان سخن ابن قیم را از کتاب «الصلاة» (ص/۵۹) و نیز پایان سخن ابن تیمیه را از کتاب «الصارم المسلول» (۳/۹۶۷-۹۶۹) و در صفحه‌ی (۶۷) از کتاب مذکور (۲/۹۷۱) حذف نموده است.

و خیلی موارد دیگر که نویسنده کوشیده تا مرجئه را تقویت کند، جالب این که مؤلف، این کتاب را به اسم اهل سنت و جماعت، انتشار داده است، بنابراین لازم است این کتاب توقیف شده و جلوی انتشار آن گرفته شود.

ما نویسنده‌ی این کتاب را نصیحت می‌کنیم که در مورد اشتباهاتش تجدید نظر نموده و تقوا پیشه کند و به حق برگردد و از ضلالت و گمراهی خود را حفاظت کند.

و صلی الله و سلم علی نبینا محمد وآله و صحبه اجمعین

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا.

نقل از کتاب «التحذیر من إلا رجاء و بعض الکتب الداعیة الیه». ص (۲۳-۲۴)

[۴۸] هشدار در مورد کتاب «ضبط الضوابط»

الحمد لله رب العلمین، والصلاة والسلام علی نبینا محمد وعلی آله وصحبه اجمعین... وبعد.

«انجمن مباحث علمی و افتا» کتابی به اسم (ضبط الضوابط فی الایمان و نواقضه) تألیف «احمد بن صالح الزهرانی» را مورد مطالعه و تحقیق قرار داد، متوجه این واقعیت شد که این کتاب در تأیید مذهب باطل مرجئه نگارش یافته است، زیرا به اعتقاد نویسنده‌ی این کتاب، اعمال ظاهری- که دین اسلام به آن امر نموده است- جزو حقیقت ایمان نیستند؛ و این برخلاف عقیده‌ی اهل سنت و جماعت است. اهل سنت معتقد است که ایمان، یعنی: گفتار با زیان و اعتقاد با قلب و عمل با جوارح و اعضا، که با اطاعت افزوده و با معصیت کم شود، بنایراین جلوی انتشار چنین کتابی باید گرفته شود. مؤلف و ناشر این کتاب از عمل خود پشیمان شده و توبه کنند. به مسلمانان هشدار می‌دهیم تا از محتویات این کتاب که مروج مذهب باطل مرجئه است خود را دور نگه دارند و به منظور حمایت و صیانت از اعتقادات خویش خود را از آن بر حذر دارند، بلکه همواره مواظب لغزش‌های- علمی و اعتقادی- علما باشند، چه رسد به اشتباهات طلاب درجه‌ی پائین که هنوز علم را از منابع اصلی و مورد اعتماد حاصل نکرده‌اند؛ الله ﻷ همه را در تحصیل علم نافع و عمل صالح تو فیق دهد.

و صلی الله و سلم علی نبینا محمد وآله و صحبه اجمعین

فتاوای انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا؛ از کتاب

(التحذیر من الارجاء و بعض الکتب الداعیه الیه) ص (۱۹).

[۴۹] هشدار در مورد کتاب «التحذیر من فتنة التکفیر» و کتاب «صیحة نذیر»

الحمد لله والصلاة والسلام علی من لا نبی بعده... اما بعد: «انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا»، مطلع شد که سؤالاتی از مفتی عام در رابطه با دو کتاب فوق تألیف«علی حسن الحلبی» پرسیده شده که این سوالات بصورت امانت نزد «هیأت بلند پایه‌ی علما» با شماره‌‌های ذیل موجود هستند (۲۹۲۸) مؤرخه‌ی ۱۳/۵/۱۴۲۱هـ. و شماره (۲۹۲۹) مورخه‌ی ۱۳/۵/۱۴۲۱هـ..

دو کتاب مذکور دعوت به مذهب مرجئه می‌دهند که مرجئه معتقدند که عمل شرط صحت ایمان نیست، نویسنده، این عقیده را به اهل سنت نسبت داده است.

اساس این دو کتاب مطالب تحریف شد‌های است که به شیخ الاسلام ابن تیمیه و حافظ ابن کثیر و برخی از علما نسبت داده شده است. الله تعالى همه را مورد رحمت خویش قرار دهد. علمای دلسوز و خیرخواه به منظور آشنایی خوانندگان و به منظور تشخیص حق از باطل، موضوع این دو کتاب را پیگیری کرده‌اند... «انجمن» پس از تحقیق و بررسی مطالب کتاب «التحذیر من فتنه الکفر» تألیف «علی حسن الحلبی» به اضافه‌ی اقوال علما در مقدمه و پاورقی‌‌های کتاب، مطالب کتاب را به ترتیب ذیل تقسیم بندی نموده است.

۱- مؤلف کوشیده است تا در این کتاب مذهب باطل مرجئه را تقویت کند که کفر را محدود می‌کند به کفر انکار، تکذیب و حلال دانستن قلبی؛ صفحه‌ی (۶) پاورقی (۲)، و صفحه‌ی (۲۲).

عقیده‌ی مرجئه در این مورد مخالف با عقیده‌ی اهل سنت است. از دیدگاه اهل سنت موارد کفر عبارتند، از: کفر اعتقادی، کفر گفتاری، کفر عملی، کفر با شک و تردید در امور شرع.

۲- نویسنده‌ی کتاب مطلبی را از«ابن کثیر» در «البدایة و النهایة» (۱۳/۱۱۸) نقل نموده، در حاشیه‌ی صفحه (۱۵) چنین نوشته است که «چنگیز خان در قانون اساسی موسوم به یاسا مدعی شد که آن از جانب الله تعالى است، بنابراین کافر شدند». ما به آدرسی که مؤلف این کتاب حواله داده بود مراجعه نمودیم، چنین موردی وجود نداشت.

۳- در صفحه‌ی (۱۷، ۱۸) کتاب به دروغ به شیخ الاسلام ابن تیمیه چنین نسبت داده است. تغییر حکم شرعی، کفر محسوب نمی‌شود، مگر زمانی که این کار از روی معرفت، اعتقاد و حلال دانستن باشد.

این دروغی است که به ابن تیمیه نسبت داده شده است، زیرا ایشان ناشر مذهب سلف و اهل سنت و جماعت هستند، در حالی که آنچه به ایشان نسبت داده شده مذهب مرجئه است.

۴- تحریف ایشان منظور نوشته‌ی شیخ محمد بن ابراهیم را در رساله‌ی«تحکیم القوانین الوضعیه». بنا به اعتقاد نویسنده‌ی این کتاب «التحذیر من فتنة التکفیر» شیخ محمد ابن ابراهیم، استحلال قلبی را بعنوان یک شرط پذیرفته است، در حالی که سخن شیخ محمد ابن ابراهیم خیلی واضح و روشن است و موافق با اعتقاد اهل سنت وجماعت است.

۵- برسخنان اهل علم تعلیقاتی را ذکرکرده که به هیچ وجه صدق نمی‌کنند مراجعه شود به صفح‌‌های (۱۰۸) پاورقی (۱) صفحه (۱۰۹) پاورقی (۲۱)، (۱۱۰) پاورقی (۲).

۶- دراین کتاب، مسئله‌ی حکم بغیرآن چه که الله نازل فرموده، امری ساده، آسان و سطحی، توجیه شده است، بخصوص درصفحه‌ی (۵) پاورقی (۱)، نوشته شده است. توجه و اهتمام به محقق ساختن توحید مشابهت با شیعه‌ی روافض است؛ که اشتباهی بسیار بزرگ است.

۷- «کتاب صیحة نذیر» از همین مؤلف مانند کتاب سابقش در تأیید مذهب مرجئه و با همان سبک نگارش یافته است.

بنابراین «انجمن دائمی فتوا و مباحث» اعلام می‌دارد چاپ و نشر وتوزیع این کتاب بدلیل تحریف مسایل اعتقادی وتبلیغ عقیده‌ی باطل مرجئه جایز نیست. ما وظیفه‌ی خودمی‌دانیم به نویسنده‌ی این دوکتاب نصیحت کنیم تا تقوای الهی را پیشه کنند و مسلمانان بخصوص جوانان را از راه حقیقت منحرف نسازند. از علمای مورد اعتماد و دارای عقیده‌ی صحیح اسلامی کسب علم نمایند، و بدانند که علم نزد صاحبش امانت است، انتشارعلم باید در مسیرکتاب و سنت باشد.

[۵۰] هشدار در مورد کتاب «إحکام التقریر فی أحکام التکفیر» تألیف مراد شکری

الحمد لله والصلوة والسلام علی من لا نبی بعده... و بعده:

انجمن دائم پژوهش‌های علمی و افتا با خبر شدند که آقای ابراهیم حمدانی از مفتی عام (شیخ عبد العزیز بن عبدالله بن باز) استفتاء نموده‌اند؛ لازم به ذکر است که این استفتاء با شماره‌ی (۹۴۲)مورخه ۱/۲/۱۴۱۹ ه.ج نزد هیأت فتوا به صورت امانت موجود است. متن استفتا عبارت است از این که: (جناب آقای مفتی عام عربستان سعودی شیخ عبد العزیز بن عبد الله بن باز... السلام علیکم و رحمه الله و برکاته... پس از سلام: جناب شیخ: ما در کشور عربستان سعودی از نعمت‌‌ها و موهبت‌‌های فراوانی برخوردار هستیم که برترین آن‌‌ها نعمت توحید است، اما در مسأله تکفیر، مذهب خوارج و مرجئه را به شدت رد می‌کنیم.

در این روز‌ها کتابی به دست من به نام در«إحکام التقریر فی أحکام التکفیر» تالیف آقای مراد شکری اردنی تبار؛ رسید. (پس از مطالعه کتاب) متوجه شدم که نویسنده‌ی آن از علمای شریعت نیست. ایشان در این کتاب مذهب غلاة مرجئه را موضوع مورد بحث قرار داده‌اند. مبنی بر اینکه مورد کفر تن‌‌ها محدود به کفر تکذیب است؛ در حالی که این اعتقاد بر خلاف عقیده اهل سنت و جماعت و فتوای علمای عربستان است؛ زیرا کفر به انواع کفر زبانی؛ عملی، اعتقادی وتکذیب تقسیم می‌شود. از شما تقاضا داریم دراین مورد توضیح دهید تا احدی فریفته‌ی مطالب این کتاب نشود و از طرفی این کتاب منسوب به جماعت سلفی‌‌های اردنی است. در پناه پروردگار باشید. والسلام علیکم ورحمهالله و برکاته).

هیأت فتوا پس ازتحقیق و برسی در جواب این سوال چنین پاسخ دادند:

پس از آگاهی از این کتاب متوجه شدیم که موضوع مورد بحث آن مذهب مرجئه است مبنی بر این که مسئله‌ی تکفیر محدود به کفر تکذیب و انکار است. انتشار این مذهب باطل به اسم مذهب اهل سنت و جماعت و انتساب آن به علمای سلف محدود اهل تحقیق بیانگر جهالت به حقیقت است و تضلیل ذهن جوانان و نو باوگان است. در واقع این عقیده‌ی مرجئه است که معتقدند با وجود ایمان هیچ گناهی ضرر نمی‌رساند. از دیدگاه مرجئه ایمان عبارت است از تصدیق قلبی و کفر عبارت است از مجرد تکذیب. مرجئه دچار تفریط کامل شده‌اند که در مقابل آنان خوارج در مسئله‌ی تکفیر به افراط رفته‌اند (مبنی بر این که مر تکب گناه کبیره کافر است). مرجئه و خوارج هردو از مذاهب باطل هستند که لوازم باطلی بر این دو مذهب مترتب می‌شود. الله تعالی اهل سنت و جماعت را هدایت نصیب فرمود که در مسئله‌ی تکفیرراه اعتدال و حقیقت را پیمودند و از افراط و تفریط به دور ماندند. اهل سنت حرمت آبروی مسلمانان و قداست دین را حفظ کردند؛ زیرا معتقدند تکفیرهیچ مسلمانی جایز نیست؛ مگر با حق و همراه با دلیل.

اهل سنت معتقدند تکفیر می‌تواند با قول، فعل، ترک اعتقاد و شک وتردید صورت پذیرد. آنگونه که در قرآن و سنت آمده است.

بنا بر مطالب فوق چاپ و نشر این کتاب ناجایز است. انتساب مضامین باطل آن به قرآن و سنت و به عنوان عقیده‌ی اهل سنت امری نادرست است. نویسنده و ناشر این کتاب باید توبه کنند؛ زیرا توبه سبب مغفرت گناهان می‌شود. باید توجه نمود کسانی که در علوم شرعی تخصص و مهارتی کسب نکرده‌اند حق ندارند در حوزه‌ی چنین مسایلی وارد شوند زیرا ضرر و مفاسد عقیدتی چنین کاری به مراتب بیشتر از نفع و اصلاحی است که مد نظر دارند.

و بالله التوفیق... وصلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه وسلم

انجمن دایم پژوهش‌های علمی و افتا- برگرفته از کتاب

(التحذیر من الإرجاء و بعض الکتب الداعیة إلیه) ص (۱۶-۱۸)

[۵۱] استفسار از کتاب‌های مفید

س: دیدگاه شما در موردکتاب (منهاج السنة)و کتاب (شرح حدیث النزول) از تألیفات ابن تیمیه چیست؟

ج: این دوکتاب از بهترین کتاب‌‌های علمی هستند که باسبکی زیبا و بسیارقوی همراه با استدلال، نظریات مخالفین و اهل باطل را مورد نقد و بررسی قرارداده‌اند و از عقیده‌ی صحیح دفاع نموده‌اند تا جایی که ما می‌دانیم تاکنون کتابی در نقد عقیده‌ی روافض مانند ( (منهاج السنة))تألیف نشده است و کتابی بهتر از کتاب ( (شرح حدیث النزول))در این موضوع نگارش نیافته است.

و بالله التوفیق...وصلی الله علی نبینا محمد وآله و صحبه وسلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۱۷۵)

[۵۲]معرفی کتاب‌های عقیدتی

س: چه کتاب‌‌های در بیان مسایل عقیدتی مفید هستند؟

ج: کتاب‌‌های مفید در مسایل عقیدتی به نسبت افراد و سطح معلوماتشان متفاوت است. هر فردی می‌تواند با مراجعه به علمایی که می‌شناسد و به آنان دسترسی دارد راهنمایی بخواهد. به طور خلاصه می‌توان این کتاب‌‌ها را نام برد: (العقیدةالواسطیة) با استفاده از شروحی که برآن نوشته شده است، (شرح العقیدةالطحاویة)، (کتاب التوحید) تألیف شیخ محمد بن عبدالوهاب همراه با شرح آن (فتح المجید) و (تیسیر العزیز الحمید)، (کشف الشبهات و ثلاثة الأصول) از محمد بن عبدالوهاب. (التدمریة) و (الحمویة) تألیف شیخ الاسلام ابن تیمیه، (کتاب التوحید) از ابن خزیمه، العقیدة النونیة همراه با شرح آن.

باید دانست که بهترین و ارزشمندترین کتاب قرآن مجید است. قرآن کلام الهی در برگیرنده‌ی عقیده‌ی صحیح است و به بهترین وجه استدلال مخالفان را پاسخ می‌گوید. ما شما را سفارش می‌کنیم که به کثرت قرآن را تلاوت کنید و بکوشید تا معنای آن را بفهمید؛ زیرا قرآن مرکز نور و هدایت است، و قرآن، انسان را به خیر و خوبی می‌رساند و از شر و بدی حفاظت می‌کند. آن گونه که الله تعالی فرموده است: ﴿إِنَّ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ يَهۡدِي لِلَّتِي هِيَ أَقۡوَمُ﴾ [الإسراء: ۹]. «این قرآن به راهى هدایت مى کند که آن استوارتر است».

و بالله التوفیق و صلی الله نبینا محمد و آله و صحبه وسلم

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۸۷۵)

[۵۳] اموری که در مقابل وسوسه‌های شیطان پیرامون مسایل عقیدتی مفید است

س: در مواردی انسان در مسایل اعتقادی از جمله ذات الله و امور تکوینی دچار وسوسه‌‌های شیطان می‌شود، در چنین مواردی چه باید کرد؟

ج: در این موضوع از رسول الله ج سؤال شد. در صحیح مسلم به روایت ابوهریره س آمده است: «جَاءَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ج فَسَأَلُوهُ إِنَّا نَجِدُ فِي أَنْفُسِنَا مَا يَتَعَاظَمُ أَحَدُنَا أَنْ يَتَكَلَّمَ بِهِ، قَالَ: وَقَدْ وَجَدْتُمُوهُ؟ قَالُوا: نَعَمْ، قَالَ: ذَاكَ صَرِيحُ الْـإِيمَانِ» [۱۲۳]. «گروهی از مردم، از یاران پیامبر ج نزد ایشان آمدند و پرسیدند، ما در وجود خودمان (افکاری) را می‌یابیم که گفتن آن بر ما دشوار است. پیامبر ج فرمودند: آیا شما آن را یافته و احساس کرده‌اید؟ گفتند: بله، پیامبر ج فرمود: این صریح ایمان است.

«عَنْ عَبْدِ اللَّـهِ قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ ج عَنْ الْـوَسْوَسَةِ قَالَ: تِلْكَ مَحْضُ الْـإِيمَانِ» [۱۲۴].

در روایتی از عبدالله بن مسعود س آمده است که پیامبر ج فرمود: این خود ایمان است.

از ابوهریره س روایت است که رسول الله ج فرمودند:«لَا يَزَالُ النَّاسُ يَتَسَاءَلُونَ حَتَّى يُقَالَ: هَذَا خَلَقَ اللَّـهُ الْـخَلْقَ، فَمَنْ خَلَقَ اللَّـهَ؟ فَمَنْ وَجَدَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ: آمَنْتُ بِاللَّـهِ» [۱۲۵]. «همواره از مردم سؤال می‌کنند تا جایی که گفته می‌شود: الله تعالی مخلوقات را آفریده است، پس چه کسی الله را آفریده است؟ هر‌کس از شما چنین موردی را یافت، در جا بگوید: (آمنت بالله) به الله ایمان آوردم».

در روایتی دیگر از ابوهریره س آمده است که رسول الله ج فرمود: «يَأْتِي الشَّيْطَانُ أَحَدَكُمْ فَيَقُولُ: مَنْ خَلَقَ كَذَا، مَنْ خَلَقَ كَذَا، حَتَّى يَقُولَ: مَنْ خَلَقَ رَبَّكَ؟ فَإِذَا بَلَغَهُ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّـهِ وَلْيَنْتَهِ» [۱۲۶]. «بدون تردید، شیطان نزد یکی از شما می‌آید و می‌گوید: چه کسی این را آفریده است؟ چه کسی آن را آفریده است؟ تا جایی که می‌گوید: چه کسی پروردگارت را آفریده است؟ چون کار بدین جا رسید، به الله تعالی پناه ببرد و از این افکار باز بیاید».

در روایتی دیگر از ابوهریره س آمده است که پیامبر ج فرمود: «إِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي أَحَدَكُمْ فَيَقُولُ: مَنْ خَلَقَ الْـأَرْضَ ؟ فَيَقُولُ: اللَّـهُ، فَيَقُولُ: مَنْ خَلَقَ اللَّـهَ؟ فَإِذَا أَحَسَّ أَحَدُكُمْ بِشَيْءٍ مِنْ هَذَا فَلْيَقُلْ: آمَنْتُ بِاللَّـهِ وَبِرُسُلِهِ» [۱۲۷]. «شیطان نزد یکی از شما می‌آید و می‌گوید: چه کسی زمین را آفریده است؟ می‌گوید: الله. سپس می‌گوید: چه کسی الله را آفریده است؟ چون یکی از شما متوجه چنین موردی شد، فوراً بگوید: آمنتُ بالله و برُسُله: به الله و پیامبرانش ایمان آوردم».

از ابن عباس ب روایت شده که گفت: شخصی نزد رسول الله ج آمد و گفت: «يَا رَسُولَ اللَّـهِ! إِنَّ أَحَدَنَا يَجِدُ فِي نَفْسِهِ- يُعَرِّضُ بِالشَّيْءِ- لَأَنْ يَكُونَ حُمَمَةً أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ بِهِ؛ فَقَالَ: اللَّـهُ أَكْبَرُ، اللَّـهُ أَكْبَرُ، اللَّـهُ أَكْبَرُ، الْـحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رَدَّ كَيْدَهُ إِلَى الْـوَسْوَسَةِ» [۱۲۸]. «ای رسول الله! یکی از ما در وجود و روان خود، مطلب و موردی را احساس می‌کند که اگر وجودش سوخته و خاکستر شود، بهتر است از این که آن را بر زبان بیاورد، پیامبر ج فرمودند: الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، سپاس پروردگاری را سزد که مکر شیطان را در حد وسوسه رد نمود (و کاهش داد)».

مضامین احادیث فوق بیانگر این نکات است که افکاری که در مورد مسایل غیبی و (اعتقادی) در ذهن و خیال انسان می‌گذرد، از وسوسه‌ی شیطان هستند تا مسلمان را دچار شک و تردید نمایند. العیاذ بالله.

هرگاه شخصی گرفتار چنین وسوسه‌‌های شیطانی شود، طبق ارشاد پیامبر ج این گونه عمل نماید:

۱- به الله پناه ببرد.

۲- از ادامه‌ی این افکار باز بیاید.

۳- بگوید: آمنت بالله. بنا به روایتی دیگر بگوید: آمنت بالله و رسله.

بنابراین هرگاه در مورد ذات الله یا در قدیم بودن جهان یا در عدم نهایت جهان یا در برانگیخته شدن از قبور و محال بودن آن یا در مورد ثواب و عقاب و مواردی از این قبیل، دچار وسوسه و خیالات شیطانی شدید، بصورت اجمالی (ایمان مجمل) الفاظ ایمان را تکرار کن.

بنابر آنچه که در روایات آمده بگو: «آمنت بالله، وبما جاء عن الله، وعلی مراد الله... آمنت برسول الله وبمـا جاء عن رسول الله، وعلی مراد رسول الله، وما علمت منه أقول به، وبمـا جهلتُ أتوقف فیه وأكلُ علمه إلی الله».

باید دانست چنانچه این وسوسه‌‌ها ادامه یابد، منجر به شک و تردید و سرگردانی می‌شود که در واقع مقصد اصلی شیطان همین است.

بدون تردید اگر فردی از این وسوسه‌‌ها و تخیلات کوتاه نیاید و آن را ادامه دهد، گرفتار شک و تردید می‌شود در نهایت از انجام عبادات صرف نظر می‌کند؛ اما اگر از ابتدا ذهن خود را به آن مشغول نکرد و باز آمد" ان شاء الله" از شر آن ر‌هایی می‌یابد. باید توجه نمود که این وسوسه از طرف شیطان است تا مسلمان را گرفتار شک و تردید نماید. بنابراین به کثرت باید از شر شیطان به الله پناه برد و ابلیس را از خود دور نمود.

شیخ ابن جبرین- الکنز الثمین- (۱/۱۹۹-۲۰۱)

عقیده

[۱۲۳] مسلم (۱۳۲). [۱۲۴] مسلم (۱۳۳). [۱۲۵] مسلم (۱۳۴). [۱۲۶] بخاری (۳۲۷۴) مسلم (۱۳۴) و (۲۱۴). [۱۲۷] مسلم (۱۳۴۱) و احمد (۲/۳۳۱)، (۵/۲۱۴). [۱۲۸] احمد (۱/۲۳۵،۳۴۰) ابوداود (۵۱۱۲) و اللفظ له، و النسائی فی الکبری (۱۰۵۰۳-۱۰۵۰۴) و الطبرانی فی الصغیر (۱۰۹۰) و الکبیر (۱۰/۳۳۸ (۱۰۸۳۸) و ابن حبان فی صحیحه (۱۴۷،۶۱۸۸) و صححه الألبانی فی "صحیح سنن ابی داود" (۴۲۶۴).

فصل دوم: ادیان و فرق ضاله

[۵۴] بیانیه‌ی انجمن دائم پژوهش‌های علمی و افتا در مورد فراخوان وحدت ادیان

الحمد لله وحده والصلاة والسلام علی من لا نبی بعده، وعلی آله وصحبه ومن تبعهم بإحسان إلی یوم الدین.. أما بعد:

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا در مورد سؤالات و مقالاتی که در رسانه‌‌های گروهی، مجلات و روزنامه‌‌ها منتشر می‌شود، در موضوع فراخوانِ وحدت ادیانِ اسلام و مسیحیت و یهودیت، و همزمان ساخت مسجد و کلیسا و معبد یهودیت در کنار هم، در دانشگاه‌ها، فرودگاه‌‌ها و مکآن‌‌های عمومی، و دعوت به چاپ و نشر قرآن و تورات و انجیل در یک جلد و برگزاری کنفرانس‌‌ها و نشست‌‌های علمی در نقاط مختلف جهان؛ در جریان قرار گرفت. «انجمن دائم» رأی و نظر خویش را در این مورد این گونه اعلام می‌دارد:

اول: از اصول بدی‌هی و اولیه‌ی دین اسلام این است که دین حق، بر روی کره‌ی خاکی فقط دین اسلام است و بقیه‌ی ادیان و مکاتب با ظهور دین اسلام، منسوخ گشته‌اند. دین یکتا پرستی فقط دین اسلام است؛ دین اسلام آخرین دین آسمانی است.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ٨٥﴾ [آل عمران: ۸۵]. «و هر‌کس دینی غیر از اسلام برگزیند، هرگز از او پذیرفته نمی‌شود و او در آخرت از زیانکاران است».

دین اسلام، بعد از بعثت محمد رسول الله ج به دینی گفته می‌شود که در پرتو تعالیم و دستورات این پیامبر باشد. نه آنچه که دیگر ادیان عنوان کنند (یعنی بعد از بعثت محمد رسول الله ج دیگر به یهودیت و مسیحیت، دینِ اسلام اطلاق نمی‌شود).

دوم: از اصول اعتقادی اسلام این است که قرآن، آخرین کتاب آسمانی است که از جانب پروردگار نازل شده است. ناسخ تمام کتب سماوی و الهی است که از قبل نازل شده است؛ اعم از تورات و زبور و انجیل و بقیه‌ی کتب الهی.

قرآن یگانه کتابی است که در پرتو آن می‌توان پروردگار را به یگانگی پرستش نمود. الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمُهَيۡمِنًا عَلَيۡهِۖ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُۖ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ عَمَّا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡحَقِّۚ﴾ [مائده: ۴۸]. «ما این کتاب (قرآن) را به راستی و حق بر تو نازل کردیم که مصدّق و نگهبان کتاب‌های پیش از خود است. پس میان آن‌ها بر طبق آنچه الله نازل فرموده، داوری کن، و به جای حقی که از جانب الله تعالی آمده از هوس‌های آنان پیروی مکن»

سوم: واجب است ایمان داشته باشیم که تورات و انجیل با نزول قرآن منسوخ گشته‌اند. بنا به گواهی قرآن کریم، تورات و انجیل دستخوش تحریف، تغییر و تبدیل شده‌اند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿فَبِمَا نَقۡضِهِم مِّيثَٰقَهُمۡ لَعَنَّٰهُمۡ وَجَعَلۡنَا قُلُوبَهُمۡ قَٰسِيَةٗۖ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ وَنَسُواْ حَظّٗا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِۦۚ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَىٰ خَآئِنَةٖ مِّنۡهُمۡ إِلَّا قَلِيلٗا مِّنۡهُمۡ﴾ [مائده: ۱۳]. «پس به خاطر پیمان شکنی شان، آن‌ها را از رحمت خویش دور خویش دور ساختیم و دل‌هایشان را سخت گردانیدیم، کلمات را از جایگاه‌های خود تحریف می‌کردند و بخشی از آنچه را که به آن یادآوری شده بودند، فراموش کردند و تو همواره به خیانت[تازه ای] از ایشان آگاه می‌شوی؛ مگر عده‌ی کمی از آنان».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿فَوَيۡلٞ لِّلَّذِينَ يَكۡتُبُونَ ٱلۡكِتَٰبَ بِأَيۡدِيهِمۡ ثُمَّ يَقُولُونَ هَٰذَا مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ لِيَشۡتَرُواْ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلٗاۖ فَوَيۡلٞ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتۡ أَيۡدِيهِمۡ وَوَيۡلٞ لَّهُم مِّمَّا يَكۡسِبُونَ٧٩﴾ [البقره: ۷۹]. «پس وای بر آن‌ها که کتاب را با دست‌های خود می‌نویسند، سپس می‌گویند: این از جانب الله است تا آن را به ‌به‌ای ناچیزی بفروشند. وای بر آن‌ها از دست نوشته‌های شان و وای بر آن‌ها از آنچه کسب می‌کنند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَإِنَّ مِنۡهُمۡ لَفَرِيقٗا يَلۡوُۥنَ أَلۡسِنَتَهُم بِٱلۡكِتَٰبِ لِتَحۡسَبُوهُ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمَا هُوَ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ وَمَا هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ٧٨﴾ [آل عمران: ۷۸]. «و همانا گروهی از آن‌ها هستند که به (تلاوت) کتاب، زبان خود را چنان می‌گردانند که گمان کنید (آنچه می‌خوانند) از کتاب الله است؛ در حالی که آن از کتاب نیست و ادعا می‌کنند که آن از جانب الله تعالی است؛ در صورتی که از طرف الله تعالی نیست. و بر الله تعالی دروغ می‌بندند و خودشان هم می‌دانند».

جان کلام این که مطالبی به صورت و تحریف نشده در تورات و انجیل باقی مانده است، توسط قرآن منسوخ گشته و بقیه‌ی موارد تحریف شده است. رسول الله ج در دست عمر بن خطاب س صحیف‌های از تورات را مشاهده نمود. بر عمر س خشم گرفت و فرمود:« أَمُتَهَوِّكُونَ فِيهَا يَا ابْنَ الْـخَطَّابِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ جِئْتُكُمْ بِهَا بَيْضَاءَ نَقِيَّةً.... وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ مُوسَى ج كَانَ حَيًّا مَا وَسِعَهُ إِلَّا أَنْ يَتَّبِعَنِي» [۱۲۹].«ای پسر خطاب! آیا بدون فکر و‌اندیشه، خود را به مطالعه‌ی تورات مشغول می‌کنی؟ خود را حیران و سرگردان می‌کنی؟ در حالی که سوگند به ذاتی جانم در دست اوست؛ برای شما کتابی آورده ام که آیاتش واضح و روشن است، سوگند به ذاتی که جانم در دست اوست اگر موسی ÷ زنده می‌بود، چار‌های نداشت جز این که از من پیروی کند».

چهارم: از اصول اعتقادی ما مسلمانان این است که محمد ج خاتم الانبیا و المرسلین است. آن گونه که الله تعالی فرموده است: ﴿مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٖ مِّن رِّجَالِكُمۡ وَلَٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّ‍ۧنَۗ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٗا٤٠﴾ [الاحزاب: ۴۰]. «محمد ج پدر هیچ یک از مردان شما نیست و لیکن فرستاده‌ی الله تعالی و خاتم پیامبران است و الله تعالی بر هر چیزی دانا است».

پیامبری که واجب الاتباع باشد، بعد از محمد ج وجود ندارد. اگر یکی از انبیای الهی زنده می‌بود چار‌های نداشت جز این که از محمد ج پیروی کند. همان گونه که الله تعالی فرموده است: ﴿وَإِذۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلنَّبِيِّ‍ۧنَ لَمَآ ءَاتَيۡتُكُم مِّن كِتَٰبٖ وَحِكۡمَةٖ ثُمَّ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مُّصَدِّقٞ لِّمَا مَعَكُمۡ لَتُؤۡمِنُنَّ بِهِۦ وَلَتَنصُرُنَّهُۥۚ قَالَ ءَأَقۡرَرۡتُمۡ وَأَخَذۡتُمۡ عَلَىٰ ذَٰلِكُمۡ إِصۡرِيۖ قَالُوٓاْ أَقۡرَرۡنَاۚ قَالَ فَٱشۡهَدُواْ وَأَنَا۠ مَعَكُم مِّنَ ٱلشَّٰهِدِينَ٨١﴾ [آل عمران: ۸۱]. «و هنگامی که الله تعالی از پیامبران پیمان گرفت که چون به شما کتاب و حکمت بخشیدم، آنگاه پیامبری سویتان آمد که تصدیق کننده‌ی کتاب آسمانی شماست. باید به او ایمان آورید و حتماً یاریش دهید، الله تعالی آنگاه گفت: آیا گردن نهادید و پیمانم را پذیرفتید؟ گفتند: آری، گردن نهادیم. گفت: پس گواه باشید و من نیز با شما از گواهانم».

پیامبرِ الهی عیسی ÷ در آخرالزمان پس از نزول، از محمد ج و شریعت ایشان پیروی می‌کند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلرَّسُولَ ٱلنَّبِيَّ ٱلۡأُمِّيَّ ٱلَّذِي يَجِدُونَهُۥ مَكۡتُوبًا عِندَهُمۡ فِي ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَٱلۡإِنجِيلِ﴾ [الاعراف: ۱۵۷].«همان کسانی که از این رسول، پیامبر درس ناخوانده، پیروی می‌کنند که [وصف] او را نزد پروردگار خویش در تورات و انجیل، مکتوب می‌یابند».

بعثت محمد رسول الله ج برای تمام جهانیان از اعتقادات ما مسلمانان است.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ٢٨﴾ [سبأ: ۲۸].«و ما تو را نفرستادیم جز بشارتگر و هشدار دهنده برای همه‌ی مردم؛ لیکن بیشتر مردم نمی‌دانند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا﴾ [الاعراف: ۱۵۸]. «بگو: ای مردم! من فرستاده‌ی الله به‌سوی همه‌ی شما هستم».

پنجم: از اصول اسلام است معتقد بودن به کفر کسانی که از یهود و نصارا و دیگران که دین اسلام را نپذیرند، قطعاً کافر هستند و دشمن الله و رسول او و مؤمنین هستند و جهنمی می‌باشند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿لَمۡ يَكُنِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ مُنفَكِّينَ حَتَّىٰ تَأۡتِيَهُمُ ٱلۡبَيِّنَةُ١﴾ [البینه: ۱].«کافرانِ اهل کتاب و مشرکان [از آئین خود] دست بردار نبودند تا اینکه دلیل روشنی برایشان بیاید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَآۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ شَرُّ ٱلۡبَرِيَّةِ٦﴾ [البینه: ۶]. «بی‌تردید، کسانی از اهل کتاب که کافر شدند و مشرکان، برای همیشه در آتش دوزخند و آن‌ها بدترین آفریدگانند».

در صحیح مسلم آمده که پیامبر ج فرمود: «وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَا يَسْمَعُ بِي أَحَدٌ مِنْ هَذِهِ الْـأُمَّةِ يَهُودِيٌّ وَلَا نَصْرَانِيٌّ ثُمَّ يَمُوتُ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَّا كَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ» [۱۳۰]. «قسم به ذاتی که جان محمد ج در اختیار اوست؛ هر یهودی یا نصرانی که دعوت مرا بشنود و سپس در حالی بمیرد که به آنچه من به آن فرستاده شده ام ایمان نیاورد، قطعاً از اهل جهنم خواهد بود».

بنابراین اگر کسی یهود و نصارا را تکفیر نکند، خودش کافر است. طبق قاعده‌ی شرعی «مَن لَم يکَفِّرِ الکافِرَ فَهُوَ کافِرٌ». «کسی که کافر را تکفیر نکند، خودش کافر است».

ششم: با توجه به اصول اعتقادی و حقایق شرعی، فراخوان به وحدتِ ادیان و تقارب بین آن‌‌ها و کنار هم قرار دادن این ادیان، توطئه شومی است که هدف از آن، آمیختن حق با باطل است. در نهایت نابودی کامل دین اسلام و ارتداد کامل مسلمانان است.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَا يَزَالُونَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمۡ عَن دِينِكُمۡ إِنِ ٱسۡتَطَٰعُواْۚ﴾ [البقره: ۲۱۷]. «و آن‌ها پیوسته با شما می‌جنگند تا اگر بتوانند، شما را از دینتان باز گردانند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَدُّواْ لَوۡ تَكۡفُرُونَ كَمَا كَفَرُواْ فَتَكُونُونَ سَوَآءٗ﴾ [النساء: ۸۹]. «آن‌ها دوست دارند شما هم مانند آن‌ها کافر شوید تا با آن‌ها یکسان شوید».

هفتم: از آثار و نتایج بد این دعوت و فراخوان، برداشتن موارد شناخت کفر و اسلام است، تا حق و باطل و معروف و منکر از هم قابل تشخیص نباشد؛ انزجار مسلمانان از کفار برداشته شود. ولاء و براء و جهاد و قتال برای اعلای دین الله از بین برود.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿قَٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلۡحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ حَتَّىٰ يُعۡطُواْ ٱلۡجِزۡيَةَ عَن يَدٖ وَهُمۡ صَٰغِرُونَ٢٩﴾ [التوبه: ۲۹]. «با کسانی که به الله و روز واپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را الله و رسولش حرام کرده، حرمت نمی‌دارند و به دین حق نمی‌گرایند، کارزار کنید، تا زمانی که با ذلت و خواری جزیه دهند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَقَٰتِلُواْ ٱلۡمُشۡرِكِينَ كَآفَّةٗ كَمَا يُقَٰتِلُونَكُمۡ كَآفَّةٗۚ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلۡمُتَّقِينَ﴾ [التوبه: ۳۶]. «همان طور که مشرکان جملگی به جنگ با شما بر می‌خیزند، شما هم همگی به جنگ با آن‌ها برخیزید، و بدانید که الله تعالی با پرهیزکاران است».

هشتم: دعوت به وحدت ادیان اگر از طرف مسلمانی مطرح شود، مساوی است با ارتداد وی از اسلام؛ زیرا دعوت به وحدت ایمان با اصول اعتقادی اسلام ناسازگار است؛ گویا شخص به کفر راضی گشته و آن را پسندیده است. این دعوت و اعتقاد، صداقت قرآن را از بین می‌برد. قرآنی که ناسخ کتاب‌ها و ادیان پیشین است. بنابراین، اسلام این ایده را نمی‌پذیرد و به شدت آن را رد می‌کند. طبق نصوص قرآن و سنت و اجماع، این تفکر، باطل و مردود است.

نهم: با توجه به مطالب گذشته قطعنامه‌ی ذیل به عنوان رأی ن‌هایی تصویب می‌شود:

۱- مسلمانی که به ربوبیت الله تعالی و رسالت رسول اکرم ج و دیانت اسلام معتقد است؛ اجازه ندارد مبلغ این فکر آلوده و غلط باشد و آن را بین مسلمانان پخش کند. چه رسد به پذیرفتن آن. مسلمان اجازه ندارد در کنفرانس‌‌ها و سمینار‌ها و نشست‌هایی که به این منظور تشکیل می‌شوند، شرکت کند.

۲- هیچ مسلمانی اجازه ندارد تورات یا انجیل را جداگانه چاپ کند؛ چه رسد به چاپ تورات و انجیل همراه با قرآن در یک جلد!! مرتکب چنین عملی در ضلالت و گمراهی بسر می‌برد؛ زیرا حق و باطل را یکجا جمع نموده است. حق یعنی: قرآن و باطل یعنی: تورات و انجیل منسوخ شده و تحریف گشته.

۳- مسلمان اجازه ندارد به فراخوان بنای مسجد و کنیسه و معبد در یک مکان پاسخ مثبت دهد؛ زیرا این کار به منزله‌ی پذیرش دینی غیر از اسلام است که می‌توان الله تعالی را با دینی غیر از اسلام، عبادت و بندگی نمود. چنین عملی متضاد با عقیده‌ی غلبه‌ی دین اسلام بر دیگر ادیان است.

پذیرفتن نظریه‌ی بنای معابد سه گانه در یک مکان برای مسلمانان و یهود و نصاری، برابر است با پذیرش هر سه دین بطور مساوی که شخص می‌تواند به هر یکی از این ادیان ایمان بیاورد، امری مشروع و جایز را انجام داده است. چنین فردی در واقع معتقد است که اسلام ناسخ ادیان دیگر نیست؛ این عقیده و رضایت به آن، مساوی با کفر و گمراهی است؛ چرا که مخالفت آشکار با قرآن و سنت و اجماع مسلمانان است. این کار یعنی: اعتراف به این مسأله که تحریفات یهود و نصاری از جانب الله تعالی است در حالی که او تعالی برتر و والاتر از آن است.

مسلمانان اجازه ندارند کلیسا و معابد را (بیوت الله) بنامند و معتقد باشند که یهودیان و مسیحیان با شیو‌های صحیح و مقبول، الله تعالی را عبادت می‌کنند و عبادتشان نزد الله تعالی پذیرفته است؛ زیرا عبادت آنان بر غیر شریعت اسلام است. الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ٨٥﴾ [آل عمران: ۸۵]. «و هر‌کس، دینی غیر از اسلام برگزیند، هرگز از او پذیرفته نمی‌شود و او در آخرت از زیانکاران است».

بلکه معابد یهود و نصاری، محلی است برای کفریات و کفر به الله - نعوذ بالله من الکفر و أهله-

شیخ الاسلام ابن تیمیه / در مجموع الفتاوی (۲۲/۱۶۲) می‌گوید: معابد یهود و نصاری (بیوت الله) نیستند؛ بلکه بیوت الله فقط مساجد هستند؛ هرچند که در آن‌‌ها ذکر پروردگار انجام گیرد. بیوت به منزله‌ی اهل آن خانه هستند و اهل این بیوت – یهود ونصاری- کافرند. بنابراین این‌‌ها بیوتی هستند که عبادت کفار در آن انجام می‌شود.

دهم: دعوت کفار عموماً و اهل کتاب خصوصاً به دین اسلام طبق نصوص صریح کتاب و سنت بر مسلمانان واجب است. باید دانست که دعوت اهل کتاب به اسلام، همراه با حکمت و جدال احسن باشد. نمی‌توان از اصول و احکام اسلام گذشت نمود. بایستی اهل کتاب را دعوت نمود تا به پذیرش اسلام، قانع شوند و یا حجت و دلیل بر آن‌‌ها تمام شود تا هرکه گمراه می‌شود، از روی دلیل و حجت، هدایت شود.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۢ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ أَلَّا نَعۡبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشۡرِكَ بِهِۦ شَيۡ‍ٔٗا وَلَا يَتَّخِذَ بَعۡضُنَا بَعۡضًا أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُولُواْ ٱشۡهَدُواْ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ٦٤﴾ [آل عمران: ۶۴]. «بگو: ای اهل کتاب! بیایید بر سخنی که میان ما و شما مشترک است روی آوریم که جز الله را نپرستیم و کسی را با او شریک نکنیم و هیچ‌کس از ما دیگری را به جای الله، صاحب اختیار نگیرد. پس اگر روی گردانیدند، بگویید: گواه باشید که ما مسلمانیم».

اما مجادله و گفتگو با اهل کتاب براساس کوتاه آمدن در مقابل خواسته‌‌های آنان و تحقق اهدافشان و گسستن زنجیره‌ی به هم پیوسته‌ی اسلام و اصول ایمان امری باطل و غیر قابل قبول است؛ زیرا الله تعالی و پیامبر و مؤمنان، آن را نخواهند پذیرفت. «والله المستعان علی ما تصفون»

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَٱحۡذَرۡهُمۡ أَن يَفۡتِنُوكَ عَنۢ بَعۡضِ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ إِلَيۡكَ﴾ [مائده: ۴۹]. «و از ایشان برحذر باش که مبادا تو را از برخی چیزها که الله تعالی بر تو نازل کرده است، غافل سازند»

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا با تصویب موارد فوق و بیان آن برای مردم به همه مسلمانان، عموماً و علما خصوصاً توصیه می‌کند که تقوای الهی را پیشه کنند و حامی دین اسلام باشند. از عقیده‌ی مسلمانان دفاع کنند تا گمراه نشوند و گرفتار فتنه‌ی گمراهان و دعوتگران به گمراهی و کفار نشوند. به تمام مسلمانان هشدار می‌دهد تا خود را از این دسیسه‌ی وحدت ادیان و گرفتار شدن در دام آن برحذر دارند. به الله تعالی پناه می‌بریم از این که مسلمانی فریفته‌ی این فراخوان باطل شود و آن را در شهر‌ها و کشور‌های اسلامی رواج دهد.

«نسأل الله تعالی سبحانه تعالی بأسمائه الحسنی وصفاته العلا أن یعیذنا جمیعاً من مضلات الفتن، وأن یجعلنا هداة مهتدین، حماةللإسلام علی هدی ونور من ربنا حتی نلقاه وهو راضٍ عنا».

وبالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه أجمعین

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتاء شماره (۱۹۴۰۲) مورخه ۲۵/۱/۱۴۲۵ه. ر.ک "فتاوی و بیانات مهمة" نشر دار عالم الفوائد" با اجازه‌ی إدارة الإفتاء، ص (۷)

[۱۲۹] احمد (۳/۳۸۷) و دارمی (۴۳۵). و دیگران. قال فی "المجمع الزوائد" ۱/۱۷۴: «رواه أحمد و أبویعلی و البزار، و فیه مجالد بن سعید، ضعفه أحمد و یحیی بن سعید وغیرهما» اه. و صححه العجلونی فی "کشف الخفا" ۱/۴۲۲ (۱۱۱۹) عند الکلام علی حدیث: «حَدَّثوا عن بنی إسرائیل ولا حَرَج». [۱۳۰] مسلم (۱۵۳).

[۵۵] کفر اهل کتابی که به رسالت محمد ج ایمان ندارند

س: قرآن صراحتاً اهل کتاب را کافر دانسته است؛ مگر آنان که به رسالت پیامبر ج ایمان بیاورند، یهود معتقدند که عزیر ÷ پسر الله تعالی است و نصاری که معتقدند عیسی ÷ پسر الله تعالی است، والعیاذ بالله.

قرآن کریم به کفر یهود و نصاری تصریح نموده و فرموده است: ﴿لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ ثَالِثُ ثَلَٰثَةٖۘ﴾ [مائده: ۷۳].

با این وجود، برخی از علما می‌گویند: اهل کتاب کافر نیستند، بلکه فقط اهل کتاب بوده‌اند. لطفاً در این مورد توضیح دهید؟

ج: کسی که بگوید: اهل کتاب، کافر نیستند و فقط اهل کتاب هستند خودش کافر است؛ زیرا این شخص آن چه را که قرآن و سنت به صراحت، مبنی بر کفر اهل کتاب، بیان داشته تکذیب نموده است.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَكۡفُرُونَ بِ‍َٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَأَنتُمۡ تَشۡهَدُونَ٧٠﴾ [آل عمران: ۷۰]. «ای اهل کتاب! چرا آیات الهی را انکار می‌کنید با این که شما[به حقانیت آن] گواهی می‌دهید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿لَقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَ﴾ [مائده: ۷۲]. «آن‌ها که گفتند: الله تعالی، همان مسیح پسر مریم است، کافر شدند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ ثَالِثُ ثَلَٰثَةٖ﴾ [مائده: ۷۳]. «به تحقیق، کسانی که گفتند: الله، سوم سه کس است، کافر شدند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ عُزَيۡرٌ ٱبۡنُ ٱللَّهِ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَى ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ ٱللَّهِۖ ذَٰلِكَ قَوۡلُهُم بِأَفۡوَٰهِهِمۡۖ يُضَٰهِ‍ُٔونَ قَوۡلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَبۡلُۚ قَٰتَلَهُمُ ٱللَّهُۖ أَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ٣٠﴾ [التوبه: ۳۰]. «و یهود گفتند: عُزیر پسر الله است و نصاری گفتند: مسیح پسر الله است. این سخن[باطلی] است که بر زبان می‌آورند و به گفتار کسانی که پیش از این کافر شدند، شباهت دارد. الله بکشدشان، به کجا منحرف می‌شوند»؟

الله تعالی می‌فرماید: ﴿لَمۡ يَكُنِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ مُنفَكِّينَ حَتَّىٰ تَأۡتِيَهُمُ ٱلۡبَيِّنَةُ١﴾ [البینة: ۱]. «کافران، اهل کتاب و مشرکان [از آئین خود] دست بردار نبودند تا اینکه دلیل روشنی برایشان بیاید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿قَٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلۡحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ حَتَّىٰ يُعۡطُواْ ٱلۡجِزۡيَةَ عَن يَدٖ وَهُمۡ صَٰغِرُونَ٢٩﴾ [التوبه: ۲۹]. «با کسانی که به الله و روز واپسین ایمان نمی‌آورند و آنچه را الله و رسولش حرام کرده، حرمت نمی‌دارند و به دین حق نمی‌گرایند، کارزار کنید، تا زمانی که با ذلت و خواری جزیه دهند».

در این مورد آیات دیگری در قرآن وجود دارد.

وبالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه أجمعین

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتاء (۲/۱۸)

[۵۶] سازمان فراماسونری [۱۳۱]

س: (أ) شخصی مرده و وصیت نموده تا او را در تابوتی دفن کنند... حکمش چیست؟

(ب) فردی از مسلمانان که جزو اعضای سازمان فراماسونری (فراموشخانه) بوده است، مرده و نماز جنازه بر او خوانده شده است. بعد از آن شعایر و مراسم فراماسونی بر او اجرا شده است.حکم اسلام در مورد مسلمانانی که اجازه می‌دهند که شعایر فراماسونری بر آنان اجرا شود، چیست؟

(ج) فراماسونری چیست؟ اسلام در مورد آن چه نظری دارد؟

ج: گذاشتن میت در تابوت در زمان پیامبر و صحابه سابقه نداشته است. برای مسلمان بهتر است که از سنت رسول الله ج پیروی کنند. بنابراین نهادن میت در تابوت مکروه است؛ اعم از این که زمین سفت، نرم یا مرطوب باشد. چنانچه کسی وصیت نمود که او را در تابوتی دفن کنند، وصیتش قابل اجرا نیست. نزد شافعیه، در صورتی گذاشتن میت در تابوت، جایز است که زمین نرم و یا مرطوب باشد. اگر شخصی وصیت نمود که جسد او را در تابوت بگذارند و دفن کنند، فقط در چنین موردی وصیتش اجرا می‌شود.

(ب، ج) ماسونیت: سازمانی سرّی و سیاسی است که هدفش دین زدائی و اخلاق زدائی و حاکم نمودن قوانین بشری و نظم غیر دینی است. حرکت فراماسونری همواره می‌کوشد به بهانه‌ی آزادیِ فکر و عقیده، انقلاب‌‌هایی در دنیا به راه‌اندازد و حکومتی را جایگزین دیگری کند. مؤید گفتار ما اعلامیه‌ی سازمان فراماسونری در کنفرانس دانشجویان در سال۱۸۶۵م است که در شهر "لییج" یکی از مراکز این سازمان برگزار شد، اعلام نمود: «باید انسان بر اله پیروز شود و با تمام قوا به جنگ پرودگار برود، آسمآن‌‌ها را بشکافد و مانند برگ کاغذ پاره کند».

در مجلس بزرگ ماسونیت در تاریخ ۱۹۲۲م چنین اعلام گردید: «با تمام وجود، حرکت آزادی فکر و‌اندیشه را در افراد تقویت می‌کنیم. با تمام تلاش و توان سعی خواهیم نمود بر دشمن اصلی بشریت، حمله نموده و جنگی تمام عیار راه‌اندازیم؛ همانا دشمن اصلی بشریت دین است».

گفتار ماسونی‌‌ها دال بر همین اعتقاد آن‌هاست که می‌گویند: «ماسونیت، نفس و هوا و هوسِ انسان را معبود او قرار می‌دهد تا او را بپرستد». می‌گویند: «ما به پیروزی بر متدینین و مراکز آنان اکتفا نمی‌کنیم؛ بلکه آن‌‌ها را برای همیشه ریشه کن می‌کنیم». [مضابط المؤتمر الماسونی العالمی سنه ۱۹۰۳م صفحه ۱۰۲].

فراماسونری‌‌ها می‌گویند: «ماسونیت به جای ادیان در جامعه رواج پیدا می‌کند و مجالس و مراکز این سازمان جایگزین معابد متدینین خواهد شد». تمام مواردی که بیانگر شدت دشمنی ماسونی‌‌ها برای ادیان و جنگ همه جانبه‌ی آنان علیه ادیان را نشان می‌دهد.

جمعیت فراماسونری و تنظیم آن از قدیمی ترین تنظیمات سری و پن‌هانی است که همچنان به فعالیتش ادامه می‌دهد. مؤسس این سازمان و هدف از تأسیس آن همچنان بر مردم پوشیده است. حتی ماهیت این سازمان بر بسیاری از اعضای آن پوشیده است. به خاطر مخفی کاری و محکم کاری رهبران آن در مورد مکر و نیرنگ درونیشان وتلاش آنان در جهت مخفی نگه داشتن چشم‌انداز و برنامه ‌هایی که مد نظر دارند.

بنابراین اکثر برنامه‌‌های فراماسونی‌‌ها شفاهی است. اگر شخصی بخواهد چیزی از افکار و ایده‌‌های آنان را بنویسد و یا انتشار دهد باید آن را با رهبران فراماسونری در میان بگذارد که اجازه دهند یا خیر؟!.

قانون اساسی سازمان فراماسونری برگرفته از نظریات متعددی است که بیشتر آن براساس تقلید و پیروی از یهودیت تنظیم شده است. برنامه‌‌ها و تعالیم آموزشی یهودیت، اساس کار این سازمان است که بزرگترین نشست آن در سال ۱۷۱۷م جهت تصویب اساسنامه و برنامه‌‌های راهبردی سازمان فراماسونری تشکیل شد. فراماسونری‌‌ها همواره به مقدسات یهودیت احترام می‌گذارند. هیکل و معبد آنان را مقدس می‌دارند. نشست‌های سازمان فراماسونری جهت تقلید و احترام به مقدسات یهودیت در مکآن‌‌هایی برگزار می‌شوند که بنای ظاهری آن مانند معابد یهودی هاست. باید دانست که ستون اصلی اعضای سازمان فراماسونری یهودی هستند که در برگزاری نشست‌‌های این سازمان، یهودیان نقش اصلی را بازی می‌کنند. انتشار ماسونیت و رابطه‌ی همکاری بین آنان توسط رهبران یهودی انجام می‌شود. گردانندگان اصلی، طراحان و مجریان برنامه‌‌های سری این سازمان، یهودیان هستند. در واقع یهودیت و فراماسونری همگی سروته یک کرباسند. در تأیید این مطلب می‌توان به سندی استناد نمود که در مجله‌ی «اکاسیا» که توسط اعضای سازمان فراماسون منتشر می‌شود، آمده است که هیچ کدام از ارگآن‌‌های زیر مجموعه‌ی سازمان فراماسون، خالی از افراد یهودی نیست. امر مشترک ماسونیت و یهودیت در این است که یهودیت معتقد به مذهب نیست؛ بلکه فقط ظاهر مذهب را حفظ نموده است. ماسونی‌‌ها نیز دارای چنین اعتقادی هستند. بنابراین معابد و مراکز یهودیان جانشین مراکز فراماسونی است. بسیاری از اعضای آن یهودی تبار هستند. [مجله‌ی اکاسیا سال ۱۹۰۸م شماره‌ی ۶۶].

در اسناد منتشره‌ی فراماسونری آمده است که یهود معتقد است که ماسونیت بهترین ابزار برای انهدام ادیان است. تاریخ ماسونیت از نظر اعتقادی مشابه یهودیت است.... شعار ماسونی‌‌ها ستاره شش گوش داوودی است. در واقع یهودیت و ماسونیت، فرزندان معنوی بنای هیکل سلیمان هستند.

ماسونیت که شعار اصلی آن، دین زدایی است به یهودیت اجازه‌ی کامل می‌دهد که دین خود را تبلیغ کند. یهودیت از سادگی و خوش باوری ملت‌‌ها استفاده نموده و در سازمان فراماسونری به فعالیت خویش ادامه داده‌اند تا جایی که مراکز اصلی و حساس ماسونیت را در اختیار گرفته‌اند. روح یهودیت را در کالبد ماسونیت دمیده‌اند و آن را سکوی پرتابی برای شلیک اهداف خود برگزیده‌اند تا اهداف و خواسته‌‌های خود را از این طریق تحقق بخشند».

سندی دیگر در جهت سرّی بودن سازمان فراماسون و مخفی کاری جهت برنامه ریزی دین زدایی و راه‌اندازی کودتای سیاسی در برابر حکومت‌ها، مطالبی است که در کتاب (برتوکلات حکماء صهیون) [۱۳۲] آمده است: نویسنده‌ی این کتاب از قول رهبران صهیونیسم می‌گوید: به زودی این مجموعه‌‌ها را تحت فرماندهی واحدی که فقط خودمان می‌شناسیم، سامان می‌دهیم. این فرماندهی (یا رهبری جهان) توسط رهبران و دانشوران و کارشناسان باتجربه‌ی ما اداره خواهد شد. هر مجموعه، نماینده‌ی ویژ‌های خواهد داشت تا دفتر فرماندهی کاملاً مخفی بماند. حق تصمیم گیری فقط از آن ما خواهد بود که به چه کسی اجازه حرف زدن بدهیم و چه کسی به امور جامعه رسیدگی کند و برنامه‌ی روزانه را ترسیم نماید. در این مجموعه‌‌ها برای تمامی افراد جامعه و سایر طبقات انقلابی جامعه دام‌‌هایی می‌گسترانیم. اکثر نقشه‌‌های سیاسی سری برای ما شناخته شده است و بلافاصله پس از برنامه ریزی، آن را اجرا خواهیم کرد؛ اما نمایندگان ما در پلیس مخفی بین المللی باید از اعضای این مجموعه باشند.... و هنگامی‌توطئه‌‌ها در سطح جهانی آغاز می‌شود؛ یکی از زبده ترین ومخلصترین نمایندگان ما، همه آن توطئه‌‌ها را رهبری خواهد کرد. طبعاً ما ملت یگان‌های هستیم که طرح‌‌های فراماسونری را جهت می‌دهیم و ما یگانه ملتی هستیم که می‌دانیم چگونه آن را جهت دهیم و از اهداف ن‌هایی هر طرحی آگاه هستیم. در صورتی که غیر یهود چگونه از بیشتر امور فراماسونری نا آگاهند و حتی نمی‌توانند نتایج نزدیک کار‌های خودشان را حدس بزنند.

مواردی دیگر که بیانگر همکاری تنگاتنگ یهودیت و ماسونیت و راه‌انداختن انقلاب‌‌ها و کودتا‌های سیاسی و تشکیل گروه‌های خرابکار، در نقاط مختلف جهان می‌باشد.

فعالیت ظاهری ماسونیت براساس آزادی فکر و عقیده و ایجاد اصلاحات اجتماعی است؛ اما در واقع اهداف آن، بی‌بند و باری، افسار گسیختگی، ایجاد هرج و مرج، ایجاد اختلاف، نابودی پایه‌‌های ارزش‌های اخلاقی جامعه و تخریب و فساد است.

بنابراین هر مسلمانی که از روی آگاهی و علم به اهداف ماسونیت، عضو آن شده و شعائر و مراسم ماسونیت بر او اقامه شود؛ از دایره‌ی اسلام، خارج گشته و کافر است. باید توبه کند و اگر نکرد، واجب القتل است. چنانچه بر عضویت در این سازمان بمیرد؛ سزایش کفر است. اما کسانی که بدون شناخت و علم و اطلاع از اهداف ماسونیت و برنامه هایش علیه اسلام و مسلمین، عضو آن شده و فریب شعار‌های ظاهری و سخنان دلنشین آنان – که به ظاهر با اسلام متضاد نیست- را بخورد؛ کافر نیستند. بلکه به دلیل جهل و عدم آگاهی از اهداف آنان معذورند. چون در اصولِ عقاید و مقاصد شومشان با آنان همگام و همسو نبوده‌اند، از دایره‌ی اسلام خارج نیستند.

رسول الله ج می‌فرماید:« إِنَّمَا الْـأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى» [۱۳۳] «اعمال به نیت‌‌ها بستگی دارند و با هرکسی مطابق نیتش برخورد می‌شود».

اما هرگاه متوجه واقعیت شوند باید خود را از آن دور نگه داشته و برائت خویش را از آنان اعلام دارند و در جهت شناسایی و رسوایی شان تلاش نمایند تا مسلمانان دیگر را در مورد اهداف آنان آگاه نمایند. مسلمان باید هوشیار باشد و در مورد کسانی که در مسائل دین و دنیای خویش با آنان همکاری می‌نماید، جنبه‌ی احتیاط را رعایت نماید. در انتخاب دوستان دقت کند تا در آینده گرفتار کید و مکر و اهداف سوء آنان نگردد. مسلمان نباید فریب سخنان زیبا و دلربای گروه‌‌ها و احزاب و افراد را بخورد. با کلمات شیرین، دل به آنان بسپارد تا مرتکب شرک نشود و گرفتار دام حیله گران و مکارانی نشود که دام خود را برای شکار افراد ساده لوح و ضعیف العقل گسترانده‌اند.

وبالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه أجمعین

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتاء (۲/۳۱۲-۳۱۵)

[۱۳۱] فراماسون: این کلمه در قرن سیزدهم میلادى به پیشه ورانى که با تیشه کار مى کردند گفته مى شد. تیشه دار. هیزم شکن.از قرن سیزدهم به بعد به کسانى گفته شده که در حوزه هاى سازمان اسرارآمیز فراماسونرى شرکت مى کردند.عضو یک جامعه جهانى سرّى که هدفش به ظاهر تبلیغ برادرى،تعاون اجتماعى و کمک هاى متقابل است.در سازمان فراماسونرى حوزه هائى به نام لژ وجود دارد که همه این لژها از یک کمیته مرکزى دستور مى گیرند.فراماسونرى در عین حال که یک سازمان سرّى نیست اسرار پنهان بسیار دارد. امروز در کشورهاى کمونیست، دیگر آثارى از فعالیت این سازمان به چشم نمى خورد ولى در کشورهاى اروپاى غربى و آمریکا هنوز حوزه هاى آن وجود دارد. تشکیلات فراماسونها از قرن سیزدهم م. به بعد سر و سامانى گرفت و تأسیس آن از قرن چهاردهم م. در لندن آغاز گردید. از اوایل قرن هیجدهم م. و به خصوص از سال ۱۷۱۷فراماسونرى در آمریکا و آسیا هم نفوذ کرد و حوزه هاى وسیع آن در همین قرن در ایرلند، هند و دیگر کشورها بوجود آمد و همواره فعالیت خود را گسترش داد تا جایى که در طول ۴۰ سال در تمام شهرهاى معروف هندوستان از جمله بنگال، کلکلته، مدرس و بمبئى لژهاى فراماسونرى تأسیس شد.در فرانسه نخستین حوزه در سال ۱۷۳۲ م. برپا شد و در کشورهاى دیگر به ترتیب زیر سازمآن‌هاى فراماسونى بوجود آمد: آلمان ۱۷۳۳ م - پرتقال ۱۷۳۵ م - هلند ۱۷۳۵ م - سویس ۱۷۴۰ م - دانمارک ۱۷۴۵ م - ایتالیا ۱۷۶۳ م - بلژیک ۱۷۶۵ م - روسیه ۱۷۷۱ م و سوئد ۱۷۷۳ م. به همین ترتیب نفوذ فراماسونرى تا دورترین نقاط زمین گسترش یافت. در امریکاى شمالى و مخصوصاً در ایالات متحده، اتازونى ایرلندیها و اسکاتلندى‌ها از اوایل قرن هیجدهم براى ایجاد لژهاى این سازمان دست به کار شده بودند. و در ۱۷۳۴ م. بنیامین فرانکلین که در آن روزگار بیست و هشت ساله بود رهبر ماسون هاى پنسیلوانیا شد و در همان سال نخستین کتاب مربوط به این سازمان را در آمریکا به چاپ رسانید.به دنبال این کوشش‌ها در فراماسونرى، حوزه هاى رمزى پدید آمد. مثلا در آمریکا شمالى» لژهاى آبى «مخصوص فراماسون‌هایى بود که عضو سازمآن‌هاى کشورى بودند (نقل به اختصار از دایرة المعارف بریتانیا). ظاهراً فراماسونرى در زمان ناصرالدین شاه قاجار در ایران هم نفوذ یافت. .[دایرة المعارف بزرگ شیعه ج۴۳ ص۹۰] (مترجم). [۱۳۲] این کتاب تحت عنوان" پروتوکل‌های دانشوران صهیون" توسط حمید رضا شیخی و انتشارات قدس رضوی مشهد چاپ شده که مطالعه‌ی آن در این زمینه بسیار مفید است. [۱۳۳] بخاری (۱).

[۵۷] بیانیه‌ی مجمع فقهی در مورد انتساب و عضویت در سازمان فراماسونری

الحمد لله، والصلاة والسلام علی رسول الله، وعلی آله ومن اهتدی بهداه... أما بعد:

مجمع فقهی در اولین نشست خود در مکه‌ی مکرمه در تاریخ دهم شعبان سال ۱۳۹۸ه.ق برابر با ۱۵/۷/۱۹۷۸م، موضوع سازمان فراماسونری و عضویت در آن را در پرتو شریعت اسلامی‌بررسی کرد. اعضای مجمع فقهی پس از تحقیق و تفحص در باره‌ی این سازمان و مطالعه‌ی کتاب‌هایی که در گذشته و زمان معاصر در مورد آن تألیف شده و همچنین نشریات و مجلاتی که از طرف این سازمان منتشر می‌شود. مقالات و کتبی که اعضاء و رهبرانش نوشته‌اند؛ پس از بررسی همه جانبه، مجمع فقهی به طور قطع و یقین به این جمع بندی و نتیجه گیری رسید:

۱- سازمان ماسونیت، سازمانی سرّی است که متناسب با زمان و مکان به فعالیتش مخفیانه و آشکارا ادامه می‌دهد. اما اصول و اهداف آن همواره سرّی است. ماهیت اصلی این ارگان حتی بر اعضایش مخفی است. مگر اعضای خصوصی که بر حسب فعالیتشان به مراتبی برسند که جزو گروه ویژه قرار گیرند آنگاه در جریان برنامه‌‌های مهم سازمان قرار می‌گیرند.

۲- بین اعضای این سازمان سرتاسر دنیا ارتباط تگاتنگی برقرار است تا افراد ساده لوح را شکار تفکرات خود گردانند؛ حربه‌ی اصلی آنان داشتن رابطه‌ی برادری و همکاری میان اعضای سازمان، صرفنظر از عقاید و گرایش‌‌های مختلف است.

۳- این سازمان در صدد است تا افراد مهم را شناسایی نموده و آن‌‌ها را به عضویت آن دعوت دهد. اعضا با افراد در جهت منافع شخصی همکاری می‌کنند. هر برادر ماسونی تحت حمایت برادران ماسونی دیگر در تمام نقاط جهان در اهداف و نیاز‌ها و مشکلات با هم تعاون دارند. اگر فردی از اعضای این سازمان دارای فعالیت سیاسی باشد و دچار مشکلات شود، براساس دفاع از حق مظلوم او را یاری می‌نمایند. این بزرگترین حرب‌های است که افراد زیادی را از مراکز مختلفی فریفته‌ی ایده‌‌ها و آرمآن‌‌های خود می‌گردانند و از آن‌‌ها مبالغ قابل توجهی کمک دریافت می‌کنند.

۴- ورود عضو جدید به سازمان فراماسونری با تشکیل جلس‌های برگزار می‌شود؛ در این جلسه‌ی مخفیانه، عضو جدید، تهدید و ارعاب می‌شود که مبادا با تعلیمات و آموزه‌‌های سازمان که از مقامات بالاتر به او ابلاغ می‌شود، مخالفت کند.

۵- افرادی که بر اثر سادگی توسط اعضای سازمان، اغفال می‌شوند در برگزاری مراسم دینی و مذهبی خویش کاملاً آزادند و متناسب با استعداد و صلاحیت هایشان به آنان وظایفی محول می‌شود؛ اما ملاحده و کسانی که آمادگی پذیرش عقیده‌ی الحادی را دارند بتدریج موقعیتشان ترفیع می‌یابد. برحسب تجربه و کارآیی که به دست می‌آورند و در موفقیت‌‌هایی که در آزمون‌‌های مختلف کسب می‌کنند. در اجرای نقشه‌‌های مهم سازمان به موفقیت دست می‌یابند.

۶- سازمان دارای اهداف کاملاً سیاسی است؛ در اکثر نظام‌‌های سیاسی و کودتا‌های مردمی و دولتی و تغییرات مهم بین المللی نقش ایفا می‌کنند.

۷- اساس تنظیم سازمان، ریشه در یهودیت دارد. مدیران ارشدش سراسر دنیا یهودی‌اند. دارای فعالیت‌های صهیونیستی می‌باشند.

۸- بزرگترین هدف سرّی سازمان بطور عموم، دین زدایی و دین ستیزی است. برای از بین بردن دین اسلام از میان مسلمانان و فرزندان شان برنامه‌‌های ویژ‌های دارد.

۹- سازمان تلاش می‌کند تا اصحاب ثروت و سیاست و منتفذین اجتماعی را به عضویت در آورد. به دنبال افراد معمولی جامعه نیست. بنابراین همواره تلاش می‌کند که رؤسا و وزراء و دولتمردان را به عضویت سازمان در آورد.

۱۰- سازمان تحت عناوین و اسامی مختلفی به فعالیت خود مشغول است تا اگر در جایی به نام ماسونیت نتوانست فعالیت کند، با اسم و رسم جدیدی به فعالیت خود ادامه دهد. از مهمترین شعبه‌‌های سازمان: سازمان أُسود، روتاری، لُژ و عناوین دیگری که فعالیت‌‌های خرابکارانه و اصول و مبادی کاملاً متضاد با قوانین اسلامی مشغول به فعالیت می‌باشند.

برای مجمع فقهی بطور واضح و شفاف مشخص است که بین سازمان ماسونیت ویهود و صهیونیزم جهانی رابطه‌ی نزدیک و تنگاتنگی وجود دارد. از همین طریق توانسته در قضیه‌ی فلسطین بر فعالیت‌‌های مسئولین کشور‌های عربی چیره شود و بر سر راه اجرای برنامه هایشان مانع تراشی کند.

مجمع فقهی بنا بر دلایل واضح و آشکار و اطلاعات کامل در مورد فعالیت سازمان مذکور و خطر بزرگ و اهداف و برنامه‌‌های مرموز آن، ارگان ماسونی را یکی از خطرناک ترین سازمآن‌‌ها علیه اسلام و مسلمین شنـاخته و بـه همـگان معرفی و اعـلام می‌دارد کـسی کـه از روی علـم و اطلاع از ماهیت و اهـداف و نقشه هایش عضو آن شود، کافر و از امت اسلام خارج گشته است.

المجمع الفقهی- فتاوی اسلامیه لمجوعة العلماء (۱/۱۱۵-۱۱۷)

[۵۸] ادعای انتقال روح یک فرد در دیگری و نقد نظریه‌ی پیدایش نسل اولیه‌ی انسان از میمون

س۱: استاد فلسفه به ما گفته که روح از یک فرد به فردی دیگر منتقل می‌شود. آیا این نظریه صحیح است؛ در صورت صحت این گفته، با توجه به این که روح محاسبه می‌شود و عذاب می‌بیند، در صورت انتقال روح به دیگری، فرد دوم چگونه محاسبه می‌شود و عذاب می‌بیند؟

ج۱: نظریه‌ی استاد شما اشتباه است. اصل در این موضوع، فرموده‌ی الهی است: ﴿وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡۖ قَالُواْ بَلَىٰ شَهِدۡنَآۚ أَن تَقُولُواْ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنۡ هَٰذَا غَٰفِلِينَ١٧٢﴾ [الأعراف: ۱۷۲]. «آنگاه که پروردگار تو از بنی آدم، از پشت ایشان، نسل و نژاد آن‌ها را برگرفت (یعنی روز میثاق الله تعالی از آدم، اولاد او را پیدا کرد و از ایشان اولاد ایشان را به ترتیبی که در خارج محقق گشت) و آن‌ها را بر خودشان گواه کرد که: آیا من، پروردگار شما نیستم؟ آن‌ها گفتند: آری! گواهی دادیم. تا روز رستاخیز نگویید ما از آن غافل بودیم».

در تفسیر این آیه آمده که از عمربن خطاب س در مورد این آیه پرسیده شد؛ عمرس پاسخ داد که از رسول الله ج در این مورد سؤال شد، ایشان فرمودند: «إِنَّ اللَّـهَ تعالی خَلَقَ آدَمَ ثُمَّ مَسَحَ ظَهْرَهُ بِيَمِينِهِ فَاستخْرَجَ مِنْهُ ذُرِّيَّةً، فَقَالَ: خَلَقْتُ هَؤُلَاءِ لِلْجَنَّةِ وَبِعَمَلِ أَهْلِ الْـجَنَّةِ يَعْمَلُونَ، ثُمَّ مَسَحَ ظَهْرَهُ فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ ذُرِّيَّةً فَقَالَ: خَلَقْتُ هَؤُلَاءِ لِلنَّارِ، وَبِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ يَعْمَلُونَ» [۱۳۴]. «الله تعالی، آدم ÷ را آفرید و پشت او را با یمین خود مسح نمود و نسلی از آن بیرون آورد و فرمود: این‌‌ها را برای بهشت آفریدم و عمل بهشتیان انجام می‌دهند. دوباره پشت او را مسح نمود و ذری‌های از آن بیرون آورد و فرمود: این‌‌ها را برای جهنم آفریدم، و عمل جهنمیان را انجام می‌دهند».

ابن عبدالبر گوید: معنای این حدیث از چندین طریق از پیامبر ج ثابت است. از حدیث عمر بن خطاب، عبدالله بن مسعود، علی بن ابی طالب، ابوهریره و دیگران ش. اهل سنت بر این حدیث و مفهوم آن اجماع نموده و آن را ذکر کرده‌اند.

موضوع انتقال روح از یک فرد به فردی دیگر، سخن کسانی است که معتقد به تناسخ ارواح هستند. این گروه از بدترین کفار‌اند و دارای بدترین و فاسدترین عقیده می‌باشند [۱۳۵].

س۲: گروهی معتقدند انسان در گذشته‌‌های دور میمون بوده و به مرور زمان به انسان تبدیل شده است. آیا این نظریه بر مبنای دلیل است یا خیر؟

ج۲: این گفتار نادرست است. الله تعالی در قرآن، مراحل آفرینش آدم را ذکر نموده و فرموده است: ﴿إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ ٱللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَۖ خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٖ ثُمَّ قَالَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ٥٩﴾ [آل عمران: ۵۹]. «حکایت عیسی ÷ نزد الله تعالی چون حکایت آدم ÷ است که او را از خاک آفرید؛ سپس به او گفت: باش، پس وجود یافت».

سپس این خاک، مرطوب گشت تا این که به گلی چسبنده تبدیل شد که به دست می‌چسبد.

الله تعالى فرموده: ﴿وَلَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ مِن سُلَٰلَةٖ مِّن طِينٖ١٢﴾ [مؤمنون: ۱۲]. «و همانا انسان را از عصاره‌ی گل آفریدیم». و فرموده: ﴿إِنَّا خَلَقۡنَٰهُم مِّن طِينٖ لَّازِبِۢ﴾ [الصافات: ۱۱]. «آن‌ها را از گلی چسبنده آفریدیم».

در مرحله‌ی بعد این گل چسبنده به گلی خشک و بدبو تبدیل گردید.

الله تعالی فرموده: ﴿وَلَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ مِن صَلۡصَٰلٖ مِّنۡ حَمَإٖ مَّسۡنُونٖ٢٦﴾ [حجر: ۲۶]. «همانا من آدمی را از گلِ خشکِ بوی گرفته آفریده ام».

این گل پس از خشک شدن به گلِ خشکیده‌ی سفال مانند تبدیل شد.

و فرموده: ﴿خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ مِن صَلۡصَٰلٖ كَٱلۡفَخَّارِ١٤﴾ [الرحمن: ۱۴]. «انسان را از گلِ خشکیده‌ی سفال مانند آفرید».

الله تعالی، انسان را به شکلی که اراده فرمود، آفرید و در آن روح دمید.

الله تعالی فرمود: ﴿وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي خَٰلِقُۢ بَشَرٗا مِّن صَلۡصَٰلٖ مِّنۡ حَمَإٖ مَّسۡنُونٖ٢٨ فَإِذَا سَوَّيۡتُهُۥ وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُواْ لَهُۥ سَٰجِدِينَ٢٩﴾ [الحجر: ۲۸ - ۲۹]. «(ویاد کن) هنگامی را که پروردگار تو به فرشتگان گفت: من برآنم بشری از گل خشکیده، از نوع گلِ سیاه بو گرفته بیافریدیم. پس چون راست کنمش و بدمم در وی از روح خود پس برای او به سجده در افتید» [۱۳۶].

مراحل آفرینش آدم ÷ در پرتو آیات قرآن ذکر گردید. اما مراحل آفرینش نسل آدم ÷ به شرح ذیل است:

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ مِن سُلَٰلَةٖ مِّن طِينٖ١٢ ثُمَّ جَعَلۡنَٰهُ نُطۡفَةٗ فِي قَرَارٖ مَّكِينٖ١٣ ثُمَّ خَلَقۡنَا ٱلنُّطۡفَةَ عَلَقَةٗ فَخَلَقۡنَا ٱلۡعَلَقَةَ مُضۡغَةٗ فَخَلَقۡنَا ٱلۡمُضۡغَةَ عِظَٰمٗا فَكَسَوۡنَا ٱلۡعِظَٰمَ لَحۡمٗا ثُمَّ أَنشَأۡنَٰهُ خَلۡقًا ءَاخَرَۚ فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ أَحۡسَنُ ٱلۡخَٰلِقِينَ١٤﴾ [المؤمنون: ۱۲ - ۱۴]. «و همانا انسان را از عصاره ای از گل آفریدیم، سپس او را به صورت نطفه ای در جایگاهی استوار قرار دادیم. آنگاه نطفه را لخته خونی کردیم، ولخته‌ی خون را به پاره گوشتی مبدل نمودیم، پس آن را استخوآن‌ها کردیم، آنگاه به استخوآن‌ها گوشتی پوشاندیم، سپس آن را آفرینشی دیگر دادیم [و در آن روح دمیدیم]، پس والا و دارای خیر فراوان است، الله که بهترین آفرینندگان است».

در مورد آفرینش همسر آدم (حوا)، الله تعالی بیان داشته است که او را از آدم آفرید. ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسٖ وَٰحِدَةٖ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالٗا كَثِيرٗا وَنِسَآءٗۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبٗا١﴾ [النساء: ۱]. «ای مردم! از پروردگارتان بترسید که شما را از یک نفس آفرید و همسرش را از او آفرید و از آن دو، مردان و زنان بسیاری را منتشر ساخت، و بترسید از آن خدا که از یکدیگر به نام او سؤال می‌کنید و بترسید از قطع خویشاوندی، همانا الله تعالی مراقب شماست».

وبالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه أجمعین

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتاء (۲/۳۰۸، ۳۰۹)

[۱۳۴] أحمد (۱/۴۴)، مؤطا مالک (۸۹۸)، أبوداود (۴۷۰۳)، ترمذی (۳۰۷۵)، و گفته" حدیث حسن" حاکم (۱/۲۷)، و (۲/۵۴۴،۳۲۴)، الآجری فی " الشریعة" (۱/۴۴) ابن منده فی "الرد علی الجهمیة" (۲۸). [۱۳۵] " التمهید" با اندکی تفاوت (۶/۶). [۱۳۶] انسان در آغاز آفرینش، خاک بوده (حج/۵) سپس با آب آمیخته شده است و به صورت گل در آمده است (انعام/۲) و بعد به صورت گل بدبو یا لجن تغییر شکل داده (حجر/۲۸) سپس حالت چسبندگی پیدا کرده است (صافات/۱۱) و بعد گل خشکیده و سفال گونه ای شده است که این آیه بدان اشاره دارد. اما هریک از این مراحل چه اندازه طول کشیده است، و این حالت‌های انتقالی تحت چه عواملی به وجود آمده است، و نفخه‌ی ربانی چیست و کی به کالبدش دمیده شده است (حجر/۲۹) از حوزه‌ی علم بشر خارج است و آن را الله تعالی می‌داند و بس. [تفسیر نور، دکتر مصطفی خرمدل، ص۱۱۳۷، نشر احسان، چاپ ششم۱۳۸۷،تهران].

[۵۹] بیان اعتقادات فرقه‌ی دروزیه

الحمد لله والصلوة والسلام علی رسوله وآله وصحبه...وبعد:

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتاء از نام‌های که نایب وزیر داخلی برای مدیر کل انجمن فرستاده بود، اطلاع یافت. با شماره۲س ۵۴۰۰، مورخه‌ی ۱۳۹۷ه.ق پیوست نامه دو نشریه است که حاوی دو مقاله بصورت گفتگو بین دو نفر که یکی دانشجویی پیرو اعتقادات فرقه دروزیه است است که در الازهر مشغول به تحصیل است و بین شخصی به نام مصطفی الرافعی که این دانشجو، او را شیخ المشایخ الازهر معرفی می‌کند.

مقاله‌ی دوم گفتگویی است بین شخصی سنی به نام شیخ الحق حسینی و یکی از اساتید به نام اباحسن هانی زیدان که دارای اعتقادات فرقه‌ی دروزیه است. بنا بر تقاضای نایب رئیس داخلی راجع به بررسی این دو مقاله و توضیحاتی در مورد فرقه دروزیه، انجمن خلاص‌های از مذهب دروزیه و ماهیت آن‌‌ها را بیان می‌دارد. خلاصه‌ی دو گفتگو را می‌نویسد:

اولاً: خلاصه‌ی اعتقادات فرقه‌ی دروزیه

اصل این فرقه از فرقه‌‌های قرامطه باطنیه است که اساس کار آنان بر تقیه و پنهان کاری است. در مواردی خود را به شکل متدینین و اهل زهد و تقوی در می‌آورند. خود را رافضی و متصوفه و دوستدار آل بیت پیامبر ج می‌نامند. وانمود می‌کنند که هدفشان اصلاح و ایجاد وحدت میان مردم است تا با این شیوه، امر را بر مردم مشتبه نموده و منتظر فرصت باشند که هر وقت قوی شدند و احساس کردند دولتمردان با آنان همدل و همراه هستند، عقاید خود را اظهار دارند و چهره‌ی اصلی شان را آشکار سازند.

این فرقه جزو دعوتگران به شرّ و فساد است. در صدد از بین بردن دین، عقیده و اخلاق هستند. کسی که تاریخ آنان را مطالعه و بررسی کند، متوجه این واقعیت می‌شود که عبدالله بن سبأ حمیری یهودی، اصول و اعتقادات آن‌‌ها را پی ریزی نمود. از آن روز تا زمان حاضر، این گروه از گذشتگان خویش این اصول و اعتقادات را نسلی بعد از نسل دیگر به ارث بردند و همدیگر را به این اصول توصیه نمودند. هرچند که فرقه دروزیه در اصل، شاخ‌های از قرامطه‌ی باطنیه هستند؛ اما از نظر پیدایش و آغاز فعالیت و شرایطی که به آنان کمک کرد تا فعالیت خود را گسترش دهند، دارای هویت خاص خود می‌باشند.

توضیحی مختصر پیرامون پیدایش و مراحل فعالیت دروزیه و فتوای علما در مورد آنان:

۱- فرقه دروزیه منتسب به ابو عبدالله محمد بن اسماعیل درزی است. و نیز گفته شده نام ایشان، عبدالله درزی و دروزی بن محمد است. و نیز گفته شده محمد بن اسماعیل درزی همان تشتکین یا هشتکین درزی است. گفته شده که این گروه منسوب به طیروز یکی از شهر‌های فارس هستند. زبیدی در کتاب تاج العروس تصریح نموده است که "الدرزی" با فتح دال، منسوب به خاندان «درزه» است که به افراد طبقه پایین جامعه، خیاط‌‌ها و ریسندگان اطلاق می‌شود.

۲- محمد بن اسماعیل درزی در زمان حکومت ابی علی منصور بن العزیز یکی از پادشاهان عبیدیین ظهور نمود. عبیدیان نزدیک به دویست سال بر مصر حکومت کردند. به دروغ خود را از نسل فاطمه ل و آل بیت پیامبر ج می‌دانستند.

محمد بن اسماعیل درزی ابتدا از فرقه‌ی اسماعیلیه باطنیه بود که فرقه اسماعیلیه مدعی پیروی از محمد بن اسماعیل بن جعفر صادق س می‌باشند. وی علیه اسماعیلیه خروج نمود و به حاکم عبیدی پیوست. حاکم عبیدی -علی المنصور- ادعای الوهیت نمود. محمد بن اسماعیل از او حمایت نمود و مردم به عبادت و پرستش حاکم فرا خواند و اعلام داشت که پروردگار در علی س حلول نموده و روح ایشان به اولادش یکی پس از دیگری منتقل شده تا این که به بدن حاکم وقت علی المنصور رسیده است.

حاکم امور مصر را به محمد بن اسماعیل سپرد تا مردم در این عقیده از او پیروی کنند. پس از این که بین مردم شناخته شد و کارش به رسوایی کشید، مسلمانان مصر علیه او شورش کردند. با او و پیروانش جنگیدند، چون خواستند او را بکشند، حاکم، او را مخفی نمود و مقداری اموال به او داد تا به منظور ادامه دعوتش به سرزمین شام برود. محمد بن اسماعیل درزی به آنجا رفت. در قسمت غربی دمشق در وادی تیم الله بن ثعلبه ساکن شد. مردم را به پرستش حاکم عبیدی دعوت نمود. اصول و اعتقادات فرقه‌ی دروزیه را میان مردم تبلیغ کرد. اموالی را که حاکم عبیدی به او سپرده بود، بین مردم تقسیم نمود. بسیاری از مردم دعوتش را اجابت نمودند.

یکی دیگر از کسانی که به الوهیت حاکم دعوت می‌داد، مردی فارسی تبار به نام حمزه بن علی بن احمد حاکمی درزی از بزرگان باطنیه است. این شخص با دعوتگران مخفی ِ حاکم ارتباط برقرار نمود. بصورت مخفیانه دعوت الوهیت حاکم را ادامه داد تا به عنوان رکنی از ارکان این گروه در آمد و عقیده‌اش را اعلام نمود. ادعای رسالت از جانب حاکم را نمود. حاکم نیز او را تأیید کرد. پس از مرگ حاکم و جانشینی فرزندش با لقب «الظاهر لإعزاز دین الله» به جای پدر، اعتقاد الوهیت پدرش را رد نمود. سرانجام این دعوت در مصر بر چیده شد. حمزه بن علی از مصر به شام گریخت. بعضی از پیروانش با او به شام رفتند و در محلی ساکن شدند که بعد‌ها به [جبل الدروز] معروف شد.

برخی از اصول و اعتقادات فرقه‌ی «دروزیه»:

أ‌- این فرقه معتقد به حلول و اتحاد است؛ معتقدند پروردگار در علی س و سپس در اولادش یکی پس از دیگری حلول کرد تا این که در حاکم عبیدی حلول نمود. این فرقه اعتقاد به رجعت حاکم دارد که حاکم زمانی در غیبت به سر می‌برد و سپس ظهور می‌کند.

ب‌- تقیه: این گروه، حقیقتِ مذهب خویش را جز برای خواص و کسانی که از پیروان و هم کیشان آن‌‌ها نباشند، بیان نمی‌کنند.

ت‌- این گروه معتقد به عصمت ائمه‌ی خویش می‌باشند. معتقدند که آنان از خطا و اشتباه معصوم هستند؛ بلکه ائمه خویش را اله می‌دانند و آنان را پرستش می‌کنند. آن گونه که حاکم عبیدی را می‌پرستیدند.

ث‌- مدعی علم باطن هستند. می‌گویند: نصوص قرآن و شریعت، دارای ظاهر و باطن است و اصل، معنای باطنی آیات است نه معنای ظاهری. این گروه این گونه الحاد در نصوص شریعت و تحریف اخبار و اوامر و نواهی شرع را بنا نمودند.

در نصوصی که مربوط به صفات پروردگار است، به طور کامل منکر این صفات می‌باشند. منکر قیامت، حساب، جزا، بهشت و جهنم هستند. در عوض معتقد به تناسخ ارواح می‌باشند؛ یعنی هنگام فرا رسیدن مرگ یک انسان یا حیوانی، روح او به بدن انسان یا حیوان دیگر منتقل می‌شود. هنگام تولدش روح شخص مرده در بدن فرد دوم در نعمت یا عذاب بسر می‌برد. این گروه می‌گویند: «دهر دائم وعالم قائم وأرحام تُدفع وأرض تُبلع».

منکر فرشتگان الهی و رسالت پیامبران هستند. پیرو فلاسفه‌ی مشائی و اصول و نظریات ارسطو می‌باشند. نصوص تکلیفی قرآن، اوامر و نواهی را تحریف نمودند. نماز را از نماز‌های روزانه به معرفت اسرار خود تحریف نمودند. روزه را از خودداری مفطرات از طلوع فجر تا غروب به کتمان اسرار خود تحریف کردند. معتقدند که منظور از حج، زیارت شیوخ و افراد مقدس نزد آنان است.

اباحی گری و بی‌بند و باری را رواج دادند و نکاح مادران و دختران را جایز قرار دادند. نصوص کتاب و سنت را بازیچه‌ی افکار و اعتقادات باطل خود نمودند و کلیه‌ی عبادات را انکار کردند.

ابوحامد غزالی / و دیگران در مورد آنان گفته‌اند: «ظاهر مذهبهم الرفض و باطنهم کفر المحض».

عقائد این گروه با عقائد، اعمال و طریقه‌ی «رسائل اخوان الصفاء» [۱۳۷] مشابهت دارد.

ه- معتقد به ماده و طبیعت هستند. می‌گویند: طبیعت، عامل پیدایش زندگی است. مرگ، چیزی جز تمام شدن حرارت غریزی در وجود آدمی نیست؛ مانند خاموش شدن نور چراغ بر اثر تمام شدن سوخت آن، مگر کسی که کشته شود.

و- نفاق در دعوت و فریبکاری سرلوحه‌ی کارشان است؛ ابتدا محبت آل بیت ش را مطرح می‌کنند. چون کسی با آنان هم عقیده شده، او را به رفض و اظهار معایب صحابهش دعوت می‌دهند. پس از پذیرش این اعتقاد، او را به بیان معایب علی س و طعن در شخصیت او دعوت می‌دهند. در مرحله‌ی بعد، طعن و عیبجویی در شخصیت پیامبران الهی دعوت می‌دهند و می‌گویند: انبیا دارای بواطن و اسراری بوده‌اند که مخالف با دعوتشان است. پیامبران، انسان‌‌های زیرک و دارای هوش و استعداد فوق العاد‌های بوده‌اند که برای خام کردن ملت‌ها، اصول و قواعدی را وضع نموده‌اند تا از این طریق به مصالح و منافع دنیوی برسند.

دوم: حکم فرقه‌ی دروزیه:

از شیخ الاسلام ابن تیمیه / در مورد دروزیه و نصیریه سؤال شد. این گونه پاسخ داد: گروه نصیریه و دروزیه به اتفاق مسلمانان، کافر هستند. خوردن ذبیحه‌ی آنان جایز نیست. نکاح با دختران و زنانشان حرام است. از آنان جزیه گرفته نمی‌شود؛ زیرا مرتد هستند. نه مسلمان و نه جزو یهود و نصاری می‌باشند.

فرقه‌ی دروزیه و نصیریه به ارکان اسلام معتقد نیستند. منکر محرمات الهی از قبیل تحریم شراب، مردار و دیگر محرمات هستند. این گروه هرچند شهادتین را بخوانند؛ اما با داشتن این عقاید به اتفاق مسلمانان، کافر هستند. فرقه‌ی نصیریه از پیروان ابی شهیب محمد بن نصیر از غلاة در مورد شخصیت علی س معتقدند که علی، الله است و می‌گویند:

اشهد أن لا إله إلا
حیدرة الأنزع البطین

گواهی می‌دهم که هیچ معبودی نیست مگر حیدری که موی پیشانیش از هر دو طرف رفته و تنومند است.

ولا حجاب علیه إلا
محمد الصادق الأمین

حیدری که حجابش محمدِ صادق الأمین است.

ولا طریق إلیه إلا
سلمـان ذوالقوة الـمتین

راه رسیدن به سویش، سلمان نیرومند است.

فرقه درزیه: پیروان هشتکین درزی از همپیمانان حاکم عبیدی هستند؛ حاکم عبیدی یکی از حکام مصر از فرقه‌ی باطنیه است که حاکم وقت، هشتکین درزی را به سرزمین تیم الله بن ثعلبه در سوریه فرستاد تا اهالی آنجا را به الوهیت حاکم عبیدی و پرستش او دعوت دهد و او را [الباری العلام] [۱۳۸] می‌نامیدند و به نام او سوگند می‌خوردند. این گروه از پیروان اسماعیلیه معتقدند محمد بن اسماعیل، ناسخ شریعت محمد بن عبدالله ج است. فرقه اسماعیلیه در کفر بدتر از غلاة هستند، اعتقاد به قدیم بودن عالم دارند. منکر معاد، واجبات و محرمات اسلام هستند. این گروه از قرامطه باطنیه هستند که از یهود، نصاری و مشرکین عرب هم کفرشان بدتر است.

در نهایت اعتقادات شان ترکیبی از فلاسفه ارسطو و امثالش و مجوس [۱۳۹] است. از روی نفاق مدعی تشیع هستند. والله أعلم [۱۴۰].

شیخ الاسلام ابن تیمیه / در رد فرقه دروزیه می‌گوید: مسلمانان در کفر این فرقه تردیدی ندارند؛ بلکه اگر کسی در کفر آنان شک و تردید داشته باشد، خودش کافر است. این گروه جزو اهل کتاب و مشرکین نیستند؛ بلکه جزو کافران گمراه می‌باشند. خوردن ذبیحه‌ی آنان حلال نیست. زنان شان اسیر و اموال شان به غنیمت گرفته می‌شود. این‌‌ها جزو زندیقان و مرتدانی هستند که توبه‌ی آنان قبول نمی‌شود. هر جا پیدا شدند، کشته شوند؛ قابل لعن و نفرین هستند. به کار گرفتن آن‌‌ها به عنوان نگهبان، کشاورز، کارگر و... جایز نیست. کشتن علما و بزرگان شان واجب است تا دیگران را گمراه نکنند. همراهی و رفاقت و خوابیدن در منزلشان و شرکت در تشییع جنازه آن‌‌ها حرام است.

بر اولیای امور مسلمین ترک حدودی که الله تعالى به اقامه‌ی آن‌‌ها امر نموده، حرام است. حدودی که اقامه کننده، اجرای آن‌‌ها را مناسب می‌داند، نه کسی که حد بر او جاری می‌شود.

وبالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه أجمعین

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتاء (۲/۲۹۲-۲۸۸) با‌اندکی دخل و تصرف

[۱۳۷] اخوان الصفاء: اعضای یک جمعیت سری فلسفی – دینی – سیاسی بودند که به احتمال زیاد در اواخر سده‌ی سوم و نیمه‌ی سده‌ی چهارم در بصره نشأت گرفت، و آن را در اکثر بلاد فروعی بود. و انگیزه‌ی تشکیل جمعیت مذکور این بود که آن جماعت می‌گفتند: «شریعت به نادانی‌ها آلوده شده و به گمراهی‌ها در آمیخته و شستن و پاک کردن آن را جز به فلسفه نمی‌توان: زیرا فلسفه حاوی حکمت اعتقادی و مصلحت اجتهادی است». تاریخ نهضت‌های دینی – سیاسی معاصر، نوشته‌ی دکتر علی اصغر حلبی، انتشارات زوار، تهران،۱۳۸۲، صفحه۱۸۵. مترجم [۱۳۸] در متن کتاب [الباری الغلام] نوشته بود. با مراجعه به فتاوای ابن تیمیه، صورت صحیح آن [ الباری العلام] است. مترجم [۱۳۹] مجوس: قوم آتش پرست که از تابعان زرتشت مى باشند و به فارسى آنان را گبر گویند. آن‌ها قائل به دو مبدء نور و ظلمت و یزدان و اهرمن بوده اند و ایشان پیش از ظهور زردشت هم بوده اند و مجوس خوانده مى شدند.[ دایرة المعارف بزرگ شیعه، ج۴۸ص۱۶۰] مترجم. [۱۴۰] مجموع الفتاوی (۱/۱۶۱).

[۶۰] طریقه‌ی تیجانی

س: بسیاری از هم‌شهریان ما پیرو طریقه‌ی تیجانی هستند؛ بنده در برنامه‌ی (نور علی الدرب) از شما شنیدم که می‌گفتید: طریقه‌ی تیجانی از فرقه‌‌های مبتدع است و پیروی از آن جایز نیست. خانواده‌ی بنده ورد شیخ احمد تیجانی، معروف به صلاة الفاتح را می‌خوانند. می‌گویند؛ صلاة الفاتح، همان درود بر پیامبر ج است. آیا این صحیح است؟ می‌گویند کسی که صلاة الفاتح را بخواند و سپس ترک کند، کافر می‌گردد. کسی که صلاة الفاتح را از ابتدا نخوانده، ملامتی بر او نیست؛ اما اگر صلاة الفاتح را شروع کرد و مدتی خواند، چنانچه آن را ترک نماید، کافر می‌شود. به پدر ومادرم گفتم: این سخن درست نیست. در جواب به من گفتند: تو وهابی هستی و به من بد و بیراه گفتند. لطفاً ما را راهنمایی کنید.

ج: بدون تردید، طریقه‌ی تیجانیه، بدعت است. اهل اسلام اجازه ندارند از بدعت پیروی کنند، چه طریقه تیجانی باشد یا هر طریقه‌ی دیگر. بلکه واجب است مسلمانان از رسول الله ج پیروی کنند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ٣١﴾ [آل عمران: ۳۱]. «بگو: اگر الله را دوست دارید از من پیروی کنید تا الله نیز دوستتان بدارد و گناهانتان را بیامرزد، و الله آمرزنده‌ی مهربان است».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿ٱتَّبِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُم مِّن رَّبِّكُمۡ وَلَا تَتَّبِعُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَۗ قَلِيلٗا مَّا تَذَكَّرُونَ٣﴾ [الاعراف: ۳]. «از آن چه از جانب پروردگارتان به‌سوی شما نازل شده پیروی کنید و از اولیا و معبودانی غیر از او پیروی نکنید، واقعاً که شما دیر پند می‌پذیرید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَآ ءَاتَىٰكُمُ ٱلرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَىٰكُمۡ عَنۡهُ فَٱنتَهُواْ﴾ [الحشر: ۷]. «آن چه، پیامبر ج به شما داد، بگیرید و از آنچه، منعتان کرد، باز ایستید».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَأَنَّ هَٰذَا صِرَٰطِي مُسۡتَقِيمٗا فَٱتَّبِعُوهُۖ وَلَا تَتَّبِعُواْ ٱلسُّبُلَ﴾ [الانعام: ۱۵۳]. «و همانا راه راست من همین است، پس از آن پیروی کنید و از راه‌های (متفرقه) پیروی نکنید».

سُبُل: عبارت از اهواء و شبهات و شهوات حرام و روش‌های نو پیدا است. پروردگار، ما را موظف کرده تا پیرو صراط مستقیم، قرآن و سنت صحیح رسول الله ج باشیم.

براساس این آیات، پیروی از طریقه‌ی تیجانی و یا هر طریقه‌ی دیگر، مانند: شاذلی، قادری و آنچه ساخته و پرداخته‌ی ذهن بشر است، جایز نیست؛ مگر آنچه که موافق با شرع مطهر اسلام باشد. نه بر این اساس که در فلان طریقه آمده؛ بلکه چون موافق با شریعت اسلامی است.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا٢١﴾ [الاحزاب: ۲۱]. «قطعاً برای شما در (رفتار) رسول الله ج سرمشقی نیکوست، برای کسی که به الله و روز واپسین امید دارد و الله را فراوان یاد می‌کند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَٱلسَّٰبِقُونَ ٱلۡأَوَّلُونَ مِنَ ٱلۡمُهَٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحۡسَٰنٖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي تَحۡتَهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ١٠٠﴾ [التوبه: ۱۰۰]. «و پیشگامان نخستین از مهاجرین و انصار و کسانی که به نیکی پیرویشان کردند، الله از ایشان خوشنود و آن‌ها از او خوشنودند، و برای آنان باغ هایی آماده کرده که از پای درختانش نهرها جاری است و همیشه در آنند، این است کامیابی بزرگ».

رسول الله ج می‌فرماید: «مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ» [۱۴۱]. «هرکس در دین ما چیزی به وجود آورد که از دین ما نیست، عملش مردود است».

پیامبر ج می‌فرماید: «وَمَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ» [۱۴۲]. «هر‌کس عملی انجام دهد که براساس دین ما نباشد، عملش مردود است».

رسول الله ج در خطبه‌ی جمعه فرموده: «أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ خَيْرَ الْـحَدِيثِ كِتَابُ اللَّـهِ وَخَيْرُ الْـهُدَى هُدَى مُحَمَّدٍ وَشَرُّ الْـأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ» [۱۴۳]. «بهترین گفتار، کتاب الهی است و بهترین روش، روش رسول الله ج است؛ بدترین امور، بدعت‌‌ها هستند و هر بدعتی گمراهی است».

احادیث در این مورد بسیار است. صلاة الفاتح، همان درود و سلام بر پیامبر ج است؛ اما الفاظ صلاة الفاتح در احادیث وارد نشده است که می‌گویند: «اللهم صل وسلم علی سیدنا محمد الفاتح لما أُغلِق والخاتم لما سبق، والناصر الحق بالحق» این الفاظ در احادیث وارد نشده است.

در صحیحین آمده که کعب بن عجره س روایت می‌کند که صحابه ش از رسول الله ج پرسیدند که یا رسول الله! الله تعالی به امر نموده که بر شما درود بفرستیم، چگونه بر شما درود بفرستیم؟ پیامبر ج فرمودند: «قُولُوااللَّـهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّـهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ» [۱۴۴].

همچنین در صحیح بخاری و مسلم از أبی حمید الساعدی س روایت که رسول الله ج فرمودند: «قُولُوا اللَّـهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِهِ وَذُرِّيَّتِهِ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ» [۱۴۵].

در حدیث سوم مسلم در صحیحش از أبی مسعود انصاری س روایت است که رسول الله ج فرمود: «قُولُوا اللَّـهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ فِي الْـعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ» [۱۴۶].

اما صلاة الفاتح گرچه از نظر معنی، دارای معنای صحیحی است؛ اما ترک نمودن شیو‌های که پیامبر ج به آن امر نموده و اختیار شیو‌های دیگر بجا و مناسب نیست. هرچند که لفظ [الفاتح لما أُغلِق] دارای معنای مبهمی است که بعضی از هوا پرستان از آن معنای غیر صحیحی مراد می‌گیرند. والله ولی التوفیق

شیخ ابن باز – مجلة البحوث- شماره (۳۹)، ص (۱۴۵-۱۴۸)

[۱۴۱] بخاری (۲۶۹۷)، مسلم (۱۷۱۸) (۱۷۱). [۱۴۲] مسلم (۱۷۱۸-۱۸). [۱۴۳] مسلم (۸۶۸). [۱۴۴] بخاری (۳۳۷۰) مسلم (۴۰۶). [۱۴۵] بخاری (۳۳۶۹) و مسلم (۴۰۷). [۱۴۶] مسلم (۴۰۵).

[۶۱] فرقه‌ی بریلوی

س:گروهی در پاکستان بریلوی نامیده می‌شوند. لطفاً در مورد این گروه و اعتقادات آن‌‌ها توضیح دهید تا مردم نسبت به آنان و حقیقت امرشان آگاه شوند.

برخی از خرافات بریلوی‌ها: ۱- پیامبر ج زنده است. ۲- پیامبر ج همه جا حاضر و ناظر است، بخصوص بعد از نماز جمعه ۳- معتقدند که پیامبر ج در امر شفاعت پیشقدم است. ۴- معتقد به اولیاء و اصحاب قبور هستند و از آن‌‌ها طلب حاجات و نیاز می‌کنند. ۵- بر قبور بارگاه می‌سازند و آن‌‌ها را چراغانی می‌کنند. ۶- یا رسول الله یا محمد ذکر دائمی آن‌هاست. ۷- با کسانی که در نماز رفع یدین می‌کنند و آمین را با صدای بلند می‌گویند، بد رفتاری می‌کنند و آن‌‌ها را وهابی می‌نامند. ۸- از زدن مسواک قبل از نماز خیلی تعجب می‌کنند و آن را ناپسند می‌دانند. ۹- هنگام وضو و اذان و بعد از نماز انگشتان خود را می‌بوسند.

۱۰- امام بعد از نماز این آیه را تکرار می‌کند ﴿إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَٰٓئِكَتَهُۥ يُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِيِّ﴾ [الاحزاب: ۵۶]. «پس از آن همه مردم به صورت گروهی و با صدای بلند درود می‌خوانند».

۳- بعد از نماز جمعه حلقه می‌زنند و اشعار می‌خوانند.

۴- در ماه مبارک رمضان بعد از ختم قرآن، طعام و خوراک بسیار تقسیم می‌کنند و در مسجد، شیرینی توزیع می‌کنند.

۵- مساجد را بسیار تزئین می‌کنند و بالای محراب می‌نویسند: یا محمد

۶- خود را اهل سنت و جماعت می‌دانند و دیگران را گمراه می‌دانند. بنده در کراچی درس می‌خوانم و مسجدی که در آن نماز می‌خوانم، در اختیار همین فرقه است.

ج: کسی که چنین صفاتی دارد، نماز پشت سرش جایز نیست، اگر کسی از حالت و وضعیت چنین فردی با خبر باشد، نمازش پشت سر چنین فردی جایز نیست. چرا که اکثر این صفات، کفر و بدعت هستند و منافی با توحیدی می‌باشند که الله تعالی به خاطر آن پیامبران و کتاب‌‌ها را نازل فرموده است. این عقاید با آیات صریح قرآن تعارض دارند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿إِنَّكَ مَيِّتٞ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ٣٠﴾ [الزمر: ۳۰]. «قطعاً تو خواهی مرد و آن‌ها (نیز)خواهند مرد».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا١٨﴾ [الجن: ۱۸]. «وهمانا مساجد، ویژه‌ی الله است، پس هیچ‌کس را با الله نخوانید».

در مورد بدعت ‌هایی که انجام می‌دهند باید با روشی نیکو با آنان صحبت نمود. اگر پذیرفتند- الحمدلله- ودرغیر این صورت آنان، را ترک کنید و در مساجد اهل سنت نماز بخوانید.

بهترین الگو ابراهیم ÷ درکلام الهی است: ﴿وَأَعۡتَزِلُكُمۡ وَمَا تَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَأَدۡعُواْ رَبِّي عَسَىٰٓ أَلَّآ أَكُونَ بِدُعَآءِ رَبِّي شَقِيّٗا٤٨﴾ [مریم: ۴۸]. «واز شما وآن چیزهایی که به جای الله می‌خوانید، کناره می‌گیرم و پروردگار خود را می‌خوانم. امیدوارم که در خواندن پروردگارم بی‌پاسخ نمانم».

[۶۲] جماعت أحباش

الحمد لله وحده والصلوة والسلام علی من لانبی بعده، وعلی آله وصحبه... أما بعد: به دفتر انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا سوالاتی در موضوع گروه احباش وشخص منسوب به آن، آقای عبدالله حبشی مقیم لبنان رسید. این گروه در بعضی از کشور‌های اروپایی، امریکا و استرالیا فعالیت دارد. با چاپ کتاب‌ها و مقالاتی، افکار وعقاید خود را منتشر می‌سازد. دیگران را دعوت می‌دهد. انجمن پس از اطلاع وتأمل در افکار و عقاید این گروه، برای عموم مسلمانان چنین بیان می‌کند:

اولاً: درصحیحین از ابن مسعود س روایت است که رسول الله ج فرمود: «خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ» [۱۴۷]. «بهترین مردم، کسانی هستند که درعهد و زمان من بسرمی‌برند (صحابه) و بعد، کسانی که بعد ازآن‌‌ها می‌آیند (تابعین) وسپس کسانی که بعد از آن‌‌ها می‌آیند (تبع تابعین)».

رسول الله ج می‌فرمایند: «أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّـهِ، وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ تَأَمَّرَ عَلَيكُم عَبْدٌ، فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ فَسَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا، فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْـخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْـمَهْدِيِّينَ مِن بَعدِي، عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْـأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ» [۱۴۸]. «شما را به تقوای الهی و شنیدن و اطاعت کردن سفارش می‌کنم؛ اگر چه برد‌های بر شما حاکم و فرمانروا باشد. بدون تردید هر کسی که از شما بعد از من زنده بماند، بزودی اختلافات زیادی را مشاهده خواهد نمود. پس سنت مرا و سنت خلفای راشد و هدایت یافته را لازم بگیرید، محکم به آن‌‌ها چنگ بزنید. از بدعت‌‌ها و امور ناپیدا در دین بپرهیزید. زیرا هر بدعتی (در دین) ضلالت و گمراهی است».

برترین امتیاز و ویژگی عصر صحابه، تابعین و تبع تابعین حاکمیت کتاب و سنت بوده است. درتمام امور در این دوران طلایی، گفتار الله و رسول ج مقدم بر تمام گفته‌‌ها بوده و فهم نصوص کتاب و سنت مطابق با قواعد شرعی و لغت عرب انجام می‌گرفته است.

مسلمانان در این دوران به تمام امور شریعت عامل بوده‌اند. به تمام کلیات و جزئیات و آحاد و عموم شریعت عمل می‌کردند. و نصوص متشابهات را به نصوص محکمات ارجاع می‌دادند. بنابراین برشریعت استقامت می‌داشتند و عامل بودندو محکم به آن چنگ زده بودند. نه چیزی از شریعت کم می‌نمودند و نه چیزی را اضافه می‌نمودند. چگونه امکان دارد مسلمانان دراین عصرطلایی چیزی در دین اضافه و کم کنند، در حالی که آنان متمسک به گفتار پیامبری هستند که از هر گونه خطا واشتباه درامان است.

ثانیاً: پس ازعصر صحابه، تابعین وتبع تابعین کسانی بعد از آن‌‌ها آمدند که بدعت‌های زیادی در میانشان رواج پیدا کرد وهر شخص رأی و نظر خویش را برگزید. نصوص شریعت مطابق با امیال و خواسته‌‌های افراد وگروه‌های تأویل و تحریف شد. شریعت را ر‌ها نمودند وراه مؤمنین را ترک گفتند. الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَن يُشَاقِقِ ٱلرَّسُولَ مِنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ ٱلۡهُدَىٰ وَيَتَّبِعۡ غَيۡرَ سَبِيلِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ نُوَلِّهِۦ مَا تَوَلَّىٰ وَنُصۡلِهِۦ جَهَنَّمَۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا١١٥﴾ [النساء: ۱۱۵]. «و هرکس پس ازروشن شدن راه هدایت برای او، با پیامبر مخالفت کند و راهی غیر از راه مؤمنان در پیش گیرد، وی را به همان سو که رو کرده برگردانیم و او را وارد جهنم می‌کنیم که جایگاه بدی است».

پروردگار از روی فضل وکرم خویش، در هر دورانی علمای توانایی را در مقابل بدعت ‌هایی که چهره‌ی دین را زشت جلوه داده‌اند برمی انگیزد تا زنگار از جمال زیبای دین بزدایند و سنت‌‌های اصیل دین را احیا کنند و این همان وعده‌ی الهی است که فرموده: ﴿إِنَّا نَحۡنُ نَزَّلۡنَا ٱلذِّكۡرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ٩﴾ [الحجر: ۹]. «ما خود قرآن را نازل کردیم و قطعاً ما خود نگهدار آنیم».

پیامبر ج در حدیثی می‌فرماید: «لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي قَائِمَةً بِأَمْرِ اللَّـهِ لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ أَوْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّـهِ وَهُمْ ظَاهِرُونَ عَلَى النَّاسِ» [۱۴۹]. «همواره گروهی از امت من فرمان الله تعالی را عامل هستند، مخالفت مخالفان و یاری نکردن ایشان ضرری به آنان نمی‌رساند، این شیوه تا صدور فرمان الهی همچنان ادامه دارد و این گروه همواره پیروز میدان می‌باشند».

سوم: در اواخر قرن چهاردهم هجری گروهی به ریاست عبدالله الحبشی ظهورنموده‌اند که پیام ضلالت و گمراهی خویش را از حبشه به سرزمین شام و از آنجا تا لبنان گسترش داده است. مردم را دعوت می‌دهد و بسیاری از مردم از دعوت او پیروی نموده‌اند.

عقیده‌ی این فرد، ترکیبی ازاعتقادات جهمیه، معتزله، قبوریه و صوفیه است. از عقیده‌ی باطل خود بشدت دفاع می‌کند مناظر‌های تشکیل داده است و خیلی تعصب دارد. این گروه کتاب‌‌ها و مجلاتی نیز به چاپ رسانده‌اند.

کسی که اعتقادات این گروه را به دقت بررسی قرار دهد، متوجه خواهد شد که این گروه از اهل سنت والجماعت خارج هستند.

مختصری از اعتقادات این گروه:

۱- این گروه در مسئله‌ی ایمان پیرو مذهب مرجئه، در حالی که اعتقاد مسلمانان از عصر صحابه تا امروز این بوده که: الایمان: قول بالسان، اعتقاد بالقلب و عمل بالجوارح، ایمان عبارت است از: گفتار با زبان، اعتقاد به قلب و عمل به اعضاء.

بنابر این همراه با تصدیق، موافقت، انقیاد و خضوع برای شرع مطهر لازمی است. در غیر این صورت ادعای ایمان، صحیح نیست. سلف امت در مورد تعریف ایمان همین عقیده را داشته‌اند از جمله قول امام شافعی است که می‌گوید اجماع صحابه و تابعین و تبع تابعین و کسانی که ما با آن‌‌ها بوده ایم بر این است که می‌گویند: الایمان قول و عمل و نیة، لایجزی واحد من الثلاث إلا بالآخر. ایمان قول، عمل و نیت است، این سه مورد بدون یکدیگر ناقص هستند و کفایت نمی‌کنند.

۲- گروه حبشی‌‌ها معتقد به استغاثه و استعاذه از اموات هستند و معتقدند که می‌توان از مرده‌‌ها و دیگران به جز ذات الله تعالى درخواستِ طلب و کمک نمود و به آنان پناه برد؛ در حالی که این کار طبق نص صحیح قرآن و اجماع مسلمانان، شرک اکبر است. این همان اعتقاد مشرکین صدر اسلام است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡ وَيَقُولُونَ هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِ﴾ [یونس: ۱۸]. «و غیر از الله چیزهایی را می‌پرستند که نه سودشان می‌رساند و نه زیان، و می‌گویند: این‌ها شفیعان ما نزد الله هستند».

الله تعالى فرموده: ﴿فَٱعۡبُدِ ٱللَّهَ مُخۡلِصٗا لَّهُ ٱلدِّينَ٢ أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلۡخَالِصُۚ وَٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ مَا نَعۡبُدُهُمۡ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَآ إِلَى ٱللَّهِ زُلۡفَىٰٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ فِي مَا هُمۡ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَنۡ هُوَ كَٰذِبٞ كَفَّارٞ٣﴾ [الزمر: ۲ – ۳]. «پس الله را بندگی کن در حالی که دین را برای او خالص کرده ای، آگاه باش که عبادت و دین خالص برای الله است، وکسانی که جز الله، دوستان و یاورانی گرفته‌اند (می‌گویند:‌) ما آن‌ها را عبادت نمی‌کنیم جز برای این که ما را به الله نزدیک کنند. به یقین الله درباره‌ی آنچه اختلاف می‌کنند میانشان داوری خواهد کرد. بی‌تردید، الله تعالى آن کسی را که دروغ پرداز کفر پیشه است هدایت نمی‌کند».

الله تعالى فرموده: ﴿قُلۡ مَن يُنَجِّيكُم مِّن ظُلُمَٰتِ ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِ تَدۡعُونَهُۥ تَضَرُّعٗا وَخُفۡيَةٗ لَّئِنۡ أَنجَىٰنَا مِنۡ هَٰذِهِۦ لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّٰكِرِينَ٦٣ قُلِ ٱللَّهُ يُنَجِّيكُم مِّنۡهَا وَمِن كُلِّ كَرۡبٖ ثُمَّ أَنتُمۡ تُشۡرِكُونَ٦٤﴾ [انعام: ۶۳ - ۶۴]. «بگو: چه کسی شما را از ظلمات خشکی و دریا می‌رهاند، در حالی که او را [آشکارا] و نهانی به زاری می‌خوانید که اگر ما را از این (مهلکه) برهاند، بی‌گمان از شاکران خواهیم شد. بگو الله تعالى شما را از آن (اهوال و شدائد) و از هر غم و اندوهی می‌رهاند. سپس (با این وجود برای او) شما شریک و انباز می‌سازید».

الله تعالى فرمود: ﴿وَأَنَّ ٱلۡمَسَٰجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدۡعُواْ مَعَ ٱللَّهِ أَحَدٗا١٨﴾ [الجن: ۱۸]. «و همانا مساجد وی‍‍‍‍‍ژه‌ی الله است، پس هیچکس را با الله نخوانید».

الله تعالى فرمود: ﴿ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ لَهُ ٱلۡمُلۡكُۚ وَٱلَّذِينَ تَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ مَا يَمۡلِكُونَ مِن قِطۡمِيرٍ١٣ إِن تَدۡعُوهُمۡ لَا يَسۡمَعُواْ دُعَآءَكُمۡ وَلَوۡ سَمِعُواْ مَا ٱسۡتَجَابُواْ لَكُمۡۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يَكۡفُرُونَ بِشِرۡكِكُمۡۚ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثۡلُ خَبِيرٖ١٤﴾ [فاطر: ۱۳ - ۱۴]. «این است الله که پروردگار شماست. فرمان روایی از آن اوست، و کسانی را که غیر از او می‌خوانید، مالک پوست هسته‌ی خرمایی هم نیستند. اگر آن‌ها را بخوانید، صدای شما را نمی‌شنوند و اگر می‌شنیدند پاسختان نمی‌دادند، و روز قیامت شرک شما را انکار می‌کنند؛ و (هیچ کس) مثل (الله) آگاه، تو را خبر دار نمی‌کنند».

رسول الله ج فرموده: «الدُّعَاءُ هُوَ الْـعِبَادَةُ» [۱۵۰]. «دعا همان عبادت است».

آیات قرآن بر این امر دلالت دارند که مشرکین صدر اسلام می‌دانستند که الله تعالى خالق و رازق و نفع دهنده و ضرر دهنده است؛ اما آن‌‌ها معبودان باطل خود را عبادت می‌کردند تا برای آنان نزد الله تعالى شفاعت کنند؛ و آنان را به پروردگار نزدیک کنند. الله تعالى مشرکین را با وجود داشتن آن عقیده و شرکی که انجام می‌دادند تکفیر نمود و به پیامبر دستور داد با آنان بجنگد تا عبادت تن‌‌ها برای الله تعالى انجام پذیرد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَقَٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٞ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُۥ لِلَّهِ﴾ [انفال: ۳۹]. «و با آن‌ها بجنگید تا دیگر فتنه ای (شرکی) نباشد و دین به طور کامل از آن الله گردد».

علما در مسایل عقیدتی کتاب‌‌های زیادی تألیف و اسلام حقیقی را که الله تعالى بخاطر آن پیامبران و کتاب‌‌های آسمانی را نازل فرموده بیان نموده‌اند. همچنین علمای دین در مورد عقاید واعمال اهل جاهلیت که مخالف با شریعت الهی هستند، بیان نموده‌اند. از بهترین کتاب‌‌ها در این زمینه، کتاب‌‌های شیخ الاسلام ابن تیمیه است. یکی از کتاب‌‌های بسیار مفید و مختصر کتاب [قاعدةٌجلیلةفی التوسل و الوسیلة] است.

۱- قرآن نزد این گروه، کلام حقیقی الله تعالى نیست؛ در حالی که به نص قرآن و سنت و اجماع مسلمانان، الله تعالى دارای صفت کلام است. هر وقت و به هر کیفیتی که بخواهد آنگونه که شایسته‌ی ذا ت پاکش است سخن می‌گوید. قرآن کریم کلام الهی است.«القرآن الکریم کلام الله تعالى حقیقةً حروفه و معانیه» حروف و معانی قرآن پاک کلام حقیقی الله تعالى است.

پروردگار در قرآن می‌فرماید: ﴿وَإِنۡ أَحَدٞ مِّنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ٱسۡتَجَارَكَ فَأَجِرۡهُ حَتَّىٰ يَسۡمَعَ كَلَٰمَ ٱللَّهِ﴾ [التوبه: ۶]. «و اگر کسی از مشرکان از تو پناه خواست، پناهش ده تا کلام الله تعالى را بشنود».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكۡلِيمٗا﴾ [نساء: ۱۶۴]. «و الله تعالى با موسی سخن گفت، سخن گفتنی».

الله تعالى فرموده: ﴿وَتَمَّتۡ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدۡقٗا وَعَدۡلٗا﴾ [الانعام: ۱۱۵]. «و سخن پروردگارت از لحاظ صدق و عدل، تمام و کمال است».

الله تعالى فرموده: ﴿وَقَدۡ كَانَ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ يَسۡمَعُونَ كَلَٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِنۢ بَعۡدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ﴾ [البقره: ۷۵]. «گروهی از آنان، سخن الله را می‌شنیدند و بعد از درک آن، تحریفش می‌کردند در حالی که خود می‌دانستند».

الله تعالى فرموده: ﴿يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَٰمَ ٱللَّهِۚ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَٰلِكُمۡ قَالَ ٱللَّهُ مِن قَبۡلُ﴾ [الفتح: ۱۵]. «می‌خواهند سخن الله را تغییر دهند بگو: هرگز از ما پیروی نخواهید کرد، الله از پیش چنین گفته است».

آیات در این موضوع بسیار هستند. این عقیده از سلف صالح به تواتر نقل شده است همانگونه که نصوص قرآن و سنت بیانگر آن هستند.

۲- این گروه معتقد به تأویل نصوص قرآن و سنت در مورد صفات الهی هستند؛ در حالی که این عقیده بر خلاف عقیده‌ی اجماعی مسلمانان از زمان صحابه، تابعین و پیروان آن‌‌ها تا به امروز هست؛ زیرا صحابه، تابعین و... معتقد هستند که ایمان به آیات و احادیث اسماء و صفات الله تعالى واجب است. بدون تحریف، تعطیل، تکییف و تمثیل. صحابه، تابعین و پیروانشان معتقد هستند که الله تعالى مثل و مانند ندارد و در عین حال سمیع و بصیر است. اهل سنت، صفاتی را که الله تعالى، ذات پاک خود را به آن‌‌ها موصوف نموده است، معترف هستند و آن‌‌ها را نفی نمی‌کنند، تحریف نمی‌کنند و تغییر نمی‌دهند. برای صفات الهی کیفیت و مثال بیان نمی‌کنند و صفات الهی را با صفات مخلوق مشابهت نمی‌دهند؛ زیرا ذات احدیت مثل و مانند و شریک ندارد.

امام شافعی / می‌گوید: «آمنت بالله وبمـا جاء عن الله، علی مراد الله، آمنت برسول الله وبمـا جاء عن رسول الله، علی مراد رسول الله».

امام احمد / در مورد آیات صفات می‌گوید: «نؤمن بـها ونصدق ولانرد شیئا ونعلم ان ما جاء به الرسول حق وصدق ولانرد علی رسول الله ولا نصف الله بأكثر مـمـا وصف به نفسه».

۳- از عقاید باطل این گروه: نفی صفت علو الهی بر مخلوقات است؛ در حالی که عقیده‌ی مسلمانان به استناد آیات قطعی قرآن و احادیث پیامبر و پذیرش عقل سلیم و فطرت صحیح این است که الله تعالى از مخلوقات برتر و بالاتر و والاتر است، ذات پاک الله تعالى مستوی علی العرش است، چیزی از امور بندگان از او پنهان نیست.

الله تعالى در هفت جا در قرآن می‌فرماید: ﴿ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ﴾ [یونس: ۳].

الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِلَيۡهِ يَصۡعَدُ ٱلۡكَلِمُ ٱلطَّيِّبُ وَٱلۡعَمَلُ ٱلصَّٰلِحُ يَرۡفَعُهُ﴾ [فاطر:۱۰]. «سخنان پاکیزه به‌سوی او بالا می‌رود و عمل صالح آن را بالا می‌برد».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَهُوَ ٱلۡقَاهِرُ فَوۡقَ عِبَادِهِ﴾ [الانعام: ۶۱]. «و اوست غالب، بالای بندگان خود».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡعَظِيمُ﴾ [البقره: ۲۵۵]. «و او بلند مرتبه بزرگ قدر است».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿سَبِّحِ ٱسۡمَ رَبِّكَ ٱلۡأَعۡلَى١﴾ [الاعلی: ۱]. «به پاکی یادکن نام پروردگار بزرگوار خود را».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلِلَّهِۤ يَسۡجُدُۤ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ مِن دَآبَّةٖ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَهُمۡ لَا يَسۡتَكۡبِرُونَ٤٩ يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوۡقِهِمۡ وَيَفۡعَلُونَ مَا يُؤۡمَرُونَ٥٠﴾ [النحل: ۵۰]. «هر چه در آسمآن‌ها و در زمین از جنبندگان و فرشتگان است، جملگی الله را سجده می‌کنند و تکبر نمی‌ورزند، می‌ترسند از پروردگار خود از بالای خویش و هر چه دستور می‌یابند همان می‌کنند».

بسیاری از احادیث پیامبر ج بر همین مطلب دلالت دارد. از جمله قصه معراج رسول الله ج که به تواتر ثابت است که رسول الله ج از آسمآن‌‌ها را یکی پس از دیگری بالا رفت تاآن که به پروردگار نزدیک شد و الله تعالى پنجاه نماز را بر او فرض گردانید و پیامبر پیوسته بین موسی ÷ و پروردگار رفت و آمد می‌کرد و موسی ÷ از پیامبر می‌پرسید که الله تعالى چند نماز براو فرض گردانیده و پیامبر به موسی خبر می‌داد، و موسی ÷ به پیامبر ج می‌گفت: نزد پروردگار برگرد و از او بخواه تا نماز‌ها را کمتر کند. پیامبر ج بسوی پروردگار بالا می‌رفت و از او تقاضای تخفیف می‌کرد.

در صحیح بخاری و مسلم از حدیث ابوهریره س روایت است که رسول الله ج فرمود: «لَمَّا خَلَقَ اللَّـهُ الْـخَلْقَ كَتَبَ فِي كِتَاب، فَهُوَ عِنْدَهُ فَوْقَ الْـعَرْشِ: إِنَّ رَحْمَتِي تَغْلِبُ غَضَبِي» [۱۵۱]. «هنگامی که الله تعالى مخلوقات را آفریده در کتابی که نزد الله تعالى بالای عرش است؛ نوشت‌: همانا رحمت من بر خشمم، غلبه پیدا می‌کند».

در بخاری مسلم از حدیث ابو سعید خدری روایت است که پیامبر ج فرمود: «أَلَا تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ ؟» [۱۵۲]. «آیاشما مرا امین نمی‌دانید درحالی که من امین اهل آسمان هستم».

درصحیح ابن خزیمه و سنی ابو داود روایت است که رسول الله ج فرمود: «الْـعَرْشُ فَوقَ الْـمَاءِ، وَاللَّـهُ فَوقَ الْـعَرْشِ، وَهُوَ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ» [۱۵۳].

در صحیح مسلم و دیگران در داستان جاریة آمده است که رسول الله ج به اوگفت: «أَيْنَ اللَّـهُ ؟» «الله تعالى کجاست»؟ او در جواب گفت: الله تعالى در آسمان است، پیامبر ج فرمود: «مَنْ أَنَا »؟ من چه کسی هستم ؟ جاریه در جواب گفت: تو پیامبر خدا هستی ؛ پیامبر فرمود: «أَعْتِقْهَا فَآن ها مُؤْمِنَةٌ» او را آزاد کن زیرا این کنیز با ایمان است».

مسلمانان با این عقیده‌ی صحیح روزگار گذرانده‌اند، صحابه، تابعین، تبع تابعین و پیروان آنان تا به امروز بر همین عقیده بوده‌اند؛ علمای مسلمین بخاطر اهمیت این موضوع و کثرت دلایل که بیش از هزار دلیل دارد، تألیفات مستقلی در این زمینه ارائه داده‌اند؛ مانند حافظ ابی عبدالله الذهبی در کتابش بنام [العُلوّ للعلِی الغفار] و حافظ ابن القیم در کتابش «اجتماع الجیوش الإسلامیة».

۱- فرقه‌ی احباش در مورد برخی از صحابه رسول الله سخنان ناروائی به زبان می‌آورند و معاویه (س) را به صراحت تمام فاسق می‌دانند و در این قضیه با روافض هم عقیده هستند؛ درحالی که مسلمانان مؤظف هستند در مورد مشاجرات صحابه، زبان خود را حفاظت کنند، به فضایل صحابه و برتری و بزرگی اصحاب رسول الله معترف و معتقد باشند.

پیامبر ج در حدیثی می‌فرمایند: «لَا تَسُبُّوا أَصْحَابِي فَلَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ أَنْفَقَ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا مَا بَلَغَ مُدَّ أَحَدِهِمْ وَلَا نَصِيفَهُ» [۱۵۴]. «اصحاب مرا دشنام ندهید. زیرا اگر یکی از شما به‌اندازه‌ی کوه احد، طلا انفاق کند با یک یا نصف مدی که اصحاب من انفاق می‌کنند، برابری نمی‌کند». (مد‌، پیمان‌های است که برخی آن را به‌اندازه‌ی پر و دو کف دست دانسته‌اند).

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ جَآءُو مِنۢ بَعۡدِهِمۡ يَقُولُونَ رَبَّنَا ٱغۡفِرۡ لَنَا وَلِإِخۡوَٰنِنَا ٱلَّذِينَ سَبَقُونَا بِٱلۡإِيمَٰنِ وَلَا تَجۡعَلۡ فِي قُلُوبِنَا غِلّٗا لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ رَبَّنَآ إِنَّكَ رَءُوفٞ رَّحِيمٌ١٠﴾ [الحشر: ۱۰]. «و کسانی که پس از آنان آمدند می‌گویند: پروردگارا! ما و آن برادران ما را که در ایمان بر ما پیشی گرفته اند، بیامرز؛ ودر دل هایمان نسبت به کسانی که ایمان آورده‌اند کینه ای مگذار. پروردگارا! به راستی تو رئوف ومهربانی».

اهل سنت در طول تاریخ، عقیده‌ی شان نسبت به صحابه همین بوده است. امام ابو جعفر طحاوی در بیان عقیده‌ی اهل سنت و جماعت می‌گوید: اصحاب رسول الله ج را دوست داریم بدون آنکه درحق کسی از آنان غلو و افراط کنیم، از هیچ فردی از صحابه اعلام برائت و بیزاری نمی‌کنیم، با دشمنان صحابه بغض می‌ورزیم. با کسانی که در مورد صحابه سخنان ناشایست بر زبان جاری می‌کنند، مخالفت و دشمنی می‌ورزیم، در مورد یاران رسول الله ج سخنی جز خیر و خوبی بر زبان جاری نمی‌کنیم.

محبت صحابه و یاران جان نثارش از دین، ایمان و احسان است و بغض با صحابه، کفر، طغیان و نفاق است.

چهارم: گروه احباش در مورد فتوا‌هایی که صادر می‌کند، راه تکروی و مخالفت با جمع مسلمانان و مخالفت با نصوص قرآن و سنت را در پیش گرفته است.

به عنوان مثال: قمار با کفار را جایز می‌دانند تا از این طریق بتوان اموالشان را تصاحب نمود؛ سرقت حیوانات و محصولات کشاورزی کفار را جایز می‌دانند؛ مشروط به این که منجر به فتنه و در گیری نشود. ربا با کفار را جایز می‌دانند؛ معتقدند افراد نیاز مند در بخت آزمایی‌های حرام شرکت کنند!!.

نگاه شهوانی به زنان بیگانه را از طریق تلویزیون و یا نگاه در آیینه جایز می‌دانند!! استمرار نگاه به زنان بیگانه را جایز می‌دانند.

نگاه مرد به بدن زن نامحرم را جایز می‌دانند!! خروج زنان در اماکن عمومی همراه با آرایش و استفاده از عطر را جایز می‌دانند به شرطی که زن قصد جلب توجه مردان را نداشته باشد!! اختلاط بین مردان و زنان را جایز می‌دانند. و فتاوایی از این قبیل که گناهان کبیره را جایز می‌دانند و دستورات شریعت را نقض می‌کنند. نسأل الله العافیة من أسباب سخطه و عقوبته.

پنجم: این گروه با وقاحت تمام سب و شتم علمای ربانی و زبان درازی نسبت به آنان می‌پردازند تا مردم را از توجه به کتاب‌‌ها و اقوال علمای واقعی متنفر سازند؛ بلکه علمای امت و در رأس آنان شیخ الاسلام ابوالعباس احمد بن عبدالحلیم بن عبدالسلام بن تیمیة را تکفیر می‌کنند. تا جایی که آقای عبدالله الحبشی رئیس فرقه احباش کتابی را در رد ابن تیمیة تألیف نموده است و این امام بزرگوار را گمراه دانسته است، و اقوالی را به او نسبت داده است که او هرگز آن‌‌ها را نگفته است. به دروغ سخنانی را به او نسبت داده است؛ الله تعالى خودش او را کفایت می‌کند؛ بدون تردید بدون تردید طرفین دعوا نزد او تعالى جهت فیصله و حسابرسی حاضر خواهند شد.

به شخصیت امام مجدد شیخ بن محمد بن عبدالوهاب و دعوت اصلاحی ایشان در قلب جزیرة العرب، بسیار حمله می‌کنند. شخصیتی که با شرک با تمام ابعادش مبارزه نمود و به ارج نهادن به مقام قرآن و سنت رنج‌ها کشید و جهت زدودن بدعات و احیای سنت‌‌های زیبای رسول الله ج شبانه روز تلاش نمود.

پروردگار آثار دعوت اصلاحی شیخ محمد بن عبدالوهاب را در تمام نقاط جهان اسلامی انتشار داد و افراد زیادی را توسط ایشان هدایت نمود. اما این گروه نادان تیر‌های خود را بسوی این منهج صحیح نشانه گرفته‌اند و شبانه روز تلاش می‌کنند تا چهره‌ی اصلی این حرکت اصلاحی و رهبران آن را تخریب کنند و در صدد شبهه افکنی هستند. با تمام توان با عقاید این منهج که بر گرفته از آیات و احادیث صریح است مخالفت می‌ورزند و مردم را متنفر می‌سازند و می‌خواهند سدّ راه آن باشند.

مخالفت و لجاجت این گروه با این دسته از علمای امت دلیل واضح و روشنی است بر حقد و کینه‌ی قلبی ایشان با تمام دعوتگران بسوی توحید و کسانی که مردم را ارشاد و راهنمایی می‌کنند تا به عصر صحابه بر گردند و اعتقاد و عمل آن بزرگواران و کسانی را که در قرون پرخیز و برکت صحابه و تابعین و تبع تابعین می‌زیسته‌اند، برگزینند. این گروه از اهل اسلام و حقیقت آن خیلی فاصله دارند.

ششم: بنابر مطالبی که بیان شد و مواردی که از ذکر آن خود داری شد، انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا بیانیه‌ی ذیل را صادر نموده و اعلام می‌دارد:

۱- جماعت احباش فرق‌های گمراه و خارج از اسلام و جماعت مسلمین (اهل سنت و جماعت) است.

ما ایشان را دعوت می‌دهیم که به حق و عقیده و عمل صحابه و پیروان راستین آنان در تمام زمینه‌‌ها برگردند، این کار برای آنان بهتر و سودمندتر است.

۲- اعتماد بر فتوا‌های این گروه جایز نیست؛ زیرا گفته هایشان مخالف با آیات و احادیث صریح است. این گروه نصوص شریعت را تأویل و تحریف می‌کنند، در مجموع اعمال و اقوال ایشان سبب می‌شود که نمی‌توان به گفته هایشان اعتماد نمود.

۳- آنچه را که به عنوان حدیث بیان می‌کنند نمی‌توان بر آن اعتماد نمود، نه از جهت سند حدیث و نه از جهت معانی و مفاهیم.

۴- مسلمانان در هر جا که هستند باید هوشیار باشند که گرفتار گمراهی‌‌های آن‌‌ها نشوند و با هر اسم و شعاری که وارد میدان شوند آنان را شناسایی کنند و فریب خوردگان را توجیه و ارشاد نمایند و افکار و عقاید فاسد آنان را بر ملا سازند.

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی ضمن صدور این اعلامیه، از پروردگار مسئلت دارد که با اسماء حسنی و صفات علیای خویش، مسلمانان را از تمام فتنه‌‌ها در امان نگه دارد و گمراهان را هدایت نصیب فرماید؛ و حال و روز آنان را سامان بخشد. مکر مکاران را به خودشان برگرداند و مسلمانان را از شر آنان در امان نگه دارد، او تعالى بر هر چیز قادر است.

صلی الله وسلم علی نبینا محمد و آله و اصحابه و من تبعهم بإحسان.

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی وافتا، کتاب (فتاوی و بیانات مهمه ص ۳۹)

[۱۴۷] بخاری (۶۴۲۹،۳۵۶۱،۲۶۵۲). [۱۴۸] احمد (۴/۱۲۶) و ابوداود (۴۶۰۷) ترمذی (۲۶۷۶). [۱۴۹] مسلم (۱۹۲۳،۱۹۲۰،۱۵۶). [۱۵۰] احمد (۴/۲۷۶،۲۷۱،۲۶۷) ابوداود (۱۴۷۹) ترمذی (۲۹۶۹،۳۲۴۷،۳۳۷۲) ابن ماجه (۳۸۲۸) نسائی در الکبری (۱۱۴۶۴) ترمذی گفته: (حسن صحیح). [۱۵۱] بخاری (۷۴۰۴) مسلم (۱۷۵۱). [۱۵۲] بخاری (۴۳۵۱) مسلم (۱۰۶۴). [۱۵۳] این گفتار از عبد الله ابن مسعود است، در معارج القبول (۱/۱۵۴) گفته: (قال الذهبی: رواه عبدالله ابن احمد فی السنة و ابوبکر بن المنذر و ابو احمد العسال و ابوالقاسم الطبرانی و ابو الشیخ و ابوالقاسم اللا لکائی و ابو عمر و الطلمنکی و ابوبکر البیهقی و ابو عمر بن عبدالبر فی توالیفهم و إسناد صحیح) و یشهد له حدیث ابو داود (۴۷۲۶) در کتاب السنة، و حدیث الدارمی (۳۴۱) فی المقدمة. [۱۵۴] بخاری (۳۶۷۳) مسلم (۲۵۴۰). مُد از پیمانه‌های قدیمی است و برخی مقدار آن را تقریباً ۶۷۵ گرم دانسته اند.

[۶۳] حکم شیعه‌ای که می‌گوید: مقام علی مقام نبوت است و جبرئیل ÷ به اشتباه به جای نزول وحی به نزد علی، به محمد ج وحی نمود. و فرق بین علما و عوام شیعه چیست؟

س۱: حکم شما در مورد شیعه بویژه کسانی که معتقدند مقام علی س مقام نبوت است و جبرئیل ÷ در هنگام نزول وحی به اشتباه بر محمد ج وحی را نازل نمود‌، چیست؟

ج۱: باید دانست که شیعه فرقه‌‌های زیادی دارد و کسانی که از ایشان معتقد هستند مقام علی س مقام نبوت است و جبرئیل ÷ در مورد ایشان مرتکب اشتباه شده است، قطعاً کافر است.

و بالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم.

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۲۶۶)

س۲: حکم عوام الناس روافض امامیه اثنی عشری چیست؟ آیا بین علما و عوام فرقه ‌هایی که از دین اسلام خارج هستند در تکفیر آنان فرقی وجود دارد؟

ج۲: کسانی از عموم مردم که با ائمه‌ی کفر و ضلالت، همکاری داشته باشند و از روی تعدی و دشمنی با بزرگان و سادات خود همراهی و همکاری نمایند، آنان نیز کافر و فاسق هستند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَسۡ‍َٔلُكَ ٱلنَّاسُ عَنِ ٱلسَّاعَةِ﴾ [الاحزاب: ۶۳]. «مردم از تو درباره‌ی وقت و رستاخیز می‌پرسند». تا آن جا که می‌فرماید: ﴿وَقَالُواْ رَبَّنَآ إِنَّآ أَطَعۡنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَآءَنَا فَأَضَلُّونَا ٱلسَّبِيلَا۠٦٧ رَبَّنَآ ءَاتِهِمۡ ضِعۡفَيۡنِ مِنَ ٱلۡعَذَابِ وَٱلۡعَنۡهُمۡ لَعۡنٗا كَبِيرٗا٦٨﴾ [الاحزاب: ۶۷ - ۶۸ ]. «پروردگارا! ما پیشوایان و بزرگان خویش را اطاعت کردیم و آن‌ها ما را از راه بدر کردند. پروردگارا آنان را دو چندان عذاب ده و لعنتشان کن، لعنتی بزرگ».

شما به آیات ۱۶۵، ۱۶۶ و ۱۶۷ سوره بقره مراجعه نمایید، و آیات ۳۷، ۳۸‌، ۳۹ سوره اعراف را بخوانید. همچنین آیات ۲۱، ۲۲ سوره ابراهیم و آیات ۲۸ و ۲۹ سوره فرقان و آیات ۶۲ و ۶۳ و ۶۴ سوره قصص و آیات ۳۱و ۳۲ و ۳۳ سوره سبأ و آیات ۲۰ تا ۳۶ سوره صافات و آیات ۴۷ تا۵۰ غافر را بخوانید و بسیاری دیگر از آیات و احادیث که بیانگر همین مطلب هستند.

رسول الله ج با رهبران مشرکین و پیروانان آنان همگی جنگید و نیز صحابه‌ی او در امر قتال بین رهبران و پیروان فرق قایل نشدند.

و بالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

فتاوای انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۲۶۷)

[۶۴]‌‌ حکم خوردن ذبیحه‌ی روافض:

س: قبیله‌ی ما و برخی قبایل عراقی که دارای مذهب شیعه هستند در نواحی شمال زندگی می‌کنیم. این گروه شیعی گنبد و بارگاه را پرستش می‌کنند و بارگاه‌‌ها را به اسم حسن و حسین وعلی نام گذاری می‌کنند؛ هنگام برخاستن می‌گویند: یا علی یا حسین. برخی از افراد قبیله‌ی ما با برخی از این افراد ازدواج کرده‌اند ودر جمیع موارد با هم ارتباط و رفت و آمد دارند، بنده با این‌‌ها صحبت نموده ام؛ اما گوششان بدهکار نبود، اکثر این‌‌ها در روستا‌ها زندگی می‌کنند، بنده اهل علم نیستم تا با آنان صحبت کنم؛ اما خودم با این افراد رفت و آمد ندارم و شنیده ام که ذبیحه‌ی این افراد حلال نیست، برخی ذبیحه‌ی آنان را می‌خورند و بی‌توجه هستند! از شما تقاضا داریم ما را توجیه و ارشاد نمایید.

ج: طبق اظهارات شما مبنی بر به فریاد خواندن علی و حسن و حسین و دیگران، این افراد مشرک بوده و از دایره اسلام خارج هستند. ما مسلمانان اجازه نداریم به آنان زن بدهیم و از آن‌‌ها زن بگیریم و نمی‌توانیم از ذبیحه‌ی این افراد بخوریم.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَا تَنكِحُواْ ٱلۡمُشۡرِكَٰتِ حَتَّىٰ يُؤۡمِنَّۚ وَلَأَمَةٞ مُّؤۡمِنَةٌ خَيۡرٞ مِّن مُّشۡرِكَةٖ وَلَوۡ أَعۡجَبَتۡكُمۡۗ وَلَا تُنكِحُواْ ٱلۡمُشۡرِكِينَ حَتَّىٰ يُؤۡمِنُواْۚ وَلَعَبۡدٞ مُّؤۡمِنٌ خَيۡرٞ مِّن مُّشۡرِكٖ وَلَوۡ أَعۡجَبَكُمۡۗ أُوْلَٰٓئِكَ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلنَّارِۖ وَٱللَّهُ يَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱلۡجَنَّةِ وَٱلۡمَغۡفِرَةِ بِإِذۡنِهِۦۖ وَيُبَيِّنُ ءَايَٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَذَكَّرُونَ٢٢١﴾ [البقره: ۲۲۱]. «و با زنان مشرک تا ایمان نیاورند ازدواج نکنید، و بی‌گمان کنیز مؤمنی از زن آزاد (مشرک) بهتر است، اگرچه (زیبایی یا ثروت یا موقعیت او) شما را به شگفتی انداخته باشد، و (زنان و دختران خود را) به ازدواج مردان مشرک در نیاورید، مادامی که ایمان نیاورند. و بی‌گمان غلام مؤمنی از مرد مشرکی بهتر است اگرچه شما را به شگفتی انداخته باشد. آنان به‌سوی آتش (دوزخ) دعوت می‌کنند و الله به‌سوی بهشت و آمرزش به فرمان خود و توفیق خویش دعوت می‌کند، و الله آیات خود را برای مردم روشن می‌سازد تا این که یاد آور شوند».

و بالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

فتاوای انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۲۶۴).

[۶۵] حکم دعوت به وحدت و همبستگی بین اهل سنت و اهل بدعت:

س: حکم وحدت و تقارب بین اهل سنت و شیعه از فرقه‌‌های دروزیه و نصیریه و اسماعیلیه چیست؟

ج: فرقه‌‌های دروزیه، نصیریه، اسماعیلیه و هم مسلکان آن‌‌ها از بابیه و بهائیه، نصوص شرع را بازیچه قرار داده‌اند و اموری را به نام دین تجویز کرده‌اند که الله تعالى به آن اجازه نداده این گروه‌‌ها هم مسلکان یهود و نصاری هستند و مانند آنان نصوص شرع را تحریف و تغییر می‌دهند پیرو هوا و هوس و مقلد رهبر خود (عبدالله بن سبأ الحمیری رأس الابتداع و الاضلال) هستند. شخص فتنه انگیزی که فتنه‌اش بسیاری از مسلمانان را در بر گرفت و سرانجام از دین اسلام خارج شد و سبب اختلاف و فرقه گرایی بین مسلمانان شد. دعوت به وحدت و همبستگی بین این گروه‌‌ها بی‌فایده است، تلاش در جهت نزدیک کردن مسلمانان راستین و این گروه‌‌های انحرافی راه به جایی نخواهد برد و تلاشی بی‌نتیجه است؛ زیرا این گروه‌‌ها مانند یهود و نصاری در کفر و الحاد و ضلالت و حقد و کینه علیه مسلمانان بسر می‌برند، هرچند که اهداف و خواسته‌‌ها و اشکال ظاهری و عقیدتی آن‌‌ها با هم مختلف است؛ اما دارای وضعیتی یکسان و مشابهی با وضعیت یهود و نصاری با مسلمین هستند.

بنابراین می‌بینیم بعد از جنگ جهانی دوم گروهی از علمای أزهر در مصر با یکی از رهبران شیعی رافضی در قم تلاش نمودند تا بین آن‌‌ها وحدت و همبستگی ایجاد شود و بسیاری از علمای صادق و عالی شأن مصر فریب خوردند و مجل‌های را با اسم مجلة التقریب صادر نمودند و خیلی زود این موضوع با شکست مواجه شد و فریب خوردگان متوجه واقعیت شدند. تعجبی در این کار نیست؛ مگر امکان دارد در حالی که افکار و عقاید با هم مختلف است و قلب‌‌ها از همدیگر فاصله دارد بتوان آن‌‌ها را یکجا جمع نمود و وحدت و همبستگی ایجاد نمود؟ هیهات أن یجتمع النقیضان أو یتفق الضدان.

و بالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

فتاوای انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا. قسمتی از فتوای (۲/۸۶، ۸۷)

[۶۶ ] حقیقت علمانیت (سکولاریسم)

س: علمانیت چیست؟ حکم اسلام در مورد طرفداران این تفکر چیست؟

ج: علمانیت مذهب جدیدی است و در ردیف حرکت‌‌ها و فعالیت‌‌های فاسد و خرابکاری است که تز اصلی آن جدایی دین از حکومت است و اساس کارش شکم پرستی و شهوت رانی است.

توجه آن فقط به زندگی مادی و دنیوی و غفلت از آخرت است. این حرکت مصداق گفتار رسول الله ج است که فرمود: «تَعِسَ عَبْدُ الدِّينَارِ وَعَبْدُ الدِّرْهَمِ وَعَبْدُ الْـخَمِيصَةِ إِنْ أُعْطِيَ رَضِيَ وَإِنْ لَمْ يُعْطَ سَخِطَ تَعِسَ وَانْتَكَسَ وَإِذَا شِيكَ فَلَا انْتَقَش» [۱۵۵]. «هلاک باد بنده‌ی دینار و نابود باد بنده‌ی درهم و پارچه‌ی نفیس و زیبا؛ زیرا اگر به او بدهند، خرسند می‌گردد و اگر ندهند، خشمگین و ناراحت می‌شود. (چنین شخصی) هلاک و سرنگون باد (تا جایی که) اگر خاری به پایش فرو رود، کسی پیدا نشود که آن را در آورد».

همه کسانی که در چیزی از دستورات اسلام در گفتار و یا در عمل عیب و طعن وارد کنند مصداق این حدیث قرار می‌گیرند؛ بنابر این کسی که اجرای احکام شرعی را لغو کند و قوانین بشری را جایگزین قوانین شرعی کند او علمانی و بی‌دین است.

کسی که امور حرام را مانند زنا و شراب و موسیقی و معاملات ربوی را حلال بداند و معتقد باشد حرمت این‌‌ها نوعی تحجر و ضرر بر روح و روان انسانی است و ممنوعیت آن بر خلاف مصلحت انسان‌هاست. او علمانی و لائیک است.

کسی که مانع و یا منکر اجرای حدود شرعی مانند قصاص از قاتل و رجم زنا کار و اجرای حد شرعی بر زنا کار و قطع دست دزد و محارب باشد و یا مدعی باشد که اجرای حدود الهی بر خلاف شأن و شخصیت و کرامت و شرافت انسانی است او نیز علمانی و بی‌دین است.

بنا بر این از نظر شریعت اسلامی کسی که از امور شرع مواردی را که می‌پسندد و آن را به نفع خود می‌داند، مانند: احوال شخصیه و آن‌‌ها را قبول می‌کند و مواردی را که نمی‌پسندد و باب طبعش نیست رد می‌کند. مانند یهود مصداق این آیه قرار می‌گیرد. ﴿أَفَتُؤۡمِنُونَ بِبَعۡضِ ٱلۡكِتَٰبِ وَتَكۡفُرُونَ بِبَعۡضٖۚ فَمَا جَزَآءُ مَن يَفۡعَلُ ذَٰلِكَ مِنكُمۡ إِلَّا خِزۡيٞ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يُرَدُّونَ إِلَىٰٓ أَشَدِّ ٱلۡعَذَابِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ﴾ [البقره: ۸۵]. «آیا به بخشی از تورات ایمان می‌آورید و بخشی را انکار می‌کنید؟ پس سزای کسی از شما که چنین کند، جز خواری در زندگی دنیا نیست و روز قیامت به سخت ترین عذاب باز گردانده می‌شوند، و الله از آنچه می‌کنید غافل نیست».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيۡهِمۡ أَعۡمَٰلَهُمۡ فِيهَا وَهُمۡ فِيهَا لَا يُبۡخَسُونَ١٥ أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَيۡسَ لَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ إِلَّا ٱلنَّارُۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَا وَبَٰطِلٞ مَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ١٦﴾ [هود: ۱۵ - ۱۶]. «هر که زندگی این دنیا و تجمل آن را بخواهد [مزد] اعمالشان را به تمامی در همین دنیا به آن‌ها می‌دهیم و چیزی از آن کم داده نمی‌شود. ایشان کسانی هستند که در آخرت جز آتش برایشان نخواهد بود و آنچه در دنیا انجام داده‌اند بر باد رفته و آنچه عمل می‌کردند باطل است».

هدف علمانی‌‌ها دنیا طلبی، شکم پرستی و شهوترانی است هرچند که مرتکب حرام شوند و سبب فوت واجبات شرعی و دینی شود.

این‌‌ها مصداق عملی این آیه هستند که الله تعالى فرموده: ﴿مَّن كَانَ يُرِيدُ ٱلۡعَاجِلَةَ عَجَّلۡنَا لَهُۥ فِيهَا مَا نَشَآءُ لِمَن نُّرِيدُ ثُمَّ جَعَلۡنَا لَهُۥ جَهَنَّمَ يَصۡلَىٰهَا مَذۡمُومٗا مَّدۡحُورٗا١٨﴾ [الإسراء: ۱۸]. «هر‌کس خواهان دیناری زود گذر است، به زودی هر که را خواهیم نصیبی ازآن می‌دهیم، سپس جهنم را برایش مقرر می‌کنیم تا نکوهیده و مطرود در آن وارد شود».

شیخ ابن جبرین _ فتوای فی التوحید، ص (۳۹، ۴۰)

[۱۵۵] بخاری (۲۸۸۷) این حدیث، دعایی است علیه چنین بنده ای که هرگاه به مصیبتی گرفتار شود، رحمت الهی شامل حالش نشود.

[۶۷] حکم دعوت به نژاد پرستی و عربیت (پان عربیسم)

شیخ عبدالعزیز بن باز رحمه الله علیه می‌گوید: پدیده‌ی نژاد پرستی هدیه‌ی نصاری و غربیهاست تا با این ترفند و دسیسه با اسلام مبارزه و مقابله کنند و اسلام را در مهد آن نابود کنند. نژاد پرستان با شعار‌های زیبا و فریبنده و انواع ترفندها، ملت‌‌ها و توده‌‌ها را فریب می‌دهند و بسیاری از عرب زبآن‌‌های غیر مسلمان بمنظور مقابله با اسلام جریان عربیسم و عربیت را مطرح نموده و افراد نادان و ساده لوح را فریب می‌دهند؛ و با این کار دل دشمنان اسلام را شاد می‌کنند.

در احکام الهی و آموزه‌‌های دینی، نژاد پرستی و قوم گرایی محلی از اعراب ندارد و از اساس، نظری‌های باطل و مردود است؛ شعار قومیت و ملی گرایی از بقایای دوران جاهلیت است و حرب‌های است که دشمنان، آن را در جهت نابودی اسلام و مسلمین بکار می‌گیرند.

بنابه دلایل ذیل:

اول: دعوت به عربیسم دعوت به تفرقه افکنی بین مسلمانان است، برتری نژاد عرب بر غیر عرب است و از طرقی باعث ایجاد تفرقه و دوگانگی بین خود عرب‌‌ها می‌شود؛ زیرا گروهی از عرب‌‌ها مخالف ملی گرایی هستند. بنابراین هر اید‌های که وحدت مسلمانان را مورد تهدید قرار دهد، باطل و مردود است؛ زیرا دعوت اسلام به همبستگی و وحدت است....).

شیخ ابن باز در ادامه می‌گوید:

دوم: دلیل محکوم بودن ملی گرایی این است که دین اسلام امور جاهلیت را منع نمود و نسبت به آن‌‌ها هشدار داده است؛‌ دین اسلام در دستورات خویش با احیای فرهنگ جاهلیت مبارزه نموده است مگر اموری که مورد تأیید دین اسلام می‌باشد. بدون تردید دعوت به ملی گرایی و قومیت و عربیت از امور جاهلیت است؛ زیرا ملی گرایی با روح اسلام در تضاد است و دعوتی غیر اسلامی است و بمنزله‌ی انکار حق است. بخاطر نژاد پرستی و ملی گرایی بسیاری از ملت‌‌ها و دولت‌‌ها با هم جنگیده‌اند و خون‌‌های زیادی بر زمین ریخته شده است. سرمایه‌‌های زیادی به هدر رفته است و نتیج‌های جز دشمنی و کینه دوزی نداشته است. شیخ الاسلام ابن تیمیه می‌گوید: هر شعاری و عملی که با اصل اسلام و قرآن فاصله بگیرد و معیار آن نژاد، وطن، مذهب و طریقه باشد از امور جاهلیت است؛ هنگامی که بین دو نفر از مسلمانان یک مهاجر و یک انصار مشاجر‌های در گرفت و هر کدام گروه خود را به کمک طلبید، رسول الله ج فرمود: «أَبِدَعْوَى الجَاهِليةِ وأنا بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ» [۱۵۶]. «آیا در حالی که من بین شما هستم فریاد جاهلانه سر می‌دهید»؟ پیامبر ج با مشاهده‌ی این موضوع بسیار ناراحت شد [۱۵۷].

سوم: از مواردی که بر بطلان جریان ملی گرایی دلالت دارد: این است که مطرح نمودن موضوع قومیت و عربیت، منجر به دوستی با کفار و غیر مسلمانان می‌شود، این جریان سبب می‌شود تا حس انتقام جویی بخاطر قومیت و ملیت بین مسلمانان تقویت شود و منجر به در گیری مسلمانان با مسلمانان دیگر خواهد شد. بدیهی است که این کار فساد و تباهی را بدنبال خواهد داشت، و از طرفی مخالف با نصوص صریح قرآن و سنت است تعالىم قرآن و سنت، مسلمانان را به کینه توزی و عداوت با کفار دعوت می‌دهد، عرب باشند یا غیر عرب. اسلام از مسلمانان می‌خواهد با کفار دوستی نکنند. الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلنَّصَٰرَىٰٓ أَوۡلِيَآءَۘ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمۡ فَإِنَّهُۥ مِنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ٥١ فَتَرَى ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ يُسَٰرِعُونَ فِيهِمۡ يَقُولُونَ نَخۡشَىٰٓ أَن تُصِيبَنَا دَآئِرَةٞ﴾ [مائده: ۵۱ - ۵۲]. «ای کسانی که ایمان آورده اید! یهود و نصاری را دوستان خود نگیرید؛ آن‌ها دوستان و هوادار یکدیگرند و هر که ازشما که آن‌ها را به دوستی گیرد از آن‌هاست. همانا الله تعالى ظالمان را هدایت نمی‌کند. و لیکن بیمار دلانی را می‌بینی که در [دوستی] با آن‌ها می‌شتابد و می‌گویند: می‌ترسیم حادثه‌ی بدی برای ما پیش آید».

سبحان الله! بیان قرآن چقدر واضح و صریح است؛ اما این نژاد پرستان و ملی گرایان فریاد دعوت به قومیت و عربیت را سر می‌دهند و می‌خواهند مسلمانان و غیر مسلمانان زیر یک پرچم گرد هم آیند، فقط معیار عرب بودن است و بس؛‌ ملی گرایان می‌گویند: ضرورت وحدت ملی ایجاب می‌کند که همه با هم متحد شویم تمام اعراب اعم از یهودی و نصرانی و مجوس و بت پرست و دیگران با هم اعلام همبستگی کنیم تا از حمله دشمن در امان بمانیم، مبادا دشمن بر ما بتازد و ثروت و سرمایه و ذخایر ما را به تاراج برد. بنا بر این می‌طلبد که همه اعراب باهم با وجود گرایش‌ها و مذاهب مختلف با هم متحد شوند؛ آیا مگر چنین چیزی مخالف دستور شرع و فرمان قرآن نیست؟ آیا مگر این کار تعدی از حدود الهی نیست؟ مگر غیر از این است که چنین دوستی و دشمنی‌ای خارج از اسلام است؛ پیام قرآن این است که دوستی با دوستان الله (مؤمنین) و دشمنی با دشمنان الله (کافران)، در حالی که قانون عربی مبتنی بر قومیت و نژادپرستی مخالف با دستور پروردگار است ﴿قُلۡ ءَأَنتُمۡ أَعۡلَمُ أَمِ ٱللَّهُ﴾ [البقره: ۱۴۰]. «بگو آیا شما دانا ترید یا الله»؟

الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمۡ أَوۡلِيَآءَ تُلۡقُونَ إِلَيۡهِم بِٱلۡمَوَدَّةِ﴾ [ممتحنه: ۱].«ای کسانی که ایمان آورده اید! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید که نسبت به آن‌ها اظهار محبت کنید».

تا آنجا که می‌فرماید: ﴿وَمَن يَفۡعَلۡهُ مِنكُمۡ فَقَدۡ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ﴾ [ممتحنه: ۱]. «و هر‌کس از شما چنین کند، قطعاً راه راست را گم کرده است».

در فرهنگ ملی گرایان و نژاد پرستان، مسلمان و کافر با هم دوست و یاور همدیگر هستند‌؛ در حالی که الله تعالى می‌فرماید: ﴿شَرَعَ لَكُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِۦ نُوحٗا وَٱلَّذِيٓ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ وَمَا وَصَّيۡنَا بِهِۦٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰٓۖ أَنۡ أَقِيمُواْ ٱلدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُواْ﴾ [شوری: ۱۳]. «برای شما از (احکام) دین همان را تشریح کرد که به نوح توصیه کرده بود، و آنچه به تو وحی کردیم و آنچه به ابراهیم و موسی و عیسی توصیه نمودیم، که دین را بر پا دارید و در آن تفرقه نکنید».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿قَدۡ كَانَتۡ لَكُمۡ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ فِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ إِذۡ قَالُواْ لِقَوۡمِهِمۡ إِنَّا بُرَءَٰٓؤُاْ مِنكُمۡ وَمِمَّا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ كَفَرۡنَا بِكُمۡ وَبَدَا بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةُ وَٱلۡبَغۡضَآءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤۡمِنُواْ بِٱللَّهِ وَحۡدَهُ﴾ [ممتحنه: ۴]. «همانا برای شما در [حالات ] ابراهیم و کسانی که با او بودند سرمشق خوبی است، آنگاه که به قوم خود گفتند: ما از شما و از آنچه بجای الله می‌پرستید بیزاریم و ]آیین ] شما را منکریم، و میان ما و شما برای همیشه دشمنی و کینه پدید آمده است تا وقتی که به الله یکتا ایمان بیاورید».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿لَّا تَجِدُ قَوۡمٗا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ يُوَآدُّونَ مَنۡ حَآدَّ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَوۡ كَانُوٓاْ ءَابَآءَهُمۡ أَوۡ أَبۡنَآءَهُمۡ أَوۡ إِخۡوَٰنَهُمۡ أَوۡ عَشِيرَتَهُمۡ﴾ [مجادله: ۲۲]. «هیچ قومی را نمی‌یابی که به الله و روز واپسین ایمان آورده باشند در حالی که در حالی که با کسانی که با الله و رسولش مخالفت کرده‌اند دوستی کنند، هرچند آن‌ها پدران یا پسران یا برادران یا خویشانشان باشند».

قانون ملی گرایان و نژادپرستان می‌گوید: دین را از دولت و ملت جدا کنید. حلقه گرد ملیت زنید تا به منافع و مصالح خویش دست پیدا کنید و به مجد و سروری و بزرگی برسید؛ گویا اسلام سد راه رسیدن آنان به اهدافشان است؛ این عین جهالت است. این سخنان به ظاهر زیبا و فریبنده نوعی تلبیس و وارونه کردن موضوع است. سبحانک هذا بهتان عظیم.

در قرآن کریم بسیاری از آیات دلالت بر موالات و دوستی با مؤمنین و معادات و دشمنی با کفار دارد و از دوستی با کفار بر حذر داشته است؛ این پیام‌‌های قرآنی بر قرآن پژوهان نهفته نیست.

کدامین عقل و هوش می‌پذیرد که سرمداران کفر و شرک امثال ابوجهل و ابولهب و عقبة بن أبی معیط و نضر بن الحارث و امثالشان از زمان پیامبر تا به امروز دوستان و برادران ابوبکر و عمر و عثمان و علی و بقیه‌ی صحابه باشند؛ قسم به پروردگار این سخنی باطل و جهالتی بس بزرگ است؛ قانون ملی گرایی خواهان چنین چیزی است هرچند که برخی از ملی گرایان از روی جهل ویا تجاهل منکر آن هستند.

اسلام از مسلمانان می‌خواهد اتحاد و همبستگی خود را زیر پرچم اسلام حفظ کنند و علیه دشمنان یدی واحد باشند تا نصرت و پیروزی و عزت و سعادت ابدی نصیبشان گردد. شیخ ابن باز در ادامه می‌گوید: مسلمانان اجازه ندارند با کفار دوستی و رفاقت داشته باشند و علیه دشمنان با آنان متحد شوند؛ زیرا همه کفار با مسلمانان دشمن هستند و نمی‌توان از عداوت آنان در امان ماند؛ دین اسلام می‌گوید: کسی که با کفار دوستی و موالات داشته باشد او نیز از آنان است به نص آیات قرآن از ستمکاران خواهند بود. در صحیح مسلم از عایشه ل روایت است که رسول الله ج به سمت بدر حرکت کرد، در مسیر به (حرة الوبرة) [۱۵۸] رسید، مردی از پهلوانان عرب به گروه پیغمبر ملحق شد، اصحاب چون او را دیدند خوش حال شدند، این مرد پس از ملاقات با رسول الله ج، به ایشان گفتند: آمده ام تا با تو همراه باشم و به شما کمک کنم. پیامبر ج فرمود: «تُؤْمِنُ بِاللَّـهِ وَرَسُولِهِ» «آیا به الله و رسول ایمان داری» پاسخ داد: خیر؛ پیامبر ج فرمود: «فَارْجِعْ فَلَنْ أَسْتَعِينَ بِمُشْرِكٍ» «برگرد من هرگز از مشرک کمک نمی‌گیرم» عایشه ل می‌گوید: آن مرد برگشت و در مسیر دوباره در مکانی به نام (الشجرة) با ما بر خورد کرد و همان خواسته‌ی اولی را مطرح نمود و پیامبر دوباره پاسخ اولی را به او داد». آن مرد در جواب گفت: خیر. پیامبر ج فرمود: «فَارْجِعْ فَلَنْ أَسْتَعِينَ بِمُشْرِكٍ» برگرد من از مشرک هرگز کمک نمی‌گیرم. آن مرد دوباره برگشت، در بار سوم دوباره در (بیداء) با پیامبر ج برخورد نمود، و همان صحبت‌های دفعه اول رد و بدل شد و پیامبر ج به او فرمود: «تُؤْمِنُ بِاللَّـهِ وَرَسُولِهِ؟» آیا به الله و رسولش ایمان داری؟ گفت: بله؛ پیامبر ج فرمود: «فَانْطَلِقْ» در رکاب ما حرکت کن [۱۵۹].

این حدیث شریف، بهترین راهنما برای برای ترک استعانت از مشرکین است. ‌مسلمانان نباید در ارتش خود غیر مسلمان استخدام کند اعم از عرب و یا غیر عرب؛‌ زیرا کافر دشمن مسلمان است، نمی‌توان به او اعتماد نمود. تا دشمنان بدانند که مسلمانان به آنان نیاز ندارند، بنابر این هرگاه مسلمانان به ریسمان الهی چنگ زنند و صداقت و راستی را سرلوحه‌ی کار خویش قرار دهند، قطعاً پیروز خواهند شد. زیرا نصرت در دست پروردگار است نه دیگران. و به مؤمنان وعده داده که با نیرو‌ها و تجهیزات‌اندک آنان را یاری می‌رساند هرچند که نیرو و تجهیزات‌اندکی داشته باشند. آنگونه که برای مسلمانان صدر اسلام اتفاق افتاد، این آیه بیانگر همین مطلب است.

﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ بِطَانَةٗ مِّن دُونِكُمۡ لَا يَأۡلُونَكُمۡ خَبَالٗا وَدُّواْ مَا عَنِتُّمۡ قَدۡ بَدَتِ ٱلۡبَغۡضَآءُ مِنۡ أَفۡوَٰهِهِمۡ وَمَا تُخۡفِي صُدُورُهُمۡ أَكۡبَرُۚ قَدۡ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلۡأٓيَٰتِۖ إِن كُنتُمۡ تَعۡقِلُونَ١١٨﴾ [آل عمران: ۱۱۸]. «ای مؤمنان! بیگانگان را همراز خود مگیرید، چون آن‌ها از هیچگونه آسیب رسانی در حق شما کوتاهی نمی‌کنند؛ دوست دارند شما در رنج باشید، همانا کینه از گفتارشان پیداست، آنچه دل‌هایشان پنهان می‌دارد بزگتر است به راستی ما آیات را برای شما بیان کردیم اگر اندیشه کنید».

بنابراین، مسلمانان از قرآن و سنت درس بگیرند و بیاموزند که چگونه قرآن و سنت با موضوع دوستی و موالات با کفار با جدیت برخورد نموده است و از کمک گرفتن از کافران بر حذر داشته است؛ باید دانست که پروردگار به مصالح و منافع بندگانش آگاه تر است و به آنان مهربانتر از خودشان است. چنانچه در این کار فاید‌های می‌بود پروردگار آن را برای ما جایز قرار می‌داد. اما چون پروردگار از انجام و عاقبت این کار خبر دارد و از مفسده و عواقب وخیم این کار آگاه است، از آن نهی فرموده و مرتکب آن را توبیخ نموده است و در آیات قرآن خبر داده است که اطاعت از کفار و خروج آنان با ارتش مسلمانان به ضرر مسلمانان است و جز رسوایی چیزی به بار نمی‌آورد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن تُطِيعُواْ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يَرُدُّوكُمۡ عَلَىٰٓ أَعۡقَٰبِكُمۡ فَتَنقَلِبُواْ خَٰسِرِينَ١٤٩ بَلِ ٱللَّهُ مَوۡلَىٰكُمۡۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلنَّٰصِرِينَ١٥٠﴾ [آل عمران: ۱۴۹ - ۱۵۰]. «ای مؤمنان!‌ اگر از کافران پیروی کنید، شما را به عقب باز می‌گردانند و آنگاه خسارت زده باز می‌گردید. آری فقط الله تعالى مولای شماست و هم او بهترین یاری کنندگان است».

الله تعالى فرموده است: ﴿لَوۡ خَرَجُواْ فِيكُم مَّا زَادُوكُمۡ إِلَّا خَبَالٗا وَلَأَوۡضَعُواْ خِلَٰلَكُمۡ يَبۡغُونَكُمُ ٱلۡفِتۡنَةَ وَفِيكُمۡ سَمَّٰعُونَ لَهُمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلظَّٰلِمِينَ٤٧﴾ [التوبه: ۴۷]. «اگر با شما بیرون آمده بودند جز تردید و تباهی در کارتان نمی‌افزودند، و در بین شما رخنه می‌کنند، تفرقه و فتنه می‌انداختند، و در میان شما برای خود جاسوسانی دارند، و الله تعالى به [حال] ستمکاران آگاه است».

همین تعداد از آیات قرآن در مورد دوری از کافران و عدم استعانت از آنان کافی است و ما را متوجه عواقب وخیم دوستی با کفار می‌کند که الله تعالى همه مسلمانان را از آن نجات دهد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتُ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖ﴾ [التوبه: ۷۱]. «مردان و زنان با ایمان یار و دوست یکدیگرند».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٍۚ إِلَّا تَفۡعَلُوهُ تَكُن فِتۡنَةٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَفَسَادٞ كَبِيرٞ٧٣﴾ [انفال: ۷۳]. «و کافران نیز دوست و حامی یکدیگرند اگر [این همیاری ] را انجام ندهید ف فتنه و فساد بزرگی در زمین روی خواهد داد».

الله تعالى بیان می‌کند که مؤمنان دوست و برادر یکدیگرند و کافران دوست و برادر همدیگر هستند. هرگاه مسلمانان دوستی و برادری میان خودشان را فراموش کنند و بجای دوستی با یکدیگر، دست دوستی به‌سوی دشمنان دراز کنند، فتنه و فساد فراگیر خواهد شد، زیرا دل‌ها دچار شک و تردید می‌شوند و توجه و اعتماد بسوی کفار تقویت می‌شود و مسلمانان به‌سوی کفار تمایل پیدا می‌کنند و در نتیجه مسلمانان با کفار همنشین شده و حق و حقیقت بر مسلمانان پوشیده می‌شود. آنگونه که امروزه به کثرت در میان مسلمانان مشاهده می‌کنیم که اکثر مدعیان ایمان و اسلام با کفار رابطه‌ی دوستانه برقرار کرده‌اند و در بسیاری از مسائل، حق برآن مشتبه شده است که بین حق و باطل، هدایت و گمراهی و اولیای رحمن و اولیای شیطان فرقی قائل نیستند؛ و در نتیجه ضرر و فساد جبران ناپذیری بر پیکر امت اسلامی و مسلمانان وارد شده است. برخی از رهبران ملی گرایان معتقد به دوستی با نصاری که می‌توان از آنان طلب کمک و یاری نمود با استناد از این آیه: ﴿لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ عَدَٰوَةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْۖ وَلَتَجِدَنَّ أَقۡرَبَهُم مَّوَدَّةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّا نَصَٰرَىٰ﴾ [مائده: ۸۲]. «یهودیان و مشرکان را از همه مردم در دشمنی با مؤمنان سخت تر خواهی یافت، و بی‌تردید نزدیک تر از همه به مهر و محبت مؤمنان، کسانی را خواهد یافت که گفتند: ما نصاری هستیم».

ملی گرایان بر این باور هستند که این آیه بیانگر جواز دوستی با نصاری است؛ زیرا نصاری در دوستی از دیگران به مسلمانان نزدیکتر هستند. این تفسیر اشتباه است و تأویلی بیش نیست؛ چرا که با بقیه‌ی آیات قرآن که برخی از آن‌‌ها ذکر شد مخالف است، و از طرفی دوستی با کفار اعم از اهل کتاب و دیگران کمک گرفتن از آنان در بسیاری از احادیث منع شده است.

پیامبر ج می‌فرماید: «مَنْ قَالَ فِي الْـقُرْآنِ بِرَأْيِهِ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ» [۱۶۰]. «هر‌کس قرآن را تفسیر به رأی کند باید جایش را در جهنم مشخص کند (یعنی جهنمی است)».

قانون کلی این است که برخی از آیات قرآن با برخی دیگر تفسیر می‌شود نه اینکه یک آیه بدون در نظر گرفتن آیات دیگر تفسیر شود. جایز نیست که یک آیه چنان تفسیر شود که با قسمت‌‌های دیگر تضاد داشته باشد. در آیات دیگر قرآن کریم دوستی با کفار و یهود و نصاری حرام اعلام شده است و این آیه همسو با آیات دیگر مبین همان حکم است نه چیزی دیگر. ملی گرایان بدلیل کج فهمی و عدم تدبر در مفهوم آیه، دچار سوء برداشت شده‌اند.

ما با کمک اقوال مفسرین و اصحاب علم و امامت و امانت در دین، آیه را توضیح می‌دهیم. بنابر تفسیر علما، مفهوم آیه و الفاظ صریح آیه این است که «أن النصاری أقرب مودة للمؤمنین من الیهود والمشركین، لیس معناها انهم یوادون المؤمنون، ولا إن المؤمنین یوادونهم». «نصاری در امر دوستی و محبت با مسلمانان نزدیکتر هستند تا یهود و مشرکین یعنی نصاری در دوستی، از دیگران به مسلمانان نزدیکتر هستند. معنای آیه این نیست که نصاری با مؤمنین دوست هستند و مسلمانان با آنان دوست هستند و یا با همدیگر دوستی داشته باشند». بر فرض این که نصاری با مؤمنین دوستی کنند اما مسلمانان اجازه ندارند با آنان دوستی و همکاری داشته باشند؛‌ زیرا پروردگار در آیات گذشته از این کار منع کرده است.

‌ الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلنَّصَٰرَىٰٓ أَوۡلِيَآءَ﴾ [مائده: ۵۱]. «ای کسانی که ایمان آورده اید یهود و نصاری را دوستان خود نگیرید».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿لَّا تَجِدُ قَوۡمٗا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ يُوَآدُّونَ مَنۡ حَآدَّ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُ﴾ [مجادله: ۲۲]. «هیچ قومی را نمی‌یابی که به الله تعالى و روز قیامت ایمان آورده باشد در حالی که با کسانی که با الله و رسولش مخالفت کرده‌اند دوستی کنند».

بدیهی است که یهود و نصاری با الله و رسولش دشمن هستند شریعت الهی را نمی‌پذیرند؛ الله و رسول را تکذیب می‌کنند؛ بنابراین چگونه جایز است مسلمان با چنین کسی طرح دوستی و همکاری داشته باشد؟ نعوذ بالله من الخذلان و طاعة الهوی و الشیطان.

گروهی از ملی گرایان معتقدند که پروردگار در مورد دوستی با کفاری که با ما سر جنگ نداشته‌اند و علیه ما اقدامی ننموده‌اند؛ مسئله را سهل و آسان نموده؛ استدلال آنان این آیه است که الله تعالى فرموده: ﴿لَّا يَنۡهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمۡ يُقَٰتِلُوكُمۡ فِي ٱلدِّينِ وَلَمۡ يُخۡرِجُوكُم مِّن دِيَٰرِكُمۡ أَن تَبَرُّوهُمۡ وَتُقۡسِطُوٓاْ إِلَيۡهِمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُقۡسِطِينَ٨﴾ [ممتحنه: ۸]. «الله تعالى شما را از نیکی کردن و دادگری با کسانی که در [امر] دین با شما نجنگیده‌اند و شما را از دیارتان بیرون نکرده اند، نهی نمی‌کند. بی‌تردید الله تعالى دادگران را دوست می‌دارد».

این استدلال نیز باطل بوده و تفسیر به رأی است و تأویل نابجا محسوب می‌شود.

الله تعالى دوستی با کفار و همراز بودن با آنان را بر مسلمانان حرام نموده است. بدون اینکه بین یهود و نصاری و کفار و مشرکین فرقی قایل شود و همچنین بدون فرق بین کسانی که با ما جنگیده‌اند و کسانی که با ما نجنگیده‌اند. چگونه مسلمان سخنی را به الله تعالى نسبت می‌دهد که الله تعالى آن سخن را نفرموده است و قرآن را بگون‌های تفسیر نماید که مخالف با مدلول آیات و احادیث است؟! چه سخن بی‌ربطی! معنای حقیقی آیه نزد اهل علم این است که مسلمانان می‌توانند نسبت به کفاری که با ما عهد و امان و ذم‌های دارند، احسان و نیکی داشته باشند و به آنان صدقه بدهند. در حدیث آمده که: «أن أسماء بنت ابي بكر قدمت عليها امها في المدينة في عهد النبي ج وهي مشركة تريد الدنيا، فأمر النبي ج أسماء أن تَصِلَ أمها» [۱۶۱]. «اسماء بنت ابی بکر می‌گوید: مادرش در حالی که مشرک بود و به خاطر مال دنیا در مدینه نزد ایشان آمد، این زمان، رسول الله ج در مدینه بود، پیامبر ج به اسماء دستور داد با مادرش صله رحم کند (حق خویشاوندی را رعایت نماید)» .

و این زمانی است که در روایت صحیح آمده است که رسول الله ج به عمر س جب‌های هدیه دادند؛ عمر س آن را به برادر مشرکی در مکه هدیه کرد [۱۶۲].

این نوع احسانات و نیکی‌‌ها سبب دخول غیر مسلمانان در اسلام می‌شود، (معنای آیه این است) که ما نسبت به آنان صله رحمی‌داشته باشیم و حق خویشاوندی را به جا آوریم و با نیازمندان سخاوت داشته باشیم، این کار به نفع مسلمانان است نه به ضرر آنان. انسان‌‌های صاحب فکر و‌اندیشه تأیید خواهند کرد که این کار در حکم موالات و دوستی با کفار نیست. ملی گرایان می‌گویند: وحدت و همبستگی ملی و احیای قومیت و عربیت بین مسلمانان و غیر مسلمانان آنان را تبدیل به نیرویی قوی در برابر دشمنان می‌کند و آنان را وادار می‌کند تا حساب ببرند و حقوق و منافع آنان را محترم بشمارند، و اگر مسلمانان عرب با غیر مسلمانان عرب اتحاد و همبستگی ملی نداشته باشند در مقابل دشمنان ناتوان خواهند شد و در نتیجه دشمنان به منافع آنان چشم طمع خواهند داشت.

یکی دیگر از شبهات ملی گرایان این است که می‌گویند: اگر عرب‌‌ها فقط به اسلام چنگ بزنند، و همگان زیر پرچم اسلام گرد هم آیند و ندای اسلامیت سر دهند، دشمنان اسلام به آنان حسادت می‌ورزند و در مقابل آنان قد علم نموده و مانع رسیدن آنان به منافع و خواسته هایشان خواهند شد تا مبادا مسلمانان قوی شوند و بتوانند در جنگ‌‌های اسلامی علیه دشمنان اسلام پیروز شوند و مسلمان به عزت و سر افرازی پیشین دست پیدا کند؛‌ ملی گرایان می‌گویند همبستگی با معیار‌های اسلامی موجب عقب ماندگی ما می‌شود و دشمنان را علیه ما می‌شوراند. در پاسخ این شبهه باید گفت: بدون تردید همبستگی مسلمانان پیرامون اسلام و چنگ زدن آنان به دین الهی و تحکیم شریعت الله، و اعلام عداوت و دشمنی با دشمنان دین و اسلام، پیام آور عزت و پیروزی ازجانب پروردگار یکتاست و با همبستگی اسلامی است که الله تعالى، رعب و وحشت مسلمانان را در دل کفار می‌آورد، تا از مسلمانان بترسند و از آنان حساب ببرند و حقوق مسلمانان را کامل پرداخت نمایند، اینگونه در گذشته برای مسلمانان این اتفاق افتاد.

در صدر اسلام در بین مسلمانان بسیاری از یهود و نصاری زندگی می‌کردند؛‌ اما هرگز مسلمانان با آنان دست دوستی ندادند و از آنان در برابر دشمنان تقاضای کمک ننمودند، بلکه فقط الله تعالى را مد نظر قرار دادند و فقط از باری تعالى کمک و نصرت و مدد خواستند. پروردگار هم آنان را نصرت و یاری رساند و آنان را بر دشمنانشان پیروز گردانید. قرآن و سنت، شاهد قضایای مجد و عظمت مسلمانان در گذشته هستند. تاریخ گواه و شاهد است و مسلمان و غیر مسلمان می‌پذیرند که مسلمانان در گذشته صاحب چه عظمت و عزتی بودند. رسول الله ج در زمان غزوه بدر، از مدینه بسوی بدر هجرت نمود بدون اینکه از یهود مدینه تقاضای نیروی کمکی کند در حالی که مسلمانان شدیداً به کمک نیاز داشتند، اما با این وجود پیامبر و مسلمانان از یهود درخواست کمک ننمود نه در بدر و نه در احد، در عین حالی که شدیداً به کمک نیاز داشتند بخصوص در روز احد.

جریانات زمان رسول الله ج بهترین دلیل است بر این که مسلمانان اجازه ندارند بسوی دشمنان دست دوستی دراز کنند و اجازه دهند غیر مسلمانان در ارتش اسلام وارد شوند و از آنان تقاضای کمک و یاری نمایند؛ زیرا نمی‌توان بر دشمن اعتماد نمود، و از طرفی ورود نیرو‌های غیر مسلمان به کشور‌‌های اسلامی باعث ترویج فساد بین مسلمانان می‌شود، این کار تهدیدی است برای رفتار و منش و اخلاق مسلمانان. این کار سبب ترویج شبهات و عدوت و دشمنی بین مسلمانان می‌شود. بنابر این کسانی که راه و روش رسول الله ج و یارانش سر مشق و الگو قرار نمی‌گیرد، باری تعالى هم نصرتش را شامل حال آنان نمی‌کند.

اما خشم کفار از همبستگی مسلمانان بر آموزه‌‌های دینی، همان چیزی است که الله می‌پسندد و از آن راضی و خشنود می‌شود و نصرتش را قطعاً شامل حال آنان می‌کند.

اتحاد اسلامی پیام آور نصرت الهی است، ‌زیرا مسلمانان به خاطر رضایت الله ذو الجلال دشمنان دین اسلام را از خود ناراض نموده‌اند و بخاطر نصرت دین الله و حمایت از شرع مطهر اسلام، دشمنان را خشمگین نموده‌اند.

باید دانست که خشم و کینه‌ی کفار علیه مسلمانان زمانی فروکش خواهد کرد که مسلمانان از دین و اعتقادات خویش دست بردار شوند و دین و آئین دشمنان اسلام را اختیار نمایند و همه تن به آنان بپیوندند، اما باید دانست که این کار کفر و ضلالت کامل است و سبب عذاب و شقاوت دنیا و آخرت خواهد شد.

همانگونه که پروردگار می‌فرماید: ﴿وَلَن تَرۡضَىٰ عَنكَ ٱلۡيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمۡ﴾ [البقره: ۱۲۰]. «و هرگز یهود و نصاری از تو خوشنود نمی‌شوند تا این که از دین ایشان پیروی کنی» .

الله تعالى می‌فرماید: ﴿قُلۡ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلۡهُدَىٰۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم بَعۡدَ ٱلَّذِي جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ﴾ [البقره: ۱۲۰]. «بگو: بی‌تردید هدایت الله تعالى هدایت حقیقی است و اگر پس از دانشی که تو را حاصل شده است از امیال آن‌ها پیروی کنی در برابر الله تعالى هیچ سرپرست و یاوری نخواهی داشت».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَا يَزَالُونَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمۡ عَن دِينِكُمۡ إِنِ ٱسۡتَطَٰعُواْۚ وَمَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ فَأُوْلَٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ﴾ [البقره: ۲۱۷]. «و آن‌ها پیوسته با شما می‌جنگد تا اگر بتوانند، شما را از دینتان باز گردانند و هر که از شما از دین خود برگردد و کافر بمیرد، آنان اعمالشان در دنیا و آخرت تباه شده و آن‌ها اهل دوزخند و همیشه در آن خواهند ماند».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿ثُمَّ جَعَلۡنَٰكَ عَلَىٰ شَرِيعَةٖ مِّنَ ٱلۡأَمۡرِ فَٱتَّبِعۡهَا وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ١٨ إِنَّهُمۡ لَن يُغۡنُواْ عَنكَ مِنَ ٱللَّهِ شَيۡ‍ٔٗاۚ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۖ وَٱللَّهُ وَلِيُّ ٱلۡمُتَّقِينَ١٩﴾ [جاثیه: ۱۸ - ۱۹]. «سپس تو را بر شریعتی که از امر [الله] است قرار دادیم، پس از آن پیروی کن و از هوس‌های کسانی که نمی‌دانند پیروی مکن‌، آن‌ها هرگز در برابر الله تعالى از تو حمایتی نتوانند کرد، همانا ستمگران یار و یاور یکدیگرند و الله یاور پرهیزکاران است».

پروردگار در این آیات مبارک بیان فرموده است که کفار هرگز از ما راضی نخواهند شد؛ مگر اینکه ما مسلمانان از دین و آیین آنان پیروی نموده و از شریعت اسلام دست بردار شویم.‌ کفار پیوسته و به استمرار با ما خواهند جنگید تا ما را از دین و آیینمان تا جایی که بتوانند منحرف کنند.

الله تعالى به ما خبر داده است که هرگاه از کفار اطاعت نمودیم و از خواسته‌‌های آنان پیروی نمودیم، بر این اعتقاد از دنیا بمیریم، همیشه در جهنم خواهیم ماند. نسأل الله العافیة من ذلک و نعوذ بالله من موجبات غضبه و أسباب انتقامه.

وجه چهارم: چهارمین دلیل بر بطلان استدلال ملی گرایان و نژادپرستان این است که همبستگی ملی منجر به تشکیل جامع‌های خواهد شد که مبنای آن رای اجتماع خواهد بود و این یعنی کنار گذاشتن حکم قرآن. زیرا ملیت غیر مسلمان نخواهد پذیرفت که مسلمانان براساس قوانین الهی جامعه را اداره کنند. بنابراین می‌طلبد قوانینی تصویب شود تا جامعه به طور مساوی براساس آن اداره شود. از طرفی بدیهی است که این قوانین با شرع اسلام متضاد خواهند شد. بسیاری از ملی گرایان به صراحت چنین چیزی را عنوان نمودند. آن گونه که در مطالب گذشته بیان شد. بدون تردید این کار فساد، کفر و ارتداد است،

آنگونه که الله تعالى فرموده: ﴿فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا٦٥﴾ [النساء: ۶۵]. «پس نه، به پرودگارت سوگند، که آنان ایمان نمی‌آورند تا تو را در درگیری‌ها و اختلافات خود داور قرار ندهند، و سپس ملالی از داوری تو در دل نداشته باشند».

الله تعالى فرموده: ﴿أَفَحُكۡمَ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِ يَبۡغُونَۚ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ حُكۡمٗا لِّقَوۡمٖ يُوقِنُونَ٥٠﴾ [مائده: ۵۰]. «آیا آن‌ها خواهان حکم جاهلیتند؟ و برای قومی که یقین دارند، حکم چه کسی از حکم الله بهتر است».

الله تعالى فرموده: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [مائده: ۴۴]. «و هر که مطابق آیات الهی حکم نکند، آن‌ها واقعاً کافرند».

و فرموده: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾ [مائده: ۴۵]. «و هر که مطابق آیات الهی حکم نکند آن‌ها حقا ستمگرند».

و فرموده: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ﴾ [مائده: ۴۷]. «و هر که مطابق آیات الهی حکم نکند، پس ایشانند فاسقان».

هر دولتی که براساس شریعت الله تعالى حکم نکند و به تحکیم شریعت الهی راضی نباشد، به نص آیات قرآن، کافر و ظالم و فاسق است. بر مسلمانان واجب است با چنین حکومت ‌هایی بخاطر رضایت و خوشنودی الله تعالى، بغض و عداوت و دشمنی داشته باشند دوستی و موالات با آن‌‌ها حرام است تا اینکه به الله تعالى ایمان بیاورند و قانون شریعت الهی در جامعه پیاده نموده و از اجرای دستورات شرع مطهر راضی و خوشنودباشند؛ آنگونه که الله تعالى فرموده: ﴿قَدۡ كَانَتۡ لَكُمۡ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ فِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ إِذۡ قَالُواْ لِقَوۡمِهِمۡ إِنَّا بُرَءَٰٓؤُاْ مِنكُمۡ وَمِمَّا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ كَفَرۡنَا بِكُمۡ وَبَدَا بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةُ وَٱلۡبَغۡضَآءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤۡمِنُواْ بِٱللَّهِ وَحۡدَهُ﴾ [ممتحنه: ۴]. «همانا برای شما در ]حالات ] ابراهیم و کسانی که با او بودند سر مشق خوبی است، آنگاه که به قوم خود گفتند: ما از شما و از آنچه به جای الله تعالى می‌پرستید بیزاریم و ]آیین ] شما را منکریم، و میان ما و شما برای همیشه دشمنی و کینه پدید آمده است تا وقتی که به الله یگانه ایمان بیاورید».

شیخ ابن باز، مجموع فتاوی و مقالات متنوعة (۱/۲۸۵ – ۳۰۶)

[۱۵۶] أخرجه: ابن اسحاق و ابن منذر و ابن أبی حاتم و أبوالشیخ، کما فی: «الدر المنثور» ۲/۲۷۸،۲۷۹. وانظر «تفسیر ابن کثیر» ۱/۳۹۰. [۱۵۷] «مجموع الفتاوی» (۲۸/۳۲۸، ۳۲۹). [۱۵۸] این مکان امروزه به نام « الحرة الغربیة» معروف است. [۱۵۹] مسلم (۱۸۱۷). [۱۶۰] ترمذی (۲۹۵۰،۲۹۵۱) و قال فی الموضع الاول: «حس صحیح»، و فی الموضع الثانی: «حدیث حسن» و النسائی فی « الکبری» (۸۰۸۵، ۸۰۸۴ ) و احمد فی المسند (۱/۲۳۳، ۲۶۹، ۳۲۷). [۱۶۱] بخاری (۲۶۲۰) و اطرافه فیه، مسلم (۱۰۰۳) بمعناه. [۱۶۲] بخاری (۸۸۶) و اطرافه فیه،‌ و مسلم (۲۰۶۸) بمعناه.

[۶۸] اعلامیه‌ای مهم در موضوع گروه‌های تبشیری و دعوت به نصرانیت. از طرف انجمن دائم پژوهش‌های علمی و افتا

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام علي المبعوث رحمه لناس أجمعين، خاتم الأنبياء والمرسلين، نبينا ورسولنا محمد وعلي آله وصحبه ومن تبعهم بإحسان الي يوم الدين أما بعد:

مسلمانان که دارای فهم و بصیرت هستند شدت عداوت و دشمنی یهود و نصاری و دشمنان اسلام را درک می‌کنند؛ و مسلمانان و هوشیار و بیدار متوجه این واقعیت هستند که دشمنان اسلام نیرو‌های خود را متحد نموده علیه اسلام با تمام توان و نیرو مقابله کنند و آخرین دین توحیدی برای جهانیان - اسلام عزیز- را شکست داده و مسلمانان را از حق و حقیقت دور سازند. بدیهی است که دشمنان اسلام از هر وسیل‌های علیه اسلام و مسلمین استفاده می‌کنند. دشمن برای این منظور فعالیت‌‌های مختلفی را آغاز نموده، نیرو‌های زیادی را آموزش داده و آن‌‌ها را با گروه‌‌های مختلفی وارد میدان نموده است؛ بویژه در عصر حاضر به این فعالیت‌‌ها جان تاز‌های بخشیده؛ و ترفند‌های جدیدی را آغاز نموده است.

در این اواخر دشمنان به منظور گسترش دعوت گمراه کننده‌ی خویش جمعیتی را در شمال آفریقا تشکیل داده‌اند با اسم (معهد اهل الکتاب فی دولة جنوب إفریقیا) این مرکز از طریق صندوق پست برای افراد، جمعیت‌ها و مؤسسات در جزیرة العرب نشری‌های می‌فرستد - اصل الاسلام و معقله الأخیر- این نشریه متضمن برنامه‌‌های درسی که از طریق مراسلات پستی به دست افراد می‌رسد، برای افراد، کارت عضویت مجانی می‌فرستد و کتاب‌‌های تورات، زبور و انجیل را بصورت رایگان برایشان ارسال می‌دارند، پشت جلد این نشریه‌‌ها خلاص‌های از کتاب‌‌های مذکور نوشته شده است.

خوشبختانه مسلمانان با تمام نیرو و توان خویش علیه این تهاجم سازمان یافته، مبارزه‌ی خویش را آغاز نموده‌اند. نامه‌‌ها و مکالمات زیادی توسط دفتر انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا دریافت گردید و از انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی‌خواسته بودند، مسلمانان را در مورد این دعوت گمراه کننده هشدار دهند و پخش این نشریات متوقف شود. انجمن هم بمنظور پاسخ درخواست این برادران اعلامیه‌ی ذیل را صادر نمود. از ابتدای آغاز اسلام و طلوع اولین شعاع آفتاب درخشان اسلام، دشمنان اسلام با وجود اختلاف شبانه روز تلاش نموده و منتظر فر صت نشسته‌اند تا مسلمانان را از نور بسوی تاریکی‌‌ها بکشانند و حکومت اسلامی را از ریشه برکنند و یا حداقل کار آیی حکومت اسلامی را ضعیف نمایند، مصداق آن فرموده‌ی قرآن است: ﴿مَّا يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَلَا ٱلۡمُشۡرِكِينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيۡكُم مِّنۡ خَيۡرٖ مِّن رَّبِّكُمۡ﴾ [البقره: ۱۰۵]. «کفار اهل کتاب مشرکان خوش ندارند که از پروردگارتان خیری بر شما نازل شود».

الله تعالى فرموده: ﴿وَدَّ كَثِيرٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِكُمۡ كُفَّارًا حَسَدٗا مِّنۡ عِندِ أَنفُسِهِم مِّنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلۡحَقُّ﴾ [البقره: ۱۰۹]. «بسیاری از اهل کتاب با اینکه حق بر ایشان روشن شده بود، به انگیزه‌ی حسدی که در نهادشان است آرزو داشتند شما را بعد از ایمانتان به کفر باز گردانند» .

الله تعالى فرموده: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن تُطِيعُواْ فَرِيقٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ يَرُدُّوكُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ كَٰفِرِينَ١٠٠﴾ [آل عمران: ۱۰۰]. «ای مؤمنان! اگر فرقه ای از اهل کتاب را فرمان برید، شما را بعد از ایمانتان به کفر باز می‌گردانند».

از بارزترین دشمنان دین اسلام، نصاری هستند. همان کسانی که قلبشان مملو از کینه علیه اسلام و مسلمین است. همواره در تلاش هستند تا در مقابل بیداری اسلامی در تمام نقاط مختلف دنیا کارشکنی کنند و بلکه در صدد هستند مسلمانان را در شهر و دیارشان مورد حمله و تهاجم قرار دهند. بخصوص در شرایطی که مسلمانان در ضعف بسرمی‌برند. مانند: شرایط امروز دنیای اسلام.

هدف دشمنان از این تهاجم سازمان یافته، متزلزل ساختن عقیده‌ی و ایمان مسلمانان، ایجاد شک و شبهه در دین، مقدمه سازی برای دین زدائی بین مسلمانان است، و در نهایت ترویج نصرانیت بین آحاد جامعه‌ی اسلامی که به غلط از آن به گروه‌های تبشیری یاد می‌شود. اما در حقیقت دعوت به بت پرستی در قالب نصرانیت تحریف شده است که پرودگار آن را نازل نفرموده است و پیامبر الهی عیسی ÷ از این نصرانیت تحریف شده بری و بیزار هستند.

نصاری مبالغ هنگفتی هزینه نموده‌اند تا جهان را عموماً و مسلمانان را مخصوصاً نصرانی کنند، اما پروردگار در مورد آنان چه زیبا فرموده: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يُنفِقُونَ أَمۡوَٰلَهُمۡ لِيَصُدُّواْ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِۚ فَسَيُنفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيۡهِمۡ حَسۡرَةٗ ثُمَّ يُغۡلَبُونَۗ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِلَىٰ جَهَنَّمَ يُحۡشَرُونَ٣٦﴾ [أنفال: ۳۶]. «همانا کافران اموال خود را صرف می‌کنند تا مردم را از راه الله تعالى باز دارند؛ و باز هم [برای حذف اسلام] خرج خواهند کرد و عاقبت، حسرتی برای آنان خواهد گشت و سرانجام مغلوب می‌شوند و کافران به‌سوی جهنم رانده می‌شوند».

دشمنان اسلام بخاطر رسیدن به این هدف، نشست‌های داخلی و بین المللی زیادی تشکیل داده‌اند و سمینار‌‌ها و کنفرانس‌‌های مختلفی برگزار کرده‌اند. کسانی که سنگ نصرانیت را به سینه می‌کوبند از سرتاسر جهان در این سمینار‌ها به رأی زنی مشغول شده‌اند تا بتوانند کار آمدترین ابزار و وسایل را برای رسیدن به بهترین نتیجه و سریعترین راه حل را بدست آورند. برای این منظور نقشه کشیده‌اند و چشم‌انداز برنامه‌‌های خویش را جهت عملی ساختن اهدافشان تصویب نموده‌اند.

از جمله برنامه‌‌های عملی و اجرایی آنان موارد ذیل است:

ارسال گروه‌‌های تنصیری به کشور‌های اسلامی، تا در قالب مطبوعات، اعم از کتاب و نشریه، به معرفی و دعوت فرهنگ نصرانیت اقدام نمایند. چاپ و نشر انجیل با ترجمه‌‌های مختلف، راه‌اندازی مطبوعات، به منظور شبهه افکنی علیه اسلام تا دین اسلام را در انظار جهانیان زشت جلوه دهند. چاپ نشریات و کتاب ‌هایی که به معرفی نصرانیت بپردازند.

نصاری تلاش دارند تا بصورت غیر مستقیم مردم را به نصرانیت دعوت دهند، از خطرناک ترین این روش‌‌ها عبارتند از:

۱- از طریق ساخت بیمارستآن‌‌ها و اعزام تیم‌‌های پزشکی به کشور‌های اسلامی به دلیل نیاز روزانه‌ی مردم را به دارو و درمان و شیوع انواع بیماری‌‌های کشنده در جوامع اسلامی، خصوصاً در وضعیتی که پزشکان مسلمان به دلیل کمبود پرسنل نتوانند جوابگوی مردم باشند؛ تا جائی که در برخی از شهر‌های اسلامی حتی یک پزشک مسلمان هم پیدا نمی‌شود.

۲- ترویج نصرانیت از طریق ساخت مدارس و مراکز آموزشی.

با این شیوه که رسماً اقدام به تأسیس مدارس می‌کنند و یا به ساخت مدارسی که به ظاهر فقط جنبه‌ی آموزشی؛ اما در باطن برنامه‌‌های تنصیری دنبال می‌کنند، به نحوی که بسیاری از مسلمانان فرزندان خود را راهی این مدارس می‌کنند تا در آن درس بخوانند با این استدلال که تدریس زبان خارجی در این مدارس بهتر است و فرزندان بهتر می‌توانند آن را یاد بگیرند و یا در این مدارس دروسی تدریس می‌شود که در مدارس دیگر خبری از آن نیست؛ نتیجه‌ی این کار از الآن مشخص است، زیرا مسلمانان فرزندان و نوباوگان خویش را در سن نوجوانی که زمینه و استعداد هر نوع یادگیری برای آنان فراهم است به این مراکز می‌فرستند، فرقی نمی‌کند که آموزش دهنده چه کسی باشد و یا چه چیزی آموزش دهد.

بصورت مختصر و بمنظور هشدار، مواردی از آنان ذکر گردید: هرچند که مکر و نیرنگ ماکران و نیرنگ کنندگان بسیار وسیع است.

الله تعالى فرموده: ﴿وَيَمۡكُرُونَ وَيَمۡكُرُ ٱللَّهُۖ وَٱللَّهُ خَيۡرُ ٱلۡمَٰكِرِينَ﴾ [انفال: ۳۰]. «و آن‌ها توطئه می‌کردند و نقشه می‌کشیدند و الله هم تدبیر می‌کرد و الله تعالى بهترین تدبیر کنندگان است».

الله تعالى فرموده: ﴿يُرِيدُونَ أَن يُطۡفِ‍ُٔواْ نُورَ ٱللَّهِ بِأَفۡوَٰهِهِمۡ وَيَأۡبَى ٱللَّهُ إِلَّآ أَن يُتِمَّ نُورَهُۥ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡكَٰفِرُونَ٣٢﴾ [التوبه: ۳۲]. «می‌خواهند نور الله تعالى را با دهآن‌های خود خاموش کنند و الله تعالى نمی‌گذارد تا اینکه نور خود را کامل کند هرچند کافران خوش ندارند».

این‌‌ها ترفند‌های دعوتگران نصرانی بودند که جهت گمراه کردن مسلمانان از آن استفاده می‌کنند؛ حال وظیفه‌ی ما مسلمانان چیست؟ چگونه می‌توان در مقابل این حملات دشمن علیه اسلام و مسلمین دفاع نمود؟ بدون تردید جهت مقابله و مبارزه با این حملات توفنده نیاز به بسیج عمومی است همگان باید برخیزند، گروه‌‌ها و افراد، دولت‌‌ها و ملت ها؛ همه قیام کنند و جلوی این سم کشنده را که می‌رود تا (بدن) تمام افراد امت اسلامی را اعم از زن و مرد و کوچک و بزرگ را مسموم کند، بگیرند.

حسبنا الله و نعم الوکیل.

هر شرایطی تدبیر خاص زمان خودش را می‌طلبد، اما در مجموع می‌توان به این گزینه‌‌ها اشاره نمود:

۱- تحکیم عقیده‌ی اسلامی در وجود مسلمانان از طریق برنامه‌‌های آموزشی و تربیتی عمومی، بویژه داشتن برنامه‌‌های خاص، برای نوجوانان در مدارس و مراکز آموزشی رسمی و مکاتب و مدارس سنتی.

۲- بالا بردن فرهنگ صحیح بیداری اسلامی در همه طبقات جامعه، تبلیغ در جهت برانگیختن غیرت دینی و ایمانی مردم و حفظ حرمت مقدسات دینی و شعائر اسلامی.

۳- شناسائی راه‌‌های نفوذ دعوت نصرانیت از طریق فیلم و نشریه و مجله و...، نباید به محصولات فرهنگی نصرانیت اجازه‌ی ورود داد و با متخلفان به گون‌های برخورد کرد که مجبور شوند دست از این نوع فعالیت بردارند.

۴- روشنگری افراد جامعه و آگاهی بخشیدن آن‌‌ها درمقابل خطر دشمن و روش ‌هایی که به کار می‌برند؛ تا مردم در دام آن‌‌ها گرفتار نشوند و بتوانند خود را نجات دهند.

۵- اهمیت دادن به نیاز‌های زندگی مادی مسلمانان از جمله: نیاز‌های دارو و درمان و معالجه بیماری‌‌ها و بویژه نیاز‌های آموزشی؛ مسائل پیش آمده بیانگر این مطلب است که نصاری از این دو زاویه- نیاز داروئی و آموزشی – توانسته‌اند قلب و عقل افراد را بدست بیاورند و دعوت خویش را در بین افراد نیاز مند و جوامع فقیر گسترش دهند.

۶- تمام مسلمانان در هرکجا که زندگی می‌کنند در تمام شرایط به دین و ایمان خویش پایبند باشند و شعائر اسلامی را در خانواده‌‌های خود تحکیم بخشند و با تمام توان تلاش نمایند تا در مقابل تهاجم فکری و فرهنگی دشمن که عقیده و اخلاق آنان را هدف قرار می‌دهد مقابله نمایند.

۷- مسلمانان خودشان و خانواده هایشان از سفر به کشور‌های کفر خود داری کنند مگر اینکه نیاز مبرم داشته باشند؛ مانند معالجه و یا تحصیل در رشته ‌هایی که در سرزمین‌‌های اسلامی نیست؛ در هر حال در صورت رفتن به سرزمین‌‌های غیر اسلامی آمادگی قبلی برای پاسخ گویی به شبهات دینی را داشته باشند.

۸- داشتن فعالیت‌‌ها و مراکز تعاونی بین مسلمانان به این صورت که ثروتمندان در جهت رفع نیاز‌‌های افراد فقیر جامعه تلاش کنند. آنان را یاری رسانند تا مسلمانان فقیر بر اثر فقر و ناداری مجبور نشوند بسوی نصاری دست دراز کنند و این مهم می‌طلبد که مسلمانان فعالیت‌‌های خیریه و مؤسسات حمایتی از اقشار آسیب پذیر جامعه گسترش دهند.

«و ختاماً نسأل الله الكريم بأسمائه الحسني وصفاته العلي أن يجمع شمل المسلمين، وأن يؤلف بين قلوبهم، ويصلح ذات بينهم، ويهديهم سبل السلام، وأن يحميهم من مكائد الأعداء، يعيذهم من شرورهم، ويجنبهم الفواحش والفتن، ماظهر منها وما بطن، إنه أرحم الراحمين».

«اللهم من أراد الإسلام والمسلمين بسوء فأشغله بنفسه، واردُد وكيده في نحره، وأدِر عليه دائرة السوء، إنك علي كل شئ قدير».

«سبحان ربك رب العزة عما يصفون وسلم علي المرسلين والحمد لله رب العالمين».

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا

کتاب (فتاوی و بیانات مهمة...) – ص (۱۵)

[۶۹] بیانیه‌ی انجمن دائمی پژوهش‌های علمی و افتا در مورد تاسیس مدارس خارجی در کشور‌های اسلامی

الحمد لله، والصلاة والسلام من لانبي بعده نبينا محمد، وعلي آله وصحبه وبعد:

به دفتر انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا نامه‌‌ها وسؤالاتی رسیده است در مورد روند رو به گسترش تأسیس مدارس و دانشکده‌‌های خارجی در شهر‌های اسلامی، مدارسی که بر مبنای منهج و روش غربی تأسیس شده و با آموزه‌‌های اسلامی بیگانه است؛ در واقع این مدارس بر پایه‌ی تقوا و رضای پروردگار تأسیس نشده است.

هر مسلمان آگاهی که دارای بصیرت دینی باشد، شدت عداوت و دشمنی یهود و نصاری را درک می‌کند، و متوجه این واقعیت خواهد شد که دشمنان پیوسته و به استمرار علیه اسلام و مسلمین نقشه می‌ریزند تا آنان را گرفتار مشکلات نموده و از صراط مستقیم، بسوی ضلالت و گمراهی سوق دهند!!.

دشمنان اسلام در زمآن‌‌های گذشته، علیه مسلمانان حمله‌ی مسلحانه و عملیات نظامی انجام می‌دادند، پس از مدتی تاکتیک خود را عوض کرده و تهاجم فرهنگی را آغاز نمودند به این صورت که مسائل عقیدتی و قرآنی و نبوت را به چالش کشیدند و علیه این ارزش‌‌های مسلمانان شبهه پراکنی می‌نمودند تا اینکه در این اواخر به روش تاز‌های دست زدند و به صورت علنی، فکر مسلمانان و فرزندان آنان را از طریق تأسیس مدارس الحادی از یک طرف و ترویج اباحی گری و بی‌بند و باری از طریقی دیگر، مورد حملات خویش قرار دهند.‌ دشمنان این بار فعالیت خود را با شکل و محتوای جدیدی آغاز نمودند و در شهر‌های مسلمانان بمنظور جلب فرزندان مسلمانان اقدام به تأسیس مراکز آموزشی و دانشگاهی نمودند. فرزندان مسلمانان اعم از پسر و دختر را مشاهده می‌کنی که در این مدارس إلحادی و بی‌دینی درس می‌خوانند و دشمنان رفته رفته از طریق همین فرزندان، عقیده و اخلاق امت اسلامی را مورد تهدید جدی قرار داده‌اند. این تلاش‌‌ها جهتی در حرکت است که امت اسلام را در محاصره‌ی دشمن قرار داده، ... و حسبنا الله و نعم الوکیل.

خوشبختانه جمع کثیری از علمای جهان اسلام این خطر را احساس نموده و در سوریه، مصر و کشور‌های عربی و غیر عربی، خطر این مراکز آموزشی و دانشگاهی را به جوامع اسلامی هشدار داده‌اند. این علمای دلسوز، امت اسلام را متوجه نموده‌اند که خطر بزرگی از جانب دشمنان آینده‌ی اسلام و مسلمانان را تهدید می‌کند. در واقع لبه‌ی تیز این خطر متوجه فکر و‌اندیشه‌ی مسلمانان است.

در راستای همین مبارزات روشنگرانه، انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا اعلام می‌دارد:

اولاً: تاسیس مدارس و دانشگاه‌‌های غربی و غیر اسلامی در کشور‌‌های اسلامی بخشی از تهاجم فرهنگی دشمنان علیه مسلمانان است؛ بویژه، مراکزی که توسط (مسیحیت تحریف شده و به اصطلاحِ غلط، گروه‌‌های تبشیری) تأسیس می‌شود؛ در واقع این ترفند کثیف و نقشه‌ی خبیثی است که علمای باغیرت و باهمت و دلسوزِ مسلمانان، آن را کشف نموده و برملا ساخته‌اند. در گذشته از طرف دفتر انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا در تاریخ ۲۲/۱۲/۱۴۱۸ هت با شماره‌ی (۲۰۰۹۶) بیان‌های صادر گردید مبنی بر هشدار در مورد ترفند‌های نصرانیت، از جمله ترفند‌ها و نیرنگ‌‌های نصرانیت علیه اسلام و مسلمانان: تأسیس مراکز آموزشی و دانشگاهی توسط بیگانگان در شهر‌‌های اسلامی است.

ثانیاً: بنا به آنچه که گفته شد؛ مسلمانان موظف هستند با این خطر مبارزه نمایند. جایز نیست با تأسیس این مراکز همکاری نمایند یا زمینه‌ی آن را فراهم نمایند و بدان راضی باشند و یا فرزندان خویش را به این مدارس بفرستند، زیرا همه‌ی این فعالیت‌‌ها ابزاری است در جهت نابودی عقیده و اخلاق. این جنایتی است ظاهری و فسادی است آشکار که باید جلوی آن از هر طریق ممکن گرفته شود.

حرمت تأسیس مدارس غربی در جزیرة العرب بمراتب بیشتر است؛ زیرا رسول الله ج فرموده: «لَا يَجْتَمِعُ دِينَانِ فِي جَزِيرَةِ الْـعَرَبِ» [۱۶۳]. «دو آئین در جزیرة العرب جمع نمی‌شود».

و از طرفی رسول الله ج سفارش نمودند، کفار را از جزیرة العرب خارج سازند [۱۶۴].

ثالثاً: مسلمانان اجازه ندارند اماکن و ساختمآن‌‌های خود را به کسانی اجاره دهند که در آن جا مراکز آموزشی و دانشگاهی بیگانگان را دایر می‌کنند؛ زیرا اجاره دادن ساختمآن‌‌ها و منازل جهت دایر کردن مراکز آموزش نصرانیان و غربیان، به منزله تعاون و همکاری بر گناه و تعدی از احکام شرعی است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَتَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡبِرِّ وَٱلتَّقۡوَىٰۖ وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ﴾ [مائده: ۲]. «و با یکدیگر بر نیکوکاری و پرهیزگاری مدد کنید و با یکدیگر بر گناه و ستم مدد مکنید و از الله بترسید، همانا عقوبت او تعالى سخت است».

فتوایی بر حرمت این کار، در مطالب گذشته بیان شد شماره (۲۰۲۶۲) مورخه ۳/۳/۱۴۱۹.

رابعاً: مسلمانان در سطح حکومت و ملت موظف هستند آموزش پسران و دختران مسلمان را با محوریت اسلام حقیقی، عقیده، احکام، آداب و اخلاق اسلامی آموزش دهند و به مذاهب و عقاید باطل اجازه ندهند جای تعالىم اسلامی را پر نمایند.

خامساً: هر مسلمان متوجه باشد که الله تعالى او را از امانت دین و عقیده، مورد باز خواست قرار خواهد داد که آیا حق دین را ادا نموده و آن را به دیگران آموزش داده است یا خیر؟ اگر در این زمینه مسلمانی موفق بوده است باید شکر پروردگار را بجای آورد، و اگر در انجام وظیفه کوتاهی نموده است جز خویشتن را ملامت ننماید.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَخُونُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ وَتَخُونُوٓاْ أَمَٰنَٰتِكُمۡ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ٢٧﴾ [انفال: ۲۷]. «ای مؤمنان! به الله و پیامبر خیانت نورزید و دانسته به امانات خود خیانت نکنید».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ وَأَهۡلِيكُمۡ نَارٗا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ﴾ [تحریم: ۶]. «ای کسانی که که ایمان آورده اید! خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن، مردم و سنگ‌هاست حفظ کنید».

رسول الله ج می‌فرماید: «كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ» [۱۶۵]. «هر کدام از شما مسئول است، و از هر‌یک از شما، در مورد زیر دستانش سؤال خواهد شد».

رسول الله ج می‌فرماید: ‌«مَا مِنْ عَبْدٍ يَسْتَرْعِيهِ اللَّـهُ رَعِيَّةً يَمُوتُ يَوْمَ يَمُوتُ وَهُوَ غَاشٌّ لِرَعِيَّتِهِ إِلَّا حَرَّمَ اللَّـهُ عَلَيْهِ الْـجَنَّةَ» [۱۶۶]. «هر بند‌های که الله تعالى، مسئولیتِ رعیتی را به او عنایت فرماید و او در حق آنان خیانت کند، الله تعالى بهشت را بر او حرام می‌گرداند».

«نسأل الله أن يصلح احوال المسلمين، وأن يبطل كيد الكائدين، وأن يتوفانا مسلمين، إنه علي كل شئ قدير. والحمد لله رب العلمين، وصلي الله وسلم علي نبينا محمد وعلي آله وصحبه أجمعين».

انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا کتاب (فتاوی و بیانات مهمة...‌)‌ - ص (۲۹)

[۱۶۳] موطأ مالک ۲/۸۹۲ (۱۵۸۴)، بیهقی در ( (سنن الکبری)) ۹/۲۰۸ (۱۸۵۳۱). [۱۶۴] بخاری (۳۰۵۳)، ۳۱۶۸، ۴۴۳۱)، مسلم ۱۶۳۷، ۱۷۶۷. [۱۶۵] بخاری (۸۹۳) و اطرافه عنده. [۱۶۶] بخاری (۷۱۵۰) مسلم (۱۴۲) و اللفظ له.

[۷۰] بیانیه‌ی هیأت علمای عالی رتبه عربستان سعودی در مورد چهارمین کنفرانس بین المللی زن معروف به کنفرانس پکن

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام علي المبعوث رحمه للعالمين الذي أوصي بالنساء خيرًا ؛...

سپاس و ستایش پروردگار جهانیان را درود و سلام بر پیامبر رحمت بسوی جهانیان؛‌ پیامبری که امر نموده تا در حق زنان خوبی کنند؛ و فرموده: «اسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا». «در حق زنان خوبی کنید» .

پیامبر ج فرموده: «خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لِأَهْلِي». «بهترین شما کسی است که با اهل و خانواده‌ی خودش بهتر باشد، من (پیامبر) بهترین شما با اهل و خانواده‌ی خودم هستم»... و بعد

مجلس هیأت علمای عالی رتبه، در کشور عربستان سعودی در نهمین نشست (استثنایی) خود که در شهر طائف در روز سه شنبه مورخه ۳/۴/۱۴۱۶ هس برگزار شد. در رابطه با پیش نویس کنفرانس جهانی حقوق زن که در پکن پایتخت چین برگزار خواهد شد، مجلس هیأت علمای عالی رتبه، اهداف و برنامه‌‌های کنفرانس مذکور را مورد مطالعه و بررسی قرار داد، و متوجه تناقضات و عبارات چند پهلو در پیش نویس این کنفرانس شد؛ هدف این کنفرانس، اباحی گری و ترویج بی‌بند و باری و لجام گسیختگی است. حرکت در جهت خلاف فطرت الهی و اخلاق سلیم می‌باشد. تز اصلی این کنفرانس، آزادی زن، رسیدگی به مشکلات زنان و ترحم بر زن است.

مسلمانان بر این واقعیت واقف هستند که زن در قوانین اسلام از جایگاه ویژ‌های برخوردار است و از نظر اجتماعی حقوق و منافعش محفوظ هستند؛ زن در جامعه‌ی اسلامی در جایگاه مادر مهربان و خواهر عزیز و دختر دلبند، ایفای نقش می‌کند و حرمت و کرامتش محفوظ است. اسلام تمام حقوق و مزایای زن را حفظ نموده است، اسلام زن را از ذلت و هرزگی نجات داده است و از حقوق و منافع زن متناسب با خلقتش، حفاظت و صیانت نموده است؛‌ آنگونه که الله تعالى فرموده: ﴿وَلَهُنَّ مِثۡلُ ٱلَّذِي عَلَيۡهِنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ وَلِلرِّجَالِ عَلَيۡهِنَّ دَرَجَةٞۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ﴾ [البقره: ۲۲۸]. «و برای این زنان به طور شایسته [حقوقی] است همپای آنچه [از تکالیف] بر عهده شان است و مردان را بر آن‌ها مرتبتی است و الله تعالى عزیز و حکیم است».

دین اسلام در بسیاری از امور، مردان را بر زنان برتری بخشیده است. مانند ارث، شهادت و برخی از امور دیگر؛ آنگونه که الله تعالى فرموده: ﴿ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعۡضَهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ وَبِمَآ أَنفَقُواْ مِنۡ أَمۡوَٰلِهِمۡ﴾ [النساء: ۳۴]. «مردان سرپرست زنانند به سبب برتری هایی که الله تعالى به برخی از آنان در برابر برخی دیگر داده است و به سبب آنکه از اموالشان (برای آن‌ها) خرج می‌کنند».

الله تعالى در سوره نساء می‌فرماید: ﴿يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِيٓ أَوۡلَٰدِكُمۡۖ لِلذَّكَرِ مِثۡلُ حَظِّ ٱلۡأُنثَيَيۡنِ﴾ [النساء: ۱۱]. «الله تعالى حکم می‌کند شما را در باره‌ی اولاد شما که سهم پسر در (میراث) چون سهم دو دختر است».

الله تعالى فرموده: ﴿وَإِن كَانُوٓاْ إِخۡوَةٗ رِّجَالٗا وَنِسَآءٗ فَلِلذَّكَرِ مِثۡلُ حَظِّ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۗ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ أَن تَضِلُّواْۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمُۢ﴾ [النساء: ۱۷۶]. «و اگر چند خواهر و برادر بودند، برای هر مرد دو برابر سهم زن است الله تعالى (احکام را) برای شما تبیین می‌کند تا گمراه نشوید، و الله تعالى به همه چیز داناست».

الله تعالى فرموده: ﴿وَٱسۡتَشۡهِدُواْ شَهِيدَيۡنِ مِن رِّجَالِكُمۡۖ فَإِن لَّمۡ يَكُونَا رَجُلَيۡنِ فَرَجُلٞ وَٱمۡرَأَتَانِ مِمَّن تَرۡضَوۡنَ مِنَ ٱلشُّهَدَآءِ﴾ [البقره: ۲۸۲]. «و دو شاهد از مردانتان را گواه بگیرید و اگر دو مرد نباشند یک مرد و دو زن از گواهانی که می‌پسندید».

قطعنامه کنفرانس زن، مخالف با شریعت الهی است و مطالب آن در تضاد با قوانین پروردگار است. کنفرانس جهانی زن، معتقد است چنانچه قوانین الهی با قوانین و مصوبات این کنفرانس در تضاد باشد، قوانین الهی را باید کنار زد. این کار مخالف صریح و آشکار با دین الله و دشمنی با تمام پیامبران الهی است. این قوانین وضعی، دهن کجی به جایگاه زن و خانواده، ترویج زنا و فواحش است. قوانین این کنفرانس خط قرمزی است بر بقایای ارزش‌‌ها و اخلاق ملت ها. این کنفرانس مبلغ هنگفتی را در جهت تحقق بخشیدن هدف پلید خود خرج می‌کند. اهدافی که برخلاف فطرت الهی است که انسان‌‌ها را آفریده و متضاد با شرع الهی است. چنانچه این مبالغ و این همه پول و سرمایه برای نجات انسان‌‌های ستم دیده و نیازمند و فقیر خرج می‌شد برای همه آنان کافی بود. این کنفرانس حلق‌های از زنجیر‌های است که امتداد آن در گذشته و حال در مسیر نابودی ارزش‌های اجتماعی و فضایل اخلاقی است.در هر حال مجلس هیئت علمای عالی رتبه، در عربستان سعودی از تمام مسلمانان و حکومت‌‌ها و ملت‌‌ها و سازمآن‌‌ها و گروه‌‌ها و افراد و شخصیت ها، مصرانه می‌خواهد در جهت آگاهی بخشیدن به مردم، بسیج شوند و مردم را از قوانین و مصوبات این کنفرانس بر حذر دارند تا مبادا در دام آن گرفتار شوند و بتوانند جلوی برنامه‌‌ها و اهداف آن را بگیرند؛ تا با منکرات مبارزه کنند و مردم را از افتادن در دام آنان حفاظت نمایند.

و الله ولي التوفيق وصلي الله وسلم علي نبينا محمد وآله وصحبه، ومن سار علي نهجه الي يوم الدين.

هيئت كبار العلماء في مملكة العربية السعودية من كتاب (فتاوي وبيانات مهمة...) – ص (۱۵)

[۷۱] تعریف اصطلاحی اهل سنت و جماعت

س:‌ تعریف اصطلاحی اهل سنت و جماعت چیست؟

آیا بریلوی‌‌ها که مرکزیت آنان در هند است از اهل سنت و جماعت هستند؟

ج: اهل سنت و جماعت به کسانی گفته می‌شود که بر راه و روش رسول الله ج و اصحاب و یاران او باشند. رضوان الله علیهم اجمعین. اهل سنت و الجماعت فقط همین گروه هستند.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم.

فتاوی انجمن دائم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲/۱۵۶۹)‌

[۷۲] شرح حدیث هفتاد و سه گروه

س: هدف پیامبر ج از این که درباره‌ی امت می‌فرماید: تمام گروه‌‌ها به جز یک گروه، وارد جهنم می‌‌شوند، چیست؟

آن گروه کدام است؟ آیا تمام آن هفتاد و دو گروه به حکم مشرک بودن وارد جهنم می‌شوند؟

وقتی می‌گویند: امت پیامبر ج آیا این اصطلاح به پیروان و غیر پیروانش اطلاق می‌شود یا فقط پیروانش؟

ج: منظور از کلمه‌ی (امت) در حدیث فوق، امت اجابت (کسانی که به شهادتین اعتراف کرده‌اند) است. و سپس به هفتاد و سه گروه تقسیم شده‌اند و از این‌‌ها هفتاد و دو گروه منحرف و مبتدع و نوپیدا هستند. البته بدعت‌شان در حدی است که آنان را از دایره‌ی اسلام خارج نمی‌گرداند؛ ولی به خاطر انحراف و بدعت به عذاب الهی گرفتار می‌شوند، بجز کسانی که عفو و مغفرت الهی شامل حال‌شان شود و سرانجام به بهشت داخل می‌شوند و تن‌‌ها گروه نجات یافته، اهل سنت و جماعت است که به سنت رسول الله ج و راه و روش اصحاب پیامبر ج پایبند‌ و استوارند و کسانی هستند که رسول الله ج در معرفی آنان ‌می‌فرماید: «لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْـحَقِّ ظَاهِرِينَ لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُم ولا مَن خَذَلَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّـهِ» [۱۶۷]. «همواره گروهی از امت من بر حق (قرآن و سنت) پایبند و پیروز هستند و مخالفت مخالفان (یاری ندادن دیگران) به آنان ضرر نمی‌رساند، تا قیامت برپا شود».

طبق قول راجح، کسانی که به بدعتی مبتلا شده باشند که به موجب آن از دایره‌ی اسلام خارج شوند از امت دعوت هستند؛ اما از امت اجابت (مسلمانان) نیستند و همیشه در جهنم می‌مانند.

برخی گفته‌اند: منظور از کلمه‌ی (امت) در این حدیث، دعوت شدگان به دین اسلام هستند و این به طور عام تمام کسانی را که پیامبر ج آنان را دعوت داده است، اعم از مؤمن و کافر را شامل می‌شود. منظور از گروه نجات یافته (امت اجابت)، کسانی هستند که صادقانه به پیامبر ج ایمان آورده‌اند و با ایمان از دنیا رفته‌اند، این گروه با عذاب یا بدون عذاب از جهنم نجات می‌یابند و سر انجام بهشتی هستند، به جز گروه نجات یافته، هفتاد و دو گروه دیگر کافر و در جهنم می‌مانند.

به این ترتیب مشخص شد که امت دعوت از امت اجابت عام‌تر است، لذا هر‌کس از امت اجابت باشد، از امت دعوت هم به حساب می‌آید و لیکن هر‌کس از امت دعوت باشد از امت اجابت نیست.

و بالله التوفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و سلم.

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی وافتا- (۲/۱۵۷)

[۱۶۷] امام احمد ۵/۳۴، ۲۶۹، ۲۷۸، ۲۷۹) و بخاری (۳۶۳۹، ۷۳۱۱، ۷۴۵۹)، و مسلم (۱۵۶، ۱۰۳۷، ۱۹۲۰، ۱۹۲۱،۱۹۲۳، ۱۹۲۴، ۱۹۲۵) با الفاظ متفاوت.

[۷۳] آیا اشاعر‌ه از اهل سنت و جماعت هستند؟

س: در مدارس، یاد گرفتیم که عقیده‌ی اهل سنت و جماعت در ایمان به اسما و صفات این است که بدون تحریف، تعطیل، تکییف و تمثیل به اسما و صفات ایمان دارند و نصوص وارده در این‌باره را تأویل نمی‌کنند. اما بعد از آن با گروهی آشنا شدیم که معتقدند در این‌باره دو مکتب وجود دارد:

۱- مکتب ابن تیمیه و شاگردانش.

۲- مکتب اشاعره.

آنچه به ما آموزش داده‌اند، مکتب ابن تیمیه بوده است. اما دسته دیگری از اهل سنت هستند که به نام اشعری‌‌ها مشهورند.

اشعری‌‌ها و ماتریدی‌‌ها معتقدند تا زمانی که تأویل در اسما و صفات‌ با نص شرعی تعارض نداشته باشد، مانعی ندارد و برای اثبات این عقیده‌ی‌شان به سخنان ابن جوزی و... استناد می‌کنند.‌‌ بطور مثال می‌گویند: امام احمد بن حنبل برخی از صفات الله تعالی مثل: «قُلُوبُ الْـعِبَادِ بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ.. ». «قلوب بندگان میان دو ‌انگشت از انگشتان رحمان است...» [۱۶۸]. و «الْـحَجَرُ الْـأَسْوَدُ يَمِينُ اللَّـهِ فِي الْـأَرْضِ.. ». «حجرالاسود دست راست الله در زمین است...» [۱۶۹].

و آیه‌ی: ﴿وَهُوَ مَعَكُمۡ أَيۡنَ مَا كُنتُمۡ﴾ [الحدید: ۴]. «هر جا که باشید، الله با شماست». را تأویل‌کرده است.

اکنون سؤالی پیش می‌آید که آیا دسته بندی اهل سنت و جماعت به دو گروه به همین صورت صحیح است یا خیر؟ نظر شما در این که می‌گویند: تأویل اسما و صفات مشروط به آن که با نصوص شرعی تعارضی نداشته باشد، موضع ما در برابر علمایی مانند: ابن حجر، نووی و ابن جوزی و... که در باب صفات الله تعالی تأویل دارند، چیست؟

آیا این‌‌ها از اهل سنت و جماعت هستند یا خیر؟ و آیا آنان با این تأویل‌شان به خطا رفته‌اند و از گمراهان هستند؟ مشخص و روشن است که اشعری‌‌ها بجز هفت صفت معین، بقیه‌ی صفات را تأویل می‌کنند.

آیا اگر کسی از علما دو یا سه صفت را تأویل کند، اشعری است؟

ج: اول: این‌که گفته‌اند: امام احمد برخی از نصوص صفات مانند: «قُلُوبُ الْـعِبَادِ بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ» و حدیث: «الْـحَجَرُ الْـأَسْوَدُ يَمِينُ اللَّـهِ فِي الْـأَرْضِ» و... را تأویل کرده است، ادعایی نادرست است.

امام ابن تیمیه می‌گوید: ابوحامد غزالی به نقل از بعضی حنبلی‌‌ها می‌‌‌‌گوید: احمد بن حنبل فقط سه صفت: «الْـحَجَرُ الْـأَسْوَدُ يَمِينُ اللَّـهِ فِي الْـأَرْضِ …» و «قُلُوبُ الْـعِبَادِ بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ …» و «وَإِنِّي أَجِدُ نَفَسَ الرَّحْمَنِ مِنْ قِبَلِ الْـيَمَنِ …» [۱۷۰]: «من نفس رحمان را از سمت یمن احساس می‌کنم»! را تأویل کرده است. این دروغی است که به نام احمدبن حنبل گفته‌اند؛ زیرا هیچ‌کس این قول را با سند نقل نکرده است وکسی از یارانش را هم سراغ نداریم که چنین نظری‌های از ایشان نقل کرده باشد. آن حنبلی که ابوحامد غزالی از او نقل کرده، شخصی است مجهول و ناشناخته‌ که نه سخن او مدرکی دارد و نه راست و دروغ بودنش مشخص است [۱۷۱]. (از ص ۳۹۸ ج ۵ مجموع الفتاوی).

توضیح این که تأویل سه معنا دارد:

۱- تأویل به فرجام، حقیقت و نتیج‌های که به آن بر ‌می‌گردد، تفسیر می‌شود، آن گونه که الله تعالى در مورد یوسف ÷ می‌فرماید: ﴿هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ مِن قَبۡلُ﴾ [یوسف: ۱۰۰]. «این حقیقت، فرجام آن خوابی است که قبلاً دیده بودم [که اتفاق افتاد]».

منظور سؤال کننده از تأویل نصوص این نوع تأویل نیست.

۲- تأویل به معنای تغییر کلام از معنای ظاهر که به مجرد شنیدن به ذهن می‌رسد به معنای دور که بدون قرینه‌ به ذهن نرسد. علمای کلام و اصول فقه، تأویل را به همین معنای اصطلاحی آن بکار می‌برند. این معنا درباره‌ی نصوصی که منظور سؤال کننده است، کاربرد ندارد، چون در این جا نیز ظاهر کلام منظور می‌شود و این حقیقت دارد که شرح آن در معنای سوم تأویل خواهد آمد.

۳- تأویل به معنی تفسیر و توضیح معنایی که ظاهر کلام بر آن دلالت دارد و به ذهن شنونده‌‌ی آگاه از زبان عربی متبادر می‌شود. در این جا هدف همین است، چرا که معنای ظاهری جمله‌ی «الْـحَجَرُ الْـأَسْوَدُ يَمِينُ اللَّـهِ فِي الْـأَرْضِ» این نیست که حجر، صفتی از صفات و دست الله تعالى است تا معنای ظاهری آن را تغییر داده باشند؛ بلکه معنای آن چنان که در ادامه‌ی روایت آمده که «فمن صَافَحَهُ فَكَأنما صافَحَ الله، ومن قَبَّلَهُ فكأنما قَبَّلَ يمينَ الله»: «هرکس حجر را مصافحه کند با الله مصافحه کرده است و هر‌کس آن را بوسه زند دست الله را بوسه زده است». کسی که ابتدای روایت را به انت‌‌های آن وصل کند، برای او مشخص می‌شود که مقصود آن ظاهر و ثابت است و نیازی به تأویل ندارد. سخن ائمه‌ی سلف مثل احمد بن حنبل و غیره نیز همین است و تأویل به معنی تفسیر است نه به معنی تغییر کلام از مفهوم ظاهری آنگونه که متأخرین معتقد هستند.

گفتنی است که: آنچه ذکر شد حدیث پیامبر ج نیست بلکه اثر ابن عباس ب است.

معنای روایت: (قلوب بندگان بین دو انگشت از انگشتان رحمان است...). تماس و وصل نیست بلکه بیانگر اثبات انگشت حقیقی برای الله و اثبات قلوب برای بندگان است. ربط اول حدیث به آخر آن بیانگر کمال قدرت و کمال تصرف الله بر بندگان را اثبات می‌کند. بطور مثال می‌گویند: فلان شخص در دستان پادشاه یا در قبضه‌ی پادشاه است؛ این جمله، بیانگر این نیست که حقیقتاً آن فرد در دستان پادشاه باشد، بلکه وجود شخص و دو دست را برای پادشاه ثابت می‌کند و حضور شخص نزد پادشاه و قدرت پادشاه را برای شخص، بدون لمس ثابت می‌گردد و می‌فرماید: «بِيَدِهِ الْـمُلْكُ» (فرمانروایی و حاکمیت بدست اوست)!.

و ﴿تَجۡرِي بِأَعۡيُنِنَا﴾ [القمر: ۱۴]. «[این کشتی] تحت نظر ما در حرکت است».

و دیگر آیات مانند این‌ها.

۱- تقسیم اهل سنت و جماعت به دو گروه، آن‌طور که در سؤال آمده درست نیست.

تقسیم اهل سنت و جماعت به دو گروه، آن‌طور که در سؤال آمده درست نیست.

توضیح: صحابه ش در مسایل اعتقادی و سیاسی تا زمان خلافت عثمان س یک گروه بودند که دروازه‌ی اختلاف در سیاست- نه در عقیده - گشوده شد. پس از قتل خلیفه، جماعتی با علی س و جماعتی با معاویه س بیعت کردند و جنگ‌‌های سیاسی بین‌شان درگرفت و گروهی بنام خوارج بر ضد هر دو گروه خروج کرد. اما این گروه در اصول شش‌گانه‌ی ایمان و ارکان پنج گانه‌ی اسلام با سایر مسلمانان اختلاف نداشتند، بلکه اختلاف‌شان در مسأله‌ی خلافت و تکفیر مرتکب گناه کبیره، مسح پا‌ها در وضو و امثال این‌‌ها بود.

سپس گروهی از اصحاب علی س درباره‌ی ایشان غلو کردند، تا جایی که علی س را مورد پرستش قرار دادند و اینان به شیعه شهرت یافتند. هر‌یک از خوارج و شیعه به فرقه‌‌ها و شاخه‌‌هایی تقسیم شدند و بعد ازآن گروهی تقدیر را انکار کردند و این در اواخر عصر صحابه ش بود و به نام قدریه شناخته می‌شوند. سپس جعد بن درهم نخستین فردی بود که صفات الله را انکار و نصوص آیات و احادیث را به غیر معنای اصلی آن تأویل کرد. سرانجام خالد قسری فرماندار وقت او را اعدام کرد. پس از او شاگردش جهم بن صفوان عقیده‌ی باطل و منحرف او را منتشر ساخت. به این ترتیب تأویل کنندگان و منکران صفات به اسم «جهمیة» شهرت یافتند. این عقیده‌ی زشت و گمراه کننده به او نسبت داده شد و به فرقه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی جهمیه معروف شدند و بعد از آن گروهی در پوشش و نامی جدید به اسم معتزله ظهور کرد. لیکن این گروه ادامه دهنده‌ی عقیده‌ی جهمیه در تأویل نصوص اسماء و صفات بودند و این تأویل را تنزیه می‌نامیدند. در انکار مسأله تقدیر از گروه قدریه پیروی کردند و این باور را «عدل» نامیدند و در خروج علیه حکام از خوارج پیروی نمودند و این باورشان را امر به معروف نامیدند و به همین ترتیب دیگر عقاید و باورهای‌شان را از گروه‌‌ها و دسته‌‌های مختلف گرفتند.

ابوالحسن علی بن اسماعیل اشعری بر مذهب‌ و عقایدشان رشد کرد و پیرو آنان بود. سپس الله او را هدایت کرد و از اعتقادات معتزله توبه نمود. و راه و روش اهل سنت را برگزید و در پاسخ به اعتراض‌‌های مخالفان اهل سنت و مسایل اصولی اسلام تلاش‌‌ها کرد. البته برخی از باور‌های معتزلیان مانند: تأویل نصوص صفات افعال در او باقی ماند و نیز در مسأله‌ی افعال بندگان تحت تأثیر عقیده‌ی جهم بن صفوان بود و معتقد بود که بندگان در افعال‌شان مجبور هستند و این را اصطلاحاً کسب (افعال) می‌نامید و دیگر مسایلی هم وجود دارد.

هرکس که کتاب «الإبانه عن أصول الدیانة» شیخ ابوالحسن اشعری را که در آخر زندگی‌اش تألیف نموده، مطالعه کند. و همچنین کتاب‌‌های شاگردانش را که نسبت به او از دیگران آگاهتراند و آنچه که ابن تیمیه در تألیفات خویش در مورد شیخ ابوالحسن اشعری نوشته مطالعه کند، در می‌‌یابد که او در مسایلی با اهل سنت اختلاف داشته است.

با توجه به آنچه ذکر شد روشن می‌شود که اهل سنت و جماعت حقیقی ‌در عقاید و دیگر اصول دین‌شان به کتاب الله و سنت صحیح رسول الله ج پایبند هستند و نصوص قرآن و سنت را با عقل و هوای نفسانی رد نمی‌کنند و به ارکان ایمان و اسلام همانند: صحابه ش تمسک جستند و افرادی همچون حسن بصری، سعید‌بن‌مسیب، مجاهد، ابو حنیفه، مالک، شافعی، اوزاعی، احمد، اسحاق، بخاری... و کسانی که به راه و روش آنان که پیشوایان هدایت و سخنگویان حق و دعوتگران به خیر و رستگاری بوده‌اند. در عقیده و استدلال پایبند هستند. اما کسانی که در مسایل اصولی دین از اهل سنت جدا شدند در آن‌‌ها اعتقاد به سنت به همان میزان وجود دارد که با صحابه ش و پیشوایان هدایت از مسایل اصولی دین اسلام موافق هستند. در آن‌‌ها اعتقاد به بدعت، زیاد یا کم به همان میزان وجود دارد که با اهل سنت مخالف هستند. نزدیک‌ترین اینان به اهل‌سنت و جماعت، در عقیده و استدلال، ابو الحسن اشعری و پیروانش می‌باشند.

پس به این ترتیب مشخص شد که اهل سنت و جماعت دو گروه نیستند؛ بلکه فقط یک گروه هستند که سنت را یاری می‌کنند و از آن دفاع می‌نمایند. مردم را به آن دعوت می‌دهند و این شیوه‌ی اهل سنت و پیروان آنان است. باید دانست ابن‌تیمیه بنیانگذار اهل سنت و جماعت نیست؛ بلکه از کسانی است که در تمام زندگی خود از این عقیده دفاع نموده است. ابن‌تیمیه و همفکرانش از همان عقیده‌ی پیشوایان هدایت از صحابه ش و علمایی که در قرون سه گآن‌‌های که پیامبر ج به خوبی آن گواهی داده پیروی نموده است. نیز کسانی که با ابن تیمیه به مقابله بر خاسته‌اند در تلاش بوده‌اند مذهب کسی را حمایت کنند که به اهل‌سنت منتسب است؛ مانند ابو الحسن اشعری و پیروانش، آن هم بعد از آن که از مذهب معتزله رجوع کرده و به جز در‌اندکی از مسایل از اهل سنت پیروی کردند؛ بنا‌براین می‌توان گفت نزدیک‌ترین گروه به اهل سنت اشعری‌‌ها هستند.

سوم – اشعری‌‌ها و همفکرانشان نصوص أسما و صفات را با این گمان که با ادله‌ی عقلی مخالف است، در برخی از نصوص شرعی – به گمان آنان – تأویل می‌کنند؛ اما حقیقت این‌طور نیست، چون هیچ یک از نصوص اسماء و صفات با عقل سالم و نصوص قرآن و سنت منافات ندارد و حتی آیات و احادیث اسماء و صفات الله تعالى علی رغم کثرت آن‌‌ها یکدیگر را تصدیق و تأیید می‌کنند و همه‌ی این نصوص بیانگر این است که اسما و صفات برای الله تعالى بطور حقیقی ثابت است و الله تعالى از مشابهت به مخلوقات پاک و منزه است.

چهارم‌– دیدگاه ما درباره‌ی شخصیت‌‌هایی مانند: ابوبکر باقلانی، بیهقی، ابوالفرج ابن جوزی، ابوزکریا، نووی و ابن حجر و... این است که این‌‌ها از دانشمندان بزرگ اسلام هستند و امت اسلامی از علم و دانش آن‌‌ها بهر‌های فراوان برده‌ است، رحمت الله بر آنان باد و الله بهترین پاداش‌‌ها را به آنان بدهد! ایشان در مسایلی که موافق با صحابه ش وائمه‌‌ی سلف و خیرالقرون که رسول الله ج به آن‌‌ها گواهی به خیر داده جزو اهل سنت هستند؛ اما در تأویل اسماء و صفات به خطا رفته و با سلف امت مخالفت نموده‌اند، اعم از این که تأویل‌شان در صفات ذاتی یا فعلی یا مواردی از این قبیل باشد.

و بالله التوفیق وصلی الله علی نبینا محمد وآله و صحبه وسلم. فتاوای انجمن دائمی مباحث‌ علمی وافتا (۲/۱۷۴-۱۷۸)

[۱۶۸] مسلم (۲۶۵۴) با لفظ: «إن قلوب بنی آدم بين إصبعين ...».. [۱۶۹] سیوطی در درالمنثور۱/۳۲۴ به جندی و أزرقی بروایت ابن عباس ب نسبت داده است. ر. ک. مجموع‌الفتاوی ابن‌تیمیه (۳/۴۳، ۴۴) و (۵/۳۹۸) و (۳۳/۱۸۴). [۱۷۰] طبرانی در مسند شامیین ۲/۱۴۹ ش۱۰۸۳ بروایت ابوهریره عراقی گوید: برای آن اصلی نیافته‌ام. ر. ک. کشف‌الخفاء ۱/۲۵۱، ۳۰۴ (۶۵۹، ۸۰۱). و امام احمد در مسند خود ۲/۵۴۱ و طبرانی در الاوسط ش/۴۶۶۱ بروایت ابوهریره س و در مجمع الزوائد۱۰/۵۶ گوید: أحمد روایت کرده و رجال آن صحیح است بجز شبیب که ثقه است. [۱۷۱] شیخ ابن عثیمین در کتاب «القواعد المثلى فی صفات الله وأسمائه الحسنى» می‌نویسد: به روایتی خواهیم پرداخت که امام ابوحامد غزالی از بعضی علمای حنبلی نقل کرده است: ایشان می‌گویند امام احمد جز در سه مورد راضی به تأویل نبوده است: اول- «الحجر الاسود یمین الله فی الارض» دوم: «و قلوب العباد بین اصبعین من اصابع الرحمن» سوم:: «إِنِّي أَجِدُ نَفَسَ الرَّحْمَنِ مِنْ قِبَلِ الْيَمَنِ» این را ابن تیمیه در مجموعه فتاوی ج ۵ ص ۳۹۸ نقل کرده وگفته است: این داستان را به دروغ از احمد نقل کرده اند. جواب حدیث اول: «الحجر الاسود يمين الله في الارض» [این حدیث ضعیف است. شیخ آلبانی در "الضعیفه" (۲۲۳) تضعیف نموده است]. این حدیث، باطل بوده و گفتن آن از جانب رسول الله ج به ثبوت نرسیده است. ابن الجوزی در کتاب" العلل المتناهیه" گفته است: این حدیث صحیح نیست. و ابن العربی گوید: این حدیث باطل است و به آن اعتنا نمی‌شود. ابن تیمیه گوید: این حدیث با سندی از رسول الله روایت شده که ثابت نیست. بنابراین نیازی به تعمق و تلاش در معنای آن نیست. ولی ابن تیمیه گوید: مشهور این است که عبدالله ابن عباس آن را نقل کرده و گفته است: «الحجر الاسود يمين الله في الارض فمن صافحه وقبله فكأنما صافح الله، و قبل یمینه» [ر.ک "الضعیفه . البانی ۱/۲۵۷"] هرکس در این روایت تدبر کند در می‌یابد که در آن اشکالی وجود ندارد. زیرا گفته، دست راست الله در زمین است و به طور مطلق نگفته: دست الله. حکم لفظ مقید با حکم لفظ مطلق متفاوت است. و در ادامه‌ی آن می‌گوید: هر‌کس با آن مصافحه کند یا آن را ببوسد مانند آن است که با الله مصافحه نموده و یا دست راست الله را بوسه زده باشد. این روایت به صراحت این مطلب را می‌رساند که شخص مصافحه کننده با دست راست الله مصافحه نکرده؛ بلکه به کسی تشبیه شده است که با الله مصافحه کند. بنابراین اول و آخر این روایت این مطلب را روشن می‌کند که حجر جزء صفات الله نیست، چنان که بر هیچ عاقلی پوشیده نیست (مجموعه فتاوی ج۶ص ۳۹۸). جواب حدیث دوم: «و قلوب العباد بین اصبعین من اصابع الرحمن…» این حدیث صحیح است. مسلم در باب دوم کتاب القدر (باب تعریف الله تعالی القلوب کیف شاء) (۲۶۵۴) (۱۷) از عبدالله بن عمرو بن عاص آن را روایت کرده که می‌گوید: شنیدم رسول الله ج می‌گفت: «إِنَّ قُلُوبَ بَنِي آدَمَ كُلَّهَا بَيْنَ إِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ كَقَلْبٍ وَاحِدٍ يُصَرِّفُهُ حَيْثُ يَشَاءُ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ جاللَّهُمَّ مُصَرِّفَ الْقُلُوبِ صَرِّفْ قُلُوبَنَا عَلَى طَاعَتِكَ». «همه‌ی قلوب بنی آدم مانند یک قلب میان دو انگشت از انگشت‌های الله رحمان قرار دارد و هر طور که اراده کند، آن‌ها را منقلب می‌سازد». سپس رسول الله ج فرمود: «پروردگارا! ای گرداننده‌ی قلب‌ها، قلب‌های ما را متوجه طاعت خود بگردان». اهل سنت[سلف] حدیث را بر ظاهر آن معنی کرده و می‌گویند: الله تعالی دارای انگشت‌های حقیقی بوده و ما این را به مانند رسول الله ج برای الله ثابت می‌دانیم، و از اینکه «دل‌های بنی آدم میان دو انگشت الله تعالی باشد» چنین بر نمی‌آید که انگشتان الله تعالی د‌ل‌های بندگان را لمس می‌کند، تا آن وقت بگوییم: این حدیث موهم (و گمان برنده‌ی مسأله‌ی) حلول است، پس باید آن را از معنی ظاهریی که دارد صرف نماییم (برگردانیم). برای مثال می‌گویند: ابر میان آسمان و زمین مسخر است در حالی که نه به آسمان متصل شده و نه به زمین. یا گفته می‌شود:«بدر» میان مکه و مدینه قرار گرفته است. هر چند از هر دو طرف شهر مذکور فاصله‌ی زیادی دارد. بنابراین اگر رسول الله ج فرموده است: «قلوب بنی آدم میان دو انگشت از انگشت‌های الله رحمان قرار گرفته است» نه به معنای تماس. جواب حدیث سوم: «إِنِّي أَجِدُ نَفَسَ الرَّحْمَنِ مِنْ قِبَلِ الْيَمَنِ» امام احمد در مسند خود این حدیث را از ابوهریره س روایت کرده که می‌گوید: رسول الله ج فرمود: «ألا إن الإيمان يمان، والحكمة يمانية، وأجد نفس ربكم من قبل اليمن». [مسند امام احمد ۲/۵۴۱] «بدانید که ایمان و حکمت یمانی هستند و من نفس پروردگارتان را از جانب یمن احساس می‌کنم». در کتاب مجمع الزوائد آمده که رجال این حدیث، رجال صحیح بوده، به غیر از شبیب که وی ثقه است. در کتاب التقریب نیز در باره‌ی شبیب چنین آمده است: او مورد اعتبار بوده و از طبقه‌ی سوّم محسوب می‌شود. بخاری نیز در کتاب التاریخ الکبیر چنین روایتی دارد. معنای این حدیث بر حسب ظاهر می‌باشد. و واژه‌ی «نفس» در آن اسم مصدر بوده و باب آن نفس ینفس تنفیساً از باب تفعیل است. مانند فرّج یفرّج تفریجاً و فرجاً. اهل لغت این چنین گویند: و در کتابه‌ای نهایۀ و قاموس و مقاییس اللغة نیز چنین آمده است. بنابراین، معنای آن حدیث چنین است«الله تعالی به وسیله‌ی اهل یمن، غم و غصه را از مسلمانان برطرف می‌سازد». همچنانکه شیخ الاسلام ابن تیمیه می‌فرماید: در واقع اهل یمن بودند که با اهل ردّه جنگیدند و شهرها را فتح کردند و الله تعالی به وسیله‌ی اهل یمن شداید و مصائب بزرگی را از سر مؤمنین برداشت. [مجموع فتاوای شیخ الاسلام ج۷ ص ۳۹۸] ترجمه فارسی کتاب «القواعد المثلى فی صفات الله وأسمائه الحسنى» با (عنوان اسماء و صفات خداوند متعال) ترجمه: عبدالله عبداللهی، نشر احسان، تهران،۱۳۸۶. [مترجم]

[۷۴] ناسزا گفتن دینِ جمادات چه حکمی‌دارد؟

س: شخصی در حال نوشتن، برخی کلمات را اشتباه می‌نویسد، به شدت ناراحت می‌شود و از شدت خشم، دین آسمان، قلم و کاغذ را دشنام می‌دهد! آیا دشنام دادن دین قلم، ورق، کاغذ، سنگ، درخت، صندلی و کاسه... اعتبار دارد یا خیر؟ و آیا این نوع دشنام کفر است یا خیر؟

ج: بدون شک این نوع دشنام‌‌ها حرام است اگر گفته شود قلم، ورق و... دینی که عبادت باشد، ندارد امّا بدیهی است که دین یکی است و الله ذاتی است که قلم‌‌ها و دوات‌‌ها را مسخر و استفاده از آن‌‌ها را برای انسان‌‌ها آسان نموده است. لذا بیم آن می‌رود که این نوع دشنام به الله برگردد. پس هر‌کس مرتکب چنین عملی شود، باید توبه و استغفار نماید و دوباره این گناه را تکرار نکند.

شیخ ابن جبرین- اللؤلؤ المکین ص (۳۴)

[۷۵] حکم کسی که هنگام سرزنش بر گناهان می‌گوید: تقوی در قلب است

س: در این‌جا کسانی هستند که در انجام فرایض و عبادات کوتاهی می‌کنند و هرگاه آنان را سرزنش کنند، می‌گویند: تقوی در قلب است، نه به ظاهر! و برای تأیید این استدلال‌شان حدیثی را ذکر می‌کنند که رسول الله ج با اشاره به سینه‌ی‌‌شان فرمودند:[تقوی این جاست] آیا این سخن بجاست؟

ج: بدون شک پیامبر ج با اشاره به قلب خویش فرمودند: «التَّقْوَى هَاهُنَا»: (تقوی این جاست یعنی: تقوا درقلب است) [۱۷۲]. منظور پیامبر ج این است که هرگاه در قلب تقوی باشد اعضا و‌اندام بدن نیز از گناه پرهیز می‌کند. این استدلال درستی نیست که فرد گناهکار بگوید: تقوی در قلب است. چون ما در پاسخ می‌گوییم: اگر تقوی در قلب می‌بود، قطعاً اعضای بدن مرتکب گناه و معاصی نمی‌شدند.

چون رسول الله ج می‌فرماید: «أَلَا وَإِنَّ فِي الْـجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْـجَسَدُ كُلُّهُ وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْـجَسَدُ كُلُّهُ أَلَا وَهِيَ الْـقَلْبُ». «آگاه باشید که در بدن تکه‌ی گوشتی است که اگر اصلاح شود، تمام بدن اصلاح می‌شود و اگر آن فاسد شود تمام بدن فاسد می‌شود و بدانید که آن قلب است» [۱۷۳].

فتوا با امضا‌ی- شیخ ابن عثیمین

[۱۷۲] مسلم ش/۲۵۶۴. [۱۷۳] بخاری ش/۵۲ و مسلم ش/۱۵۹۹.

[۷۶] حقیقت اتهام دعوتگران و افراد ملتزم به شریعت، به تند‌رو و اصولگرا

س: در رسانه‌‌های گروهی مختلف، اتهام جوانان بیداری اسلامی به تندرو واصولگرا مطرح است... استاد محترم! نظر شما در این‌باره چیست؟

ج: در کل، این اتهام غلط است. و از غرب و شرق از سوی نصاری، کمونیست‌‌ها و یهودیانی که قصد دارند دعوت اسلامی را از بین ببرند مطرح می‌شود. دعوتگران مسلمان را به تندروی و اصولگرایی و یا هر مارک دیگری متهم می‌کنند تا دیگران را از دعوتگران و از کسانی که با دعوتگران همکاری می‌نمایند، متنفر سازند. تردیدی نیست که دعوت الی الله، دین پیامبران و راه و روش آنان است. اهل علم باید دعوت الی الله را سرلوحه‌ی کار خویش قرار دهند و در این زمینه با تمام توان تلاش کنند. جوانان باید متقی باشند و بدون کم و کاست به حق عمل کنند؛ نه اهل افراط باشند و نه اهل جمود.

البته برخی از جوانان کم علم یا بدون علم زیاده روی می‌کنند؛ اما بر تمام جوانان و غیر جوانان از علما واجب است که از الله بترسند و با دلیل در جستجوی حق باشند و از قرآن و سنت صحیح پیروی نموده و آن را ابلاغ کنند و از بدعت و افراط و تفریط بپرهیزند. باید از نادانی و کوتاهی بر حذر باشند. قابل ذکر است که هیچ‌کس از این علما و جوانان معصوم نیستند. برخی از برادران کمی و کاستی‌‌هایی دارند. وقتی که یک نفر اشتباه می‌کند نباید آن را به حساب جمع گذاشت؛ بلکه به حساب همان یک نفر است؛ اما باید دانست که دشمنان الله، از نصاری و همفکران‌آنان برای ضربه زدن به بیداری اسلامی، اتهام تندروی و یا اصول‌گرایی را وسیله قرار می‌دهند تا راه دعوت را مسدود نمایند.

بنیاد‌گرایی چیست؟

اگر اصول‌گرایی به معنای پایبندی به قرآن و سنت صحیح است، که مدح است نه مذمت و عمل به دو اصل قرآن و سنت صحیح، بطور قطع مدح است و خیر، نه مذمت و بدگویی. تن‌‌ها تندروی به معنای فراتر از مقتضیات قرآن و سنت و یا کوتاهی در عمل به این دو اصل مذموم و نکوهیده است.

و هر‌کس به اصول و مبانی معتبر قرآن و سنت پیامبر ج پایبند باشد، نه تن‌‌ها برایش عیب نیست بلکه مدح و نشانه تکامل است. وظیفه‌ی طلاب، دانشجویان و دعوتگران است که به اصول کتاب و سنت رسول الله ج و قواعد معتبر در فقه و عقیده و اصول مصطلح و دیگر ادله‌ی معتبری که مورد استدلال قرار می‌گیرند، پایبند باشند. باید اصول و مبانی مشخصی داشته باشند که براساس آن عمل کنند؛ بنابراین باید گفت: اتهام دعوتگران به اصول‌گرایی، سخن مجمل و گنگی است که حقیقتی ندارد و جز مذمت و عیب و نفرت چیزی نیست، پس اصول گرایی مذمت نیست بلکه در حقیقت مدح است، وقتی طلبه و دانشجو به اصول و مبانی شریعت پایبند باشد و آنچه در قرآن و سنت صحیح آمده و علما مقرر کرده‌اند، عامل باشد، هیچ ایرادی ندارد[و باید این گونه باشد] ولی تندروی در بدعت و زیاده روی و غلو و یا تندروی و یا کوتاهی در عمل به مبانی اسلام از روی جهالت، عیب به حساب می‌آید.

لذا بر دعوتگران واجب است که به اصول و مبانی شریعت پایبند باشند، راه و روش میانه را در پیش گیرند؛ چرا که الله، آنان را امت میانه قرار داده است. پس بر دعوتگران لازم است که میانه‌رو باشند و از قرآن و سنت فراتر نروند و کوتاهی نکنند و باید بدون هیچ گونه افراط و تفریطی بر حق استواربوده و طبق ادله‌ی شرعی بر آن ثابت قدم باشند و هیچ گونه افراط و تفریطی روا نیست، بلکه تن‌‌ها راه میآن‌‌های درست است که الله به آن دستور داده است.

شیخ ابن باز- مجموع فتاوی و مقالات متنوعة (۸/۲۳۵، ۲۳۳)

[۷۷] حکم وصف مسلمانان ملتزم و پایبند، به تندروی و اصولگرایی

س- در این زمان اتهام مسلمانان پایبند به دین، به اصول‌گرایی و تندروی زیاد شده است؛ نظر شما در این‌باره چیست؟

ج- به نظر بنده بعید نیست که افراد بد به افراد خوب لقب‌‌های ناپسند بدهند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ أَجۡرَمُواْ كَانُواْ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يَضۡحَكُونَ٢٩ وَإِذَا مَرُّواْ بِهِمۡ يَتَغَامَزُونَ٣٠ وَإِذَا ٱنقَلَبُوٓاْ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمُ ٱنقَلَبُواْ فَكِهِينَ٣١ وَإِذَا رَأَوۡهُمۡ قَالُوٓاْ إِنَّ هَٰٓؤُلَآءِ لَضَآلُّونَ٣٢﴾ [المطففین: ۲۹ – ۳۲]. «بد کاران [در دنیا] پیوسته به مومنان می‌خندیدند و هنگامی که از کنارشان می‌گذشتند آنان را با اشاره تمسخر می‌کردند و چون به‌سوی خانواده خود باز می‌گشتند- مسرور و خندان بودند، و هنگامی که آن‌ها را می‌دیدند؛ می‌گفتند: این‌ها گمراهانند».

آگاهان به قرآن می‌دانند که دشمنان پیامبران به آن‌‌ها لقب‌‌های ناپسندی می‌دادند. الله تعالی در این‌باره می‌فرماید:﴿كَذَٰلِكَ مَآ أَتَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا قَالُواْ سَاحِرٌ أَوۡ مَجۡنُونٌ٥٢﴾ [الذاریات: ۵۲]. «این‌گونه است که هیچ پیامبری قبل از این‌ها به‌سوی قومی‌فرستاده نشده؛ مگر این‌که گفتند: او ساحر یا دیوانه است».

لذا تمام کفاری که رسول به‌سوی آن‌‌ها فرستاده شده است، رسولانِ الله تعالی را ساحر یا دیوانه وصف کردند و کفار قریش به پیامبر ج ما لقب‌‌های ناپسند و نادرستی مانند: ساحر، دیوانه، دروغگو و شاعر می‌دادند آنان این کار را به هدف متنفر کردن مردم از پیامبر ج و دین‌شان می‌کردند. لذا از کسانی که از اسلام بی‌خبرند جای تعجبی نیست که به دعوتگران مسلمان لقب‌‌های مانند: تندرو، سخت‌گیر و... بدهند و هدف از وصف دعوتگران مسلمان به اصولگرا این است که آنان را به چیزی جز اسلام توصیف کنند چون اسلام در دل‌‌ها محبوب است و واژه‌ی اصولگرایان از پایبندی به اصل اسلام گرفته شده است به هر حال اگر پایبندی به اسلام، اصول‌گرایی است، همگان بدانند که ما اصول‌گرا هستیم!.

فتوا با امضا‌ی– شیخ ابن عثیمین

[۷۸] حکم کسی که گناه می‌کند و می‌گوید: رحمت و مغفرت الله گسترده است

س: استاد محترم! نظر شما در باره‌ی برخی از افراد گناهکاری که هرگاه نصیحت شوند و یا به آن‌‌ها بگویند گناه نکن آیه‌ی: ﴿فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ١٩٢﴾ [البقرة: ۱۹۲] . «همانا الله آمرزنده و مهربان است».

را مورد استناد قرار می‌دهند، چیست؟

ج- ما هم در مقابل می‌گوییم الله تعالى فرموده است: ﴿نَبِّئۡ عِبَادِيٓ أَنِّيٓ أَنَا ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ٤٩ وَأَنَّ عَذَابِي هُوَ ٱلۡعَذَابُ ٱلۡأَلِيمُ٥٠﴾ [الحجر: ۴۹ – ۵۰]. ‌«بندگانم را آگاه کن که من بخشنده و مهربانم و (این‌که) عذاب و کیفر من عذاب دردناکی است».

و می‌فرماید: ﴿ٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ وَأَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ٩٨﴾ [المائدة: ۹۸]. «بدانید که الله دارای مجازات شدید و در عین حال آمرزنده و مهربان است».

لذا هرگاه آیات امید را دلیل گناه‌شان ذکر کنند در مقابل ما آیات وعید و عذاب را متذکر می‌شویم در واقع این پاسخ، سخن افراد سهل انگار و بی‌توجه است و ما هم می‌گوییم از الله بترس و از آنچه الله بر تو واجب قرار داده است عمل کن و مغفرت بخواه چون همه به طور کامل واجبات دین را انجام نمی‌دهند.

شیخ ابن عثیمین- «الفاظ و مفاهیم فی میزان الشریعة»ص ۱۰-۱۱

[۷۹] حکم نامگذاری نصارا به مسیحیان

س- حکم استفاده از واژه‌ی مسیحی برای نصرانی‌‌ها چیست؟

ج- بدون شک گفتن مسیحی به نصارا بعد از بعثت پیامبر اسلام سخنی نادرست است، چون اگر آن‌‌ها واقعا مسیحی باشند به محمد ج ایمان می‌آوردند ایمان آن‌‌ها به پیامبر ج نشانه‌ی ایمان آن‌‌ها به مسیح، عیسی بن مریم است.

الله تعالى فرموده: ﴿وَإِذۡ قَالَ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ يَٰبَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُم مُّصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيَّ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَمُبَشِّرَۢا بِرَسُولٖ يَأۡتِي مِنۢ بَعۡدِي ٱسۡمُهُۥٓ أَحۡمَدُۖ فَلَمَّا جَآءَهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ قَالُواْ هَٰذَا سِحۡرٞ مُّبِينٞ٦﴾ [الصف: ۶]. «هنگامی که عیسی بن مریم گفت: ای بنی اسرائیل! من فرستاده‌ی الله به‌سوی شما هستم در حالی که تصدیق کننده‌ی تورات می‌باشم که قبل از من فرستاده شده است و بشارت دهنده به رسولی که بعد از من می‌آید و نام او احمد است، هنگامی که او با معجزات و دلایل روشن به سراغ آن‌ها آمد، گفتند: «این سحری آشکار است»».

و عیسی بن‌مریم فقط به این دلیل بعثت محمد ج را بشارت داده است که پیروانش ایشان را قبول کنند، چون اگر غیراز این می‌بود بشارت به چیزی بدون نفع و بیهوده بود و بشارت به چیز بیهوده از کسی که‌اندک عقلی داشته باشد، بعید است چه رسد به این که فرد، از رسولان کرام و پیامبران اولی العزم مانند: عیسی‌بن‌مریم باشد و آن فردی که عیسی‌بن‌مریم بشارت داده محمد ج است، چون می‌فرماید: ﴿فَلَمَّا جَآءَهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ قَالُواْ هَٰذَا سِحۡرٞ مُّبِينٞ﴾.‌ «وقتی با دلایل روشن به نزد آن‌ها آمد گفتند: این سحری آشکار است».

این قسمت ازآیه، بیانگر آن است که آن پیامبری که عیسی بشارت داده مبعوث شده است، اما آنان کفر ورزیدند و‌ ‌‌گفتند سحری آشکار است؛ وقتی به محمد ج کافر شدند گویا به عیسی‌بن مریم که آن‌‌ها را به محمد ج بشارت داده بود، کافر شدند. لذا صحیح نیست که به چنین افرادی مسیحی بگویند، چون اگر حقیقتا مسیحی می‌بودند باید به آن چه عیسی بن مریم بشارت داده بود ایمان می‌آوردند؛ زیرا الله تعالى از تمام انبیا اعم از عیسی و... عهد و پیمان گرفت که به محمد ج ایمان بیاورند.

و می‌فرماید: ﴿وَإِذۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلنَّبِيِّ‍ۧنَ لَمَآ ءَاتَيۡتُكُم مِّن كِتَٰبٖ وَحِكۡمَةٖ ثُمَّ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مُّصَدِّقٞ لِّمَا مَعَكُمۡ لَتُؤۡمِنُنَّ بِهِۦ وَلَتَنصُرُنَّهُۥۚ قَالَ ءَأَقۡرَرۡتُمۡ وَأَخَذۡتُمۡ عَلَىٰ ذَٰلِكُمۡ إِصۡرِيۖ قَالُوٓاْ أَقۡرَرۡنَاۚ قَالَ فَٱشۡهَدُواْ وَأَنَا۠ مَعَكُم مِّنَ ٱلشَّٰهِدِينَ٨١﴾ [آل عمران: ۸۱]. «به خاطر بیاورید هنگامی را که الله تعالى از پیامبران [و پیروان آنان] عهد و پیمان مؤکدگرفت که هرگاه کتاب و دانش به شما دادم و سپس پیامبری به‌سوی شما آمد که آنچه را با شما است تصدیق کرد به او ایمان بیاورید و او را یاری کنید. پس به آن‌ها گفت: آیا به این موضوع اقرار دارید؟ و بر آن پیمان مؤکد بستید؟ گفتند: اقرار داریم. به آن‌ها گفت: گواه باشید که من نیز ازگواهانم».

و آن کسی که آمد و کتاب مسیحیان را قبول کرد محمد ج بود.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمُهَيۡمِنًا عَلَيۡهِۖ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُۖ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ﴾ [المائدة: ۴۸]‌. «و این کتاب«قرآن» را به حق بر تو نازل کردیم در حالی که کتاب‌های پیشین را تصدیق می‌کند و حافظ و نگهبان آن‌ها است و سپس طبق احکامی که الله نازل کرده است در میان آن‌ها حکم کن و از هوی و هوس‌های آنان پیروی نکن».

خلاصه‌ی سخن این‌که: نسبت نصارا به مسیح، عیسی بن مریم در واقع نسبتی دروغین است، چون آنان به بشارت عیسی بن مریم یعنی: محمد ج کفر ورزیدند و در حقیقت کفرشان به محمد ج کفر به عیسی است.

شیخ ابن عثیمین – کتاب الدعوة (۵)، (۲/۱۷۷-۱۷۹)

[۸۰] حکم تقسیم دین به پوست و مغز

س- ‌حکم تقسیم دین به پوست و مغز چیست؟ (به طور مثال می‌گویند: سخن ازگذاشتن ریش سخن از پوست دین است وجزو مسایل اصلی واساسی دین نیست).

ج- تقسیم دین به پوست و مغز تقسیمی اشتباه و باطل است. در حقیقت تمام دین مغز بوده و به نفع بندگان است و همه‌ی دستورات دین موجب می‌شود که به الله نزدیک شویم و در برابر آن‌‌ها به ما پاداش داده می‌شود، تمام احکام دین به نفع بندگان است و موجب افزایش ایمان می‌شود تا در برابر پروردگار، بیشتر تسلیم شوند و حتی امور مربوط به لباس و شکل ظاهری و... اگر برای رضای الله و پیروی از پیامبر ج باشد به فرد پاداش می‌رسد.

بدی‌هی است که پوست‌ بی‌فایده است و دور ریخته می‌شود، در اسلام چنین چیزی وجود ندارد، بلکه سراسر شریعت اسلام مشروط بر این که خالص و مطابق با دستورات پیامبر ج باشد، مغز بوده و برای همگان سودمند است؛ و کسانی که چنین افکار و باور‌هایی را رواج می‌دهند باید به طور جدی به حرف‌های‌شان بیندیشند تا حق و درستی‌اش را بشناسند و از آن پیروی کنند و چنین حرف‌‌هایی را ترک کنند. درست است که در دین اسلام امور مهم و بزرگ مثل ارکان پنجگانه‌ی اسلام وجود دارد که پیامبر ج می‌فرماید: «بُنِيَ الْـإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّـهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّـهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْـحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ»: «اسلام بر پنج چیز بنا شده است نخست گواهی دادن به این که الله تعالى یگانه است و جز او معبود بر حقی وجود ندارد، محمد ج فرستاده الله است، اقامه‌ی نماز دادن زکات، حج بیت الله و روزه‌ی ماه رمضان» [۱۷۴].

و دیگر امور مهم در اسلام لیکن در دین مسایلی به نام پوسته‌ی دین نیست که برای بشر نفعی نداشته باشد و باید دور‌انداخته شود و از بین برود.

در مسأله‌ی نگاه داشتن ریش، شکی نیست که نگه‌داشتن آن عبادت بشمار می‌رود. چون دستور پیامبر ج است [۱۷۵] و آنچه را که پیامبر ج دستور داده سبب نزدیکی و تقرب به پروردگار می‌شود. نگه داشتن ریش از ارشادات پیامبر ج و دیگر انبیا است که الله تعالى در داستآن‌هارون می‌فرماید که هارون به موسی گفت: ﴿قَالَ يَبۡنَؤُمَّ لَا تَأۡخُذۡ بِلِحۡيَتِي وَلَا بِرَأۡسِيٓ﴾ [طه: ۹۴]. «و ای فرزند مادرم! ریش و سرم را مگیر».

از پیامبر ج ثابت است که نگه داشتن ریش از فطرتی است که انسان را بر آن سرشته شده است [۱۷۶]. بنابراین نگه داشتن ریش عبادت است و عادت نیست.

شیخ ابن عثیمین– مجموع فتاوی و رسایل (۳/۱۲۴، ۱۲۵)

[۱۷۴] بخاری (۸) و مسلم)۱۶). [۱۷۵] بخاری (۵۸۹۲،۵۸۹۳) و مسلم (۲۵۹) به روایت ابن عمرو مسلم (۲۶۰)بروایت ابوهریره س [۱۷۶] مسلم ش/۲۶۱ به روایت عایشه.

[۸۱] در دین چیزی به نام پوسته، وجود ندارد

س: حکم اسلام درباره‌ی کسانی که می‌گویند: تراشیدن ریش و کوتاه بودن لباس به پوسته‌ی دین مربوط می‌شود و از اصول نیست و یا افراد پایبند به این مسایل را مورد استهزا قرار می‌دهند، چیست؟

ج: ‌این سخن بسیار خطرناک بوده و گناه بزرگی است چون در دین چیزی به نام پوسته وجود ندارد بلکه تمام دین مغز و اصل است. مجموعه‌ی دین شایسته و نیکوست و تمام دین به نفع مسلمانان است. مسایل دین به بخش اصول و فروع تقسیم می‌شود. مسأله‌ی ریش و کوتاه بودن لباس از فروعات است نه از اصول، لیکن جایز نیست که بخشی از امور دین را پوسته بدانیم. افرادی که چنین سخنانی را چه به عنوان مسخره و چه به عنوان اعتراض مطرح می‌کنند، از عنوان نمودن چنین مسایلی بپرهیزند، زیرا ممکن است که از دین خارج شوند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿قُلۡ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمۡ تَسۡتَهۡزِءُونَ٦٥ لَا تَعۡتَذِرُواْ قَدۡ كَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ﴾ [التوبة: ۶۵ – ۶۶]. «بگو آیا الله و آیات او و پیامبرش را به باد مسخره می‌گیرید عذر خواهی نکنید. چرا که شما پس از ایمان آوردن کافر شدید».

رسول الله ج به نگه داشتن، ر‌ها کردن و کامل کردن ریش و کوتاه نمودن سبیل، امرکرده است. اطاعت از پیامبر ج واجب است و باید به امر و نهی پیامبر ج در تمام امور احترام بگذاریم (وعامل باشیم).

ابو محمد ابن حزم [۱۷۷] می‌گوید: به اجماع علما گذاشتن ریش و کوتاه کردن سبیل واجب است و بدون شک خوشبختی و رستگاری، عزت، کرامت و عاقبت نیک در عمل نمودن به دستورات الله و پیامبر ج است و هلاکت و زیان و سر انجام خطرناک در نافرمانی از الله و پیامبر ج است. بالا زدن لباس از دو کعب واجب است؛ چون پیامبر ج به آن دستور داده است. و می‌فرماید: «مَا أَسْفَلَ مِنْ الْـكَعْبَيْنِ مِنْ الْـإِزَارِ فَفِي النَّارِ»: «هر کس، ازارش پایین‌تر از شتالنگ باشد، در جهنم است» [۱۷۸].

و در جای دیگر می‌فرماید: «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمْ اللَّـهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ... الْـمُسْبِلُ وَالْـمَنَّانُ وَالْـمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْـحَلِفِ الْـكَاذِبِ»: «الله در روز قیامت با سه گروه سخن نمی‌گوید، و به آنان نگاه نمی‌کند، آنان را تزکیه نمی‌کند و برای آن‌‌ها عذابی دردناک است: کسی که لباسش از دو کعب پایینتر باشد، منت‌گذار و کسی که با سوگندِ دروغ، کالای خود را به فروش می‌رساند» [۱۷۹].

در حدیثی دیگر می‌فرماید: «لَا يَنْظُرُ اللَّـهُ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلَاءَ»: «الله تعالى به کسانی که از روی تکبر لباس بلند می‌پوشند که به زمین کشیده می‌شود نگاه نمی‌کند» [۱۸۰].

لذا بر فرد مسلمان واجب است که از الله بترسد و لباسش اعم از شلوار یا پیراهن و... بالاتر از شتالنگ باشد و بهتر است که لباس را تا وسط ساق بالا زند.

هرگاه فرد از روی تکبر لباسش را پایین‌تر از دو کعب (شتالنگ) نماید، مرتکب گناه بزرگی شده است. هر‌کس لباسش به خاطر سهل انگاری از دو کعب پایین‌تر باشد، و این کار را از روی تکبر انجام ندهد مرتکب عمل منکری شده و گناهکار است؛ اما گناهش کمتر از گناه کسی است که این کار را به قصد تکبر انجام می‌دهد. لذا سهل انگاری در این امر درست نیست؛ اما این که ابوبکر صدیق س به پیامبر ج گفت: «إِنَّ أَحَدَ شِقَّيْ إِزَارِي يَسْتَرْخِي إِلَّا أَنْ أَتَعَاهَدَ ذَلِكَ مِنْهُ؛ فَقَالَ النَّبِيُّ ج: لَسْتَ مِمَّنْ يَصْنَعُهُ خُيَلَاءَ»: هر کاری می‌کنم قسمتی از لباسم پائین می‌افتد و آویزان می‌شود؛ اما من همواره تلاش می‌کنم که آن را بالا نگه دارم، پیامبر ج فرمود: (تو از کسانی نیستی که این کار را به قصد تکبر انجام می‌دهند) [۱۸۱].

حکم این حدیث در باره‌ی حق کسی است که مانند ابوبکر صدیق س بر بالا زدن لباس متعهد و حریص باشد.

اما کسی که قصداً لباسش را از دو شتالنگ پایین‌تر از قرار دهد، علاوه بر وعید و عذاب، اسراف نموده و لباسش به نجاست آلوده می‌شود و با زنان مشابهت پیدا می‌کند بنابراین بر هر مسلمانی واجب است که از این گناه دوری کند.

والله ولی التوفیق والهادی الی سواء السبیل

شیخ ابن باز – مجلة الدعوة شماره (‌۱۶۰۷)

[۱۷۷] ر. ک. کتاب مراتب الاجماع ص۱۵۷. [۱۷۸] بخاری (۵۷۸۷). [۱۷۹] مسلم (۱۰۶). [۱۸۰] بخاری (۵۷۸۳) و مسلم (۲۰۸۵). [۱۸۱] بخاری (۵۷۸۴).

[۸۲] حکم به کار بردن جملاتی مانند «مغفورله» برای مردگان

س: به کار بردن چه جملاتی و چه کلماتی برای مردگان شایسته است؟ می‌شنویم که می‌گویند: فلانی«مغفور له»گناهانش بخشیده شده است یا «مرحوم» مورد رحمت قرار گرفته است، آیا بکار بردن چنین کلماتی صحیح است یا خیر؟ این کلمات چه توجیهی دارد؟

ج: هرگاه مسلمانی بمیرد، شایسته است کلماتی مانند: (غفرالله له) یا (/) را بکار برند؛ اما کلمات مغفور یا مرحوم صحیح نیست چون گواهی دادن به بهشتی بودن یا جهنمی‌بودن فرد، جایز نیست به جز کسانی که در قرآن و یا در روایات صحیح به بهشتی بودن و یا جهنمی‌بودن آن‌‌ها تصریح شده است.

علمای اهل سنت نوشته‌اند که می‌توانیم به جهنمی‌بودن افرادی مانند: ابو لهب و همسرش که در قرآن به آن تصریح شده است گواهی می‌دهیم. به بهشتی بودن افرادی مانند: ابو بکر، عمر، عثمان، علی، و سایر عشره مبشره ش و کسانی مانند عبدالله بن سلام و عکاشه بن محصن که پیامبر ج آنان را به بهشت بشارت داده است، گواهی دهیم. به گواهی پیامبر ج برای افرادی مانند: عمویش ابو طالب و عمرو بن لحی خزاعی و... که جهنمی هستند، گواهی می‌دهیم. اما برای کسانی که الله و رسولش گواهی به جهنم و بهشت نداده‌اند ما هم گواهی نمی‌دهیم و نیز به مغفرت و رحمت برای فرد معینی گواهی نمی‌دهیم؛ مگر با نصی از قرآن و سنت، البته اهل‌سنت برای نیکو کاران امید خیردارند و از فرجام گناهکاران بیم دارند و بطور عام به بهشتی بودن مؤمنان و به دوزخی بودن کفار، گواهی می‌دهند؛ همان‌طور که الله تعالى وعده داده است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا﴾ [التوبة: ۷۲]‌. «الله تعالى به مردان و زنان با ایمان، باغ‌هایی از بهشت وعده داده که نهرها از زیر درختان آن جاری است و جاودانه در آن خواهند ماند».

و در جای دیگر می‌فرماید: ﴿وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلۡكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ هِيَ حَسۡبُهُمۡ﴾ [التوبة: ۶۸]. «به مردان و زنان منافق و کفار وعده‌ی آتش دوزخ داده است، جاودانه در آن خواهند ماند همان برای آن‌ها کافی است».

نظریه‌ی برخی از علما این است که وقتی دو نفر عادل، بیشتر و یا کمتر به خوبی و بدی شخصی گواهی دهند گواهی به دوزخی و بهشتی بودن چنین فردی نیز به دلیل احادیث صحیحی که مؤیّد این موضوع است، جایز است.

شیخ ابن باز – مجموع فتاوی ومقالات ومتنوعة (۵/۳۶۵، ۳۶۶)

[۸۳] شعار دوستی برای وطن

س: برخی از لفراد تندرو می‌گویند وطن دوستی، مساوی با بت پرستی است؛ در حالی که در کشور اسلامی مردم همدیگر را به خاطر الله دوست دارند، استاد بزرگوار! نظر شما چیست؟

ج: در حقیقت دوستی باید به خاطر الله و رسولش ج باشد، با این توضیح که دوستی و دشمنی‌ افراد به خاطر الله باشد. اما اگر کشور اسلامی نباشد چگونه آن کشور را دوست داشته باشد و اگر کشور اسلامی‌باشد خیر و خوبی آن را دوست بدارد و در این راه تلاش کند. پس باید دوستی برای الله باشد؛ زیرا هر مسلمان باید مطیع الله باشد دوست و حامی هر مسلمان باشد و هر‌کس مخالف دین الله باشد دشمن اوست گرچه هم‌وطن او باشد حتی اگر برادر یا عمو و پدرش باشد لذا باید دوستی و دشمنی به خاطر الله باشد.

اما اگر وطن اسلامی‌باشد باید آن را دوست داشت و وظیفه‌ی هر فرد است که برای وطن خود خیر را بخواهد و در جهت استقرار اوضاع و آرامش اهالی آن کوشا باشد.

برای خود و شما و تمام مسلمانان توفیق، هدایت و اآرامش هد فرد استچه هم فراد هم صلاح نیت و عمل را خواستاریم.

و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه وسلم

شیخ ابن باز– مجموع مقاله‌‌ها و فتوا‌ها (۹/۳۱۷)

[۸۴] تلاوت آیه:﴿يَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ٢٧ ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةٗ مَّرۡضِيَّةٗ٢٨﴾ هنگام مرگ افراد

س- برخی در هنگام مرگ افراد آیه: ﴿يَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ٢٧ ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةٗ مَّرۡضِيَّةٗ٢٨﴾ [الفجر: ۲۷ – ۲۸] «ای نفس مطمئنه [ای روح آرامش یافته!] بسوی پروردگارت باز گرد در حالی که هم تو از او خشنودی و هم او از تو خشنود است». را تلاوت می‌کنند. حکم این عمل چیست؟

ج- جایز نیست. مفهوم این آیه را برای فرد مشخصی اطلاق کنند، چون تلاوت این آیه هنگام مرگ فرد معینی بدین معناست که گواهی می‌دهیم که این فرد از مصادیق آیه است.

شیخ ابن عثیمین–مجموع فتاوا و رسائل (۳/۱۴۰)

[۸۵] حکم کسی که بگوید: زمانه و شرایط خواست که چنین و چنان شود

ج- گفتار (‌به خواست تقدیر یا زمانه چنین و چنان شد) الفاظ نادرستی است.

چون ظروف جمع ظرف به معنای زمان است و زمان دارای اراده و اختیار نیست؛ اقدار جمع قدر است قدر هم اراد‌های از خود نداردبنابراین هر چه می‌شود به اراده‌ی الله می‌شود.

آری اگر کسی بگوید: به خواست و اراده‌ی الله چنین و چنان شد ایرادی ندارد، اما نسبت دادن خواست و اراده به تقدیر جایز نیست چون«مشیت» همان اراده است و هیچ وصفی دارای اراده نیست بلکه این موصوف است که اراده دارد.

شیخ ابن عثیمین- مجموع فتاوا و رسایل (۳/۱۱۳-۱۱۴)

[۸۶] حکم سخن کسی که هنگام نصیحت می‌گوید: من آزادم!

س- فردی هنگامی که نصیحت می‌شود می‌گوید من آزادم حکمش چیست؟

اگر فردی که می‌گوید: من آزادم منظورش از آزادی این باشد که برده‌ی مخلوقات نیست که درست است. آری! او برده‌ی مخلوقات نیست ولی اگر هدفش این است که از بندگی الله آزاد است؛ در فهم عبودیت و بندگی دچار اشتباه شده است؛ چون بندگی غیر الله بردگی است. اما بندگی شخص برای الله آزادی است و اگر تسلیم الله نشود در برابر دیگران تسلیم و ذلیل خواهد شد، لذا در این‌جا با این گفتارش که من ازاطاعت الله آزاد هستم خودش را فریب داده است؛ چون هرگز نمی‌تواند از آن آزاد باشد.

س۲- حکم گناهکاری که هرگاه از گناه منع شود، می‌گوید: من در محدوده‌ی اختیاراتم آزادم چیست؟

ج- این حرف‌ اشتباه است. چون هیچ فردی در نافرمانی آزاد نیست؛ اما وقتی از الله نافرمانی کرد از بندگی الله خارج می‌شود و به بندگی شیطان و هوی و هوس در می‌آید.

شیخ ابن عثیمین – فتاوا و رسایل (۳/۸۱)

[۸۷] نام گذاری بعضی از گل‌ها به آفتاب پرست

س: حکم نام گذاری برخی از گل‌‌ها به آفتاب‌پرست، چیست؟چون از طلوع تا غروب رو به خورشید است (با خورشید دور می‌زند).

ج: جایز نیست؛ چون درختان الله را عبادت می‌کنند نه خورشید را، الله تعالی می‌فرماید: ﴿أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يَسۡجُدُۤ لَهُۥۤ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ وَٱلشَّمۡسُ وَٱلۡقَمَرُ وَٱلنُّجُومُ وَٱلۡجِبَالُ وَٱلشَّجَرُ وَٱلدَّوَآبُّ وَكَثِيرٞ مِّنَ ٱلنَّاسِ﴾ [الحج: ۱۸]. «آیا ندیدی تمام کسانی که در آسمآن‌ها و در زمین‌اند برای الله سجده می‌کنند و نیز خورشید و ماه و ستارگان و کوه‌ها و جنبندگان و بسیاری از مردم..»..

اما می‌توان اصطلاح دیگری مانند «مراقبة الشمس» [۱۸۲] مراقب خورشید را به کار برد که در آن ذکری از عبودیت نیست.

شیخ ابن عثیمین مجموع فتاوی و رسائل (۳/۱۱۴)

[۱۸۲] یا اصطلاح «دوار الشمس»: (دور زننده با خورشید) که در فارسی آفتاب گردان می‌گویند.

[۸۸] حکم نام گذاری فرزندان به نام‌هایی که معنای مدح و تعظیم دارد

س: برخی از خانواده‌‌ها برای فرزندان خود نام‌‌هایی مانند: ناصر، ماجد، علی، خالد می‌گذارند و برخی به خود لقب حجة الاسلام می‌دهند و نام یکی از قبایل رحمانیه است؛ آیا این‌‌ها جایز است؟

ج: نام گذاری به اسم‌‌هایی مانند: ناصر، ماجد، خالد و شبیه این‌‌ها اشکالی ندارد، چون مقصود این‌‌ها آل ناصر و آل خالد است و به خاطر آسان بودن، آل را از آن حذف می‌کنند. ولی لقب حجة الاسلام برای هیچ کسی جایز نیست؛ چون غیر از پیامبر ج و خلفای راشدین ش که به پیروی از آنان امر شده‌ایم، قول هیچ‌کس دیگر حجت نیست و قول خلفای راشدین حجت است؛ مگر این که با نص یا قول صحابی دیگر مخالف باشد. اگر قول خلفای راشدین مخالف نص باشند نص، بر گفتار آنان مقدم است و اگر قول‌شان مخالف قول صحابی باشد از دو قول یکی را ترجیح می‌دهیم.

مهم این است که نباید به کسی که قولش حجت نیست، حجة الاسلام گفته شود و کسی که قولش حجت نباشد به او حجت گفته نمی‌شود، چگونه کسی می‌تواند برای اسلام، حجت و دلیل باشد در حالی‌که از گناه معصوم نیست. اما «رحمانیه» که نام برخی قبایل است، ایرادی ندارد.

شیخ ابن عثیمین – کتاب الدعوة (۵)، (۲/۱۷۶ -۱۷۷)

[۸۹]حکم استفاده از کلماتی که به ظاهر ناسزا یا طعن است

س: حکم جملاتی مانند: «این روزگار، تیره بخت است» یا «زمانه‌، فریبنده است» و «ای روزگار! چه ناکامی‌‌ها که از تو ندیدم»!؟ چیست؟

ج: عبارتی که در سوال آمده به دو صورت است:

اول: دشنام و طعنه زدن روزگار، حرام و ناجایز است؛ چون هرچه در روزگار پیش می‌آید از جانب الله است؛ بنابراین هر‌کس به روزگار ناسزا گوید در واقع به پروردگار ناسزا گفته است و الله تعالى در حدیث قدسی می‌فرماید: «يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ؛ يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ، أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ»: «آدمی‌زاد مرا آزار می‌دهد، چون زمانه را دشنام می‌دهد در حالی که زمانه منم! گرداننده شب و روز هستم» [۱۸۳].

دوم: اگر این اصطلاحات جنبه‌ی خبری داشته باشد، ایرادی ندارد. در داستان لوط÷ می‌فرماید: ﴿وَقَالَ هَٰذَا يَوۡمٌ عَصِيبٞ﴾ [هود: ۷۷]. «وگفت: این روز بسیار سختی است».

عموم مردم هم چنین سخنانی مثل این روز سختی است و یا در آن فلان و فلان کار شد را تکرار می‌کنند در این ایرادی نیست. ولی گفتن جمله ی: «هذا الزمن غدّار»: «این زمانه‌ فریبنده، خیاتکار است» ناسزا است چون «غدر» واژ‌های زشت و نکوهیده است و به کار بردن آن برای زمانه و روزگار جایز نیست. اما گفتن این ک‌های روز، تو را روز زیان باری دیدم. اگر هدفش این باشد که من ضرر کردم، ایرادی ندارد و دشنام دادن زمانه نیست. اما اگر مقصود آن خود روزگار یا روز باشد، دشنام است و به کار بردن آن جایز نیست.

شیخ ابن عثیمین مجموع فتاوی و رسائل (۱/۱۹۸ – ۱۹۹)

[۱۸۳] بخاری (۴۸۲۶) و مسلم (۲۲۴۶) با الفاظ متفاوت.

[۹۰] حکم کسی که وقتی او را نصیحت می‌کنند، در جواب می‌گوید: «تندروی نکن و سختگیر نباش»

س: کسی که هر‌گاه او را نصیحت می‌کنند که امور خلاف شریعت را انجام ندهد، بی‌درنگ می‌گوید: تندرو و متعصب نباش! میانه روباش، حکمش چیست؟ لطفاً معنای میانه‌روی را توضیح دهید.

ج: هر‌کس مرتکب حرام می‌شود و یا یکی از واجبات را ترک می‌کند، باید او را نصیحت کنند. اگر این شخص چنین حرفی بزند اشتباه می‌کند، بلکه بجای پاسخِ نصیحت کننده، باید از او تشکر کند و به کار‌های خود فکر کند. اگر نصیحت به حق بود باید از عملش باز آید و به وظایف شرعی خود عمل کند. اما این که می‌گوید: تندرو و سخت‌گیر نباش در حقیقت ملاک تعیین کننده‌ی سخت‌گیری و آسان‌گیری و میانه روی شریعت است؛ بنابراین هر چه با دستورات شریعت موافق باشد میانه‌روی است و هر چه افزون بر این باشد تند روی و هر چه کم‌تر باشد، سهل انگاری است. لذا ملاک در همه‌ی این‌ امور شریعت است. اعتدال و میانه روی آن است که با شریعت موافق باشد. پس هر چه با شریعت موافق باشد، میانه روی است.

فتوای با امضای- شیخ ابن عثیمین

[۹۱] حکم بکار بردن کلمه‌ی شهید برای افراد

س: حکم بکار بردن کلمه‌ی شهید برای افراد، چیست؟

ج: گواهی دادن به این که فلانی شهید است، دو صورت دارد:

اول: این‌که مقید به وصفی باشد، مانند: این‌که هر‌کس در راه الله یا به خاطر دفاع از مال و بر اثر بیماری طاعون و... بمیرد شهید است. در این صورت جایز است که به چنین فردی شهید گفته شود و برای ما نیز جایز است که بگوییم چنین فردی شهید است و حتی به دلیل حدیث پیامبر ج واجب است که گواهی دهیم افراد مذکور شهید هستند.

دوم: مقید کردن شهید به شخصی معین. به طور مثال جایز نیست که بگویند: فلانی شهید است، البته به جز کسانی که پیامبر ج گواهی به شهادت آنان داده است و یا امت به اتفاق به شهادت فرد معینی گواهی داده‌اند.

امام بخاری برای این موضوع چنین عنوانی بسته است «بَاب لَا يُقَالُ فُلَانٌ شَهِيدٌ»: «‌چنین نگویند: فلانی شهید است». حافظ ابن حجر در فتح الباری ۶/۹۰ می‌گوید: یعنی به طور قطع نمی‌توان برای فرد خاصی گواهی دهیم که شهید است، جز از طریق وحی و چنان به نظر می‌رسد که امام بخاری با این عنوان به حدیث عمر س اشاره می‌کند که روزی سخنرانی کرد و گفت: در جنگ‌های‌تان می‌گویید: فلانی شهید است و فلانی شهید از دنیا رفت، چه بسا که آن فرد از سواریش افتاده و مرده، هان! بدانیدکه از این به بعد چنین نگویید، بلکه همان چیزی را بگویید: که پیامبر ج در حدیثی می‌فرماید‌‌‍‌‍: «مَنْ مَاتَ أو قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ فَهُوَ شَهِيدٌ»: «هر‌کس در راه الله بمیرد یا کشته شود، شهید است» [۱۸۴]. این حدیث حسن است. احمد، سعید بن منصور، و... از طریق محمد بن سیرین از ابو العجفا از عمر س روایت کرده‌؛ چون گواهی به چیزی به شرط داشتن آگاهی دقیق و یقین، جایز است.

شهادت حقیقی آن است که انسان به خاطر اعلای کلمة الله به جهاد برود و داشتن نیت شهادت امری قلبی است که راهی برای دانستن نیت قلبی وجود ندارد. پیامبر ج با اشاره به همین حقیقت می‌فرماید: «مَثَلُ الْـمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ وَاللَّـهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ»: «مثل مجاهد در راه الله، و الله خود داناتر است که چه کسی در راه او جهاد می‌کند»!.

پیامبر ج می‌فرماید: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُكْلَمُ أَحَدٌ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ وَاللَّـهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُكْلَمُ فِي سَبِيلِهِ إِلَّا جَاءَ يَوْمَ الْـقِيَامَةِ وَاللَّوْنُ لَوْنُ الدَّمِ وَالرِّيحُ رِيحُ الْـمِسْكِ»: «سوگند به آن ذاتی که جانم در دست اوست هیچ‌کس در راه الله زخمی نمی‌شود مگر آن که در روز قیامت با همان زخم می‌آید در حالی که رنگ، رنگ خون است و بو، بوی مشک- و الله تعالى بهتر می‌دانند چه ‌کسی در راه او زخمی می‌شود» [۱۸۵]. هر دو حدیث را بخاری به روایت ابوهریره س تخریج کرده است.

البته هر‌کس به ظاهر، فردی نیکو کار و درست کار باشد، برایش امید خیر داریم اما گواهی نمی‌دهیم که شهید از دنیا رفته است و بد گمان هم نیستیم. امید مرتب‌های بین ناامیدی و حکم قطعی به شهادت است و با هر فرد به ظاهر نیکوکار که در راه الله کشته شود احکام شهید را اجرا می‌کنیم و هر‌کس در جهاد در راه الله کشته شود؛ با خون و لباسش بدون نماز او را دفن می‌کنیم. اما اگر از دیگر انواع شهدا باشد غسل و کفن می‌شود و بر او نماز جنازه می‌خوانند و این بدان دلیل است که اگر برای فرد خاصی گواهی شهادت بدهیم لازمه‌اش این است که به بهشتی بودنش هم گواهی دهیم و این گواهی با عقیده‌ی اهل سنت مخالف است چون به اعتقاد اهل سنت تن‌‌ها برای کسی می‌‌‌‌توانیم گواهی به بهشتی بودن بدهیم که پیامبر ج آن فرد را به بهشتی بودن توصیف کرده یا به صراحت نام برده باشد وگفته‌اند: برای فردی که امت به خوبی او گواهی دهند جایز است که ما هم به شهادتش گواهی دهیم و نظریه‌ی شیخ الاسلام ابن تیمیه نیز همین است.

به این ترتیب روشن شد که هیچ فرد خاصی را بدون نص و اتفاق امت نمی‌توانیم شهید بدانیم، اما هر‌کس به ظاهر فرد نیکو کار و صالحی باشد – همان‌طور که گفته شد امیدواریم که شهید شده باشد و برای مدح او همین کافی است و علم و یقین در نزد الله است.

شیخ ابن عثیمین- مجموع فتاوی و رسایل (۳/۱۱۵-۱۱۷)

[۱۸۴] احمد (۴۸-۴۰) نسائی (۳۳۵) ابن حبان (۴۶۲۰)، و سعید بن‌منصور (۲۵۴۷،۵۹۷،۵۹۶،۵۹۵)، و عبدالرزاق در (مصنف) (۱۰۳۹۹)و حمیدی در (مسند) (۲۳)، و ضیاء مقدسی در (المختارة) (۲۹۵،۲۹۴،۲۹۲،۲۹۱)، وحاکم (۱۷۵،۱۰۹.۲ (۲۷۵۲،۲۵۲۱) آن را صحیح دانسته و ذهبی موافقت کرده است. [۱۸۵] بخاری (۲۷۸۷).

[۹۲] حکم وطن پرستی و مباحث سیاسی

س: آیا اگر انسان یا فرد مؤمن بگوید: من وطن پرستم! این حرف او حرام است و آیا بحث از سیاست خارجی یا داخلی حرام است؟

ج: افتخار بزرگ، کرامت، مقام و منزلت ارزشمند در این است که همه خود را منتسب به اسلام بدانند و در جهت نصرت آن و جهاد برای اعلای کلمة الله، تلاش کنند. لذا باید فرد مسلمان بگوید: من مسلمانم، این مقام و منزلت او را بالا تر و ارزشمندتر می‌گرداند. الله تعالى، مسلمانان را با اسلام و برادری اسلامی متحد می‌‌‌‌‌گرداند. سر و صدا‌ها و شعار‌های وطن پرستی ابزار نابودی و پراکندگی جماعت مسلمانان است. این در صورتی است که هدف از شعار‌های طرفداران وطن، فخر فروشی در برابر برادران مسلمان‌شان باشد. اما اگر این شعار‌ها فقط بمنظور انتساب افراد به کشورشان باشد ایرادی ندارد. رئیس کل انجمن فتوا، شیخ عبدالعزیز بن باز رسال‌های دربار‌ه‌ی ملی گرایی نوشته است.

اما سخن از سیاست داخلی یا خارجی تا زمانی که به صلاح اسلام و مسلمانان باشد و منجر به فتن‌‌های که موجب تفرقه، سستی، ناکامی و نابودی مسلمانان نگردد، ایرادی ندارد.

و بالله التوفیق. و صلی الله علی محمد و آله و صحبه و سلم

فتاوی انجمن دایمی مباحث علمی وافتا (۲/۱۴۸)

[۹۳] حکم کسی که وقتی به او می‌گویند: این کارت مخالف شریعت است، می‌گوید: همه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ این کار را انجام می‌دهند؟

س: برخی از مردم هنگامی که از مخالفت با شریعت و آداب اسلامی منع می‌شوند، عمل عموم مردم را حجت می‌گیرند و می‌گویند: همه‌ این کار‌ها را می‌‌کنند، حکم این‌‌ها چیست؟

ج: این استدلال فاقد اعتبار است. الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَإِن تُطِعۡ أَكۡثَرَ مَن فِي ٱلۡأَرۡضِ يُضِلُّوكَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ﴾ [الأنعام: ۱۱۶]. «و اگر از بیشتر کسانی که روی زمین هستند اطاعت کنی، تو را از راه الله گمراه می‌کنند».

و می‌فرماید: ﴿وَمَآ أَكۡثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوۡ حَرَصۡتَ بِمُؤۡمِنِينَ١٠٣﴾ [یوسف: ۱۰۳]. «و بیشتر مردم هرچند حریص باشی [و اصرار کنی] ایمان نمی‌آورند». و فقط قرآن، سنت و عمل سلف صالح حجت است.

شیخ ابن عثیمین مجموع الفتاوی (۳/۱۳۸)

[۹۴] رد کسی که می‌گوید: ملاک صحت حدیث پیامبر ج عقل است

س: به بدعت کسی که می‌گوید: حدیث زمانی صحیح است که با عقل موافق و سازگار باشد و هر حدیثی که با عقل موافق نباشد، صحیح نیست، باید به چه صورت پاسخ داده شود؟

ج: این گفتار باطل است و اگر در صحت احادیث، عقل را ملاک قرار دهیم از کسانی هستیم که از هوی و هوس پیروی می‌‌‌کنند، با کدام عقل، صحتِ احادیث را بسنجیم؟ برخی احادیث از نظر برخی با عقل مخالف است، در حالی که از نظر برخی دیگر با عقل موافق است و از طرفی عقل‌‌ها مختلف است نه متفق... عقل سالم از شبهات و شهوات، عقلی است که هر چه از پبامبر ج با سند صحیح به ما رسیده قبول کند؛ خواه که حکمت آن را درک بکند یا خیر و هر‌کس معتقد باشد معیار صحت حدیث عقل است، الله را با هوا و هوس خود عبادت نموده نه‌ مطابق‌ هدایت او (دین ‌او تعالی)

ابن عثیمین- مجموع درس‌‌های حرم مکه (۱/۳۸۹)

[۹۵] ‌حکم اعتقاد به این‌ که‌ الله‌ در‌‌ همه جا هست

در یکی از برنامه‌های رادیویی گفته‌اند: که بچ‌های از پدرش درباره‌ی الله سوال کرد، پدر در جواب گفت: الله در همه جا است! حکم شریعت درباره‌ی چنین پاسخی چیست؟

این پاسخ باطل است و از باور‌ها و اعتقادات مبتدعان، جهمیان و معتزلیان و پیروانشان است. عقیده‌ی صحیح، عقیده‌ی اهل سنت و جماعت است که با ادله‌ی قرآن و سنت و اجماع سلف معتقدند که الله در آسمان، بالای عرش و بالاتر از تمام مخلوقات است و علم او تعالی در همه جا هست. الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ﴾ [الأعراف: ۵۴]. «پروردگار شما، آن الله است که آسمآن‌ها و زمین را در شش روز آفرید، سپس روی عرش قرار گرفت..»..

علاوه براین آیه، الله در شش آیه‌ی دیگر نیز در قرآن این موضوع را تکرار کرده است. «استوا» از دیدگاه اهل سنت یعنی: علو (بالا بودن) و ارتفاع (در بالا قرار گرفتن)روی عرش به همان صورت است که شایسته‌ی جلال او تعالی است، بجز الله، کسی از کیفیت آن خبر ندارد.

امام مالک / در پاسخ سؤالی در این مورد می‌گوید: استوا معلوم است، کیفیت آن مجهول و نامشخص است، ایمان به آن واجب می‌باشد و سؤال از آن بدعت است [۱۸۶].

منظور این است که سوال از کیفیت «استوا» بدعت است. و به همین معنا قولی از استادِ امام مالک ربیعة بن أبی‌عبدالرحمن نقل شده است و از ام‌سلمه نیز روایت شده است. عقیده‌ی تمام اهل‌سنت اعم از صحابه ش و پیشوایان و ائمه‌ی پس از آن‌‌ها همین است. و الله تعالى در آیات دیگر خبرداده است که در آسمان و بالاست.

و می‌فرماید: ﴿فَٱلۡحُكۡمُ لِلَّهِ ٱلۡعَلِيِّ ٱلۡكَبِيرِ﴾ [المؤمن: ۱۲].‌ «...پس حکم داوری ازآن الله است که العلیّ [بسیار بالا] وکبیر است».

و می‌فرماید: ﴿إِلَيۡهِ يَصۡعَدُ ٱلۡكَلِمُ ٱلطَّيِّبُ وَٱلۡعَمَلُ ٱلصَّٰلِحُ يَرۡفَعُهُ﴾ [فاطر: ۱۰]. «سخنان پاکیزه به‌سوی او بالا می‌رود و عمل صالح، آن را بالا می‌برد».

و می‌فرماید: ﴿وَلَا يَ‍ُٔودُهُۥ حِفۡظُهُمَاۚ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡعَظِيمُ﴾ [البقرة: ۲۵۵]. «و حفظ و نگهداشت آن‌ها او راخسته نمی‌کندو (بر او دشوار نیست)، و او علی و عظیم است».

و می‌فرماید: ﴿أَمۡ أَمِنتُم مَّن فِي ٱلسَّمَآءِ أَن يُرۡسِلَ عَلَيۡكُمۡ حَاصِبٗاۖ فَسَتَعۡلَمُونَ كَيۡفَ نَذِيرِ١٧ وَلَقَدۡ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ١٨﴾ [الملک ۱۷ – ۱۸]. «آیا از کسی که در آسمان است ایمن شده‌اید که شما را به زمین فرود برد، پس به ناگاه زمین بلرزد؟ یا از آن کسی که در آسمان‌ است ایمن شده‌اید که بر سر شما تند بادی سنگ‌بار فرو فرستد؟ و زود است که بدانید بیم دادن من چگونه است».

این با بیان آیات استوا، سازگار است؛ به این ترتیب روشن شد‌که عقیده‌ی مبتدعانی که می‌گویند: الله در همه جا‌هست! از زشت‌ترین باطل‌هاست. و این عقیده‌ی ‌حلولیان (کسانی که معقدند‌ الله در اشیا‌ حلول می‌کند) مبتدع وگمراه است و این کفر، گمراهی و تکذیب الله و پیامبر ج است. که در احادیث صحیح می‌فرماید: (الله در آسمآن‌‌ها است و از جمله می‌فرماید: «أَلَا تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ»؟!: «آیا مرا امانتدار نمی‌دانید؟! حال آن که من ‌امین آن‌‌ ذات هستم که در آسمآن‌هاست‌» [۱۸۷]. و نیز احادیث ‌إسرا و معراج.... بیانگر همین حقیقت است.

ابن باز-مجلة الدعوة ش (۱۲۸۸)

[۱۸۶] مجموع الفتاوی ابن تیمیه (۳/۲۵\ ۵۸\ ۶۷). [۱۸۷] بخاری (۴۳۵۱) و مسلم (۱۰۶۴)- (۱۴۴).

[۹۶] حکم این گفتار‌: شما (انسان‌ها)‌جانشینان الله ‌در زمین هستید

س: در یکی از کتاب‌‌ها دیدم نوشته بود: «ای مسلمانان شما در زمین جانشینان الله هستید»! حکم این گفتار چیست؟

ج: معنای این‌جمله (با این تعبیر) صحیح نیست، چرا که الله تعالی ‌خالق و مالک همه چیز است و از مخلوقات و ملک خود غایب نمی‌شود تا در زمین برای خود جانشینی پیدا کند، البته الله مردم را جانشین ‌یکدیگر قرار می‌دهد. هرگاه فردی ‌یا‌ گروهی و یا امتی از بین برود کسان دیگر را جانشین آنان قرار می‌دهد. برخی از انسان‌‌ها را جانشین برخی دیگر قرار می‌دهد تا در جهت آبادانی زمین تلاش کنند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَهُوَ ٱلَّذِي جَعَلَكُمۡ خَلَٰٓئِفَ ٱلۡأَرۡضِ وَرَفَعَ بَعۡضَكُمۡ فَوۡقَ بَعۡضٖ دَرَجَٰتٖ لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡ﴾ [الأنعام: ۱۶۵]. «و او کسی است که شما را در زمین جانشین (یکدیگر) نمود و بعضی را بر بعضی دیگر به مراتب برتری داد تا شما را، در آن چه به شما داده بیازماید».

و می‌فرماید: ﴿قَالُوٓاْ أُوذِينَا مِن قَبۡلِ أَن تَأۡتِيَنَا وَمِنۢ بَعۡدِ مَا جِئۡتَنَاۚ قَالَ عَسَىٰ رَبُّكُمۡ أَن يُهۡلِكَ عَدُوَّكُمۡ وَيَسۡتَخۡلِفَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرَ كَيۡفَ تَعۡمَلُونَ١٢٩﴾ [الأعراف: ۱۲۹].‌«گفتند: پیش از آن که بسوی ما بیایی‌آزار دیدیم[هم اکنون] پس از آمدنت نیز آزار می‌بینم گفت: امید است پروردگار تان دشمن شما را هلاک کند و شما را در زمین جانشین آن‌ها سازد تا ببیند چگونه عمل می‌کنید».

و می‌فرماید: ﴿وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗ﴾ [البقرة: ۳۰]. «(و به خاطر بیاوری) هنگامی را که پروردگارت به فرشتگان گفت: من در روی زمین جانشینی قرار خواهم داد». یعنی: نوعی مخلوق که جانشین مخلوقات قبل از خود باشد.

وبالله التوفیق وصلی الله علی نبینا محمد وآله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و فتوا (۱/۳۳)

[۹۷] حکم عقیده‌ی ماده از بین نمی‌رود و از عدم بوجود نیامده است

س: حکم این عقیده که می‌گویند: ماده فنا نمی‌شود و از بین نمی‌رود و از عدم پدید نیامده است، چیست؟

ج: این‌که می‌گویند: ماده فنا نمی‌شود و از عدم آفریده نشده و بوجود نیامده، کفر است. امکان ندارد مؤمنی چنین حرفی را بزند و هر چه غیر از الله در آسمآن‌‌ها و زمین هستند از عدم آفریده شده‌اند و مخلوق هستند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖ﴾ [الزمر: ۶۲] «الله خالق تمام چیزها ست».

غیر از الله هیچ چیزی ازلی و ابدی نیست. و اگر منظور از این که ماده فنا نمی‌شود این باشد که اشیا ذاتا از بین نمی‌روند. این هم اشتباه است، چون هر چیزی که وجود دارد قابل فناشدن‌ و از بین رفتن است اما اگر منظور این باشد که برخی از مخلوقات به اراده‌ی الله نابود نمی‌شوند ‌این حق و صحیح است؛ زیرا بهشت و نعمت‌های‌آن از بین نمی‌رود و بهشتیان و دوزخیان از بین نمی‌روند؛ اما این که بطور مطلق ‌بگویند: ماده (هیچ اصلی در پدید آمدن و ‌باقی ماندن ندارد) باوری الحادی است. ما می‌گوییم: ماده مخلوقی است که از عدم بوجود آمده است، لذا اصل در هر چیزی غیر از ذات و صفات الله عدم است. در خصوص ‌بحث فنا پیشتر بطور مفصل بحث کرده‌ایم.

والله الموفق شیخ ابن عثیمین، الفاظ و مفاهم فی میزان‌الشریعة ص/۲۸

[۹۸] حکم این که می‌گویند: در آخرین آرامگاه خود دفن شد. (دُفن فی مثواه الأخیر)

س: حکم این که برخی درباره‌ی میت می‌گویند: در آخرین آرامگاه خود دفن شد چیست؟

این که می‌گویند: «در آخرین آرامگاه خود دفن شد» گفتاری حرام و ناروا است؛ چرا که لازمه‌اش این است که قبر، آخرین مرحله‌ی زندگی انسان است. و این به نوعی انکارِ قیامت است. برای عموم‌ مسلمانان مشخص است که قبر آخرین مرحله، برای میت نیست؛ امّا کسانی که به روزآخرت[قیامت] ‌ایمان ندارند قبر از نظر آنان آخرین جاست ولی از نظر مسلمانان قبر آخرین جا نیست.

مردی روستایی این آیات را از کسی شنید: ﴿أَلۡهَىٰكُمُ ٱلتَّكَاثُرُ١ حَتَّىٰ زُرۡتُمُ ٱلۡمَقَابِرَ٢﴾ [التکاثر: ۱ – ۲]. «(تفاخر و افزودن طلبی شما را به خود مشغول داشته است [تا زمانی که می‌میرید] به گورستآن‌ها می‌روید)».

مرد روستایی پس از شنیدن این آیات گفت: سوگند به الله که زیارت کننده (کسی‌که در قبر گذاشته ‌می‌شود) درآن مقیم نخواهد ماند! چون کسی که زیارت می‌کند، می‌رود پس ناگزیر ‌برانگیخته شدن از قبر‌ها در پیش است و این درست است. پس باید از چنین جملاتی پرهیز‌ شود، چون قبر آخرین جایگاه‌ نیست، بلکه آخرین جایگاه بهشت یا دوزخ در قیامت است.

شیخ ابن عثیمین (الفاظ ومفاهم فی میزان الشریعةص (۲۹)

[۹۹]حکم گفتن این جمله (قدرت الله، این طور خواست!) چیست؟

س: حکم گفتن: (قدرت الله این‌طور خواست) و این خواست تقدیر بود، چیست؟

ج: گفتن: (قدرت الله این‌طور خواست) درست نیست، چون مشیت اراده است و قدرت معنا است، معنا دارای هیچ اراد‌های نیست و این اراده کننده است که اراده می‌کند و مشیت از آن کسی است که می‌خواهد، البته می‌توان گفت: حکمت الله تعالی چنین و چنان اقتضا کرده است و یا هرگاه چیزی که اتفاق افتاد، می‌توانیم درباره‌ی آن بگوییم: این قدرت الله است. یعنی: به تقدیر او تعالی اتفاق افتاده است، همان‌طور که می‌توان گفت: این خلقت الله تعالی است یعنی: مخلوق الله است، لیکن نسبت امری که مقتضی کاری اختیاری است به قدرت، جایز نیست. مانند: این‌که می‌گویند: (تقدیر این‌گونه خواسته بود) این نیز جایز نیست چون تقدیر و قدرت دو چیز معنوی هستند و هیچ خواست و اراد‌های ندارند و فقط فرد قادر و مقدّر کننده، دارای اراده است. (و الله اعلم).

شیخ ابن عثیمین مجموع فتاوی و رسائل (۳/۱۱۴)

[۱۰۰] به کار بردن کلمه‌ی: (تصادفی یا اتفاقی این طور شد،) چیست؟

س: استاد محترم نظر شما درباره‌ی این گفتار که می‌گویند: تصادفی یا اتفاقی این طور شد، چیست؟

ج: به نظر من ایرادی ندارد و استفاده از این کلمه در عرف معمول است، فکر می‌کنم احادیثی با تعبیر [صادفنا] از رسول الله ج به اثبات رسده است [۱۸۸] البته هم اکنون حدیث مشخصی در این‌باره به ذهن من نمی‌رسد. مصادف شدن و به صورت تصادفی و اتفاقی رخ دادن چیزی برای انسان طبیعی است، چون انسان علم غیب نمی‌داند لذا بدون این که متوجه شود و یا مقدماتی داشته باشد، غیر منتظره و بطور اتفاقی با چیزی روبرو می‌شود، البته این مسئله به نسبت الله تعالی واقع نخواهد شد، چرا که هر چیز‌ی در علم الله تعالى معلوم و مشخص است و‌اندازه‌ی آن نزد او تعالی مشخص است و هرگز وجود اشیا برای او تعالی اتفاقی نخواهد بود. امّا به نسبت من و تو و دیگران وضعیت بدین صورت است که حوادث بدون تعیین وقت، آگاهی و پیش زمین‌های اتفاق می‌افتد؛ به چنین حوادثی می‌گویند: تصادفی و ایرادی هم ندارد؛ لیکن به نسبت الله تعالی، غیر ممکن و نارواست و امکان ندارد که چیزی برای پروردگار تصادفی و اتفاقی باشد؛ زیرا الله تعالى دارای علم کامل است.

شیخ ابن عثیمین (الفاظ و مفاهیم فی میزان‌الشریعة ص/۴۸)

[۱۸۸] در سنت جمله‌ی: «وافقنا رسول الله ج» آمده که به معنای«صادفنا» است بطور مثال به صحیح بخاری ش (۵۶۷،۳۱۳۶) و صحیح مسلم ش‌ (۶۴۱و۲.۵۲).

[۱۰۱] به‌کار بردن جمله‌ای‌ (الله ‌می‌داند!) برای تأکید

س- حکم این جمله که می‌گویند: (الله می‌داند!) که چنین و چنان است، ‌چیست؟

ج- گفتن: (الله می‌داند) مسئله‌ی خطر ناکی است. حتی در برخی از کتاب‌‌های حنفی دیدم که هر‌کس درباره‌ی چیزی بگوید: (الله می‌داند) در حالی که واقعیت بر خلاف آن باشد، کافر است و از دین خارج می‌شود. هرگاه بگویی: (الله می‌داند که من فلان کار را انجام نداده ام) در حالی که انجام داده باشی، معنای این سخن این است که الله از آن بی‌خبر است. وقتی که می‌گویی: (الله می‌داند که من با فلانی ملاقات نکرده ام) در حالی که ملاقات کرده‌ای! در واقع (به تصور چنین فردی) الله از آن چه اتفاق افتاده بی‌خبر است. بدیهی است که هر‌کس داشتن آگاهی و علم را از الله نفی کند، کافر می‌شود.

شافعی ‌در باره‌ی قدریه ‌می‌‌گو‌یند‌: (بوسیله‌ی ‌علم با قدریه ‌مجادله کیند اگر‌آن را انکار کردند‌ کافر می‌شوند، ‌و اگر به‌ داشتن علم برای ‌الله ‌اقرار کنند، با اقرار خودشان مغلوب شده و شکست می‌خورند) [۱۸۹].

خلا‌صه‌‌ی سخن این‌که: گفتن‌ جمله‌ی (الله ‌می‌داند) هر‌گاه ‌فردی‌ چنین حرفی ‌بزند در حالی‌که ‌واقعیت بر خلاف‌آن باشد، حرف بسیار خطرناکی زده و بدون شک حرام است، اگر حرفش درست و مطابق با واقعیت باشد، ‌ایرادی‌ ندارد، چرا که در گفته‌اش‌ صادق است‌ و الله بر هر چیز دانا است، همان‌طور که از قول پیامبران‌ در سوره‌ی یس آمده: ﴿قَالُواْ رَبُّنَا يَعۡلَمُ إِنَّآ إِلَيۡكُمۡ لَمُرۡسَلُونَ١٦﴾ [یس: ۱۶] «گفتند: الله می‌داند که ما بسوی شما فرستاده شده ایم».

شیخ ابن عثیمین: الفاظ و مفاهیم فی میزان الشریعة (ص/۴۹) ‌‌

[۱۸۹] شرح عقیدة الطحاویة ص/۳۰۲ مراجعه شود.

[۱۰۲] گفتن جمله‌ی (اگر الله ‌بخواهد من ‌مومنم!)

س: حکم فردی که می‌گوید: انشاء‌الله من مؤمنم، چیست؟

ج: این که می‌گوید: انشاء‌الله من مؤمنم، این مسئله ‌را علما استثنای در ایمان می‌نامند‌ و بحثی تفصیلی دارد:

اول: اگر منشأ این استثنا شک در اصل ایمان باشد‌ که حرام و حتی کفر است، چون ایمان امری‌ قطعی است ‌و شک آن را نفی می‌کند.

دوم: اگر این حرف را از بیم تزکیه‌ی نفس، گواهی بر محقق نمودن ایمان در گفتار، رفتار ‌و اعتقاد بزند، این به خاطر بیم از چیز‌های ممنوع و ناجایز واجب است. یعنی شخصی می‌گوید: بنده‌ دارای ایمان حقیقی و کاملی نیستم که بتوانم تمام گفتار، رفتار و مسایل اعتقادی خودم را با قوانین شرع انطباق دهم.

سوم: اگر هدف از گفتن این سخن (استثنا) تبرک جستن با ذکر مشیئت الله، یا بیان علت یا به این ‌نیت‌ باشد ‌که آنچه در قلب اوست با ‌اراده‌ و خواست الله است، با چنین نیتی جایز است. و معلق نمودن بدین صورت به هدف بیان علّت- با تحقق چیزی که به آن وابسته است، منافاتی ندارد، چرا که تعلیق بدین صورت در مسایلی که محقق شده است وجود دارد.

مانند: این‌که الله‌تعالی می‌فرماید: ﴿لَتَدۡخُلُنَّ ٱلۡمَسۡجِدَ ٱلۡحَرَامَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمۡ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ﴾ [الفتح: ۲۷]. «بطور قطع همه‌ی شما به خواست الله وارد مسجد الحرام می‌شوید در نهایت امنیت و در حالی که سرهای خود را تراشیده یا کوتاه کرده‌اید..».

پیامبر ج در دعای زیارت قبور می‌فرماید: «إن شاءالله بكم لاحقون»: (به خواست الله به شما خواهیم پیوست). به این ترتیب روشن شد که به طور مطلق حکم کردن در مسئله‌ی استثنا در ایمان درست نیست: بلکه باید با همین شرح و تفصیلی که ذکر شد، حکم شود.

الشیخ محمد بن عثیمین- ألفاظ و مفاهیم فی میزان الشریعة، ص (۱۰)

[۱۰۳] حکم لقب‌های (حجةالله، آیة الله..)

س: حکم لقب‌‌هایی مانند: حجةالله، حجة الاسلام، و آیةالله چیست؟

ج: این گونه لقب‌‌ها خود ساخته، جدید و ناشایست است، چون الله تعالى حجتی جز رسولان بر بندگانش ندارد. البته اگر منظور از «آیةالله» معنای عام آن باشد که همه چیز را در بر می‌گیرد.

همان‌طور که شاعر می‌گوید:«وفی كل شیء له‌ آیة» در هر چیز برای او تعالی نشآن‌هایست «تدل علی انه واحدٌ» که بیانگر یکتایی و یگانگی اوست) [۱۹۰].

اما اگر منظور این است که فرد مورد نظر، آیه و (نشآن‌ها‌ی) خارق العاده است چنین چیزی فقط از دست رسولان بر می‌آید، البته گفتن، عالم، مفتی، قاضی، حاکم برای افراد شایسته ایرادی ندارد.

الشیخ محمد بن عثیمین- ألفاظ و مفاهیم فی میزان الشریعة، ص (۱۱)

[۱۹۰] این شعر از ابوالعتاهیه است، اما برخی آن را به لبید بن ربیعة نسبت داده‌اند.

[۱۰۴] حکم گفتن: بار الها، ما از تو نمی‌خواهیم که تقدیر را عوض کنی...؟!

س: می‌شنویم بسیاری از مردم در دعا می‌گویند: پرودگارا ما از تو نمی‌خواهیم که تقدیر را عوض کنی، لیکن از تو می‌خواهیم در تقدیرت نسبت به ما لطف و نرمی‌کنی؟ صحت این تا چه حد است؟

ج: این که می‌گویند بار الها، از تو نمی‌خواهیم که تقدیر را عوض کنی، بلکه فقط می‌خواهیم در آن نسبت به ما نرمی‌کنی این دعا حرام و نارواست، چرا که دعا تقدیر را عوض می‌کند همان‌طور که پیامبر می‌فرماید: «لَا يَرُدُّ الْـقَدَرَ إِلَّا الدُّعَاءُ» «تقدیر را جز دعا عوض نمی‌کند» [۱۹۱].

چنان به نظر می‌رسد فردی که این گونه دعا می‌کند الله را به مبارزه می‌طلبد و می‌گوید: هر طور و هر چه می‌خواهی مقدر کن اما با لطف و نرمی؟ این در حالی است که باید دعای انسان بطور قطعی باشد وبگوید: خداوندا، از تو می‌خواهم به من رحم کنی، خداوندا، از این که مرا عذاب کنی به تو پناه می‌برم و مانند این دعاها، امّا این‌که بگوید: از تو نمی‌خواهم تقدیر را عوض کنی... دعا چه فاید‌های دارد؟ وقتی نمی‌خواهی تقدیر عوض شود، چرا دعا؟ حال آن که این‌ دعا تقدیر را عوض می‌کند. و چه بسا که الله تعالی چیزی را مقدر کند و سپس برای آن سببی قرار دهدکه مانع آن شود، به هر حال آنچه که مهم است این است که چنین دعایی جایز نیست و برای انسان واجب است از چنین دعایی خود داری کند و لازم است که از هر‌کس بشنود این‌گونه دعا می‌کند، او را نصیحت نماید که این طور دعا نکند.

شیخ ابن عثیمین- الفاظ مفاهیم فی میزان الشریعة (مسألة/۱۱۱)

[۱۹۱] احمد در مسند (۵/ ۲۸۰) با زیادی، و ترمذی (۲۱۳۹) و قال: حسن غریب) و ابن ابی شیبه در«مصنف» (۲۹۸۶۷)، حاکم در «مستدرک» ۱/۶۷۰ (۱۸۱۴)، و آن را صحیح دانسته و ذهبی با او در این مورد موافق است.

[۱۰۵] حکم استدلال به تقدیر در ارتکاب گناهان

س: نظر جناب عالی در باره‌ی گناهکاری که با استدلال به تقدیر می‌گوید: بدبختی یا نیکبختی من از پیش نوشته شده؛ چیست؟

ج: از نظرمن، این که می‌گوید، نیکبخت و بدبخت بودنش نوشته شده است، راست می‌گوید. اما آیا او بر این امر مجبور است؟ و آیا یقین دارد که الله تعالی نوشته است که او بدبخت است؟‌ حقیقت این است که همه ما نمی‌دانیم، برای ما چه چیزی نوشته شده است، مگر بعد از آن که اعمال را انجام دهیم، وقتی نمی‌داند که اعمال او بد خواهد بود، مگر پس از انجام اعمال، پس باید قبل از انجام عمل چنین تصور کند که الله تعالی او را از نیکان نوشته است و اعمال نیکان را انجام دهد. وانگهی چنین فردی که در گناهان به تقدیر استدلال می‌کند در مصلحت‌‌های مادی و دنیایی خود به تقدیر استدلال نمی‌کند، لذا او را می‌بینی که دست به هر کاری می‌زند و از هر وسیل‌های برای رسیدن به مقصود استفاده می‌کند و به تقدیر استدلال نمی‌کند الله‌تعالی استدلال به تقدیر را باطل اعلان کرده است و می‌فرماید: ﴿رُّسُلٗا مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى ٱللَّهِ حُجَّةُۢ بَعۡدَ ٱلرُّسُلِ﴾ [النساء: ۱۶۵]. «پیامبرانی که بشارت دهنده و بیم دهنده بودند. تا بعد از این حجتی برای مردم بر الله باقی نماند) اگر تقدیر دلیل و حجتی می‌بود، قبل و بعد از رسولان می‌بود».

و الله تعالی استدلال مشرکانی را که به تقدیر استدلال می‌نمودند، باطل نمود.

مشرکین می‌گفتند: ﴿لَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَآ أَشۡرَكۡنَا وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمۡنَا مِن شَيۡءٖۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ حَتَّىٰ ذَاقُواْ بَأۡسَنَا﴾ [الأنعام: ۱۴۸]. ‌«اگر الله می‌خواست، نه ما شرک می‌ورزیدیم و نه پدران ما، و نه چیزی را تحریم می‌کردیم و کسانی که پیش از آن‌ها بودند، نیز همین گونه دروغ می‌گفتند، تا آن که عذاب‌ها را چشیدند..»..

الشیخ محمد بن عثیمین- ألفاظ و مفاهیم فی میزان الشریعة، ص (۴۶)

[۱۰۶] گفتن: روزگار بد و زندگی تلخ

س: حکم این سخن که می‌گویند: روزگار بد و زندگی تلخ است، چیست؟ این جمله را برای بیان حال انسان گرفتار و شرح مشکلات و فشار‌هایی که در زندگی بر فرد می‌گذرد، می‌گویند. حکم آن چیست؟

ج: اگر به نیت دشنام دادن و بدگویی به روزگار باشد، جایز نیست؛ چون الله تعالی در حدیث قدسی می‌فرماید: «يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ»: «آدمی زاد مرا آزار می‌دهد، روزگار را دشنام می‌دهد، حال آن که روزگار من هستم» [۱۹۲].

اگر این جمله را فقط به نیت خبر دادن از وضع و حال خود بگوید ایرادی ندارد.

ابن عثیمین ـ الفاظ و مفاهیم فی میزان الاسلام ـ مسئله‌ی (۲۸)

[۱۹۲] بخاری (۴۸۲۶، ۶۱۸۱، ۷۴۹۱) و مسلم (۲۲۴۶).

[۱۰۷] حکم گفتن:آخرت دور است!

س: حکم گفتن:آخرت دور است چیست؟ (منظور این است که چون قیامت دور است پس نباید به فکر آن باشیم)

ج: گفتن چنین سخنی در واقع فردا فردا کردن است که شیطان انسان را به‌سوی آن سوق می‌دهد و می‌گوید: آخرت دور است، اما در حقیقت این سخن دروغ است؛ چون آخرت از زمان مرگ انسان آغاز می‌شود. به این ترتیب هر انسانی که می‌میرد قیامت وی شروع می‌شود و انسان نمی‌داند که وقتی صبح می‌شود آیا تا شب زنده است یا خیر و چه بسا که شب زنده باشد و اما تا صبح مجال زندگی نداشته باشد و بمیرد چنین سخنی باطل است چراکه:

اولاً: انسان را به تسویف و کار امروز را به فردا موکول نمودن وا می‌دارد و توفیق توبه را از او سلب می‌نماید.

ثانیاً: چنین حرفی دروغ است؛ چون آخرت هر‌کس از زمان مرگش آغاز می‌شود و فرد با مرگش در جهان آخرت قرار می‌گیرد به همین علت است که علما گفته‌اند: هر‌کس بمیرد قیامتش آغاز می‌گردد.

الشیخ محمد بن عثیمین- ألفاظ و مفاهیم فی میزان الشریعة، مسأله‌ی (۲۹)

فصل سوم:‌ سحر و ساحران

[۱۰۸] سحر واقعیت دارد

س: آیا سحر و جادو واقعیت دارند؟

ج: تردیدی نیست که سحر واقعیت دارد و مؤثر است؛ لیکن این که چیزی را تغییر دهد و ساکنی را متحرک گرداند، خیالات است و واقعیت ندارد، به فرموده‌ی الله تعالی در ماجرای جادوگران آل فرعون دقت کنید! آن جا که می‌فرماید: ﴿سَحَرُوٓاْ أَعۡيُنَ ٱلنَّاسِ وَٱسۡتَرۡهَبُوهُمۡ وَجَآءُو بِسِحۡرٍ عَظِيمٖ﴾ [الأعراف: ۱۱۶]. «با سحر، مردم را چشم بندی کردند و ترساندند و سحری عظیم پدید آوردند».

و می‌فرماید: ﴿سَحَرُوٓاْ أَعۡيُنَ ٱلنَّاسِ وَٱسۡتَرۡهَبُوهُمۡ﴾ [الأعراف: ۱۱۶]. «مردم را چشم بندی کردند و ترساندند» چگونه مردم را چشم بندی کردند؟

این از زمانی بود که مردم به طناب‌‌ها و چوب‌‌های (عصا و جوب دستی) آن‌‌ها نگاه می‌کردند، تصور می‌کردند که اژد‌ها هستند و راه می‌روند، الله تعالی می‌فرماید: ﴿يُخَيَّلُ إِلَيۡهِ مِن سِحۡرِهِمۡ أَنَّهَا تَسۡعَىٰ﴾ [طه: ۶۶]. «بر اثر سحرشان چنان به نظرش آمد که آن‌ها حرکت می‌کنند».

در حقیقت سحر در تغییر اشیا و به حرکت در آوردن چیز‌های بی‌حرکت یا از حرکت‌انداختن اشیا‌ی متحرک، ‌تاثیر ندارد اما در این که جادو می‌کند و بر فرد جادو شده اثر می‌گذارد تا جایی که چیز ساکن را متحرک و متحرک را ساکن می‌بیند، تأثیری بسیار آشکار دارد؛ ‌بنابراین سحر واقعیت دارد و روی بدن و روان فرد جادو شده تأثیر می‌گذارد و چه بسا که وی را هلاک کند.

ابن عثیمین ـ‌ المجموع الثمین (۲/۱۳۱، ۱۳۲)

[۱۰۹] آیا سحر واقعیت است؟

س: ‌آیا سحر حق است؟

ج: آری سحر واقعیتى دارد و واقعیت آن این است که جادو گران شیاطین را عبادت نموده و از آن‌‌ها اطاعت می‌کنند شیاطین هم در کار‌هایی که جادوگران قصد انجام آن را دارند با آن‌‌ها هم کاری‌ می‌کنند والله تعالی به شیاطین قدرت و توانایی داده است که با آن کار‌های شگفت انگیزی انجام می‌دهند.

شیخ ابن جبرین-فتاوی العلاج بالقران و السنة – الرقی ومایتعلق بها، ص (۵۶)

[۱۱] فرق بین سحر، افسون‌گری، طالع ‌بینی (از روی ستارگان) فال‌گیری، چیست و هر‌یک چه حکمی‌دارد؟

س: سحر، افسونگری، طالع بینی و فالگیری... آیا میانشان در معنی اختلاف هست؟ آیا حکمشان یکسان است؟

ج: سحر: تعویذ‌ها، دم‌‌ها وگره‌‌هایی است که جادوگران به قصد تأثیر بر افراد، اعمّ از مرگ، بیماری‌‌ها یا جدایی بین زن و مرد انجام می‌دهند. سحر، کفر و عملی پلید و مرضی زشت است که در جامعه رواج دارد. باید ریشه کن شود تا مسلمانان از شر آن راحت وآسوده گردند.

کهانت: ادعای علم غیب است بوسیله‌ی بکار‌گیری جن. شیخ‌عبدالرحمان‌بن‌حسن در«فتح المجید» می‌نویسد: بیشتر مسایلی که در کهانت اتفاق می‌افتد چیز‌هایی است که جن‌‌ها به دوستان انسانی خویش از اشیای پن‌هانی که در زمین اتفاق می‌افتد، خبر می‌دهند. فرد جاهل تصور می‌کند که کشف و کرامت است بسیاری از مردم بدینوسیله فریب می‌خورند و گمان می‌کنند خبر دهند‌های که از قول جن خبر می‌دهد ولیّ و دوست الله تعالى است، در حالی که این فرد از دوستان شیطان است [۱۹۳].

رفتن به نزد کاهنان و افسون‌گران جایز نیست. مسلم در صحیح خود از یکی از همسران پیامبر روایت می‌کند که پیامبر ج فرمود: «مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً»: «هرکس به نزد کاهنی برود و درباره‌ی چیزی از او سؤال کند، چهل شب نماز او قبول نمی‌شود» [۱۹۴].

ابوهریره روایت‌ می‌کند که ‌پیامبر ج‌ فرمود: «مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً»: «هر‌کس به نزد کاهنی برود و از او درباره‌ی چیزی سؤال کند نمازش چهل روز قبول نمی‌شود» [۱۹۵].

ابوهریره روایت می‌کند که پیامبر ج فرمود: «مَنْ أَتَى كَاهِنًا أَوْ عَرَّافًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ». «هر‌کس به نزد کاهنی برود و او را در آنچه می‌گوید: تصدیق‌کند، قطعاً به آنچه بر محمد نازل شده، کفر ورزیده است».

این حدیث را ابوداود، احمد و ترمذی روایت کرده‌اند [۱۹۶].

پیامبر ج می‌فرماید: «مَنْ أَتَى كَاهِنًا أَوْ عَرَّافًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ»‌: «هر‌کس به نزد کاهن یا فال‌گیر‌ی برود و او را در آنچه می‌گوید: تصدیق کند قطعاً به آنچه بر محمد ج نازل شده، کفر ورزیده است».

به روایت سنن اربعه و حاکم. حاکم گوید: این روایت مطابق شرط شیخین صحیح است [۱۹۷].

بغوی گوید: عرّاف کسی است که بوسیله‌ی شواهد و قراین استنباط می‌کند که مال دزدیده شده و یا حیوان گم شده و... کجاست و گفته‌اند: عرّاف وکاهن یکی هستند.

شیخ الاسلام ابن تیمیه / گوید: عرّاف نامی است که کاهن، منجم[طالع بین] و رمّال و... که بوسیله‌ی راه‌‌های مختلف برای شناخت اشیا حدس می‌زنند؛ اطلاق می‌شود [۱۹۸].

تنجیم (طالع بینی) این است که بوسیله‌ی تغییر و تحولات در حرکت ستارگان و سیارگان در حوادث زمینی استدلال می‌کنند؛ این از اعمال جاهلیت است و اگر فرد بر این باور باشد که ستارگان در نظام هستی دخل و تصرفی دارند، شرک اکبر است.

شیخ صالح الفوزان-المنتقی (۲/۵۶، ۵۷)

[۱۹۳] فتح المجید شرح کتاب التوحید ص /۳۰۶. [۱۹۴] مسلم ش/۲۲۳۰. [۱۹۵] به روایت ابوهریره با این لفظ آن را ندیدم؛ لیکن در مسند احمد (۳۸۰/۵) از یکی از همسران پیامبر این روایت وجود دارد، اما در آن آمده: (فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ) به جای (فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ). [۱۹۶] کسی از سه منبع مورد اشاره با این الفاظ روایت نکرده‌ است، بلکه با اضافه و یا اختلاف در متن آورده‌اند که در معنا تاثیری ندارد. ر.ک. مسند احمد (۴۲۹/۲)و ابوداود /۳۹۰۴،ترمذی /۱۳۵، ابن ماجه / ۶۳۹ و آلبانی در صحیح سنن ابوداود /۳۳۰۴ آن راصحیح دانسته است. [۱۹۷] حاکم این را صحیح دانسته و ذهبی، او را تایید کرده، البته عرّاف (فال‌گیر) را قبل از کاهن ذکر کرده است. مستدرک حاکم ۱/۸ (۱۵). [۱۹۸] فتح المجید ص (۳۰۹-۳۱۰) والمجموع الفتا‌ وی (۱۷۳/۳۵).

[۱۱۱] حکم آموزش هندسه، ستاره شناسی... آیا این‌موارد از طالع بینی به حساب می‌آید؟

س: حکم یاد گیری علم ستاره‌شناسی، شناخت شمارش‌سال‌ها، ماه‌‌ها روز‌ها و علم هواشناسی برای شناخت زمان باریدن باران و کشت و زراعت و غیره چیست؟

ج- این امور از تنجیم (طالع بینی) به حساب نمی‌آید؛ بلکه از نوع علم و دانشی است که فراگرفتن آن مباح و جایز است. الله تعالی خورشید و ماه را آفریده است تا شمار (روز‌ها و ماه‌‌ها وسال‌ها) مشخص شود.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ ٱلشَّمۡسَ ضِيَآءٗ وَٱلۡقَمَرَ نُورٗا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعۡلَمُواْ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلۡحِسَابَ﴾ [یونس: ۵]. «او ذاتی است که خورشید را روشنایی، و ماه را نور قرار داد، و برای آن منزلگاهی مقدر کرد تا عدد سال‌ها و حساب کارها را بدانید».

و این علم و دانش در اصطلاح «علم تسییر»: نامیده ‌می‌شود] یعنی دانشی که بوسیله‌ی آن امور تسهیل و آسان می‌شوند.

خطابی [۱۹۹] گوید: علم ستاره‌شناسی که به وسیله‌ی ‌مشاهده و خبر، قابل دریافت است و با آن زوال خورشید و جهت قبله را شناسائی‌ می‌کنند، جزو علوم ممنوع نیست..... (والله اعلم)

استدلال از ستار‌گان به هدف شناخت جهات مختلف ایرادی ندارد.

الله تعالی می‌فرماید:﴿وَعَلَٰمَٰتٖۚ وَبِٱلنَّجۡمِ هُمۡ يَهۡتَدُونَ١٦﴾ [النحل: ۱۶]. «ونشانه‌هایی‌است که آنان بوسیله‌ی ‌ستارگان به آن‌ها راهنمایی ‌می‌شدند».

ابن رجب [۲۰۰] می‌گوید: یادگیری علم «تسییر» به‌اندازه‌ی نیاز به قصد راه‌یابی و شناخت قبله و راه‌ها، از دید‌گاه‌ جمهور مباح است، و نیازی به یادگیری بیش از ضرورت نیست؛ زیرا علوم مهمتری وجود دارد که باید آن‌‌ها را فراگرفت.

امام بخاری [۲۰۱] در صحیح خود می‌گوید: قتاده گوید: الله تعالی این ستارگان را برای سه هدف آفریده است. زینت آسمان زدن شیاطین و نشانه‌‌هایی که بوسیله‌ی آن‌‌ها می‌توان راه‌ها را شناسایی نمود. هر‌کس تفسیری غیر از این بفهمد، بدون تردید که اشتباه کرده و بدون علم و دانش خود را به مشقت و تکلیف‌انداخته است.

شیخ سلیمان بن عبدالله [۲۰۲] می‌‌گوید: علم (ستاره شناسی) از قرآن گرفته شده است که الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَقَدۡ زَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنۡيَا بِمَصَٰبِيحَ وَجَعَلۡنَٰهَا رُجُومٗا لِّلشَّيَٰطِينِ﴾ [الملک: ۵]. «بدون تردید ما آسمان دنیا را با چراغ‌های فروزانی زینت بخشیدیم وآن‌ها [شهاب‌ها] را تیرهایی برای زدن شیاطین قرار دادیم».

و می‌فرماید: ﴿وَلَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلۡسِنَتُكُمُ ٱلۡكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٞ وَهَٰذَا حَرَامٞ لِّتَفۡتَرُواْ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ لَا يُفۡلِحُونَ١١٦﴾. «آیه و نشانه‌هایی قرار داد و [تا شب هنگام] بوسیله‌ی ستارگان هدایت شوند».

این که می‌فرماید: «وَعَلامَاتٍ» یعنی: نشانه‌‌هایی برای دست‌یابی به جهت‌‌ها و شهر‌ها امّا شناخت دقیق زمان بارش باران غیر ممکن است، چون از مسایل غیبی است. و فقط الله تعالی از آن اطلاع دارد و مرتبط دانستن بارش باران به تغییر و تحولات ستارگان از نوع طلب باران بوسیله‌ی ستارگان و از مسایل جاهلیت است. شناخت هنگام کاشت مزارع به شناخت فصل‌‌های سال بر می‌گردد که بوسیله‌ی علم ریاضی وحساب شناخته می‌شود. «والله اعلم»!.

شیخ صالح فوزان، کتاب الدعوة الفتاوی (۱/۴۷، ۴۸)

[۱۹۹] تیسیر العزیز الحمید، شرح کتاب التوحیدص ۳۹۳. [۲۰۰] مرجع سابق. [۲۰۱] بخاری بعد از حدیث ش/۳۱۹۸ بصورت معلق. [۲۰۲] تیسیر العزیز الحمید ص/۳۸۸.

[۱۱۲] حکم آموزش سحر

س: سحر چیست؟ و حکم آموزش آن چیست؟

ج: علما درباره‌ی سحر گفته‌اند: سحر در لغت: عبارت است از هر چیز مخفی و ظریفی است که سبب آن نامشخص باشد. به گون‌های که تأثیر آن پوشیده باشد و مردم از آن بی‌خبر باشند. سحر با این مفهوم طالع بینی وکهانت (افسون‌گری) و حتی تأثیر سخن و فصاحت را نیز شامل می‌شود. پیامبر ج فرمود است: «إِنَّ مِنْ الْـبَيَانِ لَسِحْرًا»: «برخی از سخن‌‌ها سحر هستند» [۲۰۳].

به این ترتیب می‌توان گفت: سحر عبارت از هر چیزی است که با تأثیر نامشخص صورت گیرد. (امّا در اصطلاح برخی سحر را این گونه تعریف کرده‌اند. که: (تعویذها، دم‌‌ها و گره‌‌هایی است که بر دل‌‌ها و عقل‌‌ها و بدن‌‌ها تأثیر می‌گذارد؛ عقل را سلب می‌کند و محبت و تنفر را پدید می‌آورد و بین شخص و زنش جدایی می‌اندازد و بدن را بیمار می‌گرداند و نیروی فکر را از فرد می‌گیرد [۲۰۴].

آموزش سحر حرام و حتی کفر است؛ زمانی که آموزش سحر، وسیل‌های برای همکاری و اشتراک با شیاطین باشد. همان طور که الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ١٠٢﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و [یهود] از آنچه شیاطین در عصر سلیمان بر مردم می‌خواندند پیروی کردند. سلیمان هرگز [دست به سحر نیالوده] کافر نشد؛ ولی شیاطین کفر ورزیدند، و به مردم سحر آموختند و [نیز یهود] از آنچه بر دو فرشته بابل «هاروت» و«ماروت» نازل شد پیروی کردند. و به هیچ‌کس چیزی یاد نمی‌دادند؛ مگر این که از پیش به او می‌گفتند: «ما وسیله‌ی آزمایشیم، کافر نشو! ولی آن‌ها از آن دو فرشته، مطالبی را می‌آموختند که بتوانند بوسیله‌ی آن، میان مرد و همسرش جدایی بیفکنند ولی هیچ گاه نمی‌توانند بدون اجازه الله، به انسانی زیان برسانند آن‌ها قسمت‌هایی را فرا می‌گرفتند که به آنان زیان می‌رسانید و نفعی نمی‌داد. و مسلماً می‌دانستند هر‌کس خریدار این گونه متاعی باشد در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت و چه زشت و ناپسند بود آنچه خود را به آن فروختند اگر می‌دانستند».

باید دانست که آموزش و یادگیری این نوع سحر که وسیله‌ی شریک قرار دادن شیاطین صورت می‌گیرد، کفر است. به کارگیری این نوع سحر نیز کفر، ظلم و دشمنی با خلق الله است. به همین علت است که جادوگر به خاطر مرتد شدن و یا به عنوان یکی از حدود الهی با کشتن مجازات می‌شود. اگر سحرش از نوعی باشد که به خاطر آن کافر شود. چون مرتد و کافر شده است، کشته می‌شود. امّا اگر سحر او به درجه‌ی کفر نرسد به عنوان اجرای یکی از حدود الهی کشته می‌شود تا شرارت وآزارش از مسلمانان دفع گردد.

ابن عثیمین المجموع الثمین (۲/۱۳۰-۱۳۱)

[۲۰۳] بخاری ش (۵۱۴۶-۵۷۶۸) و مسلم (۸۶۹). [۲۰۴] به همین معنا در«الکافی» ابن قدامه (۱۶۴/۴) وجود دارد.

[۱۱۳] حقیقت سحر، هیچ نوعی از سحر مباح نیست

س: لطفاً حقیقت سحر را توضیح دهید. آیا سحر مباح وجود دارد؟ آیا انجام سحر (جادوگری) فرد را از دین اسلام خارج می‌گرداند؟

ج- سحر عبارت است از هر چیزی مخفی و ظریفی است که سبب آن پوشیده باشد. حقیقت سحر آن‌طور که (‌موفَّق الدین ابن‌قدامه‌ی مقدسی) تعریف کرده چنین است. سحر به تعویذ‌ها، دمها، و گره‌‌هایی گفته می‌شود که بر روان و بدن تأثیر می‌گذارد و به سبب آن فرد (جادوشده) بیمار می‌شود و یا می‌میرد. و بوسیله‌ی آن بین شخص و همسرش جدایی می‌اندازند..) تمام انواع سحر حرام است و هیچ چیزی از آن مباح نیست.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و مسلماً می‌دانستند هر‌کس خریدار این گونه متاعی باشد در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت و چه زشت وناپسند بود آنچه خود را به آن فروختند».

یعنی: هیچ بهره و پاداشی ندارد.

حسن بصری در تفسیر این آیه می‌گوید: منظور این است که جادوگر هیچ دینی ندارد [۲۰۵].

این آیه بیانگر تحریمِ سحر و کفرِ جادوگر است. رسول الله ج آن را از هفت گناه نابود کننده بشمار آورده است [۲۰۶].

کشتن جادوگر واجب است. و حکم کشتن جادوگر از سه تن از اصحاب پیامبر ج، به صحت ثابت است وآن سه تن عبارتند: از عمر س، حفصه ل، و جندب س [۲۰۷].

به این ترتیب آموزش، یادگیری و شغل جادوگری کفر به الله است که فرد را از دین خارج می‌گرداند. کشتن جادوگر به شرط ثبوت آن، واجب است تا مردم از شر ساحر راحت شوند، چرا که جادوگر کافر است و شرارت او به اجتماع سرایت می‌کند.

شیخ صالح الفوزان- المنتقی (۲/۵۹)

[۲۰۵] تفسیر ابن کثیر (۱/۱۴۴). [۲۰۶] بخاری (۲۷۶۶/۵۷۶۴-۶۸۵۷) ومسلم (۸۹). [۲۰۷] دیگران .ر.ک.المغنی ابن قدامه (۹/۳۵).

[۱۱۴] جمله‌ی: (سحر را یاد بگیرید و به آن عمل نکنید) از احادیث پیامبر ج نیست

س: منظور از این که گفته‌اند: (سحر را یاد بگیرید وبه آن عمل نکنید) چیست؟ چون برخی از مردم می‌گویند: این حدیثی ضعیف است؟

ج: یادگیری سحر حرام است، برابر است که به هدف عمل به آن و یا حفاظت از آن باشد الله تعالی در کتاب خود تصریح کرده که یادگیری آن کفر است و می‌فرماید: ﴿يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡ﴾ [البقرة: ۱۰۲] . «و به مردم سحر آموختند و از آنچه بر دو فرشته‌ی بابل، هاروت و ماروت نازل شد پیروی کردند و به هیچ‌کس چیزی یاد نمی‌دادند، مگر این که از پیش به او می‌گفتند: ما وسیله‌ی آزمایش هستیم کافر نشو»!.

پیامبر ج تصریح کرده است که سحر یکی از گناهان کبیره است و دستور داده است که از آن اجتناب کنند و می‌فرماید: «اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْـمُوبِقَاتِ..».. «از هفت چیز هلاک کننده اجتناب کنید..». [۲۰۸]. و سحر را یکی از آن‌‌ها بر شمرده است.

در کتاب‌‌های سنن و در نسائی آمده: «مَنْ عَقَدَ عُقْدَةً ثُمَّ نَفَثَ فِيهَا فَقَدْ سَحَرَ وَمَنْ سَحَرَ فَقَدْ أَشْرَكَ»: «هر‌کس گر‌های بزند وسپس در آن دم کند، جادو کرده است و هر‌کس جادو کند بطور قطع شرک ورزیده است» [۲۰۹].

و جمله‌ی: (سحر را یاد بگیرید وبه آن عمل نکنید) تا جایی که ما می‌دانیم بعنوان حدیث صحیح و یا ضعیف روایت نشده است.

وبالله التوفیق وصلی الله علی نبینا محمد وآله و صحبه وسلم

اللجنة الدائمة، فتاوی اصلاح بالقرآن والسنة. الرقی ومایتعلق ب‌ها ص (/۵۸۷)

[۲۰۸] تخریج آن در فتوای قبلی ذکر گردید. [۲۰۹] نسائی (۴۰۷۹) با زیادتی در آخر حدیث طبرانی در«اوسط» ۱۴۶۹ به روایت ابوهریره س با سندی که ایراد (لین) دارد. ابن مفلح در الاداب الشرعیه (۶۹/۳) و می‌گوید که حدیث حسن است. به مانند: این و بیشتر از این در حدیثی بر روایت عمران بن‌حصین، بزار در مسند خود ۹/۲ (۳۵۷۸) آورده است و در مجمع الزوائد (۱۱۷/۵) گوید: رجال آن بجز اسحاق بن ربیع که ثقه است، رجال صحیح هستند.

[۱۱۵] حکم سؤال کردن از جادوگران و افسونگران

س: در برخی مناطق یمن کسانی بنام سیّد وجود دارند که کار‌هایی خلاف دین، مانند: افسون‌گری و.... انجام می‌دهند و ادعا می‌کنند که می‌توانند بیماری‌‌های صعب العلاج مردم را شفا دهند و برای اثبات ادعای‌شان خود را خنجر می‌زنند، یا زبان‌‌شان را قطع می‌کنند و دوباره (تکه‌ی بریده زبان) به جای خود بر می‌گردد بدون آن که ضرری به آن‌‌ها برسد. برخی از این‌‌ها نماز می‌خوانند؛ امّا برخی دیگر نماز نمی‌خوانند و اینان ازدواج با زنان غیر از قبیله‌ی خود را برای خود روا می‌دانند. امّا ازدواج دیگران را با زنان قبیله‌ی خود ناجایز می‌دانند. هنگام دعا برای بیماران می‌گویند: (یا الله یا فلان)! نام یکی از پدران و اجداد خویش را می‌برند و صدا می‌زنند و در گذشته مردم اینان را بزرگ، محترم، انسان‌‌هایی غیر عادی و مقرب درگاه الله می‌دانستند و حتی آن‌‌ها را مردان خدا می‌نامیدند!؟ امّا هم اکنون مردم به دو دسته هستند؛ برخی از دانشجویان و جوانان با این‌‌ها مخالفت می‌کنند. امّا برخی دیگر که پیر مردان و بی‌سودان هستند هنوز با آنان ارتباط دارند.

از شما استاد بزرگوار تقاضا داریم که حقیقت را در این‌باره بیان فرمایید؟

ج- این‌‌ها و امثال‌شان از صوفی‌‌هایی هستند که اعمال‌شان منکر و کار‌هایی که می‌کنند باطل است و اینان از فال‌گیران و افسون‌گران هستند که پیامبر ج درباره‌ی آن‌‌ها فرموده است:‌ «مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً». «هرکس نزد فال گیری برود و از او درباره‌ی چیزی سوال کند، نماز چهل روز او قبول نمی‌شود» [۲۱۰].

این بدان سبب است که آن‌‌ها ادعای علم غیب دارند و در خدمت جن‌‌ها هستند و جن‌‌ها را عبادت می‌کنند و با انواع سحر حقایق را بر مردم دگرگون جلوه می‌دهند. الله تعالی در داستان موسی و فرعون درباره‌ی این‌‌ها می‌فرماید: ﴿قَالَ أَلۡقُواْۖ فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ سَحَرُوٓاْ أَعۡيُنَ ٱلنَّاسِ وَٱسۡتَرۡهَبُوهُمۡ وَجَآءُو بِسِحۡرٍ عَظِيمٖ١١٦﴾ [الأعراف: ۱۱۶]. «گفت: شما بیفکنید! و هنگامی‌که[وسایل سحر خود را] افکندند، چشمان مردم را جادو[چشم بندی] کردند وآن‌ها را ترسانیدند، و سحری عظیم پدید آوردند».

لذا نباید کسی نزد چنین افرادی برود و نباید از آن‌‌ها سؤال کند بدلیل حدیث فوق و این سخن پیامبر ج می‌فرماید: «مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ»:‌ «هرکس نزد کاهنی برود و او را در آنچه می‌گوید: تصدیق کند، بطور قطع بر آنچه به محمد ج نازل شده، کفر ورزیده است».

و در روایتی دیگر می‌‌فرماید: «مَنْ أَتَى عَرَّافًا أَوْ كَاهِنًا فَسَأَلَهُ فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ». «هرکس نزد فال‌گیر یا کاهنی برود و او را در آنچه می‌گوید، تصدیق کند به یقین به آنچه بر محمد ج نازل شده، کفر ورزیده است» [۲۱۱].

و این که غیر الله را صدا می‌زنند و به فریاد می‌خوانند و یا معتقد هستند که پدران وگذشتگان شان در نظام هستی تصرف می‌کنند. (اختیار و توان دارند که کار‌هایی انجام دهند) و یا بیماران را شفا دهند و پس از مرگ و یا در غیاب، صدایشان را می‌شنوند؛ همه‌ی این‌‌ها از انواع کفر به الله و شرک اکبر است؛ لذا واجب است که این کار‌های آن‌‌ها رد شود وکسی نزد آنان نرود و از آن‌‌ها چیزی سؤال ننموده وآن‌‌ها را تصدیق نکند؛ چرا که آن‌‌ها با این کارهایشان عمل کاهنان و فال‌گیران و هم عمل مشرکان و عبادت کنندگان غیر الله و کسانی که غیر الله را به فریاد می‌خوانند همه را یکجا جمع کرده‌اند و از غیر الله اعم از جن‌‌ها و مشرکان و.... که خود را به آن‌‌ها منتسب می‌دانند وگمان می‌کنند که پدران و اسلافشان هستند؛ استعانت و یاری می‌طلبند و یا از کسانی دیگر که تصور می‌کنند ولایت و کرامتی دارند استعانت و یاری می‌طلبند، همه‌ی این‌‌ها از اعمال جادو گران، کاهنان و فال‌گیران است که در شریعت پاک، منکر و رد شده است. و آن چه از کار‌های منکر مانند: زدن خود با خنجر و یا قطع کردن زبانشان؛ از آن‌‌ها مشاهده می‌شود همه از دگرگون جلوه دادن حقایق بر مردم و از انواع سحر و حرام است همان‌طور که متذکر شدیم طبق نصوص قرآن و سنت حرام هستند و نسبت به آن هشدار داده شده است به این ترتیب برای فرد عاقل شایسته ‌و زیبنده نیست که فریب این چیز‌ها را بخورد این‌ کار‌ها از جنس همان چیز‌هایی است که الله تعالی درباره‌ی عمل ساحران فرعون می‌فرماید: ﴿يُخَيَّلُ إِلَيۡهِ مِن سِحۡرِهِمۡ أَنَّهَا تَسۡعَىٰ﴾ [طه: ۶۶]. «از تأثیر سحر آنان چنان به نظرش رسید که آن‌ها حرکت می‌کنند».

این گونه افراد هم مرتکب سحر، افسونگری، کهانت و فال‌گیری می‌شوند و هم به شرک اکبر طلب استعانت و فریاد رسی از غیر الله مبتلا هستند وهم ادعای غیب و داشتن اختیار و تصرف در نظام هستی دارند، این‌‌ها انواع زیادی از شرک اکبر، کفر آشکار و اعمال حرام جادو گری است. که الله تعالی آن‌‌ها را حرام کرده است. و ادعای علم غیبی است که کسی جز الله آن را نمی‌داند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُ﴾ [النمل: ۶۵]. «بگو: غیب آسمآن‌ها و زمین را جز الله کسی نمی‌داند».

پس بر تمام مسلمانان آگاه از وضیعت این گونه افراد واجب است که کارشان را ردکنند و اعمال وکار‌های زشت آنان را برای همگان توضیح دهند و معرفی کنند و اگر در کشور‌های اسلامی هستند آنان را به مسئولین امر معرفی کنند تا مطابق دستور شریعت تعقیب و مجازات شوند و شرارت‌شان از بین برود و مسلمانان در برابر اباطیل و شیطنت‌هایشان حمایت شوند. والله ولی التوفیق.

شیخ ابن باز مجموع فتاوی ومقالات متنوعة (۵/۲۷۶-۲۷۸)

[۲۱۰] مسلم ش/۲۲۳۰ ودرآن به جای چهل روز، چهل شب آمده است. [۲۱۱] تخریج آن در فتوای (۱۱۰) از همین باب ذکر شد.

[۱۱۶] حکم تصدیق جادوگران فال‌گیران وامثال این‌ها

الحمد لله وحده، والصلاة والسلام علی اشرف الأنبیاء والمرسلین، نبینا محمد وعلی آله وصحبه أجمعین، أمّا بعد:

بین بسیاری از مردم رایج است که نزد کاهنان، طالع بینان، جادوگران، عرافان و مانند: این‌‌ها می‌روند و درباره اطلاع از آینده، بخت، درخواست ازدواج، قبولی در امتحانات و دیگر مسایلی که علم آن‌‌ها به الله سبحانه تعالی اختصاص دارد سوال می‌کنند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿عَٰلِمُ ٱلۡغَيۡبِ فَلَا يُظۡهِرُ عَلَىٰ غَيۡبِهِۦٓ أَحَدًا٢٦ إِلَّا مَنِ ٱرۡتَضَىٰ مِن رَّسُولٖ فَإِنَّهُۥ يَسۡلُكُ مِنۢ بَيۡنِ يَدَيۡهِ وَمِنۡ خَلۡفِهِۦ رَصَدٗا٢٧﴾ [الجن: ۲۶ – ۲۷]. «[الله] عالم وآگاه از غیب است. و علم غیب خود را بر کسی آشکار نمی‌گرداند، مگر پیامبری را که [برای این امر] بپسندد که از پیش‌رو و پشت سرش مراقبانی گسیل می‌دارد».

و می‌فرماید: ﴿قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُ﴾ [النمل: ۶۵]. «بگو در آسمآن‌ها و زمین غیب را کسی جز الله نمی‌داند».

الله و پیامبر گمراهی و فرجام بد کاهنان، فال‌گیران و جادوگران را درآخرت بیان کرده‌اند و توضیح داده‌اند که اینان غیب نمی‌دانند و آگاهانه بنام الله چیز‌های غیر حق می‌گویند.

لذا الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ١٠٢﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و سلیمان هرگز [دست به سحر نیالوده] کافر نشد؛ ولی شیاطین کفر ورزیدند، وبه مردم سحر آموختند و [نیز یهود] از آنچه بر دو فرشته‌ی بابل «هاروت» و«ماروت» نازل شد پیروی کردند. وبه هیچ‌کس چیزی یاد نمی‌دادند؛ مگر این که از پیش به او می‌گفتند: «ما وسیله‌ی آزمایشیم، کافر نشو! ولی آن‌ها از آن دو فرشته، مطالبی را می‌آموختند که بتوانند بوسیله‌ی آن، میان مرد وهمسرش جدایی بیفکنند ولی هیچ گاه نمی‌توانند بدون اجازه‌ی خداوند، به انسانی زیان برسانند آن‌ها قسمت‌هایی را فرا می‌گرفتند که به آنان زیان می‌رسانید و نفعی نمی‌داد. و مسلما می‌دانستند هر‌کس خریدار این گونه متاع باشد در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت و چه زشت و ناپسند بود آنچه خود را به آن فروختند اگر می‌دانستند».

و می‌فرماید: ﴿إِنَّمَا صَنَعُواْ كَيۡدُ سَٰحِرٖۖ وَلَا يُفۡلِحُ ٱلسَّاحِرُ حَيۡثُ أَتَىٰ﴾ [طه: ۶۹]. «کارهایی که کرده‌اند چیزی جز نیرنگ و جادوگر نیست، و جادو گر هرجا برود موفق نمی‌شود».

و می‌فرماید: ﴿وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنۡ أَلۡقِ عَصَاكَۖ فَإِذَا هِيَ تَلۡقَفُ مَا يَأۡفِكُونَ١١٧ فَوَقَعَ ٱلۡحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ١١٨﴾ [الأعراف: ۱۱۷ - ۱۱۸]. «و به موسی وحی کردیم که عصای خود را بیندازد. ناگهان بسرعت آنچه را بهم می‌بافتند بلعید. پس حق ثابت و ظاهر گردید و آنچه آنان می‌کردند باطل شد».

این آیات بیانگر خسران و ضرر جادوگر است. در حقیقت جادوگر در دنیا وآخرت هیچ بهر‌های ندارد و هیچ خیر و خوبی در کار او وجود ندارد. و آنچه یاد می‌گیرد و به دیگران یاد می‌دهد به فرد ضرر می‌رساند و نفعی ندا‌رد وآن‌طور که الله تعالی خبر داده است عمل‌شان باطل است.

پیامبر ج در حدیث صحیح می‌فرماید: «اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْـمُوبِقَاتِ، قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّـهِ وَمَا هُنَّ؟ قَالَ: الشِّرْكُ بِاللَّـهِ، وَالسِّحْرُ، وَقَتْلُ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللَّـهُ إِلَّا بِالْـحَقِّ، وَأَكْلُ الرِّبَا، وَأَكْلُ مَالِ الْـيَتِيمِ، وَالتَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ، وَقَذْفُ الْـمُحْصَنَاتِ الْـمُؤْمِنَاتِ الْـغَافِلَاتِ». «از هفت هلاک کننده دوری کنید؛ پرسیدند:‌ای پیامبر! آن‌‌ها چه هستند؟ فرمود: شرک به الله، سحر، کشتن فردی که الله تعالی قتل او را، حرام گردانیده است، مگر به حق، خوردن ربا، خوردن مال یتیم، فرار از جنگ در حال رویا رویی با دشمن و تهمت زدن به زنان مؤمن پاک دامن بی‌خبر»! [۲۱۲].

این حدیث بیانگر عظمت و بزرگی جریمه‌ی سحر است، چرا که رسول الله ج آن را در کنار شرک قرار داده و از هلاک کننده‌‌ها بر شمرده است. سحر کفر است، چون فقط با کفر می‌توان به آن دست‌یافت.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و به هیچ‌کس آن را آموزش نمی‌دادند مگر این که قبل از آن به او می‌گفتند: ما فتنه وآزمایش هستیم، پس کافر نشو».

از پیامبر ج روایت است که فرمود: «حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبَةٌ بِالسَّيْفِ»: «حد ساحر کشتن با شمشیر است» [۲۱۳].

از امیر مؤمنان عمر بن خطاب به روایت صحیح ثابت است که دستور داده است که برخی از مردان و زنان جادوگر را بکشند و نیز ثابت است جندب الخیر الأزدی -یکی از اصحاب پیامبر ج - برخی از ساحران را کشته است و از أم المومنین حفصه روایت است که دستور داده کنیزش که وی را سحر کرده بود بکشند و کشته شد.

از عایشه روایت است. که گروهی از پیامبر ج درباره‌ی کاهنان سوال کردند فرمود: «لَيْسُوا بِشَيْءٍ». «آنان چیزی نیستند». گفتند:‌ای رسول خدا! بسی اوقات اینان چیز‌هایی به ما می‌گویند: که حق است و مطابق با واقعیت است. پیامبر ج فرمود: «تِلْكَ الْـكَلِمَةُ مِنْ الْـحَقِّ يَخْطَفُهَا الْـجِنِّيُّ فَيَقُرقِرُهَا فِي أُذُنِ وَلِيِّهِ، قَرَّ الدَّجَاجَةِ فَيَخْلِطُونَ فِيهَا أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ كَذْبَةٍ». «آن چیز کلم‌های از حق است که فرد جنی[از آسمآن‌ها] ربوده است و در گوش دوست خود زمزمه کرده است آن سخن راست را با بیش از صد دروغ مخلوط می‌کند» [۲۱۴]. بخاری

پیامبر ج در حدیثی به روایت ابن عباس می‌فرماید: «مَنْ اقْتَبَسَ عِلْمًا مِنْ النُّجُومِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنْ السِّحْرِ زَادَ مَا زَادَ»: «هر‌کس علمی از نجوم «طالع بینی» یاد بگیرد، بخشی از سحر را یاد گرفته است هر چه از آن بیشتر فراگیرد از سحر بیشتر آموخته است» [۲۱۵].

ابوداود و اسناد آن صحیح است.

در نسائی به روایت ابو‌‌هریره س از پیامبر ج آمده که فرمود: «مَنْ عَقَدَ عُقْدَةً ثُمَّ نَفَثَ فِيهَا فَقَدْ سَحَرَ وَمَنْ سَحَرَ فَقَدْ أَشْرَكَ وَمَنْ تَعَلَّقَ شَيْئًا وُكِلَ إِلَيْهِ». «هرکس گر‌های بزند و در آن بدمد، به یقین که سحر کرده است و هر‌کس سحر کند بدون تردید شرک ورزیده است و هر‌کس چیزی (از انواع تعویذ)آویزان کند به همان چیز «تعویذ» سپرده می‌شود» [۲۱۶].

این حدیث بیانگر آن است که سحر- همان‌طور که ذکر شد- شرک به الله است، چرا که امکان دست‌یابی به سحر وجود ندارد مگر به عبادت جن و تقرب به جن‌‌ها به وسیله‌ی برآورده کردن خواسته‌‌هایی مانند: ذبح و دیگر انواع عبادت برای جن‌ها، عبادت‌ جن‌ها شرک به الله است به این ترتیب کاهن‌‌ کسی است که گمان می‌کند، برخی مسایل غیبی را می‌داند و بیشتر چیز‌هایی که کاهنان می‌گویند: از نگاه کردن به ستارگان است.کاهنان برای شناخت حوادث از روی حرکت ستارگان حدس‌‌هایی می‌زنند و یا برخی از شیاطین را به خدمت می‌گیرند تا دزدانه اخبار آسمانی را گوش کنند، همان‌طور که در حدیث فوق بدان اشاره شد. کسانی که روی زمین خط می‌کشند یا به فنجان، یاکف دست و... نگاه می‌کنند. و نیز کسی که کتاب باز می‌کند تا مراجعه کنندگان تصور کنند علم غیب می‌داند، از کاهنان هستند اینان با این اعتقاد کافرند، چرا که آنان با این باورشان ادعا دارند که الله در یکی از صفات خاص خود، علم غیب شریک دارد و آیه‌ی: ﴿قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُ﴾ [النمل: ۶۵]. «بگو: کسی در آسمان وزمین جزالله غیب را نمی‌داند..»..

وآیه‌ی: ﴿وَعِندَهُۥ مَفَاتِحُ ٱلۡغَيۡبِ لَا يَعۡلَمُهَآ إِلَّا هُوَ﴾ [الأنعام: ۵۹]‌ «بگو: کلید‌های غیب نزد او[الله] است وکسی جز او آن را نمی‌داند..»..

و آن آی‌های که خطاب به پیامبرش می‌فرماید: ﴿قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ وَلَآ أَقُولُ لَكُمۡ إِنِّي مَلَكٌۖ إِنۡ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَيَّ﴾ [الأنعام: ۵۰]. «بگو: به شما نمی‌گویم که گنجینه‌های الله در تصرف من است و من نمی‌گویم که من غیب می‌دانم و من به شما نمی‌گویم که من فرشته‌ام. من جز از آنچه به من وحی می‌شود پیروی نمی‌کنم..»..

لذا هر‌کس نزد کاهنان برود و حرف‌‌هایی که از علم غیب می‌زنند، آنان را تصدیق کند، کافراست. بدلیل حدیثی که احمد و اصحاب سنن بروایت ابوهریره س آورده‌اند که پیامبر ج فرمود: «مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ». «هر‌کس نزد فال‌گیر و کاهنی برود و او را در آن چه می‌گوید: تصدیق کند، به‌آن چه بر محمد ج نازل شده کفر ورزیده است» [۲۱۷].

مسلم در صحیح خود از یکی از همسران پیامبر ج از پیامبر ج روایت می‌کند که فرمود: «مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً». «هرکس نزد فال گیری برود و از او درباره‌ی چیزی سوال کند، نماز چهل روز او قبول نمی‌شود» [۲۱۸].

عمران بن حصین س روایت می‌کند که پیامبر ج می‌فرماید: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَطَيَّرَ أَوْ تُطِيَّرَ لَهُ أَوْ تَكَهَّنَ، أَوْ تُكِهِّنَ لَهُ، أَوْ سَحَرَ أَوْ سُحِرَ لَهُ. وَمَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ». «هر‌کس فال بگیرد و یا برایش فال گرفته شود، یا افسونگری‌‌کند‌ و یا برایش افسون‌گری شود یا جادو کند یا برایش جادوگری شود. و هر‌کس به نزد کاهنی برود واورا در آنچه ‌می‌گوید: و به یقین به‌آن چه بر محمد ج نازل شده کافر شده است» [۲۱۹].

بزار با اسناد جید روایت کرده است.

با توجه به احادیث فوق برای فردِ حقجو روشن می‌گردد که علم نجوم -که طالع بینی نامیده می‌شود- و خواندن از کف دست؛ فنجان و شناخت از خطی که روی زمین می‌کشند و مانند: این‌‌ها که کاهنان و فال‌گیران و جادوگران ادعا می‌کنند بوسیله‌ی آن‌‌ها مسایل غیبی و پوشیده را می‌فهمند، همه از مسایل جاهلیت است که الله و رسولش همه را حرام اعلام کرده‌اند و از مسایلی هستند که اسلام آمده تا بطلان آن‌‌ها را اعلان نماید و از آنجام آن‌‌ها و رفتن به نزد چنین افرادی و سؤال کردن از چنین افرادی و یا تصدیق آنان هشدار داده است و از آن‌ بر حذر داشته است؛ چرا که این امور از علم غیبی است که الله تعالی برای خود اختصاص داده است.

نصیحت من به تمام کسانی که با این گونه مسایل سر و کار دارند این است که توبه کنند و از الله تعالی طلب مغفرت نمایند و در تمام امور فقط بر الله توکل و اعتماد کنند و از اسباب و وسایل شرعی وظاهری که جایز است استفاده کنند، از امور جاهلیت دست بکشند و اجتناب نمایند و از سوال کردن و تصدیق افراد مذکور بر حذر باشند و از الله و رسول‌ اطاعت کنند، دین و عقیده‌ی خود را حفاظت نمایند، از خشم و غضب الهی پرهیز کنند و از اسباب شرک و کفر که هر‌کس باآن‌‌ها بمیرد در دنیا وآخرت ضرر کرده است، دوری کنند، از الله تعالی می‌خواهیم که ما را از این چیز‌ها و از هر چه مخالف شریعت است نجات دهد، از هر آنچه که انسان را گرفتار خشم وغضب الهی می‌گرداند به الله پناه می‌بریم و نیز از الله تعالی می‌خواهیم که ما و تمام مسلمانان را فهم دینی و ثبات در دین عنایت بفرماید، همه‌ی ما را از گمراهی‌‌ها و فتنه‌‌ها و بدی‌‌های نفس‌ پناه دهد، که او تعالی توانا بر این‌‌ها است.

وصلی الله وسلم علی نبینا محمد وآل وصحبه وسلم

شیخ ابن باز- مجموع فتاوی ومقالات متنوعة (۱۲۲-۱۱۸/۲)

[۲۱۲] تخریج در فتوای (۱۱۳) همین باب. [۲۱۳] ترمذی ش/۱۴۶۰، دارقطنی (۱۱۲/۱۱۴/۳) طبرانی درالکبیر (۱۱۶۶۶،۱۶۶۵/۱۶۱/۲) حاکم (۸۰۷۳/۳۶۰/۴) و ترمذی موقوف بودن آن را بر جندب بن عبدالله صحیح دانسته است. [۲۱۴] بخاری ش/۷۵۶۱. [۲۱۵] ابوداود ش/۳۹۰۵و ابن ماجه ش/۳۷۲۶ واحمد ۳۱۱/۱وآلبانی در صحیح ابوداود ش/۳۳۰۵ حسن دانسته است. [۲۱۶] تخرج آن در فتوای ۱۱۴ذ کر شد. [۲۱۷] تخریج در فتوای ۱۱۰ از همین باب. [۲۱۸] مسلم ش/۲۲۳۰ ودرآن به جای چهل روز، چهل شب آمده است. [۲۱۹] بزار ۵۲/۹ به روایت عمران بن حصین. وهیثمی در المجمع (۱۱۷/۵) و گوید: رجال آن، بجز اسحاق بن ربیع که ثقه است، رجال صحیح است.

[۱۱۷] حکم کهانت و‌ رفتن نزد کاهنان

س: کهانت (افسون‌گری) چه حکمی‌دارد؟ و حکم رفتن به نزد کاهن چیست؟

ج: واژه‌ی «الکهانة» بر وزن فعاله از صیغه‌ی «التّکهّن» گرفته شده است که به معنای حدس، گمانه زنی، تخمین زدن ودرپی حقیقت از راه امور بدون پایه واساس رفتن است. این عمل در دوران جاهلیت کار کسانی بود که با شیاطین در ارتباط بودند وشیاطین با استراق سمع (دزدانه گوش دادن) به اخبار آسمانی، خبر‌ها را به آن‌‌ها می‌رساندند و آن‌‌ها هر چه می‌خواستند از خودشان برآن اخبار می‌افزودند و سپس به مردم می‌گفتند: و هرگاه چیزی با گفته هایشان مطابقت پیدا می‌کرد. مردم فریب آن‌‌ها را می‌خوردند وآن‌‌ها را مرجع داوری بین خود قرار می‌دادند و در اموری‌ که ممکن بود آینده پدید آید حرف آن‌‌ها را قبول می‌کردند لذا می‌گوییم. کاهن کسی است که خبر می‌دهد از مسایل غیبی که قرار است در آینده اتفاق رخ دهد. کسانی که نزد کاهن می‌روند، سه دسته هستند.

دسته‌ی اول: به نزد کاهنی می‌روند بدون آن که حرف‌هایش را تصدیق و باور کنند. از او سؤال می‌کنند عمل این افراد حرام است و مجازات‌شان این است که تا چهل روز نمازشان قبول نمی‌شود؛ چرا که در صحیح مسلم روایت است که پیامبر ج فرمود: «مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً». «هرکس به نزد فال‌گیری برود و از او درباره‌ی چیزی سوال کند، نماز چهل روز او قبول نمی‌شود» [۲۲۰].

دسته‌ی دوم: به نزد کاهن می‌روند واز او سوال نموده حرف‌‌های او را باور می‌کنند، عمل این‌‌ها کفر به الله است، چرا که کاهن را در ادعای علم غیب تصدیق کرده است و تصدیق بشر در ادعای علم غیب تکذیب الله تعالی است که می‌فرماید: ﴿قُل لَّا يَعۡلَمُ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ ٱلۡغَيۡبَ إِلَّا ٱللَّهُ﴾ [النمل: ۶۵]. «بگو: در آسمآن‌ها و زمین، جز الله کسی غیب نمی‌داند..»..

در حدیث صحیح پیامبر ج می‌فرماید: «مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ».«هر‌کس به نزد فال‌گیر و کاهنی برود و او را در آن چه می‌گوید: تصدیق کرد، به‌آن چه بر محمد ج نازل شده کفر ورزیده است» [۲۲۱].

دسته‌ی سوّم: به نزد کاهن می‌روند تا وضیعت او را برای مردم روشن کنند و مردم بفهمند که چنین فردی کاهن، حیله‌گر و گمراه کننده است، رفتن این گونه افراد ایرادی ندارد، زیرا پیامبر ج به نزد ابن صیاد آمد و پیامبر ج چیزی در دل خود پنهان نمود و از او پرسید: چه چیز در دل پنهان نمودم؟ (ابن صیاد) گفت: «الدخ» منظورش (دخان) [دود] بود. پیامبر ج فرمود: «اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ». «گم شو! هرگز تخمین و حدس تو درست نخواهد بود» [۲۲۲].

به این ترتیب کسانی که به نزد کاهن می‌روند از سه حالت خارج نیستند:

اوّل: شخص نزد کاهن می‌رود و بدون آن که او را تصدیق نماید از او سؤال می‌کند و قصد هم ندارد کاهن را برای دیگران معرفی کند عمل چنین فردی حرام بوده و مجازات‌ او این است که نمازش تا چهل شب قبول نمی‌شود.

دوم: کاهن را سؤال نموده و او را تصدیق می‌کند، عمل چنین فردی کفر به الله است بر چنین فردی واجب است که توبه کند و بسوی الله باز گردد، اگر چنین نکند بر کفر خواهد مرد.

سوّم: به نزد کاهن می‌رود تا از او سؤال کند و او را به مردم معرفی کند، رفتن با چنین نیّتی ایرادی ندارد.

شیخ ابن عثیمین، المجموع الثمین (۲/۱۳۶، ۱۳۷)

[۲۲۰] مسلم ش/۲۲۳۰ ودرآن به جای چهل روز، چهل شب آمده است. [۲۲۱] تخریج در فتوای ۱۱۰از همین باب. [۲۲۲] بخاری (۷۲/۶۱۷۳،۶) ومسلم (۲۹۳۰)۰

[۱۱۸ ] سحر از عمل شیطان است و ساحر مشرک است

س: زنی جادوگر است و دیگران را جادو می‌کند. و بوسیله‌ی او بسیاری از مردم ضرر کرده‌اند وظیفه‌ی ما در برابر این زن جادوگر چیست؟ و به چه صورت می‌توانیم از سحر او نجات پیدا کنیم؟

ج: سحر عملی شیطانی است‌که جادوگران با ذبح حیوان برای جن‌‌ها و یا به جای الله آن‌‌ها را صدا زدن و یا ترک نماز، یا خوردن چیز‌های نجس خود را به جن‌‌ها و شیاطین نزدیک می‌کنند تا متقابلا شیاطین و جن‌‌های کافر به خدمت فرد جادوگر درآیند و به هرکس که جادوگر خواهد مسلط می‌شوند و را می‌کشند، کافر افراد را به تعویق می‌اندازند و مرد را می‌بندند که نمی‌توانند با همسر همبستری کند. زن و مرد را از یکدیگر رویگردان می‌کنند و مانند: این‌‌ها لذا ساحر کافر و مشرک است، چرا که با این اعمال کفری خود به غیر الله تقرب جسته است. به همین علت است که دستور قتل جادوگر داده شده است و از عمر بن الخطاب، دخترش حفصه و همچنین از جندب روایت است که دستور قتل جادوگر را داده‌اند [۲۲۳].

با توجه به آنچه یاد آور شدیم، جایز نیست که این زنی که به جادوگری شهرت دارد ر‌ها شود. پس اگر ادله و قراینی کافی دارید. او را معرفی کنید و پرده از ضرر‌های کارهایش بردارید تا کشته شود و مردم از شر اوراحت شوند ووظیفه‌ی سرپرست خانواده است که در راه نابودی ضرر این زن تلاش کند، حتی اگر چنین زنی مادر فرد باشد، چرا که چنین عملی کفر به الله است و به ضرر بندگان الله است و زمانی که چنین زنی کشته شود دیگران می‌ترسند و از چنین عملی شیطانی باز می‌آیند.

اگر همه از تغییر وضعیت خود داری کنند و از این پیرزن ابراز رضایت کردند و او را به حال خودش گذاشتند تو با توجه به شناختی که از او داری مسئول هستی، پس بر اثبات کار‌هایی که می‌کند، تلاش کن که تا می‌توانی ادله و قراین را برای مضر بودن او ثابت کنی و هرچه همسایه‌‌ها و خانواده‌اش هم از او اطلاع دارند گرد آوری کن و هرگاه ادله‌ی کافی جمع آوری کردی از او به دادگاه شرعی شکایت کن تا حکم الله که عمل به حدیث: «حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبَةٌ بِالسَّيْفِ» «حد ساحر کشتن با شمشیر است» [۲۲۴].

درباره‌اش به اجرا در آید. به هر حال حق نداری که بر این حال بمانی و این ضرر‌ها را مشاهده کنی. علاوه بر این به تو سفارش می‌کنیم.

اوّل: با کثرت ذکر الله تعالی و قرائت قرآن و خواندن ذکر‌های صبح و شام خودت را حفظ کنی! و این‌‌ها از اسبابی است که الله تعالی تو را بوسیله‌ی ‌این‌‌ها از جن و سحر حفاظت می‌کند.

دوّم: به هر چه مبتلا می‌شوی، خودت را با دعا‌ها و دم‌‌های شرعی، درمان کنی و از قاریان معروف بخواه که با تلاوت کلام الله و خواندن دعا‌هایی که در احادیث (صحیح) آمده تو را درمان کنند و از دارو‌های شرعی که در کشور‌های مختلف زیاد است استفاده کنی والله تعالی بوسیله‌ی آن‌‌ها منفعت‌‌های زیادی به هر‌کس خواسته، رسانیده است؛

وصلی الله وسلم علی نبینا محمد وآل وصحبه وسلم

شیخ ابن جبرین، الکنزالثمین (۲۲۴، ۲۲۷)

[۲۲۳] المغنی ابن قدامه (۳۵/۹). [۲۲۴] تخریج در فتوای (۱۱۶) از همین باب.

[۱۱۹] اقسام سحر وحکم ساحر

س: اقسام سحر کدام است؟ وآیا ساحر کافر است؟

ج: سحر بر دو قسم است:

اول: گره زدن و دم کردن. یعنی: خواندن ورد‌ها و طلسم‌‌هایی که جادوگر به وسیله‌ی آن‌‌ها شیاطین را شریک الله قرار می‌دهد تا در کاری که دارند به فرد مورد نظر (مسحور) ضرر برسانند).

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و [یهود] از آنچه شیاطین در عصر سلیمان بر مردم می‌خواندند پیروی کردند. سلیمان هرگز [دست به سحر نیالوده] کافر نشد؛ ولی شیاطین کفر ورزیدند، و به مردم سحر ‌می‌آموختند».

دوم: با دارو‌هایی که روی بدن، عقل، نیروی اراده و تمایلات فرد جادو شده تأثیر می‌گزارد. این همان چیزی است که خودشان به آن «عطف»: (ایجاد دوستی) و «صرف»: (ایجاد تنفر) می‌گویند عطف، این است که فردی را چنان شیفته و دل باخته‌ی همسرش یا زنی دیگر می‌گردانند که همانند حیوان در اختیار او قرار می‌گیرد و هر طور بخواهد بر او حکمرانی می‌کند. و صرف بر عکس این است و چنان روی بدن فرد جادو شده تأثیر می‌گذارد که او را ضعیف می‌گرداند تا جایی که نابود می‌شود و هر چیزی را بر خلاف واقعیت آن تصور می‌کند.

درباره‌ی کفر ساحر در میان علمااختلاف است: برخی می‌گویند کافر می‌شود و برخی دیگر می‌گویند کافر نمی‌شود. اما با توجه به اقسام سحر که ذکر کردیم حکم ساحر مشخص می‌گردد که هر‌کس به وسیله‌ی شیاطین سحر و جادو می‌کند، کافر می‌شود و هرکس به وسیله‌ی دارو جادو می‌کند کافر نمی‌شود، اما گناهکار می‌گردد.

شیخ ابن عثیمین المجموع الثمین (ص ۱۳۲، ۱۳۳ج۲)

[۱۲۰] کشتن ساحر گاهی به خاطر مرتد شدن است و گاهی به خاطر اجرای یکی از حدود الهی است

س: آیا ساحر به خاطر مرتد شدن کشته می‌شود یا بخاطر یکی از حدود الهی؟

ج: قتل جادوگر با توجه به تفصیلی که در مباحث گذشته ذکر کردیم ـ گاهی به خاطرمرتد شدن است و گاهی بخاطر یکی از حدود الهی است هرگاه ‌به کفر ساحر حکم کردیم، کشتن او به ‌خاطر مرتد ‌شدن است، اما اگر سحر ساحر به درجه‌ی ‌کفر نرسد کشتن او اجرای حد است؛ در هرحال کشتن جادوگران واجب است؛ جه آن‌‌ها را کافر بدانیم چه کافر ندانیم و این به خاطر ضرر ‌بزرگ و رسوایی کارشان ‌است، چون آن‌‌ها بین زن و شوهرش جدایی می‌اندازند وبعضی اوقات بین‌ دو نفر دشمن پیوند دوستی ایجاد می‌کنند.

تا از این طریق بتوانند به ‌اهداف‌شان برسند؛ مانند این‌که ساحر، زنی را سحر می‌کند. تا با او زنا کند پس بر حاکم مسلمانان واجب است ساحر را بعنوان حد بکشد بدون آن که از ساحر بخواهد توبه کند. این تازمانی است که کشتن وی به عنوان حداست، چرا که هرگاه‌ یکی از احکام مربوط به حدود به حاکم گزارش شود. از فرد متهم نمی‌خواهد ‌توبه‌ کند بلکه در‌ هر‌ حال حد‌ را اجرا می‌کند، اما اگرشخصی کافر شود حاکم از او می‌خواهد توبه کند. به این ترتیب اشتباه کسانی‌که حکم مرتد راجزو حدود دانسته‌اند آشکار‌ می‌گردد، چون کشتن مرتد از حدود نیست؛ چرا که اگر توبه کند کشتن او منتفی می‌گردد، وانگهی اجرای حدود کفاره‌ی گناهان است و فرد گناهکار کافر نمی‌گردد. کشتن ساحر به خاطر ارتداد، کفاره‌ی او نیست و بر فردی که به چنین جرمی کشته شود نماز خوانده نمی‌شود او را غسل نمی‌دهند و در قبرستان مسلمانان دفن نمی‌کنند. به این ترتیب، نظریه‌ی کشتن جادوگر با قوانین شریعت موافق و منطبق است: چون ساحران می‌کوشند که در زمین فساد را رواج دهند و فساد و خراب کاری ساحران از بزرگ‌ترین فساد‌ها است. هرگاه کشته شوند مردم از شرشان در امان می‌مانند و مردم از رفتن به نزد جادوگران باز می‌آیند.

شیخ ابن عثیمین المجموع الثمین (ص۱۳۳ـ۱۳۴ ج ۲)

[۱۲۱] حکم رفتن نزد کاهنان به خاطر سحر و کشتن حیوانات با شکنجه و آزار

س: پیش از آن که هدایت شوم و به ادای نماز‌ها سر وقت و تلاوت قرآن پایبند شوم، ‌به نزد زنی جادوگر رفتم او از من خواست مرغی را خفه کنم تا برایم تعویذی بدهد که رابطه‌ام با همسرم خوب شود، چرا که همواره با همسرم مشکل داشتم، و من مرغ را با دستانم خفه کردم! آیا به خاطر آن کارم گناهکار هستم؟ اکنون باید چکار کنم تا از ترس و اضطرابی که دامن‌گیرم شده است، نجات یابم.

ج- اولاً: رفتن به نزد زنان جادو‌گر حرام است، چون سحر کفر است و برای بندگان ضرر‌های زیادی دارد، پس رفتن به نزد جادوگر جنایت و جرمی‌بزرگ است و این که می‌گویی مرغی را خفه کردی، جرمی دیگر است، چرا که تو حیوانی را اذیت کردی و به ناحق کشتی تا با آن کار خود غیر الله را خوشنود کنی و به غیر الله تقرب جویی چنین عملی شرک است، اما اگر توب‌های صادقانه به پیشگاه الله بکنی الله تعالی گناهان گذشته‌ات را مغفرت می‌کند نباید در آینده به گناهان بر گردی الله تعالی گناهان هر‌کس را که توبه کند می‌بخشد.

برای مسلمانان جایز نیست که بگذارند ساحران و جادوگران بین مسلمانان به کارشان ادامه دهند واجب است که کارشان را رد کنند وظیفه‌ی مسئولان و حاکمان مسلمان است که ساحران را بکشند تا مسلمانان از شرشان راحت شوند.

شیخ صالح فوزان ـ المنتقی (ص ۷۳ ـ ۷۲ ج ۱)

[۱۲۲] زن شوهرش را جادو می‌کند

از عبد العزیز بن عبدالله بن باز به برادر بزرگوار.. السلام‌ علیکم‌ و‌رحمه الله ‌وبر کاته ‌وبعد.

س: نامه‌ی مورخه (...) شما به دستم رسید ـ که الله تعالی تو را هدایت کرده است‌ـ در نامه نوشته بودیدکه هنگام همبستری با همسر جدید خود به چه چیزی مبتلا شد‌های ـ تو را بسته بودند و نتوانستی با همسر خود همبستری کنی‌ـ نوشته بودی به نزد شیخی رفتی و او به تو آن فتوا را داده و از آنچه زن اولی تو انجام داده بود که مانع همبستری تو با همسر دوم تو شده بود پاسخ سؤال تو از حکم این عمل واضح است.

ج ـ وقتی زن اول تو، به این کار اقرار کرد و با ادله ثابت شد این کار را کرده است مرتکب گناه بزرگ وکفر وگمراهی شده است چرا که این کارش سحر است حرام است واز نظر شرعی ساحر کافر است.

زیرا الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ١٠٢﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و [یهود] از آنچه شیاطین در عصر سلیمان بر مردم می‌خواندند پیروی کردند. سلیمان هرگز [دست به سحر نیالوده] کافر نشد؛ ولی شیاطین کفر ورزیدند، و به مردم سحر آموختند و [نیز یهود] از آنچه بر دو فرشته بابل «هاروت» و«ماروت» نازل شد پیروی کردند. و به هیچ‌کس چیزی یاد نمی‌دادند؛ مگر این که از پیش به او می‌گفتند: «ما وسیله‌ی آزمایشیم، کافر نشو! ولی آن‌ها از آن دو فرشته، مطالبی را می‌آموختند که بتوانند بوسیله‌ی آن، میان مرد و همسرش جدایی بیفکنند ولی هیچ گاه نمی‌توانند بدون اجازه‌ی الله تعالى، به انسانی زیان برسانند آن‌ها قسمت‌هایی را فرا می‌گرفتند که به آنان زیان می‌رسانید و نفعی نمی‌داد. و مسلّماً می‌دانستند هر‌کس خریدار این گونه متاع باشد در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت و چه زشت و ناپسند بود آنچه خود را به آن فروختند اگر می‌دانستند».

این آیه بیانگر آن است که سحر است کفر و ساحر کافر می‌باشد. جادوگران چیز‌هایی یاد می‌گیرند که بر ایشان ضرر د ارد و نفعی ندارد یکی ازبرنامه‌‌های ساحران این است که زن را از شوهرش جدا می‌کنند. وساحران در قیامت نزد الله هیچ بهر‌های ندارند.یعنی هیچ بهر‌های برای نجات خود ندارند.

در حدیث صحیح روایت است که رسول الله فرمود: «اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْـمُوبِقَاتِ، قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّـهِ وَمَا هُنَّ؟ قَالَ: الشِّرْكُ بِاللَّـهِ، وَالسِّحْرُ، وَقَتْلُ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللَّـهُ إِلَّا بِالْـحَقِّ، وَأَكْلُ الرِّبَا، وَأَكْلُ مَالِ الْـيَتِيمِ، وَالتَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ، وَقَذْفُ الْـمُحْصَنَاتِ الْـمُؤْمِنَاتِ الْـغَافِلَاتِ». «از هفت هلاک کننده دوری کنید؛ پرسیدند:‌ای رسول خدا ج آن‌‌ها چه هستند؟ فرمود: شرک به الله، سحر، کشتن فردی که الله تعالی قتل او را حرام گردانیده است، مگر به خاطر حق، خوردن ربا، خوردن مال یتیم، فرار از جنگ در حال رویا رویی با دشمن و تهمت زدن به زنان مومن پاک دامن بی‌خبر»! [۲۲۵].

فردی که به تو دارو داده است ظاهرا او هم مانند آن زن ساحر است چرا که فقط ساحر و جادوگر از کار‌های جادوگران اطلاع دارد. پس او نیز از فال‌گیران وکاهنان است که در ادعای علم غیب –دربسیاری از امور– شهرت دارند بر مسلمان واجب است که از آنان‌ برحذر با‌شد. و در ادعای علم غیب‌شان آن‌‌ها را تصدیق نکند؛ چرا که پیامبر ج می‌فرماید: «مَنْ أَتَى عَرَّافًا فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً»: «هرکس به نزد فال گیری برود و از او درباره‌ی چیزی سوال کند، نماز چهل روز او قبول نمی‌شود» [۲۲۶].

مسلم در صحیح خود روایت می‌کند که پیامبر ج فرموده است: «مَنْ أَتَى كَاهِنًا فَصَدَّقَهُ بِمَا يَقُولُ فَقَدْ كَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ». «هر‌کس به نزد فال‌گیر و کاهنی برود و او را در آن چه می‌گوید: تصدیق کند، به‌آن چه بر محمد ج نازل شده کفر ورزیده است» [۲۲۷].

پس بر تو واجب است که توبه کنی واز کاری که کرد‌های پشیمان باشی، رئیس انجمن و رئیس دادگاه‌ را در جریان بگذاری که آن شیخ کیست و از همسر اول خود شکایت کنی تا دادگاه وکمیسیون مربوطه در باره‌ی‌آنان تصمیم شایست‌های بگیرد. و آنان را از چنین کار‌هایی باز دارند. هرگاه برایت چنین ماجرایی پیش آمد به علما مراجعه کن تا راه درمان و علاج شرعی را برای تو تجویز کنند: و اکنون اگر آنچه برایت پیش آمده (بیماری عدم توانایی هم بستری) برطرف شده است، که الحمد لله و اگر نه به ما اطلاع بده ‌تا تو را در جریان راه‌ درمان شرعی آن بگذاریم.

الله تعالی به تو فهمِ درستِ دین و ثبات بر آن عنایت فرماید و ازآنچه مخالف دین است سالم بدارد، که او تعالى جواد و کریم است. والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته

شیخ‌ابن باز ـ مجموع فتاوی و مقالات متنوعة‌ (۶۹۳/۲)

[۲۲۵] تخریج در فتوای (۱۱۳) همین باب. [۲۲۶] مسلم ش/۲۲۳۰ ودران به جای چهل روز، چهل شب آمده است. [۲۲۷] تخریج در فتوای ۱۱۰از همین باب.

[۱۲۳] ایجاد دوستی (عطف) و ایجاد تنفر (صرف)هر دو حرام است

س۱: حکم ایجاد محبت بین زن و شوهر بوسیله‌ی سحر چیست؟

ج۲: حرام و ناروا است، این عمل را «عطف» می‌نامند. و ایجاد تنفر بین دو نفر بوسیله‌ی سحر را «صرف» می‌گویند که آن هم حرام است و چه بسا که کفر و شرک است.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و به هیچ‌کس چیزی یاد نمی‌دادند؛ مگر این که از پیش به او می‌گفتند: «ما وسیله آزمایشیم، کافر نشو! ولی آن‌ها از آن دو فرشته، مطالبی را می‌آموختند که بتوانند بوسیله آن، میان مرد و همسرش جدایی بیفکنند ولی هیچ گاه نمی‌توانند بدون اجازه‌ی الله، به انسانی زیان برسانند آن‌ها قسمت‌هایی را فرا می‌گرفتند که به آنان زیان می‌رسانید و نفعی نمی‌داد. و مسلّماً می‌دانستند هر‌کس خریدار این گونه متاع باشد در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت».

شیخ ابن عثیمین ـ المجموع الثمین (۱۵۶/۱)

س: (۲) شما را در جریان مردی قرار می‌دهم که دو زن دارد و از هر‌یک فرزندانی دارد بین او و زن دومش مشکلاتی پیش آمده که نزدیک بود منجر به طلاق شود اما زن دوم او به پیشنهاد مادر و خواهرانش و به قصد حفظ پیوند خانوادگی و رعایت حال فرزندانش تا در معرض ستم برادران بزرگ‌شان (‌که فرزندان هووی او هستند) قرار نگیرند و آن‌‌ها نتوانند بر ثروت پدرشان مسلط شوند و این‌‌ها را از آن محروم نکنند به نزد جادوگر و افسونگر رفته است و سحر ایجاد محبت برای شوهرش گرفته است و اکنون کارش استوار گردیده است و اخلاق شوهرش با او خوب شده است، اقدام به جادو کردن پسران هوویش از شوهرش کرده ـ‌ حتی پسران کوچک شوهرش ـ و این کارش را از روی حسد نموده است. چرا که می‌بیند پیشرفت و موفقیت و رابطه‌ی خوبی با پدرشان دارند، و با این ترتیب توانسته است بین آن‌‌ها و پدرشان تفرقه بیندازد و آن‌‌ها را به خودشان گرفتار کند تا جایی که زندگی‌شان آغشته به بیماری‌ها، دردها، و مشکلات شده و روح و روان همه را تحت تأثیر قرار داده است، این کار‌ها را کرده است تا از پدرشان دور شوند و شرایط برای او و فرزندانش فراهم گردد.

در حقیقت حسادت، نیرنگ و حمایت از فرزندان کوچک در برابر فرزندان هوویش: او را بر این کار وادار کرده است، این در حالی است که به ظاهر فرزندان هوویش افرادی با استقامت (و اهل دین) هستند از آن‌‌ها هیچ گونه اذیت و آزاری به او نرسیده است و حتی در برابر کار‌هایی که با آن‌‌ها کرده است، صابر و شکیبا هستند حال آن که می‌دانند این نا مادری‌کار‌هایی در حقشان کرده است و از طرفی این زن می‌داند که کاری که کرده است سحر و حرام است، لذا در برابر این کارش اقدام به دادن صدقه‌ی بسیار و ادای عبادت‌‌های نفلی، مانند: ‌حج، شب زنده داری (نماز تهجد) حضور در جلسات ذکر، کرده است. و این گونه تفسیر می‌کند که اعمال نیک او گناه سحری را که انجام داه است، دفع خواهد نمود وبه آیه‌ی: ﴿إِنَّ ٱلۡحَسَنَٰتِ يُذۡهِبۡنَ ٱلسَّيِّ‍َٔاتِ﴾ [هود: ۱۱۴]‌. «نیکی‌ها بدی‌ها [گناهان] را نابود می‌گرداند». استدلال می‌کند. اکنون سؤال‌‌های ما بدین شرح است؛

۱- آیا برای زن جواز دارد که شوهرش را به هدف جلب محبت وتداوم رابطه‌ جادو کند! آیا آن‌طور که برخی ادعا می‌کنند. از نوع سحر پسندیده و جایز در حالت ضرورت است.

۲- آیا درست است که هر‌کس مرتکب اعمال حرام شود و بر انجام آن‌‌ها ادامه دهد وسپس با ادعای عبادت‌‌های زیاد، گناهانش بخشیده خواهد شد؟ وآیاآزاری که به دیگران رسانیده است، الله تعالی او را می‌بخشد؟

۳- آیا رواست که انسان دیگران را آزار دهد و در حق‌شان نیرنگ بزند و به خاطر امنیت آینده‌ی فرزندانش مرتکب اعمال حرام شود؟

۴- نصیحت شما برای کسی که چنین وضعیتی دارد چیست؟

ج۲: تردیدی نیست که سحر کردن به هدف جلب محبت، حرام است و فرد را به کفر می‌کشاند، زیرا ساحر مشرک است، چون ساحر به شیطان و جن‌های سرکش تقرب جسته و آنچه را که می‌خواهد توسط آن‌‌ها عملی‌ می‌کند تا جایی که جن بر دل انسان مورد نظر چیره می‌شود و فرد را از برخی اعضای خانواده‌اش روی گردان می‌کند ونسبت به برخی افراد بیگانه، علاقه‌مند می‌گرداند، بنابراین کمک گرفتن و تقرب جستن به جن و شیطان شرک و کفر است.

اگر جادو کردن این زن ثابت شود، واجب است که وی را بکشند! این در صورتی است که خودش جادو کرده باشد و اگر دیگری اقدام به چنین عملی کرده است باید او را معرفی کند تا آن جادوگر را بکشند، چرا که حد ساحر کشتن با شمشیر است. اگر همسر دوم می‌بیند شوهرش نسبت به او بی‌توجه است، باید صبر و تحمل پیشه کند، حتی اگر منجر به طلاق شود وچه بسا که نصیحت وتوجیه را قبول کند و به پیشگاه الله تعالی توبه کند و بین هر دو همسرش به عدالت رفتار نماید. و این وضعیت اصلاح شود. بدون آن که همسرش به سحر که حرام است روی آورد. باید گفت: که صدقه، روزه گرفتن و شب زنده داری برای این گونه افراد نفع و سودی ندارد، چون این اعمال با شرکی که انجام می‌گیرد باطل می‌گردند.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَوۡ أَشۡرَكُواْ لَحَبِطَ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ﴾ [الأنعام: ۸۸]. «اگر شرک ورزند، هر چه از اعمال خیر انجام می‌دهند، باطل و نابود می‌گردد».

آیه‌ی ﴿إِنَّ ٱلۡحَسَنَٰتِ يُذۡهِبۡنَ ٱلسَّيِّ‍َٔاتِ﴾ [هود: ۱۱۴] «نیکی‌ها بدی‌ها [گناهان] را نابود می‌گرداند».

منظور از«سیّئات» گناهانِ غیر از کفر است. کفر و شرک را شامل نمی‌شود، که سحر اعم از متنفر کردن افراد از همدیگر ویا ایجاد علاقه بین افراد، شرک است وشرک بخشیده نمی‌شود؛ زیرا الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِ﴾ [النساء: ۴۸]‌. «همانا الله کسی را که به او شرک ورزد نمی‌بخشد».

در سحر چیز پسندیده و جایزی وجود ندارد، بلکه تمام انواع آن کفر و شرک است، به دلیل آن که الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ﴾ [البقرة: ۱۰۲]‌ .«لیکن شیطآن‌ها کافر شدند».

برای هیچ مسلمانی روا نیست که کسی را به خاطر امنیت آینده‌ی خود و فرزندانش مورد اذیت و آزار قرار دهد و ما مرد وزن را نصیحت می‌کنیم که به درگاه الهی توبه کنند و خالصانه به دین او عمل نمایند. و از حرام‌‌ها جنایت‌‌ها و تجاوز از دستورات شرع اجتناب کنند، امید است که الله توبه‌ی‌ آنان را قبول کند. «والله اعلم»

از گفتار و املای شیخ ابن جبرین - مورخه۱۲/۵/۱۴۲۷ هجری.

[۱۲۴] تعویذهایی که سبب ایجاد محبت و یا تفرقه بین زن و شوهر می‌شود... سحر هستند

س: امام مسجدی تعویذ‌هایی می‌نویسد که ‌سبب محبت بین زن و شوهر و یا سبب تفرقه بین زن و شوهرمی‌شود آیا این سحر است؟ ما را مستفید گردانید، الله به شما را‌ جزای خیر دهد!.

ج: کسی که چیزی می‌نویسد تا بوسیله‌ی ‌آن زن و شوهر یکدیگر را دوست داشته‌ باشند. و یا بین زن و شوهری که یکدیگر را دوست دارند، جدایی بیندازد، جادوگر است.

حقیقت همان است که الله تعالی درباره‌ی کسانی که سحر یاد می‌گیرند و سحر یاد ‌می‌دهند. می‌فرماید: ﴿فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ﴾ [البقرة: ۱۰۲]‌.«ولی آن‌ها از آن دو فرشته، مطالبی را می‌آموختند که بتوانند بوسیله آن، میان مرد وهمسرش جدایی بیفکنند ولی هیچ گاه نمی‌توانند بدون اجازه الله، به انسانی زیان برسانند».

این عمل را «صرف»: (ایجاد تنفر) و «عطف»: (ایجاد محبت) می‌نامند و سحراست، سحر کفر به الله بوده و ساحر کافر است چرا که الله تعالی در کتاب خود آورده که ساحرکافر است و می‌فرماید: ﴿وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و سلیمان هرگز [دست به سحر نیالوده] کافر نشد؛ ولی شیاطین کفر ورزیدند، وبه مردم سحر آموختند و [نیز یهود] از آنچه بر دو فرشته بابل «هاروت» و«ماروت» نازل شد پیروی کردند. وبه هیچ‌کس چیزی یاد نمی‌دادند؛ مگر این که از پیش به او می‌گفتند: «ما وسیله‌ی آزمایشیم، کافر نشو! ولی آن‌ها از آن دو فرشته، مطالبی را می‌آموختند که بتوانند بوسیله‌ی آن، میان مرد وهمسرش جدایی بیفکنند ولی هیچ گاه نمی‌توانند بدون اجازه الله، به انسانی زیان برسانند آن‌ها قسمت‌هایی را فرا می‌گرفتند که به آنان زیان می‌رسانید و نفعی نمی‌داد. و مسلماً می‌دانستند هر‌کس خریدار این گونه متاع باشد در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت».

پس ادله بیانگراین است که سحر و یادگیری‌آن کفراست و ساحر‌ کافرمی‌باشد.

در حدیث آمده است که «حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبَةٌ بِالسَّيْفِ» حد ساحر کشتن با شمشیر است [۲۲۸]. یعنی طبق قول صحیح ساحر‌به سبب مرتد شدن از دین اسلام کشته می‌شود چنین فرد‌ی شایستگی ندارد که در نماز امام شود چون پیرو دین مسلمانان نیست و اقتدای به کافر جواز ندارد نماز خواندن پشت سر او درست نیست برمسؤلان و حاکمان مسلمان واجب است که جلوی جادوگر را بگیرند بر‌ حاکمان اجرای این حکم لازم است تا جلوی ضرر را از جامعه بگیرند، با این کار جامعه از همه می‌پاشد، پستی درآن راه می‌‌یابد وخرافات وخرافه پرستان بر‌آن جامعه چیره می‌شوند. (پناه بر الله)!.

الشیخ الفوزان – المنتقی، (۱۲۹/۱)

[۲۲۸] تخریج در فتوای (۱۱۶)ازهمین باب.

[۱۲۵] حکم تسلط جن برانسان و بستن مرد (سحر کردن مرد تا نتواند با همسرش همبستری کند)

س: گاهی انسان بیمار می‌شود و حرف‌‌های غیر عادی می‌زند، مردم می‌گویند: جن زدن شده است، آیا این درست است یا خیر؟[در چنین حالتی] حافظ قرآنی را می‌آورند و بر ‌وی قرآن می‌خواند تا به ‌حالت عادی برگردد و نیز در شب زفاف داماد را با (خواندن دعایی خاص) تعویذ ‌خاصی می‌بندند که نمی‌تواند با همسرش هم بستری‌کند... آبا این درست است یا خیر؟

ج: اولا‌ جن نوعی از مخلوقات الهی است که در قرآن و سنت از آن‌‌ها سخن رفته است، آن‌‌ها موجوداتی مکلف هستند که افراد مؤمن‌شان به بهشت وکافران‌شان به جهنم می‌روند. جن زدگی برای انسان از واقعیت‌‌های بدیهی است‌. و برای درمان جن زدگی دارو‌های شرعی از دعا و قرائت قرآن استفاده می‌شود.

دوم: خواندن دعایی‌ در شب‌ زفاف تا داماد بسته شود و نتواند در‌آن شب با همسرش همبستری کند، نوعی سحر است وچنین علمی حرام و ناروا‌ست. در قرآن و سنت منع از سحر ثابت است و حد جادوگر کشتن است.

و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم

اللجنة الدائمة، فتاوی العلاج بالقرآن والسنه- الرقی وما یتعلق ب‌ها ص۷۳

[۱۲۶] توضیح بحث ابن کثیر در باره‌ی سحر

س: در تفسیر ابن کثیر جلد یک«صفحه‌ی۱۴۷» آمده:

(از دیدگاه اهل سنت ساحر می‌تواند در هوا پرواز کند. وانسانی را به الاغی تبدیل نماید، البته معتقدند هنگامی که ساحر آن تعویذ و کلمات مشخص را می‌خواند، الله تعالی آن اشیاء را می‌آفریند! لیکن این که فلک و ستارگان در تغییر شکل مؤثر باشد، درست نیست؛ بر خلاف فیلسوفان و منجمان،). آیا معنای این سخن این است که امکان دارد. ساحر بتواند برانسان مسلّط شود و او را به حیوان و یا بر عکس تبدیل کند؟ آیا تا به حال چنین چیزی اتفاق افتاده است؟

ج: ابن کثیر و پیش از او ابن جریر به همین صورت آورده‌اند، درباره‌ی پرواز در هوا و راه رفتن روی آب را برخی از سلف پیش از این دو ذکر کرده‌اند، این بیانگر آن است که چنین امری ممکن است، چرا که شیاطین و جن‌‌های سرکش به خدمت ساحر در می‌آیند و بسی اوقات حقایق را برایش وارونه جلوه می‌دهند و بدیهی است که جن‌‌ها می‌توانند خود را به صورت‌‌ها مختلف و متفاوت در آورند؛ پس بعید نیست که ابتدا خود را به شکل انسانی درآورند و سپس به شکل الاغ یا پرنده یا حیوان وحشی و...در آورند و در ماجرا‌هایی که عوام نقل می‌کنند بسیار آمده که انسانی به شکل حیوان، پرنده، و یا مانند این‌‌ها در آمده باشد. البته آن‌‌ها نمی‌توانند اقدام به چنین کاری بکنند؛ مگر با قدرت الهی و اراده‌ی کونی و قدری او تعالی همان‌طور که می‌فرماید: ﴿وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «ولی هیچ گاه نمی‌توانند بدون اجازه‌ی الله، به انسانی زیان برسانند».

این با تصور و باور فلاسفه و معتزلیان که منکر این هستند، مخالف است وآن‌‌ها ادعا می‌کنند که ساحر می‌تواند با نیروی تخیل وافسونگری، جادو کند، اما قول صحیح نظریه‌ی اول است والله تعالی بر هر چیز تواناست [۲۲۹]. (والله اعلم).

فتوا با امضای شیخ ابن جبرین

[۲۲۹] برای اطلاعات بیشتر در این موضوع به فتح الباری ۲۲۲/۱۰و معارج القبول، حافظ حکمی ۶۸۸/۲ مراجعه شود.

[۱۲۷] ثبوت سحر شدن پیامبر ج توسط یک نفر یهودی

س: آیا ثابت است که پیامبر ج سحر شده است؟

ج: آری. در صحیحین و.... ثابت است که پیامبر ج جادو شده است. اما از جهت مسایل شرعی و یا وحی برایشان تأثیری نداشته است. و نهایت تأثیر آن در این حد بوده که رسول الله ج تصور می‌کرد کاری کرده، در حالی که نکرده بود. و این سحر را فردی یهودی بنام لبید بن اعصم علیه ایشان انجام داده بود» [۲۳۰].

الله تعالی ایشان را از آن نجات داد و به ایشان وحی شد با معوذّتین (دو سوره فلق وناس) دم شدند [۲۳۱]. واین سحر بر مقام نبوت ایشان تاثیری نداشته است، چون در پیامبر ج آن قدر تأثیر نداشت که مسایل مربوط به وحی وعبادت‌‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

برخی این حقیقت را که پیامبر ج جادو شده باشد، با استدلال به این که اگر بپذیریم پیامبر ج سحر شده است، لازمه‌اش تصدیق گفته‌ی ظالمان است که می‌گفتند: ﴿إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلٗا مَّسۡحُورًا﴾ [الفرقان: ۸]. «تن‌ها شما از مردی سحر شده پیروی ‌می‌کنید».

در این که لازمه‌ی سحر شدن پیامبر ج تأیید سخن ظالمان است که پیامبر ج را به مردی سحر شده وصف کرده بودند، نیست. تردیدی وجود ندارد، چون آن‌‌ها ادعا می‌کردند که پیامبر ج در سخنانی که برایشان وحی می‌شود، جادو شده است. آنچه بر ایشان وحی می‌شود تصور آن‌‌ها هذیآن‌‌هایی مانند سخنان بی‌ربط افراد جادو شده است، لیکن سحری که پیامبر شده بود بر هیچ چیز از وحی و عبادت‌‌ها تأثیر نگذاشت.

برای ما جایز نیست که احادیث صحیح را تن‌‌ها به خاطر فهم نادرست فردی حالا هر‌کس که باشد رد کنیم!؟

شیخ ابن عثیمین المجموع الثمین (۲/۱۳۴، ۱۳۵)

[۲۳۰] حدیث جادو شدن پیامبر ج را بخاری ش۶۳۹۱ و مسلم ش/۲۱۸۹ تخریج کرده است. [۲۳۱] بخاری (۵۷۳۵) ومسلم (۲۱۹۲).

[۱۲۸] روش جادو شدن پیامبر ج و تأثیر آن بر ایشان

س: آیا ثابت است که پیامبر ج سحر شده است؟ اگر این ثابت است، پیامبر ج با سحر و ساحر چه رفتاری داشتند؟

ج: آری ثابت است که پیامبر ج جادو شده است، عایشه ل می‌گوید: پیامبر ج سحر شد (و سحر بر ایشان تأثیر گذاشت) تا جایی که خیال می‌کرد کاری کرده است. در حالی که نکرده بود یک روز پیامبر ج به وی گفت: «فَأَتَاهُ مَلَكَانِ فَجَلَسَ أَحَدُهُمَا عِنْدَ رَأْسِهِ وَالْـآخَرُ عِنْدَ رِجْلَيْهِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِلْآخَرِ: مَا بَالُهُ؟ قَالَ: مَطْبُوبٌ، قَالَ: مَنْ طَبَّهُ؟ قَالَ: لَبِيدُ بْنُ الْـأَعْصَمِ، قَالَ: فِيمَ؟ قَالَ: فِي مُشْطٍ وَمُشَاطَةٍ، فِي جُفِّ طَلْعَةِ ذَكَرٍ، فِي بِئْرِ ذَرْوَانَ» [۲۳۲] . «دو فرشته به نزد ایشان آمده یکی کنار سر ایشان و دیگری کنار پاهایشان نشستند. یکی از آن دو گفت: این را چه شده است؟ [دومی] گفت: جادو شده‌؟ پرسید: چه کسی او را جادو کرده است؟ گفت: لبید بن اعصم! پرسید: با چه چیز سحر شده است؟گفت: بوسیله‌ی شانه، پس مانده‌ی الیاف کتان و پوست شکوفه‌ی خرمای نر که در چاه ذروان مدفون است».

امام ابن قیم می‌گوید: عد‌های این حدیث را رد کرده‌اند و می‌گویند: چنین چیزی در حق پیامبر ج جایز نیست و گمان کرده‌اند که سحر شدن برای ایشان نقص و عیب است، حقیقت آن‌طور که پنداشته‌اند نیست، بلکه تاثیر سحر مانند تأثیر بیماری‌‌ها و درد‌ها بر بدن پیامبر ج است، و این هم یکی از بیماری‌هاست، همان‌طور که سم روی بدن پیامبر ج تأثیر گذاشت این هم مؤثر واقع گردید [۲۳۳].

ابن قیم به نقل از قاضی عیاض می‌نویسد: (این عمل [سحرشدن] در نبوت ایشان خدشه وارد نمی‌کند و این که پیامبر ج بر اثر سحر تصور می‌کرد کاری را انجام داده است در حالی که انجام نداده بود، در چنین حالتی چیزی وجود ندارد که صداقت پیامبر ج را زیر سؤال ببرد، چرا که برای صداقت ایشان دلیل وجود دارد و به اجماع از این که چیزی صداقت و نبوت ایشان را خدشه دار کند، معصوم هستند. تن‌‌ها این عمل جواز تحت تأثیر قرا گرفتن ایشان را در امور دنیوی ثابت می‌گرداند که پیامبر ج بخاطر این مسایل مبعوث نشده و فضیلت و برتری هم داده نشده است؛ بلکه ایشان در مسایل دنیوی مانند دیگر افراد بشر در معرض آسیب‌‌ها و آفت‌ها قرار می‌گیرد. بعید نیست که چیزی را تصور کند که حقیقت نداشته باشد و سپس آن حالت برطرف شود و به حالت عادی برگردد [۲۳۴].

پس از آن که پیامبر ج یقین کرد که سحر شده است از الله تعالى خواست مکان سحر را به ایشان نشان داد، پیامبر ج آن را بیرون آورده و باطل کرد و آن حالت از ایشان برطرف گردید تا جایی که گویا از بند آزاد گردیده است. پیامبر ج به خاطر جادو شدن خود کسی را تعقیب نکردند و حتی وقتی به ایشان گفتند: آیا آن‌ خبیث را دستگیر نکنیم و نکشیم؟

فرمود: «أَمَّا أَنَا فَقَدْ شَفَانِي اللَّـهُ وَخَشِيتُ أَنْ يُثِيرَ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ شَرًّا» [۲۳۵]. «مرا که الله تعالی شفا داد و بیم آن دارم که چنین کاری (دستگیری و... جادوگر) باعث ایجاد شر و فتنه در میان مردم گردد».

الشیخ الفوزان – المنتقی (۲/۵۷، ۵۸)

[۲۳۲] بخاری ش/۶۳۹۱، و مسلم ش/۲۱۸۹، احمد (۶/۵۷ – ۶۳- ۶۹) و این متن احمد است. [۲۳۳] در زادالمعاد ۴/۱۲۴ با اندک تفاوتی و الطب النبوی ص۹۸-۹۹. [۲۳۴] زادالمعاد ۴/۱۲۴. [۲۳۵] تخریج در ابتدای فتوا ذکر گردید و درآن جمله‌ی: (آیا آن را دستگیر نکنیم و نکشیم)؟!. بلکه این جمله در تفسیر ثعلبی۳۳۸/۱۰ تحت تفسیر سوره‌ی فلق ذکر کرده است.

فصل چهارم: حاکمیت و اجرای قوانین

[۱۲۹] معنای سیاست شرعی

س: معنای سیاست شرعی چیست؟

ج: سیاست شرعی: منظور ‌از سیاست شرعی‌آن سیاستی است که براساس مبانی قرآن و سنت استوار باشد و با رعایت عدالت از جانب حاکم و اطاعت و تسلیم بودن (در برابر احکام الهی) از جانب رعیت قابل اجرا است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا وَإِذَا حَكَمۡتُم بَيۡنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحۡكُمُواْ بِٱلۡعَدۡلِ﴾ [النساء: ۵۸]. «الله به شما دستور می‌دهد که امانت‌ها را به صاحبانش بدهید! و هنگامی که میان مردم حکومت ‌می‌‌کنید، به عدالت داوری کنید..».

تا آن‌جا که می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡ﴾ [النساء: ۵۹]. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از الله و پیامبر ج اطاعت کنید و از اولی الامرتان [کسانی که براساس قرآن و سنت حکومت می‌کنند] اطاعت کنید».

و بالله التوفیق، وصلی علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲۳/ ۴۰۱)

[۱۳۰] حکم جدایی دین از سیاست

س: حکم کسی‌که می‌گوید: در دین، سیا‌‌ستی وجود ندارد‌ و در سیاست هم دینی وجود ندارد، چیست؟

ج: در شریعت اسلام سیاست درستی وجود دارد که بین دولت‌‌های اسلامی و... دیگر دولت‌‌ها در صلح و جنگ باید به اجرا درآید و با سیاست صحیح و موفق اسلامی باید مسؤلان و حاکمان مسلمان در میان مردم رفتار کنند و در مسایل دین و دنیا با چنین سیاستی بین مردم حکمرانی کنند.

اما سیاست مکارانه، که سراسر نیرنگ، ‌گناه، فریب، دروغ، پیمان شکنی، خیانت و عدم وفای به وعده‌‌ها باشد، در شریعت اسلام وجود ندارد. هر‌کس نصوص قرآن، سنت، سیر‌ت و عملکرد پیامبر ج را مورد بررسی قرار دهد، می‌بینید که سرشار از سیاست‌‌های صادقانه و عادلانه با دوستان و دشمنان است.

و بالله التوفیق، وصلی علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۲۳ /۴۰۱)

[۱۳۱] حکم شورش علیه ولی وحاکم مسلمانان

س۱: هم اکنون کسانی هستند که جوانان را بویژه از طریق اینترنت دعوت می‌‌کنند تا از اطاعت ولی امر (حاکم و پادشاه) این کشور‌ها (کشور‌های عربی) دست بردارند، سبب این فراخوان آن است که می‌گویند: در این کشور‌ها بانک‌‌های ربوی و کثرت منکرات به صورت آشکارا وجود دارد، چه صحبتی برای این‌افراد دارید؟

ج۱: صحبت بنده این است که این‌‌ها حرف‌‌های باطلی است که مورد قبول واقع نخواهد شد، ‌چراکه این دعوت به گمراهی و تفرقه و پراکنده نمودن جماعت مسلمانان است. باید نسبت به این حرف‌‌ها و فراخوآن‌‌ها بی‌توجه بود، و آن را رد نمود و کسی به آن‌‌ها توجه نکند؛ زیرا به باطل دعوت می‌دهند و فراخوان به منکر، شرارت و فتنه است. باید دانست که وجود منکرات در کشور‌ها موجب کفر حکام نمی‌شود.

س۲: آیا شورش علیه حکام تن‌‌ها با شمشیراست؟ یا شامل ایراد گرفتن از آنان و تحریک مردم بر ضد حکام است تا مردم علیه‌شان تظاهرات کنند؟

ج۲: قبلاً یادآور شدیم که شورش علیه حکام با شمشیر است و این تندترین نوع شورش علیه حکام است. اما با ناسزا گفتن و دشنام دادن آنان در جلسات و بر سرمنبر‌ها نیز شورش علیه حکام بشمار می‌رود، زیرا این کار موجب تحریک مردم بر شورش علیه حاکم می‌گردد و قدر منزلت حاکمان درهم شکسته می‌شود؛ با این ترتیب با حرف و زبان هم علیه حاکم، شورش به شمار می‌رود.

الشیخ الفوزان- الإجابات المهمة فی المشاکل المدلهمة (۱/۱۱، ۳۱)

[۱۳۲] آیا حکمرانی بر مبنای قوانین بشری از کفر اکبر به شمار می‌رود؟

ج: پاسخ این سؤال را مفتی سابق کشور سعودی؛ شیخ محمدبن ابراهیم آل شیخ داده است، وی در جواب می‌گوید: از انواع کفر اکبر یکی این است که قوانین لعنت شده را جایگزین قوانینی کنند که روح الامین بر قلب محمد ج نازل کرده است تا از بیم دهندگان باشد و آن به زبان عربی آشکار است تا در میان مردم مطابق آن حکمروایی کنند و در هنگام اختلاف و درگیری و دشمنی به آن مراجعه نمایند؛ چرا که الله تعالى می‌فرماید: ﴿فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا﴾ [النساء: ۵۹]‌. «و هرگاه در چیزی اختلاف کردید، آن را به الله و رسول باز گردانید؛ اگر به الله و روز آخرت ایمان دارید، این برای شما بهتر و عاقبت و پایانش نیکوتر است».

الله تعالى داشتن ایمان را از کسانی که پیامبر را در اختلافات خود حَکم و داور قرار نمی‌دهند با تأکید و تکرار ادات نفی و قسم، نفی می‌کند و می‌فرماید: ﴿فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا٦٥﴾ [النساء: ۶۵]. «به پروردگارت سوگند که آن‌ها مؤمن نخواهند بود، مگر زمانی که در اختلافات خود، تو را داور و حکم قرار دهند؛ و سپس از داوری تو، در دل خود احساس ناراحتی نکنند؛ و کاملاً تسلیم باشند».

الله تعالى تن‌‌ها به داور قرار دادن پیامیر بسنده نکرده است تا زمانی که از داوری پیامبر هیچ گونه احساس ناراحتی در دل نداشته باشند و می‌فرماید: ﴿ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ﴾. «سپس از داوری خود در دل احساس ناراحتی نکنند». واژه‌ی «حرج» که در آیه آمده است به معنای احساس دل تنگی و ناراحتی است. باید آنان دلی بزرگ و سالم از اضطراب و پریشانی داشته باشند.

الله تعالى به این دو مسئله بسنده می‌کند، تا زمانی که کاملاً تسلیم شوند. و زمانی تسلیم می‌شوند که بطور کامل فرمان بردار دستور و داوری پیامبر باشند به گون‌های که از هر نوع وابستگی به آن چیز دل بشویند و به طور کامل تسلیم حکم حق شوند. لذا این مسئله را با مصدر تأکیدی «تسلیماً» مورد تأکید قرار می‌دهند تا بیانگر این حقیقت باشد که تن‌‌ها تسلیم ظاهری کافی نیست؛ بلکه باید به صورت مطلق تسلیم شوند.

تا آن جا که‌ شیخ محمد بن ابراهیم (/) در ادامه می‌گوید: الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [المائدة: ۴۴]. «وهرکس به آنچه الله نازل کرده‌ است حکم نکند کافر است».

می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾ [المائدة: ۴۵]. «هرکس به آنچه الله نازل کرده است حکم نکند ظالم است».

و می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ﴾ [المائدة: ۴۷]. «و هرکس به آنچه الله نازل کرده‌ است حکم نکند فاسق است».

ببینید الله تعالى به چه صورت، و پیاپی کسانی را که به غیر آنچه الله نازل کرده است حکم می‌کنند؛ کافر ظالم و فاسق ثبت کرده است، غیر ممکن است که الله تعالى حکم کننده‌ی به غیر آنچه الله نازل کرده است را کافر بنامد؛ در حالی که کافر نباشد، بدون تردید یا به صورت عمل یا به صورت اعتقادی مطلقاً کافر است.

طاوس و دیگران از ابن عباس ب در تفسیر این آیه مطالبی روایت کرده‌اند که بیانگر کفر کسی است که به غیر آنچه الله نازل کرده‌ است حکم کند. این کفر یا کفر اعتقادی است که فرد را از دین خارج می‌گرداند و یا کفر عملی است که فرد را از دین خارج نمی‌گرداند [۲۳۶].

نوع اول: کفر اعتقادی است که انواعی دارد:

اول: حاکم برتری و شایستگی حکومت بر مبنای دستورات الله و پیامبر ج را انکار کند وقوانین دیگر را برتربداند. این است معنای آنچه که از ابن عباس ب روایت کرده‌‌اند و ابن جریر (/) آن را اختیار نموده است که حاکم احکام شرعی را که الله تعالى نازل کرده است، انکار کند؛ در این نوع، بین علما اختلافی نیست، چرا که طبق اصول مورد اتفاق بین علما هر‌کس یکی از اصول دین یا یکی از فروع مورد اتفاق و یا یک حرف از مسایل قطعی دین را که پیامبر ج آورده است، انکار کند، کافر می‌گردد و از دین خارج می‌شود.

دوم: حاکمی که مطابق با قوانین الله و رسول (قرآن و سنت) حکومت نمی‌کند؛ امّا حقانیت قرآن و سنت را هم انکار نمی‌کند، در عین حال معتقد است که قوانین غیر اسلامی بهتر، کامل‌تر و فراگیرتر است، یا بصورت مطلق و یا نسبت به حوادث جدید که با تحولات زمان و تغییر اوضاع پدید می‌آید. تردیدی نیست که این نیز کفر است چرا که دستورات و قوانین بشری را که ساخته و پرداخته‌ی اذهان و افکار بشر است، بر دین و قوانین الله حکیم و حمید ترجیح داده است.

در حقیقت احکام و قوانین الله و رسول ج با اختلاف زمان و تغییر اوضاع و حوادث؛ تغییر نمی‌کند، چون هیچ قضیه و ماجرایی – هر چه باشد- نیست مگر این که حکم آن در قرآن و سنت بصورت نصی واضح و آشکار یا بصورت استنباط و یا... وجود دارد، حال برخی آن را می‌فهمند و برخی دیگر نمی‌فهمند.

شایان ذکر است معنای این مطلب که علما گفته‌اند؛ فتوا با تغییر وضعیت تغییر می‌کند آن‌طور نیست که برخی از افرادی که بهر‌های‌اندک از علم دارند و یا شناخت و درک درستی از احکام دین و اسباب و حکمت‌‌های آن ندارند و تصور می‌کنند که تغییر فتوا براساس خواسته‌‌های شهوانی، حیوانی و اهداف مادی و تخیلات انحرافی قابل تغییر است، لذا مشاهده می‌شود که سرسختانه از موضع خود دفاع می‌کنند و نصوص (قرآن وسنت) را تا بتوانند تابع نظریات خویش قرار می‌دهند و به همین هدف است که معنای آیات و احادیث را تغییر می‌دهند و عوض می‌کنند.

موضوع تغییر فتوا با تغییر اوضاع و زمان، آن است که فتوا با اصول شریعت و علت‌هایی که باید رعایت شود، و همچنین با مصلحت‌‌هایی که با اصولِ در نظر گرفته شده از جانب شارع، ساز گار باشد. بدیهی است که طرفداران قوانین ساخته و پرداخته‌ی ذهن بشر از این چیز‌ها به دور هستند و آن‌‌ها به هیچ چیز جز آنچه با اهداف و خواسته‌هایشان سازگار باشد- هر چه که باشد- توجه ندارند، و واقعیت‌‌های جاری صادق‌ترین گواه ‌بر این حقیقت است!.

سوم: حاکم معتقد است که قوانین ساخته و پرداخته‌ی ذهن بشر از قوانین قرآن و سنت، بهتر نیست بلکه همانند آن است، چنین حاکم و فرمانروایی نیز همانند دو نوع اول کافر و از دین خارج است، چرا که اعتقاد او ایجاب می‌کند که مخلوق و خالق با هم برابر هستند و چنین اعتقادی با آیه‌ی ﴿لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞ﴾ [الشورى: ۱۱] «هیچ چیز همانند او تعالى نیست».

وآیاتی دیگر که بیانگر کمال یکتایی پروردگار ومنزه بودن او تعالى از همانند‌ی با مخلوقات در ذات، صفات، افعال و داوری بین مردم در مسایل اختلافی است، این افراد مخالف آیات فوق هستند و آن‌‌ها را رد می‌کنند.

چهارم: شخص چنین اعتقادی ندارد که حکم کننده‌ی به قوانین غیر الهی همانند: حکم کننده‌ی به (قرآن وسنت) است. چه رسد به این که آن را بهتر بداند، اما معتقد است حکمرانی با قانونی که مخالف‌ با قوانین قرآن و سنت است، جواز دارد، چنین فردی همانند حاکمانی که ذکر کردیم (کافر) است وهر حکمی که برای آن‌‌ها مصداق دارد برایشان نیز صادق می‌آید، چرا که‌ ایشان معتقد به چیزی است که با نصوص صحیح و صریح قطعی حرام است.

پنجم: این نوع (عدم حکم به قوانین قرآن وسنت) بزرگترین، فراگیرترین و آشکارترین موردی است که با شریعت از روی عناد و در جهت نابودی احکام الهی و به هدف مخالفت با الله و رسولش انجام می‌گیرد و از نگاه جمع بندی و ترتیب، اصل، فرع، شکل، نوع، حکم، لازم الاجرا بودن و داشتن منبع و مرجع شباهت زیادی با دادگاه‌‌های اسلامی‌دارد. همان‌طور که دادگاه‌‌های شرعی منابع و مراجعی دارد که همه به قرآن و سنت بر می‌گردد، منافع این قوانین و مراجع آن قانون فرانسه، قوانین کشور آمریکا قوانین کشور انگلستان و دیگر قوانین مذاهب و ادیان خود ساخت‌های است که منتسب به شریعت هستند که قوانین این دادگاه‌‌ها از مجموعه این‌‌ها تلفیق شده است.

هم اکنون این دادگاه‌‌ها در بسیاری از شهر‌‌ها و کشور‌های اسلامی با آمادگی و امکانات کامل مشغول به کار هستند و مردم دسته دسته به این‌‌ها رجوع می‌کنند و قضات در این دادگاه‌‌ها در میان مردم با قوانین مخالف قرآن وسنت، قضاوت می‌کنند مردم را بر اجرای قوانین این دادگاه‌‌ها الزام می‌کنند که باید آن را قبول نمایند و پذیرش آن را بر مردم الزامی‌کنند. چه کفری بالاتر از این است و چه چیز‌ی رسالت با محمد رسول الله ج‌ بیشتر مخالف است؟!!.

(گفتنی است که): ذکر تمام ادله‌ی موارد فوق بصورت گسترده در این مقاله نمی‌گنجد.

پس‌ای گروه خردمندان و‌ای فرهیختگان و عاقلان! چگونه می‌پسندید که دستورات افرادی همانند خودتان و‌اندیشه‌‌های امثال خود شما بر شما به اجرا در آید و یا نظر افرادی که بینش آن‌‌ها از شما کمتر است و خطا و اشتباه در حق شان جایز است و حتی خطا‌ها و اشتباهات‌شان از نظر‌یات صحیح آن‌‌ها به مراتب بیشتر است. حتی در قوانین واحکام شان چیز صحیحی وجود ندارد؛ مگر‌مسایلی که به صورت نص یا استنباط برگرفته از دستورات الله و رسولش است. آیا می‌گذارید که آنان در جآن‌ها، خون‌ها، ‌آبر‌و و شرف، خانواده‌ها، همسران، و فرزندان، اموال وسایر حقوق (فردی و اجتماعی) شما قضاوت کنند و قوانین الله و رسولش که مصون از اشتباه هستند و هیچ گونه باطلی از پیش رو و نه از پشت سر به آن راه ندارد. چرا که از جانب پروردگار حکیم و حمید نازل شده است را ترک کنند و بی‌اعتبار شمارند؟!!!.

پذیرش حَکمیت و قوانین پروردگار در واقع تسلیم شدن در برابر خالقی است که آن‌‌ها را آفریده تا او تعالى را عبادت‌ کنند، لذا همان طور که سجده برای مخلوق جایز نیست و فقط برای الله جایز است، مردم موظف هستند فقط الله را عبادت کنند و مخلوق را عبادت نکنند به همین صورت نباید تسلیم فرمان و داوری کسی جز پروردگاری شوند که حکیم، علیم، حمید، رئوف و رحیم است. نه حکم و قانون مخلوقِ ستم‌ پیشه و جاهل که تردیدها، شهوت‌ها، شبهه‌‌ها وی را هلاک گردانیده است. بر دلشان غفلت سنگ دلی وتاریکی‌‌ها چیره است. به این ترتیب بر خردمندان لازم است که خود را از چنین مهلک‌های نجات دهند، چرا که حکومت مطابق قوانین ساخته و پرداخته‌ی ذهن بشر به بردگی کشاندن انسان و حکمرانی بر مبنای هواها، هوس‌ها، اشتباهات و خطاهاست. علاوه بر این مصداق این آیه‌ قرار خواهند گرفت: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [المائدة: ۴۴]. «هر‌کس به آنچه الله نازل کرده است، حکم [قضاوت و داوری] نکند، کافر است».

ششم: آنچه بسیاری از سران عشایر و قبایل صحرا نشین و... به نقل از ماجرا‌هایی که برای پدران و اجدادشان پیش آمده است و از عادات و رسوم شان به شمار می‌رود و در اصطلاح محلی آن را (سلوم) می‌نامند که از پدران‌شان به ارث برده‌اند و در میان خود براساس آن حکم و قضاوت می‌کنند و در هنگام اختلاف و مراجعه و حکم آن ‌را به‌ مرحله‌ی اجرا می‌گذارند، از باقی مانده‌‌های جاهلیت و اعراض و روی‌گردانی از فرمان الله و رسول است. لا حول و لا قوة إلا بالله

قسم دوم: کفر عملی است که حاکم بغیر ما أنزل الله را ازدین خارج نمی‌گرداند، آن طور که ابن عباس ب آیه‌ی: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [المائدة: ۴۴]. «و هرکس به آنچه الله نازل کرده‌ است حکم نکند کافر است». ذکر کرده است. ابن عباس ب در تفسیر این آیه، این نوع کفر‌ را از درج‌های پایینتر از کفر اکبر دانسته است (کفر دون کفر).

ابن عباس ب می‌فرمود: این نوع کفر، کفری نیست که شما به آن گرایش دارید [۲۳۷].مطابق گفته‌ی ابن عباس ب کسانی که حکم به غیر ما انزل الله می‌کنند، در درج‌های پایین‌تر از کفر اکبر قرار دارند که در واقع هوای نفس، حاکم و قاضی را وادار می‌کند که به غیر«ما انزل الله» حکم کند حال آن که معتقد است حکم الله و رسولش حق است و قبول دارد که خودش در اشتباه بوده و از هدایت منحرف است.

هرچند این نوع کفر فرد را از دایره‌ی اسلام خارج نمی‌گرداند لیکن گناه و معصیت عظیمی است که از تمام گناهان کبیره‌ مانند: زنا، نوشیدن شراب، دزدی، سوگند دروغ و... بزرگتر است؛ زیرا این معصیتی است که الله تعالى آن را در کتاب خود کفر نامیده است و اگر بزرگ‌تر از گناهان کبیره نبود آن را کفر نمی‌نامید.

از الله تعالى خواهانیم که همه‌‌‌ی مسلمانان را بر رجوع به کتاب خود با خشنودی و فرمانبرداری متحد کند، که او توانا و قادر بر این است!.

الشیخ محمد بن ابراهیم – فتاوی و رسائل (۱۲/۲۹۱-۲۸۴)

[۲۳۶] تفسیر ابن کثیر ۲/۶۲. [۲۳۷] ابن کثیر (۲/۶۲).

[۱۳۳] آیا شیخ محمد بن ابراهیم / از نظریاتش در رساله‌ی (تحکیم القوانین) رجوع کرده است؟

س: شیخ محمد بن ابراهیم، آل شیخ / در رساله‌اش که (تحکیم القوانین) نام دارد، حالت‌‌‌های مختلفی که حکم کننده‌ی به غیر ما أنزل الله دارد و شامل کفر اکبر است، می‌گوید: عدم حکم به قوانین قرآن و سنت بزرگترین، فراگیرترین و آشکارترین نوعی است که با شریعت از روی عناد و در جهت نابودی احکام الهی و به هدف مخالفت با الله و رسولش انجام می‌گیرد و از نظر جمع بندی و ترتیب، و اصل، فرع، شکل، نوع، حکم، لازم الاجرا بودن و داشتن منبع و مرجع، مشابه با دادگاه‌‌های اسلامی است.

همان طور که دادگاه‌‌های اسلامی منابع و مراجعی دارد که همه به قرآن و سنت بر می‌گردد، این قوانین منابع زیادی مانند: قانون فرانسه، قانون کشور آمریکا، قانون کشور انگلستان و دیگر قوانین مذاهب و ادیان خود ساخت‌های ‌که منتسب به شریعت است تلفیق شده است.

در حال حاضر این دادگاه‌‌ها در بسیاری از شهر‌ها و کشور‌های اسلامی با آمادگی و امکانات کامل باز است و مردم دسته دسته به این‌دادگاه‌‌ها مراجعه می‌کنند. قاضیان در این دادگاه‌‌ها در میان مردم با قوانین مخالف قرآن وسنت، قضاوت می‌کنند و از دستورات این قوانین آن است که مردم را بر اجرای آن الزام می‌کنند. همه باید آن را قبول نمایند و پذیرش آن را بر مردم اجباری می‌کنند. با این حال چه کفری بالاتر از این است و چه چیز‌ی با شهادت به رسالت‌ محمد رسول الله ج‌ بیشتر مخالف است [۲۳۸]؟!!.

شیخ / در پاسخ سؤالی دیگر می‌گوید: امّا آن نوع حکم به غیر ما انزل الله که درباره‌اش گفته‌اند: در درج‌های پایین‌‌تر از کفر اکبر است (کفر دون کفر) در صورتی است که فردی برای تعیین حکمی به غیرشریعت الله مراجعه کند با آن که معتقد باشد که معصیت انجام داده است و حکم الله حق است و یک یا دو بار چنین عملی را انجام دهد امّا این که کسی قوانین ساخته و پرداخته بشری را برای همیشه بپذیرد و تسلیم شود، این کفر است هرچند که بگوید ما اشتباه می‌کنیم و حکم شریعت بالا‌تر است [۲۳۹].

استاد محترم سؤال این است: مگر نه این است که سخن علامه محمد بن ابراهیم / صحیح است و با اصول و قواعد اهل سنت سازگار و هماهنگ می‌باشد؟ آیا شیخ محمد بن ابراهیم / سخن دیگری دارد که با این سخنش مخالف است؟ چون یکی از برادران مصری به نام (خالد عنبری) در کتاب «الحكم بغير ما أنزل الله وأصول التكفير» می‌نویسد: که شیخ محمد بن ابراهیم / سخن دیگری نیزدارد و آن را به شما نسبت داده است. وی در کتاب مذکور می‌گوید: استاد محترم، عبدالله بن عبدالرحمن آل جبرین به من گفت که شیخ محمد بن ابراهیم / سخن دیگری نیز دارد... (ص/۱۳۱).

از شما انتظار می‌رود که به این مسایل پاسخ کامل بدهید. جزاکم الله خیراً!.

ج: الحمدلله وحده، اما بعد:

استاد و پدرمعنوی و روحانی ما جناب شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ / در رد و انکار بدعت‌‌ها و امور نو پیدا تند و قوی بود و سخن فوق از نرم‌ترین سخنان ایشان در رد قوانین ساخته و پرداخته بشری است. ما از ایشان در یکی از سخنرانی‌‌هایی که به شدت مبتدعان را رد می‌کرد، (از جمله کارهای‌شان که رد می‌نمود این بود که مبتدعان) از قوانینی پیروی می‌کنند که با شریعت مخالف است و قوانین و رسم‌‌هایی از خودشان درست می‌کنند که آن را مشابه حکم الله تعالى می‌دانند، ایشان حکم ارتداد و خروج آن‌‌ها را از دین اسلام صادر کرد، چرا که این مبتدعان به دین ایراد می‌گرفتند و قوانین دینی را تعطیل نمودند و معتقد هستند اجرای حد قصاص برای قاتل و قطع دست دزد و سنگ‌سار فرد زناکار را وحشی‌گری می‌دانند و مباح دانستن زنایی که به رضایت طرفین باشد و... ایشان در بسیاری از درس‌‌های فقه، عقیده و توحید این مباحث را مطرح می‌کرد. به خاطر ندارم که از دیدگاه خود رجوع کرده باشد و بیاد ندارم که ایشان سخنی داشته باشند که در آن حکم به غیر ما انزل الله را جایز بدانند و در خصوص مراجعه به طواغیتی که به غیر ما انزل الله حکم می‌کنند، سهل انگاری کرده باشد.

قابل ذکر است که شیخ محمد بن عبدالوهاب / حکم کنندگان به غیر ما انزل الله را از سران طواغیت بر شمرده است. بنده اعلام می‌کنم هر‌کس از قول من نقل کرده است که ایشان از نظریه‌ی خود رجوع کرده‌اند بدون تردید در نقل قول اشتباه کرده است. و در چنین مسایلی مرجع، نصوص قرآن و سنت و نظریات علمای بزرگ است. همان‌طور که در کتاب التوحید تحت عنوان قول الله تعالى: ﴿أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ﴾ [النساء: ۶۰]. «مگر ندیدی کسانی را که گمان می‌کنند ایمان آورده‌اند به آن‌چه بر تو نازل شده است..»..

توضیح داده است و پیشوایان دعوت و دیگر علما و صاحبنظران در کتاب‌هایشان به صراحت ذکر کرده‌اند.

«و الله اعلم، و صلی الله علی محمد و آله و صحبه و سلم»

فتوای با امضاء شیخ ابن جبرین- مورخه‌ی ۱۴/۵/۱۴۱۷

[۲۳۸] فتوای شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ (۱۲/۲۸۹، ۲۹۰). [۲۳۹] فتاوی شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ (۱۲/۲۸۰).

[۱۳۴] آیا اختیار دادن در رفتن به دادگاه‌های اسلامی و غیر اسلامی جایز است؟

مفتی (سابق) عربستان، محمد بن ابراهیم / در پاسخ این سؤال می‌گوید:

هرچند ماده پرستان و کسانی که حرکت در مسیر حق برایشان اهمیتی ندارد، در اختلافات و درگیری‌‌های خود بغیر از شریعت محمدی مراجعه کنند و مراجعه به دادگاه‌‌های غیر اسلامی در واقع مراجعه، به قاضیان و حاکمان غیر مسلمان است. این بدترین نظری‌های است که حَکم قرار دادن و رجوع به دادگاه شرعی را اختیاری می‌دانند نه اجباری، سوگند به الله! که هر‌کس چنین حرفی بزند بهتان و دروغ بزرگی گفته است، از چه زمانی مراجعه و حَکم قرار دادن شریعت برای طرفین درگیر، اختیاری بوده است تا این حق را داشته باشند که هر‌کس یا هر دادگاهی اعم از شرعی یا غیر شرعی که، مورد توافق طرفین باشد می‌توانند به آن شکایت نموده و مراجعه کنند!! مگر نه این است که الله تعالى می‌فرماید: ﴿فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ﴾ [النساء: ۶۵]. «پس نه، به پروردگارت سوگند، ایمان نیاورده‌اند مگر این که در آنچه اختلاف می‌کنند، تو را داور قرار دهند..»..

چرا که منظور از ضمیر در«یحَکمُوک» طرفین درگیر است و تحت هیچ شرایطی برای طرفین درگیر، جایز نیست که هنگام اختلاف و تنازع به مرجع غیر شرعی مراجعه کنند، بلکه مرجع تمام اختلافات باید قانون شرعی و دینی باشد. این موضوع دقیقاً همان چیز‌ی است که درگذشته مرسوم بوده که برخی از قاضیان به طرفین درگیر هنگام مراجعه و شکایت اختیار می‌دادند و می‌گفتند: می‌خواهید مطابق شریعت قضاوت کنیم یا مطابق با قانون پیشرفته؟ چقدر امشب به دیشب شباهت دارد؟! ما أشبه اللیلة بالبارحة؟! و این دو موضوع باهم مشابهت دارند.

شاعر می‌گوید: [۲۴۰]

فإن لـم يَكُنها أو تكُنه فإنه
أخوها سَقَتهُ أمها من لبآنها

اگر آن نباشد یا تو باشی، او برادرش است که مادرش او را با شیر خود تغذیه کرده است.

آیا این موجب بیداری ما نمی‌شود که الله تعالى حکومت‌‌هایی را که قوانین ساخته و پرداخته‌ی بشری را نیک پنداشتند نابود گردانید و به انواع عذاب‌‌ها گرفتار نمود، هرچند که اسم و رسم اسلامی‌داشتند؛ امّا درحقیقت از دین اسلام فاصله داشتند. این دولت‌‌ها به خاطر اجرای قوانین غیر اسلامی در برخی از امور به عذاب گرفتار شدند، (زیرا آن‌‌ها به قوانین غیر اسلامی روی آوردند) تا جایی که هیچ حکم اسلامی بین‌شان اجرا نمی‌شد و جز به قوانین تلفیقی از قوانین حکومت چنگیزخان و... و قوانین دولت‌‌هایی مانند: روسیه، انگلستان و دیگر دولت‌‌های کافر و قبایل بدور از اصول و نصوص شریعت، مراجعه نمی‌کردند.

کسی چنین نپندارد که در حلال و حرام، احکام و دستورات، برنامه و معاملات شریعت محمد، کوچکترین عسر و حرجی وجود دارد. (چرا که حقیقت) همان گونه است که الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَا جَعَلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلدِّينِ مِنۡ حَرَجٖ﴾ [الحج: ۷۸]. «برای شما در دین هیچ گونه حرج و تنگی قرار نداده است».

در حقیقت احکام دین ‌اسلام بطور کامل آسان است، و در آن عسر و حرجی نیست. سعادت و رستگاری مسلمانان تضمین نمی‌شود؛ مگر با اجرای احکام اسلامی، البته این احکام با اهداف و هوا‌های شخصی باطل پرستان و زور مداران که درپی رسیدن به اهداف مادی خویش هستند، سازگار نیست.

البته معنای آسان بودن دین این نیست که با تصمیم‌‌های کفری و باور‌های الحادی، از جمله، معاملات ربوی و نیرنگ‌‌های حرام، سازگاری داشته باشد دین هرگز با اهداف و خواسته‌‌های افراد مذکور سازگاری و همخوانی ندارد، بلکه تن‌‌ها با عدالت و خواست افرادی که فقط حقوق خود‌شان را می‌خواهند ودر حقوق واموال دیگران طمع نمی‌ورزند کاملاً سازگاراست.

به این ترتیب شریعت حقوق افراد را حفظ نموده و حمایت می‌کند و حق را از خواسته‌‌های متجاوزان وستم پیشگانی که می‌خواهند قوانین غیر شرعی را به شریعت اضافه کنند؛ پاکیزه نگه می‌دارد. وانگهی مگر دادگاه‌‌های اسلامی از صلح عادلآن‌‌های که حلالی را حرام و حرامی را حلال نگرداند، رویگردان بوده‌اند؟! بلکه بر عکس در دستوراتی که قاضیان و حاکمان شریعت برای پایان دادن به درگیری‌‌ها صادر می‌کنند مطابق با صلح، و دستورات شرعی عادلانه است.

بدیهی است که اگر یک امر اشتباه در ذهن فردی آن قدر بماند که جای‌گیر شود و یا شهوت او را به چیز‌هایی که حلال نیست علاقمند کند و آن‌‌ها را همیشه انجام دهد، آن چیز در باورش تقویت می‌گردد تا جایی که شهوتش را شبهه می‌پندارد و غلط وی در اعتقادش به چیز درست تبدیل می‌گردد و بر همان حال می‌ماند و از غلط و شبه‌های که منشأ آن شهوتش است، دفاع می‌کند و این گونه شیطان بیشتر بندگان را شکار می‌کند و شیرینی طعم شریعت و حق را در کام فاسدشان تلخ می‌گرداند!؟

مسلمانان اگر اصل دین‌شان که گواهی دادن به «لا إله إلا الله محمد رسول الله» نباشند، چه چیز برایشان می‌ماند؟ این عقیده‌ی توحیدی نتایج و فواید زیادی از قبیل: علم، اعتقاد، و عمل برای مسلمانان دارد، و برائت از آن‌چقدر با توحید متناقض است.

پس بر مسلمانان لازم است که دو جمل‌های را که اصل است و آن‌چه گواهی به «لا إله إلا الله» از یکتایی الله در عبادت، ایجاب می‌کند. و آنچه اصل دوم، گواهی به«محمد رسول الله» تن‌‌ها از پیامبر ج‌ پیروی کردن ایجاب می‌کند و اجرا نمودن هر حکمی که پیامبر ج‌ آورده و قضاوت به مقتضای کلمه‌ی توحید در تمام موارد بدون کم‌ و زیادتی در امور بزرگ و کوچک، و در حق همه‌ی افراد قوانین اسلامی به اجرا درآورده شود.

الشیخ محمد بن ابراهیم، فتاوی و رسائل (۱۲/۲۵۵) در مورخه (۱۵ /۱۱/۱۳۷۵)هـ

[۲۴۰] اصل این بیت از ابوالاسود دؤلی است؛ اما با لفظ «فإن لا يَكُنها أو تَكُنهُ فَإِنَّهُ أَخُوهَا غَذَتهُ أَمُّهُ بِلِبَآنـها». نگا: خزانة الأدب ۵/۳۲۳-۳۲۴ و المزهر فی علوم اللغه والادب (۱/۴۰۹) و تاج العروس (۳۶/۷۴) بیت قبلی این شعر این است: «دع الخمر تشربها الغواه فإننی رأیت أخاها مجزئاً لمكآنـها». ابوالأسود دوئلی غلامی داشت که تجارت می‌کرد و گاهی شراب می‌خورد که بر اثر آن تجارتش کساد شد. ابوالأسود به غلامش پیشنهاد نمود که به جای خوردن شراب، کشمش بخورد؛ زیرا اصل هر دو از انگور است و به غلام گفت: کشمش مانند شراب باشد یا نباشد (فإن لم یكنها أو تكنه) اصل هر دو از یک درخت است. (أَخُوهَا غَذَتهُ أَمُّهُ بِلِبَآنها) بنابراین بیت دوم در محاوره به عنوان ضرب المثل کاربرد پیدا نمود. [مترجم]

[۱۳۵] حکم شکایت و مراجعه به (دادگاه‌های)حکومت کافر

س: ما در کشوری غیر مسلمان زندگی می‌کنیم و این حکومت طبق قوانین ساخته و پرداخته‌ی بشری حکمرانی می‌کند، آیا برای ما جایز است که برای حل مشکلات و شکایات خود به این حکومت مراجعه کنیم؟

ج: برای هیچ مسلمانی جایز نیست که به غیر مسلمانی، شکایت و مراجعه کند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [المائدة: ۴۴]. «و هر‌کس به آنچه الله نازل کرده است حکم نکند کافر است».

این مطلب واضح است و نیازی به توضیح بیشتر ندارد.

وبالله التوفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۵۴۴)

[۱۳۶] معنای طاغوت و معنای قصد شکایت به طاغوت

س: بطور عام معنای طاغوت را با اشاره به تفسیر ابن کثیر تحت آیه‌ی: ﴿أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدٗا٦٠﴾ [النساء: ۶۰]. «آیا ندیدی کسانی را که گمان می‌کنند به آن‌چه بر تو و به آن‌چه پیش از تو نازل شده، ایمان آورده‌اند، ولی می‌‌‌‌‌‌خواهند برای داوری نزد طاغوت {وحکام باطل}بروند؟! با این که به آن‌ها دستور داده شده است که به طاغوت کافر شوند. امّا شیطان می‌خواهدآنان را گمراه کند، گمراهی (بسیار) دور از حق»!.

لطفاً این دو مسئله را توضیح دهید:

اول: بطور عام معنای طاغوت چیست؟

آیا آن‌طورکه ابن کثیر می‌گوید: طاغوت به هر کسی بجز الله‌که برای داوری و قضاوت به او مراجعه می‌کنند گفته می‌شود؟ تا به این نتیجه برسیم که کسانی که مطابق شریعت حکم نمی‌کنند و کسانی که به طاغوت مراجعه می‌کنند، کافر می‌شوند.

دوم: ﴿يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ﴾ یعنی چه؟ چرا که برخی می‌گویند: در این جا منظور از اراده، اراده‌ی باطنی است و این را کسی نمی‌داند، پس بنابر این نمی‌توان کسی را که به نزد حاکم و قاضی غیر مسلمان برود، تکفیر کرد، مگر زمانِ‌ی که از اراده‌ی باطنی فرد، آگاه باشیم و چنین چیزی ممکن نیست. (آیا) اراده‌ی فرد با استدلال از حدیث پیامبر حمل بر منعای ظاهری می‌شود، که فرد بدان حکم خشنود و راضی است و از آن پیروی می‌کند... کدام یک صحیح است ؟

ج: اولا: معنای عام طاغوت این: هر آنچه که به غیر از الله تعالى عبادت شود، او طاغوت است، چه بوسیله‌ی نماز، یا روزه، یا نذر، یا ذبح، یا پناه بردن به او در اموری که به الله تعالى اختصاص دارد مانند: دفع ضرر یا جلب منفعت یا بجای قرآن و سنت در اختلافات او را حکم و داور قرار دهند و مانند این‌ها... (همه طاغوت هستند). منظور از طاغوت در آیه‌ی فوق به هر چیزی جز قرآن و سنت گفته می‌شود که برای داوری و قضاوت به آن مراجعه کنند، (که شامل) قوانین و برنامه‌‌های ساخته وپرداخته‌ی بشر است. یا رسم و رسوم ارثی و یا سران قبایل است (که طبق رای و نظر خود) بین مردم داوری می‌کنند. یا هرچه رهبر یک حزب و گروه تشخیص دهد و اعلام بدارد و یا یکی از کاهنان و فالگیران اظهارکند.

به این ترتیب روشن می‌شود که: قوانین و برنامه‌‌هایی که بشر از خود ساخته است تا مردم برای داوری به آن مراجعه کنند در واقع شبیه شریعت الهی در پذیرفتن است و در معنای طاغوت داخل است. البته هر‌کس بجز الله مورد عبادت مردم قرار گیرد و راضی نباشد مانند: پیامبران و صالحان، به این‌‌ها طاغوت گفته نمی‌شود.بلکه طاغوت همان شیطان جنی و انسانی است که آنان را به این عمل دعوت داده و آن را برایشان زیبا جلوه داده است.

دوم: منظور از اراده در آیه‌ی: ﴿يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّٰغُوتِ﴾ [النساء: ۶۰]. همان است که با عمل، قرائن و نشانه‌‌هایی که بیانگر قصد و اراده‌ی فرد است، همراه باشد، به دلیل این آیه‌ی بعدی که می‌فرماید: ﴿وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ رَأَيۡتَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُودٗا٦١﴾ [النساء: ۶۱]. «وهنگامی‌که به آن‌ها گفته شود: «به‌سوی آن‌چه الله نازل کرده و به‌سوی پیامبر ج بیایید منافقان را می‌بینی که از تو اعراض و رویگردانی می‌کنند».

و نیز سبب نزول این آیه را که ابن کثیر و دیگر مفسران ذکر کرده‌اند [۲۴۱]، بیانگر همین معناست. پیروی کردن از حکم صادره دلیل رضایت فرد است و به این ترتیب اشکال فردی که می‌گوید: اراده، امری باطنی است و نمی‌تواند بر فرد حکمی صادرکرد مگر زمانی که از باطن فرد اطلاع داشته باشیم و این امری غیر ممکن است؛ برطرف می‌شود.

و بالله التوفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۵۴۲)

[۲۴۱] ابن کثیر ۱/۵۲۰.

[۱۳۷] چه کسی سزاوار وصف طاغوت است؟

س: چه زمانی می‌توانیم فردی را بطور مشخص طاغوت بنامیم؟

ج: هرگاه فردی به شرک دعوت دهد یا بسوی عبادت خود فرا بخواند ویا در چیزی ادعای علم غیب نماید، یا عمداً به غیر ما انزل الله حکم کند و مانند این‌موارد... ابن قیم می‌گوید: طاغوت عبارت است از زیاده روی و افراط شخص در عبادت معبود و همچنین در اطاعت و پیروی از صاحب امر. (که در این‌صورت اگر معبود یا صاحب امر راضی به این کار باشد به آن طاغوت گویند) [۲۴۲].

و بالله التوفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۵۴۳)

[۲۴۲] اعلام الموقعین (۱/۵۰).

[۱۳۸] کفر حکومتی که به غیر ما أنزل الله حکم می‌کند

س۱: شاید می‌دانید که حکومت ما، حکومت بی‌دینی است و به دین اهمیتی نمی‌دهد. در شهر‌ها طبق قانون مشترک بین مسلمانان و مسیحیان حکمرانی می‌کند، در این جا سؤال پیش می‌آید که آیا جایز است بگوییم این حکومت اسلامی است؟

ج۱: وقتی حکومت به غیر ما انزل الله حکمرانی می‌کند، غیر اسلامی است.

س۲: آیا مسلمانانی که در تنظیم این قانون همکاری می‌کنند گناهکار می‌شوند؟

ج۲: وقتی در قانون اساسی چیزی مخالف اسلام باشد، جایز نیست که در تنظیم آن مسلمانی مشارکت داشته باشد، امّا اگر چیزی خلاف اسلام در آن نباشد، می‌تواند در تنظیم آن شرکت کند.

س۳: آیا جایز است که فرد مسلمان با تبلیغات خود در انتخابات همکاری کند؟ آیا تبلیغات به مصلحت کفار جایز است؟

ج۳: تبلیغات از فرد مسلمان به مصلحت کفار جایز نیست؛ چرا که این امر موجب بالا رفتن مقام و قدرت‌شان می‌گردد و راهی است برای غلبه آن‌‌ها بر مسلمانان.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَن يَجۡعَلَ ٱللَّهُ لِلۡكَٰفِرِينَ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ سَبِيلًا﴾ [النساء: ۱۴۱]. «و الله تعالی هرگز کافران را بر مؤمنان تسلطی نداده است».

س۴: آیا برای فرد مسلمان حرام است که با فرد نصرانی درکار‌های سیاسی و اجتماعی مشارکت داشته باشد؟

ج۴: برای مسلمان جایز است که با نصرانی در اموری که مخالف اسلام نیست مشارکت داشته باشد.

و بالله التوفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (۱/۵۴۶)

[۱۳۹] حالت‌های حکمرانی و حاکمِ به غیر «ما أنزل الله»

شیخ محمد بن عثیمین / در شرح «ثلاثةالأصول» [۲۴۳] می‌گوید: حکم به ما انزل الله بخشی از توحید ربوبیت است؛ چرا که اجرای حکم خداوندی است که مقتضی ربوبیت او تعالى و کمال پادشاهی و تصرف اوست، به همین دلیل است که الله تعالى افرادی را که مردم در غیر قوانین و دستورات الهی از آن‌‌ها پیروی می‌کنند، برای‌شان ارباب نامیده است و می‌فرماید: ﴿ٱتَّخَذُوٓاْ أَحۡبَارَهُمۡ وَرُهۡبَٰنَهُمۡ أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلۡمَسِيحَ ٱبۡنَ مَرۡيَمَ وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُوٓاْ إِلَٰهٗا وَٰحِدٗاۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۚ سُبۡحَٰنَهُۥ عَمَّا يُشۡرِكُونَ٣١﴾ [التوبة: ۳۱]. «آن‌ها عالمان و راهبان خود و مسیح پسر مریم ÷ را به جای الله تعالى اربابان خود گرفتند با آنکه دستور داشتند جز پروردگار یگانه که هیچ معبودی جز او نیست، بپرستند و او منزه است از آنچه شریکش می‌کنند».

الله تعالى رهبران، پیشوایان و مرشدان را پروردگارانی (ارباباً) نامیده است، چرا که این‌‌ها علاوه بر الله تعالى قانون گذارانی هستند (که از خودشان شریعت و دینی ساخته‌اند و هر چه را خواستند حلال نموده و هر چه را خواستند، حرام قرار دادند) و پیروی کنند‌گان (مقلدان و مریدان) را عبادت کنند‌گان‌شان نامیده است، چرا که اینان در مخالفت فرمان الهی تسلیم و مطیع آن‌‌ها شدند!؟

عدی بن حاتم س به رسول الله ج گفت: این پیروان آنان را عبادت نمی‌کردند؛ پیامبر ج فرمود: «بل إنهم حَرَّموا عليهم الحَلاَل، وأحلّوا لهم الحرام فَاتَّبَعُوهم؛ فذلك عِبَادَتُهم إيَّاهم» [۲۴۴]. «چرا! آن‌‌ها حلال را برایشان حرام، و حرام‌ را برای‌شان حلال قرار دادند و آنان هم پیروی کردند و این پیروی بمنزله عبادت آنان است».

پس از این که این را فهمیدی، بدان که هر‌کس طبق آنچه الله نازل فرموده حکم نکند و بخواهد برای شکایت و حل اختلاف و درگیری‌‌ها به نزد کسی جزالله و رسولش برود، آیاتی در قرآن آمده که وجود ایمان را از او نفی می‌کند و آیاتی نیز هست که حکم کفر، ظلم و فسق او را بیان می‌کند.

آیات قسم اوّل:‌ مانند این‌که:

الله تعالى می‌فرماید: ﴿أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدٗا٦٠ وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ رَأَيۡتَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُودٗا٦١ فَكَيۡفَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةُۢ بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيهِمۡ ثُمَّ جَآءُوكَ يَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنۡ أَرَدۡنَآ إِلَّآ إِحۡسَٰنٗا وَتَوۡفِيقًا٦٢ أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ يَعۡلَمُ ٱللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمۡ فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ وَعِظۡهُمۡ وَقُل لَّهُمۡ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَوۡلَۢا بَلِيغٗا٦٣ وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ إِذ ظَّلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ جَآءُوكَ فَٱسۡتَغۡفَرُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡتَغۡفَرَ لَهُمُ ٱلرَّسُولُ لَوَجَدُواْ ٱللَّهَ تَوَّابٗا رَّحِيمٗا٦٤ فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا٦٥﴾ [النساء: ۶۰ – ۶۵]. «آیا ندیدی کسانی را که گمان می‌کنند به آنچه برتو و آنچه پیش از تو نازل شده ایمان آورده‌اند ولی می‌خواهند برای قضاوت و داوری نزد طاغوت (حکام باطل) بروند؟! با این که به آن‌ها دستور داده شده که به طاغوت کفر ورزند. امّا شیطان می‌خواهد آنان را گمراه کند، گمراهی دور از حق و هنگامی که به آن‌ها گفته شود. به‌سوی آنچه الله نازل کرده، و به‌سوی پیامبر بیایید. منافقان را می‌بینی که از تو اعراض می‌کنند پس چگونه وقتی به خاطر اعمالشان، گرفتار مصیبتی می‌شوند، بعد از آن به سراغ تو می‌آیند، سوگند به الله یاد می‌کنند که ما هدفی جز نیکی وتوافق[بین طرفین]‌نداشتیم؟! آن‌ها کسانی هستند که الله آنچه را دل دارند می‌داند از آنان صرف نظر کن؛ و آن‌ها را نصیحت کن و با بیانی واضح و رسا، نتایج اعمالشان را به آن‌ها گوشزد‌ نما! ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای این که به فرمان الله، از وی اطاعت شود. و اگر این مخالفان، هنگامی که به خود ستم می‌کردند، به نزد تو می‌آمدند و از الله طلب آمرزش می‌کردند و پیامبر هم برای آن‌ها استغفار می‌کرد، الله را توّاب و رحیم می‌یافتند. به پروردگارت سوگند که آن‌ها مؤمن نخواهند بود، مگر این که در اختلافات خود، تو را به داوری طلبند، و سپس از داوری و قضاوت تو در دل خود احساس ناراحتی نکنند؛ وکاملاً تسلیم باشند».

الله تعالى در این آیات منافقان مدعی ایمان را با صفات زیر وصف می‌کند:

اوّل: آنان خواهان این هستند که در قضاوت و داوری به نزد طاغوت بروند. و طاغوت به هر چیزی گفته می‌شودکه با حکم الله و پیامبر مخالف باشد، پس طاغوت طغیان و تجاوز بر حکم کسی است که حاکمیت و حکم، مختص اوست ومرجع تمام امور است و او فقط ذات الله تعالى است.

الله تعالی می‌فرماید: ﴿أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾ [الأعراف: ۵۴]. «آگاه باشید تن‌ها او می‌آفریند و تن‌ها او فرمان می‌دهد، بزرگوار جاویدان و دارای خیرات فراوان است الله، پروردگار عالم‌ها».

دوّم: هرگاه منافقان را بسوی دستورات و فرمآن‌‌های الله و رسولش ج فرا خوانند اعراض نموده و رویگردان می‌شوند.

سوّم: هرگاه به سزای اعمال‌ خود به مصیبتی گرفتار شوند. [از جمله، اعمال منافقانه‌ی‌شان‌آشکار شود] به نزد رسول الله ج می‌آیند و سوگند یاد می‌کنند که هدفی جز نیکی و ایجاد توافق و سازگاری نداشتیم. درست مانند کسانی که امروزه احکام اسلامی را رد می‌کنند و طبق قوانین مخالف آن حکمرانی می‌کنند به گمان این‌که کاری خوب آنجام می‌دهند که با این عصر، سازگار است.

سپس الله تعالى به این مدعیان ایمانی که چنین صفاتی دارند، هشدار می‌دهد که - اوتعالى- از آنچه در دلشان است اطلاع دارد. و مسایلی را که با گفتارشان مخالف است و پنهان می‌کنند، می‌داند. الله تعالى به پیامبرش ج دستور می‌دهد که آنان را نصیحت کند و بابیانی روشن و رسا نتایج اعمال‌شان را به آن‌‌ها گوشزد کند وسپس توضیح می‌دهد که هدف از فرستادن رسول این است که تن‌‌ها از او اطاعت وپیروی کنند، نه از دیگران؛ هرچند افکار و‌اندیشه‌‌های گسترده و درکی وسیع داشته باشند! سپس الله تعالى با اختصاصی‌ترین صفت ربوبیت خود که صحت رسالت پیامبر ج را نیز در بر می‌گیرد، با تأکید سوگند یاد می‌کند که ایمان صحیح، نخواهد شد، مگر با رعایت سه نکته:

اوّل: در تمام اختلافات و درگیری‌‌ها باید به رسول الله ج مراجعه کنند.

دوّم: دل‌‌ها حکم صادره از جانب پیامبر ج را با خرسندی بپذیرند و در دل احساس تنگی و ناراحتی نکنند.

سوّم: هر حکمی را که پیامبر ج صادر کند، باید بدون هیچ گونه سستی و انحرافی بپذیرند و آن را اجرا نمایند.

قسم دوم: مانند: این که الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [المائدة: ۴۴].

و می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾ [المائدة: ۴۵].

و می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ﴾ [المائدة: ۴۷].

صفات سه گانه‌ی فوق یک موصوف را معرفی می‌کند، یعنی: هر‌کس به آن چه الله نازل کرده است، حکم نکند، کافر و ظالم وفاسق است؛ چرا که الله تعالى کافران را با دو صفت ظلم و فسق وصف کرده است.

و می‌فرماید: ﴿وَٱلۡكَٰفِرُونَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾ [البقرة: ۲۵۴] .«و کافران ستم‌کار هستند».

و می‌فرماید: ﴿إِنَّهُمۡ كَفَرُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَمَاتُواْ وَهُمۡ فَٰسِقُونَ﴾ [التوبة: ۸۴]. «اینان به الله و پیامبرش ج کافر شدند و درحالی مردند که فاسق بودند».

به این ترتیب آیا هر فرد کافر، ظالم و فاسق هم هست؟ یا این صفات بر افراد موصوف بر حسب میزان عدم حکم به آنچه الله نازل کرده است، مصداق پیدا می‌کند؟ این تفسیر از نظر بنده به هدف مورد نظر نزدیک‌تر است. «والله اعلم»

پس می‌گوییم: هر‌کس طبق آنچه الله تعالى نازل کرده است، حکم نکند و یا، با سبک شمردن، یا تحقیر و کم ارزش دانستن یا با این‌ اعتقاد که قوانین دیگر از قوانین الهی صلاحیت بیشتری دارد و یا برای مردم مفیدتر هستند و یا مانند این موارد معتقد باشد، شخص کافر شده و از دین خارج می‌شود. کسانی که برای مردم قوانین و برنامه‌‌هایی که مخالف با شریعت اسلام است مقرر می‌کنند تا مردم مطابق آن عمل نمایند؛ از همین دسته افراد بوده (و کافر) هستند، چرا که اینان این قوانین و برنامه‌‌های مخالف شریعت اسلام را مقرر نکردند؛ مگر این که معتقد بودند که برای مردم بهتر و سودمند‌تر است؛ چرا که از نگاه عقل و فطرت بدیهی است که انسان راه و روش را با راه روشی دیگر عوض نمی‌کند، مگر این که معتقد است روشی را که انتخاب کرده بهتر است و آنچه ترک نموده ناقص است.

هر‌کس به آنچه الله نازل کرده، حکم نکند، وآن را سبک نشمارد، و حقیر نداند، و غیرآن را بهتر نداند. یا مانند: این‌‌ها چنین فردی ظالم است و کافر نمی‌باشد و درجات ظلم آن بر حسب نوع حکمرانی و ابزار آن متفاوت است.

هرکس به آنچه الله نازل کرده حکم نکند البته بدون استخفاف و یا تحقیر حکم الهی و بدون این‌که معتقد باشد که احکام و دستورات دیگران بهتر از احکام الهی است، بلکه فقط حکم به غیرما انزل الله را به خاطر طرفداری از افراد، و یا رعایت حال شخصی که از او رشوه گرفته و یا دیگر اهداف مادی، چنین فرد‌ی فاسق است و کافر نیست. البته مراتب فسق او برحسب نوع حکمروایی و ابزار حکم متفاوت است.

شیخ الاسلام ابن تیمیه درباره کسانی که علما و عابدانشان را اربابانی جز الله قرار می‌دهند می‌گوید: اینان دو حالت دارند:

اول: این که می‌دانند که (احبار و رهبان) دین الله را تغییر دادند و ازآنان در مسایلی که تغییر دادند پیروی ‌کنند و به حلال بودن آنچه الله حرام کرده و تحریم آنچه حلال قرار داده است، معتقد هستند، تا از سران خود پیروی کرده باشند حال آن که می‌دانند آنان بادین رسولان مخالفت کرده‌اند: این کفر است والله و رسولش‌آن را شرک قرار داده‌اند. ‌‌‌‌دوم: در حلال بودن حرام و حرام بودن حلال اعتقاد و ایمان‌شان ثابت باشد ـ‌عبارت به همین صورت از او نقل شده است ـ‌ امّا در نافرمانی الله از آنان اطاعت کنند، همان‌طور که فرد مسلمان مرتکب گناه می‌شود و اعتقاد به گناه بودن آن را دارد، اینان همانند افراد گناهکار هستند.

باید دانست که بین مسائلی که به صورت قانون عمومی و برخلاف شریعت اسلامی تصویب می‌شوند و مسئل‌های معین که قاضی برخلاف شریعت به آن حکم می‌کند، تفاوت است؛ زیرا تقسیم بندی سابق، شامل قانونگذاری عمومی نیست؛ بلکه در تشریع عمومی و تصویب قوانین خلاف شرع این انگیزه وجود دارد که قانونگذار معتقد است قوانین جدید می‌تواند جایگزین قوانین شریعت شود و قوانین جدید از قوانین شرع بهتر است و مصالح مردم بیشتر در آن رعایت شده است. (و این کفر صریح است).

مسئله‌ی ـ حکم «بغیر ما أنزل الله» از مسایل بزرگی است که حکام این زمان به آن مبتلا هستند، لذا باید فرد در حکم کردن به چیز‌ی‌که سزاوارآن نیستند ـ‌ تا روشن شدن حق‌ـ شتاب زده عمل نکند. چرا که این مسئل‌های بسیار مهم است – از الله تعالى می‌خواهیم که حاکمان مسلمان و روابط‌شان را اصلاح گرداند – بر فردی که الله تعالى به او علم عطا کرده، لازم است که برای حکام، حقایق را بیان کنند و حجت را تمام نمایند تا هر‌کس هلاک می‌شود با دلیل و حجت هلاک گردد و هر‌کس زنده می‌ماند با دلیل و حجت زنده بماند و از بیان حق شانه خالی نکند و از کسی بیم و هراسی نداشته باشد، چرا که عزت از آن الله، پیامبر ج و مؤمنان است.

شیخ ابن عثیمین- مجموع فتاوی ورسائل (۱۵۸/۶)

[۲۴۳] تالیف محمد بن عبدالوهاب /. [۲۴۴] ترمذی ش/۳۰۹۵ «حسن غریب»، بیهقی در سنن کبری ۱۰/۱۱۶ ش ۲۰۱۳۷ طبرانی درالکبیر (۱۷/۹۲/۲۱۸) و در تفسیر طبری (۱۰ (۱۱۴) به همین معناست.

[۱۴۰] حکم بغیر ما أنزل الله (بحثی از شیخ فوزان)

شیخ صالح فوزان حفظه الله می‌گوید:

از مقتضیات ایمان به الله و عبادت او تعالى این است که در برابر حکم او تسلیم شویم و به شریعت و قانون او راضی و خشنود باشیم و در هنگام اختلاف در گفتار، عقاید و درگیری‌ها و اختلافات در خون‌‌ها واموال و سایر حقوق به قرآن وسنت رجوع کنیم، چراکه تن‌‌ها حاکم وداور الله تعالى است وداوری وحاکمیت به او بر می‌گردد، پس بر حاکم واجب است که بر دستوراتی که الله نازل کرده است (قرآن وسنت) حکم کنند. وبر رعیت واجب است که برای داوری و قضاوت به قوانینی که الله در کتابش نازل کرده‌است و به سنت پیامبر ج رجوع کنند.

الله تعالى در باره‌ی حاکمان می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا وَإِذَا حَكَمۡتُم بَيۡنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحۡكُمُواْ بِٱلۡعَدۡلِ﴾ [النساء: ۵۸]. «الله به شما فرمان ‌می‌دهد که امانت‌ها را به صاحبانش بر‌گردانید و هرگاه بین مردم داوری می‌کنید به عدالت داوری کنید..».

الله تعالى درباره‌ی مردم می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا٥٩﴾ [النساء: ۵۹]. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از الله و رسول و از صاحبان امر که از شما هستند، اطاعت کنید و اگر در چیزی اختلاف کردید، آن را به الله و پیامبر ج ارجاع دهید. اگر به الله و روز آخرت ایمان دارید! این [کار] برای شما بهتر و عاقبت و فرجام آن نیکوتر است».

سپس توضیح می‌دهد که ایمان با مراجعه و رفتن به نزد کسانی‌که به غیر ما انزل الله حکم می‌کنند، یک جا جمع نمی‌شود می‌فرماید: ﴿أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدٗا٦٠﴾ [النساء: ۶۰]. «آیا ندیدی کسانی را که می‌پندارند به آنچه به‌سوی تو نازل شده و آنچه پیش از تو نازل گشته ایمان دارند؟ [امّا] می‌خواهند داوری را پیش طاغوت برند، حال آن‌که دستور یافته‌اند که به آن کافر شوند، ولی شیطان می‌خواهد آن‌ها را به گمراهی دوری بیاندازد».

تا آن‌جا که می‌فرماید: ﴿فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا٦٥﴾ [النساء: ۶۵]. «پس نه، به پروردگارت سوگند ایمان ندارند مگر این‌که در اختلافات بین خود تو را حکم قرار دهند و آن‌گاه در دل‌شان از حکمی که کرده‌ای ملالی نیابند و بی‌چون و چرا تسلیم شوند».

الله تعالى با سوگند، ایمان را از کسی که در اختلاف و درگیری‌‌ها به پیامبر ج مراجعه نمی‌کند و با رضایت تسلیم فرمان او نمی‌شود، و با تأکید نفی می‌کند و نیز حکم کفر حاکمانی‌ را که مطابق فرمانی که الله نازل کرده‌است، حکم نمی‌کنند، صادر می‌کند و آن‌‌ها را ظالم و فاسق‌ اعلان می‌کند.و می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [المائدة: ۴۴].

﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ﴾ [المائدة: ۴۵].

﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ﴾ [المائدة: ۴۷].

حکومت مطابق قوانینی که الله نازل کرده است و مراجعه به قرآن و سنت (صحیح) در تمام اختلافات و درگیری‌ها امری اجتناب ناپذیر است، حتی نظریات اجتهادی علما مورد قبول واقع نمی‌شود، مگر همان نظری‌های که با قرآن و سنت (صحیح) مورد تأیید باشد و بدون تعصب به مذهبی خاص و یا اینکه فرد خودش را محدود به پیروی از اقوال یک امام کند؛ بلکه در تمام درگیری‌‌ها و خصومت‌‌ها و سایر مسایل نه تن‌‌ها مسایل فردی، باید به همین صورت باشد، نه آن طور که در برخی از دولت‌‌های منتسب به اسلام به برخی از قوانین اسلامی مانند ارث، نکاح و طلاق عمل می‌شود و به برخی دیگر عمل نمی‌شود. چرا که اسلام مجموع‌های کامل و به هم پیوسته است که تجزیه ناپذیر است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱدۡخُلُواْ فِي ٱلسِّلۡمِ كَآفَّةٗ﴾ [البقرة: ۲۰۸]. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! همگی به طور کامل وارد اسلام شوید».

و می‌فرماید: ﴿أَفَتُؤۡمِنُونَ بِبَعۡضِ ٱلۡكِتَٰبِ وَتَكۡفُرُونَ بِبَعۡضٖ﴾ [البقرة: ۸۵]. «آیا به برخی آیات کتاب [آسمانی] ایمان می‌آورید و به برخی کفر می‌ورزید»؟!.

به همین ترتیب بر پیروان مذاهب و گروه‌‌های معاصر واجب است که دیدگاه‌‌ها و سخنان رهبران و پیشوایان‌شان را با قرآن و سنت بسنجند. هر چه موافق بود بپذیرند و هرچه مخالف بود، بویژه در مسایل اعتقادی بدون تعصب و طرفداری از قرآن و سنت پیروی نمایند؛ چرا که این وصیت تمام پیشوایان مسلمان است، و مذهب همه‌ی آنان همین است، لذا هر‌کس با این روش مخالفت کند، پیرو حقیقی ائمه نیست، هرچند خودشان را منتسب به آنان بدانند.

الله تعالى درباری اینان می‌فرماید: ﴿ٱتَّخَذُوٓاْ أَحۡبَارَهُمۡ وَرُهۡبَٰنَهُمۡ أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلۡمَسِيحَ ٱبۡنَ مَرۡيَمَ﴾ [التوبة: ۳۱]. «آن‌ها دانشمندان و راهبان خویش و مسیح پسر مریم ÷ را اربابانی در برابر الله قرار دادند..»..

این آیه به نصاری اختصاص ندارد بلکه تمام کسانی را که مرتکب اعمالی همانند اعمال آن‌‌ها شوند؛ در بر می‌گیرد. به این ترتیب هر‌کس با فرمان الله ورسول مخالفت کند و به غیر آنچه الله نازل‌کرده است. حکم‌کند و یا از هوا وهوس خود پیروی کند، بدون تردید از دایره‌ی اسلام وایمان خارج گردیده است. هرچند گمان کند مؤمن است، چرا که الله تعالى اراده‌ی این افراد را انکار نموده و داشتن ایمان به گمان‌شان را تکذیب می‌کند و می‌فرماید: ﴿أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدٗا٦٠﴾ [النساء: ۶۰]. «آیا ندیدی کسانی را که می‌پندارند به آنچه به‌سوی تو نازل شده و آنچه پیش از تو نازل گشته ایمان دارند؟ [امّا] می‌خواهند داوری را پیش طاغوت برند، حال آن‌که دستور یافته‌اند که به آن کافر شوند، ولی شیطان می‌خواهد آن‌ها را به گمراهی دوری بیاندازد».

چرا که در این آیه می‌فرماید: «یزْعُمُونَ» که اشاره به نفی ایمان‌شان دارد؛ چون«یزْعُمُونَ» را غالباً برای کسی به کار می‌برند که به دروغ ادعای ایمان می‌کند و با مقتضیات ایمان مخالفت می‌ورزد و عملش با ادعایش منافات دارد و سپس این مطلب را تثبیت می‌کند و می‌فرماید: ﴿وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِ﴾: (حال آن که دستور داده شده بودند که با آن کفر ورزند) همان طور که در آیه‌ی سوره‌ی بقره آمده، کفر به طاغوت رکن و اساس توحید است و هرگاه این رکن وجود نداشته باشد، فرد موحد نمی‌گردد، توحید اساس ایمان است و با داشتن ایمان تمام اعمال مقبول می‌گردد و با عدم آن اعمال فاسد می‌شود. این واقعیت دراین آیه بیان شده است:). ﴿فَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلطَّٰغُوتِ وَيُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسۡتَمۡسَكَ بِٱلۡعُرۡوَةِ ٱلۡوُثۡقَىٰ﴾ [البقرة: ۲۵۶]. «پس هر‌کس به طاغوت کفر ورزد و به الله ایمان آورد، به یقین که به ریسمان محکم [الهی] چنگ زده است».

نفی ایمان از کسی که مطابق قوانین الهی (ما انزل الله) حکم نمی‌کند، بیانگر آن است که اجرای شریعت الهی، ایمان و عقیده و عبادت الله تعالى است که بر مسلمان واجب است که باید به آن عمل کند.

شریعت الهی را تن‌‌ها بدین خاطر که حاکمیت آن به مصلحت مردم است و در ایجاد امنیت پویاتر است ترجیح ندهد؛ چرا که برخی از مردم تن‌‌ها به همین بُعد قضیه تأکید دارند و بُعد اوّل آن را فراموش کرده‌اند.

الله تعالى کسانی را که شریعت الهی را فقط به خاطر مصلحت به مرحله‌ی اجرا می‌گذارند و به خاطر عبادت الله این کار را نمی‌کنند، رد می‌کند و می‌فرماید: ﴿وَإِذَا دُعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَهُمۡ إِذَا فَرِيقٞ مِّنۡهُم مُّعۡرِضُونَ٤٨ وَإِن يَكُن لَّهُمُ ٱلۡحَقُّ يَأۡتُوٓاْ إِلَيۡهِ مُذۡعِنِينَ٤٩﴾ [النور: ۴۸ – ۴۹] . «و هنگامی‌که فرا خوانده می‌شوند که به‌سوی الله و پیامبر ج بیایند تا در میانشان داوری کند، ناگاه گروهی از آنان رویگردان می‌شوند! ولی اگر (در مورد نزاع) حکم به سود آنان باشد، با سرعت و تسلیم به‌سوی او می‌آیند».

پس چنین افرادی جز به هوی و هوسشان اهمیت نمی‌دهند و هر چه با هوا و هوس آن‌‌ها مخالف باشد از آن روی‌ می‌گردانند، این افراد در صورتی که حق به جانب باشند، نزد پیامبر ج می‌آیند؛ اما قصد عبادت الله را ندارند.

حکم کسی که به غیر آنچه الله نازل کرده است، حکم می‌کند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ [المائدة: ۴۴] .

در این آیه آمده که حکم به غیر قوانین الهی، کفر است و این کفر، گاهی کفر اکبر است که فرد را از دایره‌ی اسلام خارج می‌گرداند و گاهی کفر اصغر است و فرد را از دین خارج نمی‌گرداند. این به وضعیت و حال حاکم بستگی دارد. چرا که اگر معتقد باشد که حکم به قوانین الهی واجب نیست و خود فرد اختیار دارد که حکم بکند یا نکند و یا قوانین الهی را سبک و بی‌ارزش بشمارد و معتقد باشد که قوانین ساخته و پرداخته‌ی بشر از قوانین الهی بهتر و یا همانند قوانین الهی است و یا بر این باور باشد که قوانین شریعت برای این زمان صلاحیت ندارد و یا با حکم به غیر شریعت قصد راضی کردن کفار و منافقان را داشته باشد، در این مورد فرد مرتکب کفر اکبر شده است.

اگر با آگاهی و یقین در مسئل‌های خاص به حکم شریعت اعتقاد داشته باشد؛ امّا طبق آن حکم نکند و معترف باشد که سزاوار مجازات است (باز هم به غیر ما انزل الله حکم کند) چنین فردی عاصی و گناهکار است، البته کفرش کفر اصغر نامیده می‌شود و اگر نسبت به حکم شریعت، با وجود تلاش و کوشش برای شناخت آن جاهل و بی‌خبر بماند و دچار اشتباه شود چنین فردی خطاکار است و به خاطر تلاش و کوشش، یک پاداش به وی داده می‌شود و خطایش بخشیده خواهد شد [۲۴۵]. و این حکم در مورد قضی‌های خاص است.

امّا حکم درباره‌ی مسایل عمومی با مسئله‌ی خاص متفاوت است. شیخ الاسلام ابن تیمیه / می‌گوید [۲۴۶]: اگر حاکم- در صورت دیندار بودن حکمی صادر کرد اما بدون علم؛ جهنمی است. و اگر عالم باشد، و بر خلاف حقی که می‌داند حکم کند، باز هم جهنمی است و هرگاه بدون رعایت عدالت و علم حکم کند، به طریق اولی جهنمی است؛ این‌‌ها در صورتی است که حکم در خصوص قضی‌های باشد.

ولی اگر حکم عامی در دین باشد که حق را باطل و باطل را حق جلوه دهد، سنت را بدعت و بدعت را سنت معرفی کند و معروف را منکر و منکر را معروف جلوه دهد و از آنچه الله و پیامبر ج امر کرده نهی کند و به آنچه منع کرده‌اند، دستور دهد؛ این رنگ و شکل دیگری دارد که پروردگار جهانیان در آن حکم می‌کند، همان معبود که آغاز و پایان همه چیز در اختیار او است وحمد و ستایش از آنِ اوست که می‌فرماید: ﴿لَهُ ٱلۡحُكۡمُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ﴾ [القصص: ۸۸]. «و حکم از آن اوست و بسوی او باز می‌گردید».

و می‌فرماید: ﴿هُوَ ٱلَّذِيٓ أَرۡسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلۡهُدَىٰ وَدِينِ ٱلۡحَقِّ لِيُظۡهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدٗا٢٨﴾ [الفتح: ۲۸]. «او آن ذاتی است که رسولان خویش را با هدایت و دین حق فرستاده است تا آنرا بر تمام دین‌ها غلبه گرداند و کافی است که الله گواه این موضوع باشد».

ابن تیمیه / می‌گوید: (تردیدی نیست که هر‌کس به وجوب حکمی طبق آنچه الله بر رسولش نازل کرده است، معتقد نباشد، کافر است‌، چون هیچ امتی نیست مگر این که (به باور خود) دستور به قضاوت و حکومت به عدالت می‌دهد و چه بسا که عدالت در دین و مذهبش از نظریات بزرگانشان است که اصلاً از جانب الله دلیلی بر آن نازل نشده است. بسیاری از منتسبین به اسلام طبق عادات خود حکم می‌‌‌کنند همانند: صحرانشینانی که طبق رسم و عادت پدر و پدر بزرگان و گذشتگان خویش همان افرادی که سردار و حاکم بودند و مردم از آن‌‌ها اطاعت می‌کردند و معتقدند به جای قرآن و سنت این قوانین موروثی شایسته‌ی قضاوت و حکومت است که این کفر است. (باید دانست که) بسیاری از مردم مسلمان شده‌اند؛ امّا هنوز هم به عادات‌ و رسومی که بین خودشان رواج داشته است عمل می‌کنند، همان عاداتی که حاکمان و افرادی که از آن‌‌ها اطاعت می‌کردند، دستور داده‌اند، و اینان هرگاه بفهمند که حکم و داوری جایز نیست مگر مطابق آنچه الله نازل کرده است و به شریعت پایبندی نکنند و حکم بر خلاف شریعت الهی را روا و جایز بدانند، کافر هستند) [۲۴۷].

شیخ محمد‌بن‌ابراهیم / می‌گوید: (اما آن چیزی که گفته‌اند: «کفر دون کفر»، زمانی است که فرد به قوانین (یا حاکمی) جز الله مراجعه کند و معتقد باشد که گناهکار است و حکم الله حق است و فقط یک مرتبه و مانند این چنین کاری بکند. ولی آن کسی که قانون اساسی با برنامه مشخصی آماده می‌کند، این کفر است هرچند بگویند: ما اشتباه می‌کنیم و حکم شریعت عادلانه‌تر است، این کفری است که فرد را از دایره‌ی اسلام خارج می‌گرداند) [۲۴۸].

شیخ / بین حکم جزئی که تکرار نمی‌شود و حکم کلی و عمومی که در تمام مسایل یا بیشتر مسایل مرجع است تفاوت قایل شده است و مشخص کرده که این کفری است که فرد را مطلقاً از اسلام خارج می‌گرداند و این بدان دلیل است که هر‌کس از شریعت اسلام رویگردانی کند و معتقد باشد قانون وضعی از شریعت بهتر است. چنین فردی بدون شک کافر و از دین خارج شده و کفرش ناقض توحید است.

الشیخ الفوزان – از کتاب (عقیدة التوحید ص/۱۱۶)

[۲۴۵] شرح الطحاویة ص/۳۶۳-۳۶۴ به همین مفهوم. [۲۴۶] مجموع الفتاوی ۳۵/۳۸۸. [۲۴۷] منهاج السنة النبویة ۵/۱۳۰. [۲۴۸] تقریر شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ /. به مجموع الفتاوی ۱۲/۲۸۰ مراجعه شود.

[۱۴۱] حکم کسی که ادعای حق قانون گذاری و تبیین حلال و حرام را دارد

شیخ صالح فوزان می‌گوید: قانون گذاری و تعیین دستورات که بندگان در عبادت‌ها، معاملات و سایر امور و دستوراتی که اختلافات را پایان می‌دهد و مانع آن می‌شود- حق الله تعالى است که پروردگار مردم و خالق مخلوقات است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُۗ تَبَارَكَ ٱللَّهُ رَبُّ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾ [الأعراف: ۵۴]. «آگاه باش که خلق و امر از آن اوست و با برکت است [نام] الله که پروردگار جهانیان است».

الله تعالى ذاتی است که می‌داند چه چیز به مصلحت بندگانش است و آن را برایشان می‌کند. الله تعالى به حکم ربوبیتش شریعت را برای‌ مردم می‌فرستد و مردم هم به حکم بندگی، احکام و دستورات او را قبول می‌کنند که مصلحت آن. به خودشان بر می‌گردد.

‌الله تعالى می‌فرماید: ﴿فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا﴾ [النساء: ۵۹]. «و اگر در چیزی اختلاف کردید، آن را به الله و رسول باز گردانید، اگر به الله و روز آخرت ایمان دارید! این [کار] برای شما بهتر است، و عاقبت و فرجام آن نیکوتر است». ‌‌

الله تعالى می‌فرماید‌: ﴿وَمَا ٱخۡتَلَفۡتُمۡ فِيهِ مِن شَيۡءٖ فَحُكۡمُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ﴾ [الشوری: ۱۰]. «در هر چیزی که اختلاف پیدا کردید داوری آن به الله واگذار می‌گردد، چنین داوری الله است. که پروردگار من است..».

الله تعالى ناگوار دانسته که بندگان قانون گذار‌ی غیر از او تعالى داشته باشند و می‌فرماید: ﴿أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَٰٓؤُاْ شَرَعُواْ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمۡ يَأۡذَنۢ بِهِ ٱللَّهُ﴾ [الشوری: ۲۱]. «شاید آنان انبازها و معبودهایی دارند که برای ایشان دینی را پدید آورده‌اند که الله بدان اجازه نداده است».

به این ترتیب هر‌کس شریعتی غیر از شریعت الله را بپذیرد، بطور قطع به الله شرک ورزیده است و هر چه الله تعالى و پیامبر ج مشروع قرار نداده‌اند؛ بدعت است و تمام بدعت‌‌ها گمراهی‌اند.

رسول الله ج می‌فرماید: «مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ» [۲۴۹].«هرکس در دین ما چیزی پدید آورد که از آن نیست، مردود است».

و در روایتی دیگر می‌فرماید: «مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ» [۲۵۰]. «هرکس عملی انجام دهد که مطابق دستور ما نباشد، مردود است».

هر چه الله و پیامبر ج در سیاست و حکومت بین مردم جایز قرار نداده است، طاغوت و حکم جاهلی است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿أَفَحُكۡمَ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِ يَبۡغُونَۚ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ حُكۡمٗا لِّقَوۡمٖ يُوقِنُونَ٥٠﴾ [المائدة: ۵۰]. «آیا در پی حکم جاهلیت هستند؟ آیا برای گروهی که یقین دارند، حکم چه کسی از حکم الله نیکوتر است»؟

بنابر این تبیین حلال و حرام حق الله تعالى است و جایز نیست که کسی در آن مشارکت داشته باشد، الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَا تَأۡكُلُواْ مِمَّا لَمۡ يُذۡكَرِ ٱسۡمُ ٱللَّهِ عَلَيۡهِ وَإِنَّهُۥ لَفِسۡقٞۗ وَإِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ لَيُوحُونَ إِلَىٰٓ أَوۡلِيَآئِهِمۡ لِيُجَٰدِلُوكُمۡۖ وَإِنۡ أَطَعۡتُمُوهُمۡ إِنَّكُمۡ لَمُشۡرِكُونَ١٢١﴾ [الأنعام: ۱۲۱]. «و از ذبحی که نام الله بر آن یاد نشده است نخورید، چرا که آن قطعاً نافرمانی است، و بی‌گمان شیاطین دوستان خود را وسوسه می‌کنند تا با شما مجادله کنند، و اگر اطاعتشان کنید؛ البته شما [هم] مشرک هستید».

لذا الله تعالى اطاعت از شیاطین و دوستان‌شان در حلال قرار دادن آنچه را الله حرام کرده، شرک به حساب آورده است و نیز هر‌کس از علما و حکام در تحریم حلال‌ الهی یا حلال دانستن حرام‌ الهی؛ اطاعت کند، آن‌‌ها را اربابانی جز الله پذیرفته‌؛ زیرا الله تعالى می‌فرماید: ﴿ٱتَّخَذُوٓاْ أَحۡبَارَهُمۡ وَرُهۡبَٰنَهُمۡ أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلۡمَسِيحَ ٱبۡنَ مَرۡيَمَ وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُوٓاْ إِلَٰهٗا وَٰحِدٗاۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۚ سُبۡحَٰنَهُۥ عَمَّا يُشۡرِكُونَ٣١﴾ [التوبة: ۳۱]. «[همین‌ها] علما و راهبان خود و مسیح پسر مریم را بجای الله اربابان خود گرفتند، با آن که دستور داشتند جز الله را که معبود بر حقی جز او نیست عبادت نکنند. او منزه است از آنچه شریکش می‌سازند».

در روایت آمده که پیامبر ج این آیه را بر عدی بن حاتم طائی س تلاوت کرد. عدی بن حاتم س گفت:‌ای رسول الله! ما آن‌‌ها را عبادت نمی‌کردیم!؟ فرمود: «أليس يُحِلُّون لكم ما حرم الله فتُحِلُّونَه، ويُحَرِّمُون ما أَحلَّ الله فتحرِّمونه؟! قال: بلي، قال النبي ج: فَتِلكَ عِبَادَتُهُم» [۲۵۱]. «مگر این‌طور نبود که چیز‌های را که الله حرام کرده بود حلال قرار می‌دادند و شما نیز حلال می‌دانستید و حلال‌‌های الهی را حرام قرار می‌دادند و شما نیز حرام می‌دانستید»!. گفت: آری! پیامبر ج فرمود: «همین عبادت آن‌‌ها است»!.

بنابراین اطاعت از آنان (علما و راهبان و...) در حلال و حرام کردن، در برابر حکم الله، عبادت آن‌‌ها بشمار می‌آید که شرک اکبر است. منافی با توحید است که مدلول کلمه‌ی توحید«لاإله‌إلا‌‌ الله»: بیانگر آن است.

باید دانست که بخشی از مقتضیات این کلمه این است که: تبیین حلال و حرام فقط حق الله تعالى است. هر کسی که در تحلیل و تحریم از علما و عبادت‌گذاران اطاعت کند که با آگاهی خلاف شریعت الهی دستور می‌دهند در حالی که آنان در علم و دین از همه آگاه‌تر هستند (و می‌دانند که چه کار می‌کنند پس حکم الهی درباره‌ی آنان مشخص است) امّا گاهی اشتباه آنان پس از تلاش و کوشش در جهت یافتن حق و نرسیدن به آن است، در این صورت به شخص پاداش داده می‌شود. امّا کسی که از دستورات و قوانین ساخته و پرداخته‌ی کفارو ملحدین، اطاعت می‌کند و قوانین آن‌‌ها را به کشور‌‌های اسلامی می‌آورد و براساس آن بین مسلمان حکومت می‌کند، حکم چنین فردی چه می‌تواند باشد! (جز کفر اکبر)؟!. «لاحول ولاقوة الا بالله»!؟

این‌‌ها کفار را اربابانی در برابر الله پذیرفته‌اند تا احکام را برایشان وضع کنند و حرام‌ را برایشان مباح قرار می‌دهند و آنان بین مردم مطابق دستورشان حکم می‌کنند.

الشیخ الفوزان ـ از کتاب عقیدة التوحید ص/۱۲۳

[۲۴۹] بخاری (۲۶۹۷) و مسلم (۴۴۹۲). [۲۵۰] بخاری این حدیث را در کتاب البیوع و کتاب الاعتصام بصورت معلق آورده و مسلم ش/۴۴۹۳ بصورت متصل آورده است. [۲۵۱] تخریج در فتوای ۱۳۹ از همین باب.

[۱۴۲] بیانیه‌ی انجمن دایمی، درخصوص کتاب: «الحکم بغیر ما انزل الله و اصول التکفیر» (نوشته‌ی خالد علی العنبری)

الحمدلله وحده والصلاة والسلام علي نبينا محمد، وعلي آله وصحبه... وبعد

انجمن دایمی مباحث علمی و افتا مطلع شد که نویسند‌های بنام خالد عنبری کتابی تحت عنوان «الحكم بغير ما أنزل الله واصول التكفير» نوشته است. پس از بررسی مطالب کتاب روشن شد که نویسنده در این کتاب در آنچه از علمای اهل سنت و جماعت نقل کرده امانت علمی را رعایت ننموده است و ادله را از مفاهیمی که لغت عربی و مقاصد شریعت بیانگر آن است، تحریف کرده است، از جمله:

۱- تحریف مفاهیم ادله‌ی شریعت و تصرف در برخی از عبارت‌‌هایی که از علما نقل کرده است؛ وی عبارتی را نقل می‌کند و قسمتی را حذف می‌کند و یا بگون‌های تغییر می‌دهد که منظور اصلی عبارت فهمیده نمی‌شود.

۲- تفسیر برخی از نوشته‌‌های علما بر خلاف منظورشان.

۳- دروغ گفتن به نام علما، که به علامه شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ / چیز‌هایی نسبت داده که ایشان نگفته‌اند.

۴- ادعای اجماع اهل سنت بر عدم تکفیر کسی که به غیرقوانین الهی در مباحث عام شریعت حکم کند، مگر در صورتی که مانند دیگر گناهان، که در مرتبه‌ی پایین‌تر از کفر هستند، قلباً معتقد به حلال بودن آن باشد، این تهمت محض، بر اهل سنت است که منشأ آن جهل و نادانی و یا دنبال کردن هدف نادرست است!؟ از الله تعالى خواهان عافیت و سلامتی هستیم! باتوجه به مطالب مذکور «انجمن دایمی فتوا» متعقد است که چاپ، نشر و فروش کتاب مذکور حرام است و نویسنده را گوشزد می‌کند که توبه نماید و به‌سوی الله برگردد و نیز به نزد علمای مورد اعتماد برود تا از آن‌‌ها علم بیاموزد و اشتباهاتش را برایش توضیح دهند. از الله تعالى برای همگان خواهان هدایت، توفیق و استقامت بر اسلام و سنت پیامبر ج هستیم.

و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه.

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتاـ به نقل از کتاب «التحذیر من الارجاء...

/ص (۲۱ ـ ۲۲)با اجازه‌ی رئیس فتوا»

[۱۴۳] هشدار نسبت به کتاب «هزیمة الفکرالتکفیری» نوشته‌ی خالد عنبری

الحمدلله وحده، والصلاة والسلام علي من لانبي بعده نبينا محمد وعلي آله وصحبه، وبعد:

واضح و شفاف بودن عقیده‌ی اهل سنت:

عقیده‌ی اهل سنت واضح و شفاف است و هیچ گونه پوشیدگی و پیچیدگی در آن نیست چرا که از قرآن و سنت گرفته شده است و اصول و مبانی آن در کتاب‌‌های مورد اعتماد تدوین و گردآوری شده است که خلف از سلف آن‌‌ها را به ارث برده‌اند و این کتاب‌‌ها را تحقیق و بررسی و بازنویسی نموده‌اند و یکدیگر را به عمل و پایبندی به آن سفارش و تشویق کرده‌اند، همان‌طور که پیامبر ج می‌فرماید: «لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْـحَقِّ ظَاهِرِينَ، لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ ولا مَن خالَفَهم حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّـهِ تبارك وتعالی»: [۲۵۲]. «همواره گروهی از امت من بر حق (قرآن و سنت)پایبند بوده و پیروز هستند و مخالفت مخالفان (یاری ندادن دیگران) به آنان ضرر نمی‌رساند، تا قیام قیامت».

این مسئله ایست که هیچ شکی در آن نیست و جای بحث و جدال در آن وجود ندارد.

پدیده‌ی نو ظهور مقابل اهل سنت در تعریف ایمان:

در این اواخر پدید‌های نو ظهور از عالم نما‌ها بوجود آمده‌اند که برخی از اصول عقیده‌ی اهل سنت را میدان جر و بحث و تایید و رد قرار داده‌اند از جمله، مسئله‌ی ایمان و وانمود کردن عقیده‌ی مرجئه را بنام اهل سنت. عقیده‌ی ارجاء- همان‌طور که واضح است – عقید‌های انحرافی و گمراه کننده‌است که عمل را از حقیقت ایمان جدا می‌داند بگون‌های که انسان بدون عمل، مؤمن باشد و عمل نکردن در کم و زیاد شدن ایمان تأثیری ندارد. عقیده‌ی مرجئه عقید‌های باطلی است که علما آن را رد کرد‌ه‌اند و بطلان آن و پیامد‌‌های نا گوار و نتایج وثمرات باطل آن را شرح داده‌اند.

اما این امر کارش به جایی کشیده است که: هر‌کس با آنان در داشتن عقیده‌ی «ارجاء» همراه و موافق نباشد، حمله می‌‌کنند و او را خارجی و تکفیری می‌نامند!؟ بسا اوقات این عمل را از روی نادانی و جهلشان نسبت به عقیده‌ی اهل سنت انجام می‌دهند.

اهل سنت گروهی میانه هستند بین خوارج که مرتکب گناه کبیره را کافر می‌دانند و بین فرقه‌ی مرجئه که معتقدند معاصی با وجود ایمان ضرری به شخص نمی‌رسانند. از دیدگاه اهل سنت مرتکب گناه کبیره مؤمنِ ناقص الایمان است و تحت مشیت الله تعالى قرار دارد – اگر بخواهد او را می‌بخشد و اگر بخواهد عذاب می‌کند – همان‌طور که می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُۚ وَمَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱفۡتَرَىٰٓ إِثۡمًا عَظِيمًا٤٨﴾ [النساء: ۴۸]. «الله کسی را که به او شرک ورزد نمی‌بخشد و دیگر گناهان را برای هر کس‌که بخواهد می‌بخشد».

نقد کتاب «هزیمة الفکر التکفیری»

کتابی تحت عنوان «هزیمة الفکر التکفیری» نوشته‌ی خالد عنبری، به دستم رسید که در آن می‌گوید: «هم‌چنان فکر تکفیر با قدرت تمام در میان طبقه‌ی متوسط جوانان امت، از زمانی‌که خوارج حروری‌ آن را پدید آورد – وجود دارد»!؟

بنده می‌گویم: تکفیر افراد مرتد از مسایلی نیست که خوارج و... پدید آورده باشند و حتی آن طورکه گفته می‌شود این فکری نیست، بلکه حکمی شرعی است که الله و رسولش آن را برای هرکس که مستحق آن باشد، بیان کرده‌اند. هر‌کس مرتکب یکی از نواقض قولی، اعتقادی و عملی اسلام باشد مرتد است.

این حکم از قرآن و سنت رسول الله ج گرفته شده است. الله تعالى حکم کفر گروهی از مردم را که پس از ایمان آوردن مرتکب یکی از نواقض اسلام شده‌اند، صادر کرده است. و می‌فرماید: ﴿وَلَئِن سَأَلۡتَهُمۡ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلۡعَبُۚ قُلۡ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمۡ تَسۡتَهۡزِءُونَ٦٥ لَا تَعۡتَذِرُواْ قَدۡ كَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡۚ إِن نَّعۡفُ عَن طَآئِفَةٖ مِّنكُمۡ نُعَذِّبۡ طَآئِفَةَۢ بِأَنَّهُمۡ كَانُواْ مُجۡرِمِينَ٦٦﴾ [التوبة: ۶۵ – ۶۶]‌. «اگر از آنان بپرسی، می‌گویند: برای سرگرمی و شوخی سخنانی می‌گفتیم. بگو: آیا الله و آیات او و پیغمبرش را تمسخر می‌کردید. عذر خواهی نکنید شما پس از ایمان آوردن، کافر شدید. اگر برخی از شما را ببخشیم، گروهی دیگری را عذاب می‌دهیم. زیرا آنان به بزهکاری خود ادامه می‌دهند».

و می‌فرماید: ﴿وَلَقَدۡ قَالُواْ كَلِمَةَ ٱلۡكُفۡرِ وَكَفَرُواْ بَعۡدَ إِسۡلَٰمِهِمۡ﴾ [التوبة: ۷۴]. «در حالی‌که قطعاً سخنان کفرآمیزگفته‌اند و پس از ایمان آوردن، به کفر برگشته‌اند».

پیامبر ج می‌فرماید: «بَيْنَ الْـعَبْدِ وَبَيْنَ الْـكُفْرِ تَرْكُ الصَّلَاةِ» [۲۵۳]. «مرز و مشخصه‌ی بین بنده و کفر، ترک نماز است».

و می‌فرماید: «فمن تَرَكها فقد كَفر» [۲۵۴]. «هر‌کس نماز را ترک کند کفر ورزیده است».

الله تعالى خبر می‌دهد که یادگیری سحر کفر است و درباره‌ی آن دو فرشت‌های که سحر یاد می‌دادند. می‌فرماید: ﴿وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡ﴾ [البقرة: ۱۰۲]. «و به هیچ‌کس آن را آموزش نمی‌دادند مگر این که قبل از آن به او می‌گفتند: ما فتنه و آزمایش هستیم، پس کافر نشو».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ٱزۡدَادُواْ كُفۡرٗا لَّمۡ يَكُنِ ٱللَّهُ لِيَغۡفِرَ لَهُمۡ وَلَا لِيَهۡدِيَهُمۡ سَبِيلَۢا١٣٧﴾ [النساء: ۱۳۷]. «بی‌گمان کسانی که ایمان می‌آورند و سپس کافر می‌شوند، و باز هم ایمان می‌آورند و دیگر بار کافر می‌شوند، و سپس بر کفر خود می‌افزایند هرگز الله تعالى ایشان را نمی‌بخشد و راهی بدیشان نمی‌نماید».

فرق است بین این که الله و رسولش ج کسی را تکفیر کنند و یا اهل سنت به پیروی از قرآن و سنت شخصی را تکفیر کنند با کسی که خوارج، معتزله و پیروانشان به ناحق او را تکفیر ‌کنند، قطعاً تکفیر – به ناحق – موجب پریشانی‌‌ها و فتنه‌‌هایی مانند: ترور و انفجار می‌شود لیکن تکفیری که براساس حکم شرعی باشد، چیزی جز خیر و یاری حق، در پی ندارد.

الحمدلله افراد کشور ما در مسئله‌ی تکفیر پایبند عقیده‌ی اهل سنت و جماعت هستند، نه مذهب خوارج! سپس عنبری می‌گوید: در کفر بواح که همان کفری که بر آن اجماع شده، تکفیر واجب است و توقف از آن‌ همان عقیده‌ی خطرناک مرجئه است.

می‌گوییم: کفر بواح آن‌طور که پیامبر ج معرفی کرده آن است که از قرآن و سنت بر آن دلیلی باشد و پس از قرآن و سنت – ‌برای تکفیر‌– به اجماع استدلال می‌شود. آری، اگر دلیل احتمالی باشد، بدون دلیل هیچ یک از احتمالات ترجیح داده نمی‌شود امّا زمانی که دلیل نصی (آی‌های یا حدیثی) باشد، این آیه و یا حدیث دلیلی است که نمی‌توان از آن صرفنظر کرد و باید به مقتضای آن عمل کرد.

پیامبر ج می‌فرماید: «عِندَكم فِيهِ بُرهَان» از جانب الله، دلیل و برهانی داشتید. (در این صورت می‌توانید مخالفت کنید) [۲۵۵].

علمای معتبر بر تکفیر کسی که الله و رسولش او را تکفیر کرده‌اند؛ اجماع دارند و چیزی خلاف این نمی‌گویند و هر‌کس با اینان مخالفت کند مخالفتش اعتبار ندارد.

سپس در پاورقی ص/۲۷ از کتاب مذکور آمده: (در اصطلاح علما تغییر حکم، عبارت است از این‌که کسی حکم بغیر ما انزل الله، نماید در حالی که معتقد باشد که قوانین از جانب الله تعالى است. مانند کسی که به قوانین فرانسه عمل می‌کند، و می‌گوید این قوانین از جانب الله تعالى است. ناگفته پیداست چنین باور و تصوری حقیقت ندارند؛ حتی خود حکام تصریح می‌کنند که این قوانین ساخته و پرداخته‌ی‌ عقل‌‌های قاصر بشری است. تبدیل و تغییر احکام الهی به این معنا (نه به معنایی که تندروان معتقد هستند) به اجماع مسلمانان کفر است.

ما می‌گوییم: این تبدیل و تغییری که تو می‌گویی به اجماع مسلمانان کفر است، و چنین تغییری وجود خارجی ندارد، بلکه امری فرضی است که از خودت ساخت‌های و کسی از حکام این زمان و حکام گذشته چنین چیزی نگفته‌اند.

چیزی که وجود دارد عبارت است از جایگزین کردن قوانین ساخته و پرداخته‌ی بشری بجای شریعت اسلامی و تعطیل نمودن دادگاه‌های شرعی است، این نیز کفر است؛ چرا که حاکمیت شریعت اسلامی را از بین می‌برد و کلاً آن را کنار می‌زند و بجای آن قوانین ساختگی را جایگزین می‌گردانند، (وقتی چنین شود) از اسلام چه چیزی باقی می‌ماند؟!

(و هر کسی چنین عملکردی داشته باشد) فقط برای این است که قوانین جایگزین را بهتر از شریعت می‌داند. آقای عنبری این مسئله را ذکر نکرده و توضیح نداده است، در حالی که این جدا کننده‌ی دین از دولت است‌، گویا حکومت براساس قوانین غیر شرعی از نظر شما! آقای (عنبری) فقط تغییر و تبدیل است، که ذکر کردی بر کفر کسی که چنین اعتقادی داشته باشد، اجماع شده است، و آن‌طور که تو (خالد عنبری) می‌گویی گویا قسم دیگر کفر به ما انزل الله می‌باشد که جایگزین کردن است، در آن اختلاف وجود دارد!؟ و این نکته‌ی مبهمی است که شرح آن الزامی است.

سپس عنبری در رد مخالفان خود می‌گوید: ادعا کرده‌اند که تمام کسانی که طبق قوانین غیر شریعت اسلامی حکومت می‌کنند برابر است که با انکار با شدیا بغیر انکار، به اجماع کافر هستند.

می‌گوییم: کفر کسی که به غیر شریعت الهی حکومت کند بر فرد انکار کننده محدود نمی‌شود، بلکه مسئله‌ی تغییر احکام و جایگزینی کامل را در بر می‌گیرد و نیز هر‌کس چنین چیزی «حکم بغیر ما انزل الله» را در برخی احکام روا بداند. حتی اگر انکار نکند یا بگوید: قوانین غیر الهی از قوانین الهی بهتر است و یا بگوید هر دو با هم برابرند، همان‌طور که علما گفته‌اند، کافر می‌شود و حتی اگر بگوید: شریعت الهی بهتر است و حکم به غیر آن نیز جایز است، کافر می‌شود در حالی که حکم الهی را انکار نکرده است به اجماع کافر می‌شود.

سپس نویسنده در پایان این کتاب یاد آور می‌شود که: شیخ محمد بن ابراهیم آل شیخ / فتوایی دارد که مطلقاً بدون هیچ تفاوتی هر‌کس به غیر شریعت الهی حکم کند کافر می‌شود. تکفیری‌‌ها با استدلال از این فتوای شیخ / بدون فرق بین کسی که به غیر شریعت الهی حکم می‌کند و کارش را حلال می‌داند وکسی که حلال نمی‌داند حکم کفر فرد را صادر می‌کنند و می‌گوید: از شیخ ابن باز / درباره‌ی این فتوا سؤال کردند. شیخ ابن باز / گفته: محمد ابن ابراهیم / معصوم نیست؛ بلکه یکی از علما است...تا آخر آنچه ذکر کرده است.

عنبری متن فتوای شیخ محمد بن ابراهیم / را که به آن اشاره کرده ذکر نکرده است و نگفته است که آیا متن این فتوا را بر شیخ ابن باز / خوانده‌اند یا خیر؟ و ذکر نکرده است که ابن ‌باز / در چه کتابی فتوای استاد خود را غلط دانسته است، شاید از روی نوار نقل کرده باشد و نوار به تن‌‌هایی نمی‌توانند منبع نقل سخنان علما باشد، زیرا سخنی که از نوار شنیده می‌شود، دقیق نیست و چه بسا سخنانی که در نواری وجود دارد که اگر برگوینده‌اش عرضه شود از حرفی که زده رجوع می‌کند. لذا مسایلی را که به علما نسبت می‌دهند، باید بیشتر مورد دقت قرار گیرد.

این‌‌ها برخی از مسایلی بود که در کتاب مذکور دیده‌ام. لذا بر این فرد و کسان دیگری که درباره‌ی این اصول بسیار مهم و بزرگ حرف می‌زنند و می‌نویسند، بلکه بر همه واجب است که از اظهار نظر در این‌باره خود داری کنند و با وجود کتاب‌‌های صحیح و مورد اعتماد در بحث عقیده که سلف ما اهل سنت و جماعت برای ما بر جای گذاشته‌اند، ما را از نوشتن در این‌باره بی‌نیاز می‌‌‌‌‌‌کند. همان کتاب‌‌هایی که مسلمانان، نسل‌اندر نسل در مساجد و مدارس خویش تدریس کرده‌اند و بر متن آن‌‌ها اتفاق دارند؛ بنابراین ما نیازی به نوشته‌‌ها و تألیفات جدیدی در این‌باره نداریم.

در پایان می‌گوییم: ما از مذهب مرجئه، خوارج و معتزله بیزاریم، و هر کسی را که الله و رسولش تکفیرکرده‌اند، کافر می‌دانیم، هرچند پیروان مذهب مرجئه نپسندند. هر‌کس را که الله ورسولش تکفیر نکرده‌اند، کافر نمی‌دانیم، هرچند خوارج و معتز لیان را خوش نیایند.

این عقیده‌ی ماست و هرگز از آن دست بردار نخواهیم بود و بر سر این با هیچ‌کس معامله و سازش نمی‌کنیم «انشاءالله». و افکاری که بر ما وارد کرده‌اند نخواهیم پذیرفت.

وصلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه أجمعین

الشیخ الفوزان- مقال‌های در مجله‌ی الدعوة (۱۷۴۹)

[۲۵۲] بخاری (۷۳۱۱)، و مسلم (۱۵۶، ۱۹۲۰، ۱۹۲۱،۱۹۲۳) با الفاظ متفاوت. [۲۵۳] مسلم ش (۸۲). [۲۵۴] احمد (۵ / ۳۵۵،۳۴۶)، ترمذی (۲۶۲۱) و قال: «حسن صحیح غریب»، نسائی فی «الکبری» (۳۲۹)، و ابن ماجه (۱۰۷۹)، وابن حبان فی «صحیحه» (۱۴۵۴). [۲۵۵] بخاری (۷۰۵۶) و مسلم (۱۷۰۹).

[۱۴۴] حکم تطبیق بین شریعت و قوانین (ساختگی)

س: آیا تطبیق بین شریعت و قوانین (ساختگی) برای شریعت خدشه و ایراد به حساب می‌آید؟

ج: زمانی که مقایسه‌ و تطبیق بین شریعت و قوانین بشری به هدف خوبی مانند: اثبات و بیان فراگیر بودن شریعت و بالا بودن مقام آن به نسبت قوانین ساختگی و در بر داشتن مصلحت‌‌های عمومی‌باشد، ایرادی ندارد. چرا که این کار به هدف آشکار نمودن حق و قانع نمودن دعوتگران به باطل و روشن شدن پوچی آنچه در دعوت به قوانین ساختگی است می‌باشد (و یا پوچی و بی‌ارزش بودن این ادعا که در دعوت خود می‌گویند:) شریعت برای این زمان صلاحیت ندارد و دوران حاکمیت شریعت گذشته است... اثبات می‌گردد. چنین هدفی ارزشمند و خوب است و برای توضیح آنچه آنان را باز می‌دارد و بطلان باورهایشان (تطبیق شریعت با قوانین ساختگی) خوب است دل مؤمنان آرام گرفته و بر حق استوارتر گردد. برای این گونه اهداف هیچ ایرادی ندارد که بین شریعت و قوانین ساختگی مقایسه شود. مشروط برآن که این کار بوسیله‌ی علما و افراد با بصیرت که دارای عقیده‌ی درست و رفتاری نیکو باشند و در علوم شرعی مهارت کافی داشته باشند، انجام گیرد.

الشیخ ابن بازـ مجلة البحوث ش (۲۷)

[۱۴۵] حکم‌ درس‌خواندن در رشته‌ی قانون وکالت

س: مسایلی ما را نگران و مشغول کرده است از جمله: درس خواندن در دانشکده‌ی حقوق و رشته‌ی قانون و قضاوت، در این موضوع نظریات متفاوتی وجود دارد. از ا لله تعالى می‌خواهم که شما را توفیق دهد امور زیر را برای ما توضیح دهید:

۱- حکم درس خواندن در رشته‌ی قانون ساختگی.

۲- حکم داشتن شغل وکالت و قضاوت.

ج: اگر کسی که می‌خواهد در رشته‌ی قوانین ساختگی درس بخواند دارای نیروی فکری و علمی است که حق را از باطل تشخیص می‌دهد و برای خود قدرت‌اندیشه‌ی اسلامی را حفظ می‌کند. بگون‌های که او را از انحراف از حق و گرفتار شدن به فتنه‌ی باطل در امان می‌دارد و هدفش از درس خواندن در رشته‌ی قانون و حقوق غیر شرعی؛ مقایسه‌ی بین احکام اسلامی و فرا گیری آن بر تمام نیاز‌‌های بشری و مصلحت‌‌های دینی و دنیوی است، تا حق ثابت گردد و بطلان باطل روشن شود و پاسخ کسانی را بدهد که قوانین ساختگی آن‌‌ها را گمراه کرده است و تصور می‌کنند که قوانین ساختگی دارای صلاحیت و جامعیت کافی هستند، اگر درس خواندن به این هدف باشد، جایز است، در غیر این صورت جایز نیست و بر فرد مسلمان لازم است که با درس خواندن در احکام اسلامی قرآن و سنت و شرح و توضیحات علمای اسلامی و روش سلف امت، در تحصیل و استنباط، از درس خواندن در رشته‌ی حقوق و قانون، بی‌نیاز باشد.

دوم: اگر در شغل وکالت و قضاوت می‌تواند طبق شریعت حق را به حق دار برساند و جلوی باطل را بگیرد و حقوق را به صاحبانش برگرداند و مظلوم را یاری دهد، کار کردن در چنین مقامی جایز است؛ چرا که این همکاری در کار‌های نیک و عین تقوا است، در غیر این صورت جایز نیست، چون همکاری بر گناه ودشمنی است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ﴾ [المائدة: ۲]. «بر کارهای نیک و تقوا همکاری کنید و بر گناه و عداوت همکاری نکنید».

«وبالله التوفیق وصلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم»

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی وافتاء (۱/۵۴۸)

فصل پنجم: همکاری با کفار

[۱۴۶] همکاری با کفار، [۲۵۶] که منجر به کفر می‌گردد.

س: میزان همکاری با کفار که موجب کفر فرد و خروج او از دین می‌گردد، چیست؟ چون می‌شنویم که (می‌گویند) هر‌کس با مشرک غذا بخورد؛ با او بنشیند و یا از نور چراغ مشرک استفاده کند، حتی اگر قلم او را بتراشد یا دوات در اختیار آن‌‌ها قرار دهد، مشرک است؟ در موارد بسیاری به دلیل داشتن رابطه‌ دولتی و همزیستی در یک مکان با یهود و نصاری رفت وآمد داریم، چارچوب همکاری با‌ اینان که موجب خروج از دین می‌شود، چیست؟ و چه کتاب‌‌هایی این موضوع را بصورت مفصل توضیح داه است، آیا موالات (رابطه‌ی همکاری و دوستی) از شرایط «لااله الا الله» است؟

ج: موالات (همکاری و رابطه‌ی دوستی) با کفار که موجب کفر فرد می‌شود، این است که آن‌‌ها را دوست داشته باشد و علیه مسلمانان یاریشان کند، امّا صرف رفت و آمد با رعایت عدالت، به هدف دعوت به اسلام وحضور در مجالس آن‌‌ها و سفر به دیارشان به‌ هدف ابلاغ و نشر اسلام، موجب کفر نمی‌گردد.

و بالله التوفیق و صلی علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم.

انجمن دایمی پژوهش‌‌های علمی وافتاء (۲/۴۷)

[۲۵۶] این بحث در فصل اول ذکر گردید، در این فصل به خاطر مناسبت موضوع، تکرار شده است.

[۱۴۷] معنای ولاء و براء وچگونگی آن (شیخ ابن باز)

س: از شما تقاضا داریم که معنای ولاء و براء را شرح دهید که باید با چه کسی دوستی داشته باشیم. آیا موالات با کفار جایز است؟

ج: معنای ولاء و براء این است. که مؤمنان را دوست داشته باشیم و پشتیبانی و حمایتشان کنیم و از کافران متنفر باشیم با آن‌‌ها عداوت نماییم و از خودشان و دینشان بیزار باشیم، ولاء و براء همین است، همان طور که الله تعالى می‌فرماید: ﴿قَدۡ كَانَتۡ لَكُمۡ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ فِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ إِذۡ قَالُواْ لِقَوۡمِهِمۡ إِنَّا بُرَءَٰٓؤُاْ مِنكُمۡ وَمِمَّا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ كَفَرۡنَا بِكُمۡ وَبَدَا بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةُ وَٱلۡبَغۡضَآءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤۡمِنُواْ بِٱللَّهِ وَحۡدَهُ﴾ [الممتحنه: ۴]. «ابراهیم ÷ و کسانی که بدو گرویده بودند، الگوی خوبی برای شما هستند، بدانگاه که به قوم خود گفتند: ما از شما و از چیزهایی که بغیر از الله عبادت می‌کنید؛ بیزاریم و دشمنی و کینه توزی همیشگی میان ما و شما پدیدار گردید تا زمانی که به الله که یکتاست ایمان بیاورید..».

معنای تنفر از آنان و عداوت نمودن با آنان این نیست که به آن‌‌ها ظلم نماییم و در حقشان تجاوز کنیم، این تا زمانی است که با ما وارد جنگ نشوند، بلکه معنایش این است که از آنان متنفر باشی و در قلبت با آنان عداوت داشته باشی کفار جزو دوستان تو نباشند، البته نباید آنان را مورد اذیت و آزار و ستم قرار داد، هرگاه تو را سلام کردند جواب سلام شان را بده [۲۵۷] وآنان را نصیحت کن و به خیر و خوبی ارشاد کن.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَا تُجَٰدِلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ إِلَّا بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ﴾ [العنکبوت: ۴۶]. «با اهل کتاب[یهود و نصارا] مجادله نکن مگر به بهترین روش، بجز کسانی که از آنان ظلم می‌کنند..».

اهل کتاب یهود ونصارا هستند و همچنین کفاری که دارای تأمین، پیمان و تعهدی می‌باشند، امّا هر‌کس از آنان ظلم کند، به خاطر ظلمی که کرده مجازات می‌شود. علاوه از این برای مؤمن جایز است که با غیر مسلمانان به بهترین روش گفتگو و مجادله کند، علاوه از آن که به دلیل آیه‌ی فوق به خاطر الله باید از آنان متنفر باشد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿ٱدۡعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِٱلۡحِكۡمَةِ وَٱلۡمَوۡعِظَةِ ٱلۡحَسَنَةِۖ وَجَٰدِلۡهُم بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ﴾ [النحل: ۱۲۵]. «باحکمت و پندی نیکو به راه پروردگارت دعوت کن وبا آنان به بهترین شیوه مجادله نما.».

پس نباید به آن‌‌ها تعدی و ظلم شود، امّا تنفر و دشمنی با آن‌‌ها به خاطر الله باشد. برای مسلمان جایز است که برایشان دعا کند و مسایل دین را به آنان یاد دهد و آن‌‌ها را به حق ارشاد کند، امید است که الله تعالى آن‌‌ها را بوسیله‌ی این اسباب به راه صحیح هدایت کند. صدقه دادن به غیر مسلمانان و خوبی کردن در حقشان ایرادی ندارد، زیرا الله تعالى می‌فرماید: ﴿لَّا يَنۡهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمۡ يُقَٰتِلُوكُمۡ فِي ٱلدِّينِ وَلَمۡ يُخۡرِجُوكُم مِّن دِيَٰرِكُمۡ أَن تَبَرُّوهُمۡ وَتُقۡسِطُوٓاْ إِلَيۡهِمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُقۡسِطِينَ٨﴾ [الممتحنه: ۸]. «الله شما را باز نمی‌دارد از این که نیکی و بخشش بکنید با کسانی که به سبب دین با شما نجنگیده‌اند و از شهر و دیارتان شما را بیرون نرانده‌اند. الله نیکوکاران را دوست می‌دارد».

در صحیحین ثابت است که پیامبر ج به اسماء دختر‌ ابوبکربدستور داد که با مادرش که کافر بود رابطه داشته باشد و خوبی کند. این ماجرا در زمان صلح حدیبیه بین پیامبر ج و اهل مکه بود [۲۵۸].

الشیخ ابن باز- مجموع فتاوی ومقالات متنوعه (۵/۲۴۶، ۲۴۷)

[۲۵۷] همان‌طور که در حدیث آمده در جواب‌شان باید بگوییم: «وعلیکم». [۲۵۸] بخاری (۳۱۸۳) ومسلم (۱۰۰۳) به همین معنا.

[۱۴۸] مفهوم ولاء و براء (گفتاری از شیخ ابن عثیمین)

س: لطفاً توضیح دهید که ولاء و براء یعنی چه؟

ج: ولاء و براء به خاطر الله ‌تعالى این است که انسان از هر چه که الله‌ تعالى اعلام برائت و انزجار نموده است ما هم از آن تنفر داشته و بیزار باشیم.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿قَدۡ كَانَتۡ لَكُمۡ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ فِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ إِذۡ قَالُواْ لِقَوۡمِهِمۡ إِنَّا بُرَءَٰٓؤُاْ مِنكُمۡ وَمِمَّا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ كَفَرۡنَا بِكُمۡ وَبَدَا بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةُ وَٱلۡبَغۡضَآءُ أَبَدًا﴾ [الممتحنه: ۴]. «(رفتار و کردار)ابراهیم ÷ و کسانی که بدو گرویده بودند، الگوی خوبی برای شما است، بدانگاه که به قوم خود گفتند: ما از شما و از چیزهایی که بغیر از الله عبادت می‌کنید؛ بیزاریم و دشمنی و کینه توزی همیشگی میان ما و شما پدیدار گردید...»..

باید این رفتار را با مشرکان داشته باشیم.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَأَذَٰنٞ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلنَّاسِ يَوۡمَ ٱلۡحَجِّ ٱلۡأَكۡبَرِ أَنَّ ٱللَّهَ بَرِيٓءٞ مِّنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ وَرَسُولُهُ﴾ [التوبة: ۳]. «این اعلامی است از جانب الله و پیامبرش به همه مردم در روز حج اکبر که الله و رسولش از مشرکان بیزارند..».

لذا بر تک تک افراد مؤمن واجب است، که از تمام مشرکان و کافران بیزار و متنفر باشند، این حکم مربوط به رفتار با کفار است. بر هر فرد مسلمان واجب است که از هر عملی که الله و رسولش ج بیزار هستند، هرچند کفر نباشد؛ مانند: فسق‌ و عصیان او نیز بیزار باشد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ حَبَّبَ إِلَيۡكُمُ ٱلۡإِيمَٰنَ وَزَيَّنَهُۥ فِي قُلُوبِكُمۡ وَكَرَّهَ إِلَيۡكُمُ ٱلۡكُفۡرَ وَٱلۡفُسُوقَ وَٱلۡعِصۡيَانَۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلرَّٰشِدُونَ﴾ [الحجرات: ۷]. «اما الله ایمان را در نظر‌تان‌ گرامی‌داشته است و آن را در دل‌هایتان آراسته است، و کفر و نافرمانی را در نظرتان زشت و ناپسند گردانیده است، و فقط آنان راه ‌یافته‌اند».

وقتی که مؤمن هم ایمان داشته باشد و هم به گناهان آلوده باشد، به خاطر ایمانش با او محبت دوستی می‌کنیم و به خاطر گناهانش از او خوشمان نمی‌آید و این در زندگی روز مره‌ی ما وجود دارد. بطور مثال داروی تلخی را با آن که مزه‌ی آن را ناپسند می‌دانی باز هم تمایل داری که بخوری چون موجب شفای بیماری می‌شود.

البته برخی از مردم از مؤمن گناهکار بیشتر از کافر متنفر هستند، این جای بسی شگفتی است و تغییر حقایق است؛ کافر دشمن الله و پیامبر ج و مؤمنان است. بر ما واجب است که با تمام وجود از او متنفر باشیم.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمۡ أَوۡلِيَآءَ تُلۡقُونَ إِلَيۡهِم بِٱلۡمَوَدَّةِ﴾ [الممتحنه: ۱]. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید که نسبت به آن‌ها اظهار محبت کنید».

و می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلنَّصَٰرَىٰٓ أَوۡلِيَآءَۘ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمۡ فَإِنَّهُۥ مِنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ٥١ فَتَرَى ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ يُسَٰرِعُونَ فِيهِمۡ يَقُولُونَ نَخۡشَىٰٓ أَن تُصِيبَنَا دَآئِرَةٞۚ فَعَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَ بِٱلۡفَتۡحِ أَوۡ أَمۡرٖ مِّنۡ عِندِهِۦ فَيُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَآ أَسَرُّواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ نَٰدِمِينَ٥٢﴾ [المائدة: ۵۱ – ۵۲]. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! یهود و نصارا را [تکیه‌گاه] دوستان خود نگیرید؛ آن‌ها دوستان و هوادار یکدیگرند و هر که از شما آن‌ها را به دوستی گیرد از آن‌هاست. همانا الله تعالى ظالمان را هدایت نمی‌کند۵۱. و لیکن بیمار دلان را می‌بینی که در [دوستی] آن‌ها می‌شتابند و می‌گویند: می‌ترسیم حادثه‌ی بدی برای ما پیش آید [و به کمک آن‌ها نیازمند شویم]. ولی شاید الله تعالى پیروزی یا حادثه‌ی دیگری از جانب خود [برای مسلمانان] پیش آورد و این دسته از آنچه در دل نهان داشتند پشیمان شوند».

کفار هرگز از شما راضی نمی‌شوند؛ مگر زمانی که از دین‌شان پیروی کنی و دین خودت را بفروشی.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَلَن تَرۡضَىٰ عَنكَ ٱلۡيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمۡ﴾ [البقرة: ۱۲۰]. «یهود و نصارا از تو راضی نخواهند شد مگر زمانی که از دین‌شان پیروی کنی».

و می‌فرماید: ﴿وَدَّ كَثِيرٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِكُمۡ كُفَّارًا حَسَدٗا﴾ [البقرة: ۱۰۹]. «بسیاری از اهل کتاب دوست دارند که ای‌کاش! شما را پس از ایمانتان به کفر بازگردانند».

این حکم شامل تمام انواع کفر، اعم از انکار، تکذیب، شرک و الحاد می‌شود. ما از تمام اعمال حرام بیزاریم و برای ما جایز نیست که اعمال حرام برای ما عادی و مأنوس باشد. روا نیست که ما مسلمانان مرتکب اعمال حرام شویم و از عمل مؤمن گناهکار بیزاریم لیکن به خاطر ایمانش با او موالات (رابطه‌ی همکاری و حمایتی) داریم و او را دوست داریم.

شیخ ابن عثیمین- مجموع دروس فتاوی الحرم المکی (۳/۳۵۷، ۳۵۸)

[۱۴۹] حقیقت تشبه با کفار و حکم آن

س: منظور از مشابهت با کفار، که در شریعت از آن نهی شده است، چیست؟ آیا مشابهت منحصر به مواردی است که مخصوص کفار است؟ یا شامل مواردی می‌شود که در اصل از فرهنگ وارداتی کفار است؛ امّا امروزه به صورت مشترک بین مسلمانان و کفار رایج است. مانند: پوشیدن کت و شلوار و پالتو‌های مدل غربی؟

چنانچه مسلمانانی که چندان به امور دین اهمیت نمی‌دهند از این نوع لباس‌ها استفاده می‌کنند؛ امّا افراد ملتزم و پایبند به شریعت از آن استفاده نمی‌کنند. آیا استفاده‌ی افرادِ ملتزم مشابهت به حساب می‌آید؟

آیا پیراهن آستین کوتاه که امروزه اغلب مردم از مسلمان و کافر آن را می‌پوشند، مشابهت به حساب نمی‌آید؟

میزان تحریم یا کراهیت این موارد تا چه حدی است؟ پوشیدن شلواری که برجستگی‌‌های عورت را نمایان می‌کند، حکمش چیست؟ اصلاً منظور از تجسیم عورت چیست و شامل چه‌اندامی است؟ آیا قسمت ران را هم در بر می‌گیرد؟

حکم استفاده از شلواری که تا حدودی گشاد است و عورت را نمایش می‌دهد، چیست؟

ج: الحمد لله وحده والصلوة والسلام علي رسوله وآله وصحبه... وبعد:

مشابهت با کفار، که در شریعت از آن نهی آمده، شامل عادت‌ها، بدعت‌‌های دینی، عقائد و عباداتی است که مخصوص کفار است. مانند: تراشیدن ریش، بستن کراوات و زنّار [۲۵۹]، جشن‌‌ها و اعیادی که کفار برای خود برگزیده‌اند. بزرگداشت شخصیت‌‌ها با سر بریدن حیوان بر مزار آنان، طواف قبور و استغاثه از اصحاب قبور روی منازل، کشیدن علامت صلیب بر دست و یا جایی دیگر از بدن، به منظور تعظیمِ صلیب و اعتقاد به آن، همچون نصاری.

در مواردی مشابهت با کفار، انسان را به درجه‌ی کفر می‌رساند. مانند: مشابهت با کفار در استغاثه و استعانت از قبور. مانند: اختیار صلیب به عنوان شعار و تبرّک به آنان. مانند: تراشیدن ریش، عرض تبریک به کفار به مناسبت فرا رسیدن اعیادشان. چه بسا که سهل انگاری و بی‌توجهی در موضوعِ مشابهت با کفار، در مواردی که حرام هستند، انسان را به درجه‌ی کفر برساند. العیاذ بالله.

حکم پوشیدن کت و شلوار و پیراهنِ آستین کوتاه و امثال آن: باید یاد آور شد که اصل در پوشش و انتخاب لباس، جواز است. زیرا انتخاب لباس جزو امور عادی است و به سلیقه‌ی افراد بر می‌گردد.

الله تعالى فرموده است: ﴿قُلۡ مَنۡ حَرَّمَ زِينَةَ ٱللَّهِ ٱلَّتِيٓ أَخۡرَجَ لِعِبَادِهِۦ وَٱلطَّيِّبَٰتِ مِنَ ٱلرِّزۡقِ﴾ [الأعراف: ۳۲]. «بگو: چه کسی زینت الهی را که برای بندگانش پدید آورده است و روزی‌های پاکیزه و مطبوع را حرام نموده است»؟

موارد استثنا از آیه:

باید توجه نمود که این آیه عام است و جوازی است برای انتخاب هر نوع لباسی؛ مگر آنچه که دلیلی از جانب شرع، بر حرمت یا کراهیت آن آمده است. مانند: پوشیدن لباس ابریشمی‌برای مردان. پوشیدن لباس نازک و شفاف که پوست بدن نمایان باشد. پوشیدن لباس تنگ و چسبان که برجستگی‌های عورت را نمایان کند. چون این دو مورد اخیر، در حکمِ کشف عورت هستند و کشف عورت حرام است.

پوشیدن لباس‌‌هایی که جزو مشخصات کفار است که کفار با آن نوع لباس از دیگران متمایز می‌شوند. پوشیدن این نوع از لباس برای مردان و زنان مسلمان حرام است؛ زیرا رسول الله ج از مشابهت مسلمانان با کفار نهی نموده است.

همچنین مردان از پوشیدن لباس زنان و زنان از پوشیدن لباس مردان منع شده‌اند. رسول الله ج از تشابه مردان با زنان و زنان با مردان نهی فرمود [۲۶۰].

کت و شلوار، لباس مخصوص کفار نیست؛ بلکه در بسیاری از کشور‌ها و شهر‌ها لباس مشترک بین کفار و مسلمانان است. مطلبی که باید دانست این است که چون در بعضی از شهر‌ها پوشیدن کت و شلوار جا نیفتاده است، پوشیدن آن در چنین شهر‌هایی تا حدودی غیر عادی است. به این دلیل که لباس جدیدی است و بر خلاف پوشش محلی است. هرچند که کت و شلوار لباسی است که موافق با عرف و عادت غیر مسلمانان است.

بهتر آن است در شهر‌هایی که مردم کت و شلوار نمی‌پوشند، مسلمان وقت نماز و در مجالس و اماکن عمومی این لباس را نپوشند؛ بلکه همان لباس محلّی و معمول بین عموم افراد را بپوشند.

و بالله التوفیق و صلی علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم.

انجمن دایمی پژوهش‌‌های علمی وافتاء (ع۴۲/۹۴)

[۲۵۹] زنار: چیزی که به کمر بندند مانند پدران روحانی نصاری که زنار به کمر دارند. فرهنگ رائد الطلاب، جبران مسعود، ترجمه: عبدالستار قمری،صفحه ۳۶۷، یاد واره کتاب،۱۳۷۹، تهران. [مترجم] [۲۶۰] بخاری (۵۸۸۵).

[۱۵۰] تحریم تشبیه به کفار و موالات با آن‌ها

الحمد لله وحده والصلاة والسلام علي من لا نبي بعده... اما بعد:

انجمن دایمی مباحث علمی و افتا، از فتوایی که مدیر محترم مرکز دعوت و ارشاد استان جده، از استاد محترم جناب مفتی استفتا کرده و انجمن آن را با شماره‌‌های (۱۴۴/۹/ج) در تاریخ ۱۹/۳/۱۴۱۸هـ بایگانی نموده و با شماره‌ی (۱۷۲۳) در تاریخ ۲۴/۳/۱۴۱۸هـ از مرکز بایگانی عمومی هیأت علمای عالی رتبه به این هیأت تحویل داده شده بود، مطلع گردید.

آن بزرگوار سؤالی بدین شرح پرسیده بود:

در بین بعضی از جوانان، علاقه و اشتیاق، به نشانه‌‌ها و شعا‌ر‌های برخی از کشور‌های غیر اسلامی رواج یافته است. لذا مشاهده می‌شود که به خرید، فروش و چاپ آن‌‌ها روی پیراهن‌ها، شلوارها، کمربندها، عینک‌ها، کفش‌ها، خط‌کش‌ها، قلم‌ها، انگشتر‌ها و ساعت‌‌ها روی آورده‌اند. یا آن‌‌ها را روپوش برای صندلی‌ ماشین‌‌ها و بر چسب‌‌ روی شیشه‌‌ها قرار می‌دهند. بعضی دیگر پرچم کشور‌های فوق را می‌خرند و در جلو و عقب ماشین خود نصب می‌‌کنند. حکم‌ خرید و فروش این نوع وسایل چیست؟

ج: این‌ مرکز پس از بررسی، استفتا را این چنین جواب داد: از اهداف شریعت اسلامی این است که مسلمان باید در عقیده، اخلاق، راه، روش، تفکرات حتی در ظاهر و گفتار از کفار و فاسقان مشخص شود. لذا تمام پیوند‌‌های محبت، دوستی و یاری کسانی که به الله تعالی و رسول ج کافرند، باید قطع گردد. ادله‌ی شرعی زیادی بصورت نص یا استنباط، این اصل اسلامی را مورد تاکید قرار داده است. شریعت اسلام، مسلمانان را از نقض و سهل انگاری در همسویی و تشبیه با‌ کسانی که به الله و روز آخرت ایمان ندارند و چیز‌هایی را که الله و رسول ج تحریم کرده‌اند، حرام نمی‌شمارند؛ بر حذر می‌‌دارد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿ثُمَّ جَعَلۡنَٰكَ عَلَىٰ شَرِيعَةٖ مِّنَ ٱلۡأَمۡرِ فَٱتَّبِعۡهَا وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ١٨﴾ [الجاثیه: ۱۸]. «سپس تو را بر شریعتی که از امر (الله) است، قرار دادیم؛ از آن پیروی کن و از هوس‌های کسانی که نمی‌دانند پیروی نکن».

و می‌فرماید: ﴿وَلَن تَرۡضَىٰ عَنكَ ٱلۡيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمۡۗ قُلۡ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلۡهُدَىٰۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم بَعۡدَ ٱلَّذِي جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ١٢٠﴾ [البقرة: ۱۲۰]. «هرگز یهود و نصارا از تو راضی نخواهند شد تا تسلیم خواسته‌های آن‌ها شوی و از آئین [تحریف شده یا فتنه]آنان پیروی کنی. بگو: هدایت، تن‌ها هدایت الهی است و اگر از هوی و هوس‌های آنان پیروی کنی، بعد از آن که علم به تو داده شده است، هیچ سرپرست و یاوری از سوی الله برای تو نخواهد بود».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ وَٱحۡذَرۡهُمۡ أَن يَفۡتِنُوكَ عَنۢ بَعۡضِ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ إِلَيۡكَ﴾ [المائدة: ۴۹]. «از هوس‌های آنان پیروی مکن و از آن‌ها برحذر باش! مبادا تو را از بعضی از احکامی که الله بر تو نازل کرده، منحرف سازند».

الله تعالی می‌فرماید: ﴿أَلَمۡ يَأۡنِ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَن تَخۡشَعَ قُلُوبُهُمۡ لِذِكۡرِ ٱللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ ٱلۡحَقِّ وَلَا يَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلُ فَطَالَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَمَدُ فَقَسَتۡ قُلُوبُهُمۡۖ وَكَثِيرٞ مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ١٦﴾ [الحدید: ۱۶]. «آیا وقت آن نرسیده که دل مؤمنان در برابر ذکر الله وآنچه از حق نازل شده است، خاشع گردد و مانند کسانی نباشند که در گذشته به آن‌ها آیات آسمانی داده شد سپس زمانی طولانی بر آن‌ها گذشت و قلب‌های‌شان قساوت پیدا کرد و بسیاری از آنان گناهکارند».

آیات در این باره زیاد است.

هنگامی که پیامبر ج عبدالله بن عمرو بن‌عاص س را در دو لباس رنگ شده با رنگ زرد دید، فرمود: «إِنَّ هَذِهِ مِنْ ثِيَابِ الْـكُفَّارِ فَلَا تَلْبَسْهَا» [۲۶۱]. «این لباس، لباس‌کفار است، آن را نپوش»!. «مسلم»

در صحیحین از رسول الله ج ثابت است که در گذاشتن مو مانند مشرکین مخالفت کرد و می‌فرمود: «خَالِفُوا الْـمُشْرِكِينَ وَفِّرُوا اللِّحَى وَأَحْفُوا الشَّوَارِبَ» [۲۶۲]. «با مشرکین مخالفت کنید، ریش‌‌تان را بگذارید و سبیل‌‌تان را کوتاه کنید».

احادیث و آثار سلف در این‌باره بسیار و مشهور است، از آنچه گذشت روشن می‌شود که شخص، زمانی عامل به حقیقت اسلام است که ظاهر و باطنش با فرمان الله تعالی و رسول ج موافق باشد؛ لذا باید تن‌‌ها با الله تعالی، رسول ج و برادران مؤمن خود محبت و دوستی داشته باشد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمۡ رَٰكِعُونَ٥٥﴾ [المائدة: ۵۵]. «سرپرست و ولی شما، تن‌ها الله تعالی است و پیامبر ج وآن‌ها که ایما‌‌‌‌‌‌ن آوردند‌‌‌ همآن‌ها که نماز را بر پا می‌دارند و در حالت رکوع صدقه می‌دهند».

بر هر فرد مسلمان واجب است که ازکفر بیزار بوده و متنفر باشد. کفار (در کفرشان با هم برابرند) فرقی ندارد، که‌ از نصارا، یهودیان، مجوسیان یا ملحدین و...که مخالف اسلام هستند، باشند. پس به خاطر محافظت از اصلِ مذکور که برای مسلمان واجب است و برای این که اسلامش از کجی و انحراف مصون بماند، خود را از مشابهت با کفار دور نگه دارد. نصوص شرعی، تشبیه به کفار را در ویژگی‌‌های گفتاری، رفتاری، نوع پوشش، شکل ظاهری، تحریم کرده است، چرا که این خطر بزرگی برای عقیده‌ی مسلمان در پی دارد، و بیم آن می‌رود که فرد مسلمان را به باوری برساند که کفر و گمراهی آنان را نیک بپندارد.

پیامبر ج ‌می‌فرماید: «بُعِثْتُ بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ بِالسَّيْفِ حَتَّى يُعْبَدَ اللَّـهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَجُعِلَ رِزْقِي تَحْتَ ظِلِّ رُمْحِي، وَجُعِلَ الذِّلَّةُ وَالصَّغَارُ عَلَى مَنْ خَالَفَ أَمْرِي، وَمَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ فَهُوَ مِنْهُمْ» [۲۶۳]. «من با شمشیر در حالی مبعوث شده‌ام که قیامت پیش روی من است، [و من مبعوث شده‌ام تا] فقط الله عبادت شود که هیچ شریکی ندارد و روزی من زیر سایه‌ی شمشیرم است و ذلت و خواری برای کسی قرار داده شده است که با فرمان من مخالفت کند و هر‌کس مشابه قومی‌باشد از همآن‌‌ها است». احمد و... با سند جید روایت کرده‌اند.

پیامبر ج ‌می‌فرماید: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَشَبَّهَ بِغَيْرِنَا، لَا تَشَبَّهُوا بِالْـيَهُودِ وَلَا بِالنَّصَارَى» [۲۶۴]. «کسی که خود را شبیه غیر ما کند، از ما نیست. خودتان را شبیه به یهود و نصارا نکنید». این حدیث حسن است که ترمذی و... روایت کرده‌اند.

شیخ الاسلام ابن تیمیه [۲۶۵] / در حالی که فلسفه‌ی تحریم تشبیه به کفار و لزوم مخالفت با آن‌‌ها در امور ظاهری مانند: لباس و... را توضیح می‌دهد می‌گوید: «الله تعالی، محمد ج را با حکمتی که همان سنت است مبعوث کرد و این همان شریعت و منهجی است که الله برای پیامبر بیان داشته است. بخشی از حکمت این است که‌ برای مسلمانان اعمال و اقوالی را مقرر داشته است که مباین و مخالف با راه...‌ ﴿ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَيۡهِمۡ﴾ یعنی: (یهود) ﴿وَلَا ٱلضَّآلِّينَ﴾ یعنی: (نصاری) است.

الله تعالى به امت دستور داده است تا در مسایل ظاهری با یهود و نصارا مخالفت کنند.

اگر چه مشابهت با یهود و نصارا برای بسیاری از مردم، فساد و پیامد نادرست‌ نداشته باشد. این تحریم به دلیل مسایلی است. از جمله: مشارکت در مسایل ظاهری، تناسب وهم شکلی بین افراد مشابه پدید می‌آورد که منجر به سازگاری و هم‌گرایی در اخلاق و رفتار می‌گردد واین واضح و روشن است، چون کسی که بطور مثال لباس یک سپاه جنگی را می‌پوشد در دل نوعی همگرایی اخلاقی و رفتاری با آنان احساس می‌کند، لذا طبیعت ‌وی خواهان همان چیز می‌گردد، مگر آن که مانعی وجود داشته باشد.

از جمله: مخالفت در مسایل ظاهری با غیر مسلمانان، مسلمان را از دیگران متمایز می‌گرداند و سبب می‌شود که مسلمان از خشم الهی در امان باشد و باعث می‌گردد که مسلمان نسبت به هدایت یافتگان و افراد مورد تایید الله محبت و عطوفت داشته باشد و به این ترتیب آن قطع رابطه‌ی دوستی و همکاری که الله بین سپاهیان کامیاب و دشمنان ناکامش قرار داده، محقق می‌گردد. هر چه قلب انسان زنده‌تر باشد و از اسلام شناخت بیشتری بدست آورد -‌ منظوراسلام حقیقی است، نه فقط اسم گذاری ظاهری و یا باور صرف باطنی بصورت کلی و اجمالی‌آن وقت است که- احساس می‌کند که در ظاهر و باطن با یهود و نصاری بطور کامل متفاوت است. و از اخلاق و رفتاری که مختص آنان است و در میان مسلمانان وجود دارد، بیشتر متنفر و بیزار می‌گردد.

از جمله: مشارکت با یهود و نصارا و غیر مسلمانان در شکل ظاهری موجب می‌شود که ظاهر همه مخلوط و مشابه گردد. بگون‌های که مؤمنین و هدایت یافتگان از کفار و گمراهان قابل تشخیص نباشند و حکمت‌های دیگری که در امر مشابهت با غیر مسلمانان مدّ نظر است.

این در مواردی است که مشارکت در شکل ظاهری، اگر جدایی از مشابهت با آنان باشد مباح محض است، اما اگر از مسایلی باشد که باعث کفرآنان می‌شود این عمل شعب‌های از شعبه‌‌های کفر است و موافقت با آنان در واقع نوعی تأیید گناهان و نافرمانی‌‌های آن‌‌ها است، لذا لازم است که فرد مسلمان متوجه این اصل باشد.

با توجه به مطالب فوق؛ شکی نیست که از نشانه‌‌های دوستی با کفار، تشبیه به آن‌ها، پوشیدن لباس‌‌های آن‌‌ها و استفاده از شعارهای‌شان مانند: صلیب، اهمیت دادن به عکس‌‌های آنان، تشویق‌شان در میدآن‌‌های ورزشی..... و نصب علایم‌شان بر ماشین‌ها، خانه‌ها، محله‌‌های تجاری و نام‌گذاری با اسم‌‌های مخصوص آن‌‌ها است. و دعوت دیگران به دوستی و صداقت آن‌‌ها و خود را منسوب‌کردن به آن‌ها، سرکردگان، بزرگان‌شان و شیفته‌ی هوا‌ها و افکارشان که مخالف اسلام است، شدن و دیگر گرفتاری‌‌ها و فتنه‌‌هایی که بسیاری از افرادی که منتسب به اسلام هستند به آن مبتلایند و نمی‌دانند که با این کار خود یکی از اصول اسلام را در وجود خود و از مسلمانان نابود می‌کنند، بر سستی و ضعف امت می‌افزایند. «انالله و انا الیه راجعون». پس بر تمام مسلمانان واجب است که به اسلام چنگ زنند و از انحراف وکجی به‌سوی غضب شدگان وگمراهان اعم از یهود، نصاری و دیگر مشرکین بر حذر باشند. یکدیگر را به نیکی، تقوی، تمام انواع خیر و هر چه موجب عزت اسلام و مسلمانان می‌گردد؛ سفارش کنند. از هر چه به ضرر مسلمانان و کمک بر علیه‌شان است و ترویج و نشر آن برای دین‌شان ضرر دارد بر حذر باشند.

و بالله توفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا (از کتاب فتاوی و بیانات مهمة ص/۳۳)

[۲۶۱] مسلم (۲۰۷۷). [۲۶۲] بخاری (۵۸۹۲)ومسلم (۲۵۹). [۲۶۳] احمد (۲/۵۰،۹۲)، و ابن ابی شیبه در (مصنف) (۱۹۴۰۱)‌، و عبد بن حمید در «مسند» (۸۴۸)، و طبرانی در «مسندشامیین (۲۱۶)، و بیهقی در «الشعب»‌ (۱۱۹۹). [۲۶۴] ترمذی (۲۶۹۵) و گوید: اسناد آن ضعیف، است. طبرانی در الاوسط (۷/۲۳۸-۷۳۸۰) و آلبانی در سلسله الصحیحه (۲۱۹۴) و صحیح ترمذی (۲) حسن دانسته است. [۲۶۵] کتاب «اقتضاءالصراط المستقیم»ص ۱۲.

[۱۵۱] اهدای گل، تقلید کورکورانه از کفار است

س: سؤال ما از جناب‌عالی این است که: در این زمان رسمی در بیمارستآن‌‌ها رو به‌گسترش است و در جامعه‌ی اسلامی رواج پیدا کرده است، که از جوامع کافر غربی به جامعه اسلامی ما منتقل شده است، و آن اهدای گل برای بیماران است، آن‌‌ها گل‌‌ها را با قیمت بسیار گران می‌خرند (و با خود برای عیادت بیماران می‌آورند) نظر شما درباره این رسم چیست؟

ج: شکی نیست که این گل‌‌ها فایده و اهمیتی ندارند، مریض را هم شفا نمی‌دهند، از درد‌ها نمی‌کاهند، سلامتی نمی‌آورند و امراض را دفع نمی‌کند. چرا‌که فقط شکل مصنوعی گیاه و گل است، که دست‌ساز یا بوسیله‌ی ماشین‌آلات ساخته شده است. و به قیمت گران به فروش می‌رسد، سازندگان آن فایده گزافی را به جیب می‌زنند اما خریداران ضرر زیادی را متحمل می‌شوند و این رسم چیزی جز تقلید کورکوران‌های بدون کمترین فکر و تأملی از غرب نیست. چون این گل‌ها به قیمت گران خریداری می‌شود و یک یا دو ساعت، و یا یک یا دو روز کنار بیمار گذاشته می‌شود. سپس آن را به عنوان‌ زباله، بدون استفاده دور می‌اندازند. لذا بهتر است که پول این گل‌‌ها را در کار‌های دینی و دنیوی به مصرف برسانند و اگر کسی از شما مشاهده کرد، فردی این گل‌های مصنوعی را می‌خرد یا می‌فروشد. باید عواقب کارش را به او گوشزد کند، امید است که توبه کند و از این معامله که‌ آشکارا ضرر است، دست بردارد.

الشیخ ابن جبرین‌–اللؤلؤ المکین، ص (۵۸، ۵۹)

[۱۵۲] فتوایی درباره‌ی حکم ساختن عبادتگاه مثل کلیسا برای کفار در جزایر عربی

الحمد لله وحده والصلاة والسلام علي من لا نبي بعده... وبعد:

انجمن دایمی پژوهش‌‌های علمی و افتا، از فتوایی که تعدادی از سؤال کنندگان از مفتی کل، سؤال کرده بودند، اطلاع پیدا کرد. این استفتا از بایگانی کل هیأت علمای عالی رتبه به شماره (۸۶) و تاریخ (۵/۱ /۱۴۲۱) و شماره (۱۳۲۶)، (۱۳۲۷ و ۱۳۲۸) و تاریخ (۲/۳/۱۴۲۱) به این مرکز تحویل داده شد. می‌گویند: ساختن معبد کفار در سرزمین عرب مثل: ساختن کلیسا برای نصاری و معبد برای یهود و دیگر کفار یا صاحب شرکت و موسس‌های مکانی را برای کارگران کافر مشخص می‌کند تا مراسم عبادی کفری خود را در آن ادا کنند... چه حکمی‌دارد؟

پس از بحث و بررسی، انجمن فتوا این استفتا را چنین جواب داد:

هر دینی غیر از دین اسلام دین کفر و گمراهی است و مکانی که برای عبادت غیر از دین اسلام ساخته شود آن مکان خانه‌ی کفر و گمراهی است. چون عبادت الله فقط در چارچوب شریعت اسلام جایز است. شریعت اسلام پایان‌بخش همه‌ی ادیان بوده و برای جن و انس است. اسلام ادیان قبلی را منسوخ کرده و بحمدالله بر این موضوع همه متفق‌اند. و هر‌کس تصورکند که یهود یا نصاری حق است، فرقی نمی‌کند که ازآن‌‌ها باشد یا نباشد. این فرد کتاب الله، سنت پیامبر ج و اجماع را تکذیب کرده است، و بعد از اقامه‌ی حجت مرتد است، هرچند این فرد مدعی اسلام‌ باشد یا این فرد از این حقیقت بی‌خبر باشد.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا﴾ [سبا: ۲۸]. «ما تو را جز برای همه مردم نفرستادیم تا آن‌ها را [به پاداش‌های الهی] بشارت دهی و [از عذاب او] بتر سانی».

و می‌فرماید: ﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّي رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيۡكُمۡ جَمِيعًا﴾ [الأعراف: ۱۵۸] «بگو: ای مردم، من فرستاده الله به‌سوی همه شما هستم».

و می‌فرماید‌: ﴿إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُ﴾ [آل عمران: ۱۹]. «دین مورد قبول در نزد الله فقط دین اسلام است».

و می‌فرماید: ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ٨٥﴾ [آل عمران: ۸۵]. «و هرکس جز اسلام آیینی را برای خود انتخاب کند، هرگز از او پذیرفته نخواهد شد».

الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَآۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ شَرُّ ٱلۡبَرِيَّةِ٦﴾ [البینه: ۶]. «کافران از اهل کتاب و مشرکان در آتش دوزخند‌، جاودانه در آن می‌مانند وآن‌ها بدترین مخلوقات هستند».

پیامبر ج می‌فرماید: «كَانَ النَّبِيُّ يُبْعَثُ إِلَى قَوْمِهِ خَاصَّةً وَبُعِثْتُ إِلَى النَّاسِ عَامَّةً» [۲۶۶]. «هر پیامبری فقط برای قوم خود مبعوث می‌شد اما من برای همه‌ی مردم مبعوث شده‌ام».

بنابراین تحریم کفر از ضروریات دین است. چرا که به موجب کفر عبادت الله آن طورکه در شریعت اسلام آمده، تحریم می‌شود. واز چیزهایی‌که اسلام تحریم کرده است؛ حرام بودن ساختن عبادت‌گاه یهود یا نصارا است که طبق شریعت منسوخ‌شده‌ی یهودی یا نصرانی و... است. چرا که این عبادت‌گاه از هر نوع که باشد معابد کفر به شمار می‌رود؛ چون بر خلاف شریعت اسلام می‌باشد که ناسخ تمام ادیان قبلی است درآن عبادت صورت می‌گیرد.

الله تعالى در قرآن، درباره‌ی کفار و اعمال آن‌‌ها می‌فرماید: ﴿وَقَدِمۡنَآ إِلَىٰ مَا عَمِلُواْ مِنۡ عَمَلٖ فَجَعَلۡنَٰهُ هَبَآءٗ مَّنثُورًا٢٣﴾ [الفرقان: ۲۳]. «و ما به سراغ اعمالی‌که انجام داده‌اند می‌رویم و آن‌ها را همچون ذرات غبار پراکنده در هوا قرار می‌دهیم».

لذا همه علما در تحریم ساختن معابدی مانند: کلیسا در کشور‌های اسلامی اجماع کرده‌اند؛ چرا که دو قبله در یک شهر از شهر‌های اسلامی جمع نمی‌شود، و نباید در آن‌‌ها چیزی از شعایر کفر نه معبد و نه چیز دیگر باشد.

به اجماع گفته‌اند: تخریب کلیسا‌ها و دیگر معابدی که در سرزمین‌‌های اسلامی ساخته می‌شود واجب است. ولی امر هم نباید با تخریب آن مخالفت کند، بلکه باید مطیع امر شریعت باشد. به اجماع علما ساختن‌ معبد‌های کفر در سرزمین جزیرة العرب گناهی بزرگ‌‌ و جنایتی خطرناک است. و این بدلیل احادیثی صحیح و صریح از پیامبر ج درخصوص نهی از اجتماع دو دین در جزیرة العرب است.

پیامبر ج می‌فرماید: «لايَجتَمِعُ دِينَانِ في جزيرة العرب» [۲۶۷]. «هرگز دو دین در جزیرة العرب جمع نشود». روایت از امام مالک و... و اصل آن در صحیحین است.

آری، جزیرة‌العرب حریم و مرکز اسلام است؛ لذا اجازه و فرصت دادن به هیچ کافری برای این که این حریم را بشکند یا تابعیت بگیرد یا مِلک و زمینی بخرد جواز ندارد، چه رسد به این که در سرزمین برای صلیب‌پرستان معبدی ساخته شود. هرگز در این سرزمین دو دین جمع نخواهد شد و دینی جز اسلام که الله پیامبر و رسول خود محمد ج را برای ابلاغ آن مبعوث کرده است در این سرزمین نخواهد بود. در این سرزمین دو قبله جمع نمی‌شود و تن‌‌ها یک قبله، آن هم قبله مسلمانان بسوی خانه عتیق (کعبه) خواهد بود. الله را شکر که به رهبران توفیق داد تا مانع درست کردن این معابد در سرزمین پاک اسلامی‌شوند. از این که دشمنان اسلام معابدِ کفر و کلیسا‌ها را در بسیاری از سرزمین‌‌های اسلام بنا نهادند، باید به الله شکایت بریم! و از الله تعالى می‌خواهیم که اسلام را از مکر وکید آنان محفوظ بدارد. به این ترتیب روشن شد که رضایت یا اجازه دادن، در ساختن معابدِ کفر مانند: کلیسا و یا مکانی را برای آن اختصاص دادن در هر نقطه از کشور اسلامی، بزرگترین حمایت و کمک برای کفر و اظهار شعایرآن است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَتَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡبِرِّ وَٱلتَّقۡوَىٰۖ وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ إِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ﴾ [المائدة: ۲]‌. «در راه نیکی و پرهیزگاری با هم همکاری کنید و [هرگز] در راه گناه و تعدی همکاری ننمایید و از [مخالفت با فرمان الله] بپرهیزید که مجازات الله سخت است».

ابن تیمیه [۲۶۸] می‌گوید: هر‌کس معتقد باشد که کلیسا‌ها خانه‌ی الله هستند و الله در آن عبادت می‌شود یا آن چه را که یهود و نصارا در آن انجام می‌دهند عبادت الله و اطاعت رسول ج است، یا این که آن را دوست بدارد یا به آن‌‌ها راضی باشد یا در بازگشایی کلیسا و اقامه دین‌شان به آن‌‌ها کمک کند، و معتقد باشد این کارش یک نوع اطاعت و عبادت به شمار می‌رود، چنین فردی کافر است.

و نیز ابن تیمیه [۲۶۹] می‌گوید: هر‌کس معتقد باشد که رفتن اهل ذمه به کلیسا موجب نزدیک شدن آنان به الله می‌شود، مرتد است، اگر از روی جهالت چنین اعتقادی داشته باشد حرام است. لذا باید به او تفهیم کنند اما اگر در کار خود اصرار ورزید، قطعاً مرتد می‌شود.

‌از کمی و نقصان و گمراهی بعد از هدایت به الله پناه می‌بریم! هر مسلمان باید برحذر باشد که مبادا آیات زیر او را نیز در برگیرد: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱرۡتَدُّواْ عَلَىٰٓ أَدۡبَٰرِهِم مِّنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلۡهُدَى ٱلشَّيۡطَٰنُ سَوَّلَ لَهُمۡ وَأَمۡلَىٰ لَهُمۡ٢٥ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لِلَّذِينَ كَرِهُواْ مَا نَزَّلَ ٱللَّهُ سَنُطِيعُكُمۡ فِي بَعۡضِ ٱلۡأَمۡرِۖ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ إِسۡرَارَهُمۡ٢٦ فَكَيۡفَ إِذَا تَوَفَّتۡهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَضۡرِبُونَ وُجُوهَهُمۡ وَأَدۡبَٰرَهُمۡ٢٧ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمُ ٱتَّبَعُواْ مَآ أَسۡخَطَ ٱللَّهَ وَكَرِهُواْ رِضۡوَٰنَهُۥ فَأَحۡبَطَ أَعۡمَٰلَهُمۡ٢٨﴾ [محمد: ۲۵ – ۲۸]. «کسانی که بعد از روشن شدن هدایت برای آن‌ها پشت به حق کردند، شیطان اعمال زشت‌شان را در نظرشان زینت داده وآنان را با آرزوهای طولانی فریفته است، این به خاطر آن است که آنان به کسانی که نزول وحی الهی را کراهت داشتند، گفتند: ما در بعضی از امور از شما پیروی می‌کنیم درحالی که الله پنهان کاری آنان را می‌داند، حال آنان چگونه خواهد بود هنگامی که فرشتگان [مرگ] بر صورت و پشت آنان می‌زنند و جان‌شان را می‌گیرند؟ این به خاطر آن است که آن‌ها از آن چه الله را به خشم می‌‌آورد، پیروی کردند و آن چه را موجب خوشنودی اوست کراهت داشتند از این رو الله اعمال‌شان را نابود کرد».

و بالله توفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و صحبه و سلم

انجمن دایم پژوهش‌‌های علمی و افتا از کتاب فتاوا و بیانات مهمة (ص۲۸)

[۲۶۶] قسمتی از حدیثی است که بخاری (۳۳۵-۴۳۸) روایت کرده این لفظ بخاری است و نیز مسلم در (۵۲۱) روایت کرده است. [۲۶۷] مؤطا مالک۲/۸۹۲ (۱۵۸۴) و اصل آن در بخاری (۳۰۵۳،۳۱۶۸،۴۴۳۱) و مسلم (۱۶۳۷،۱۷۶۷) است. [۲۶۸] کشاف القناع بهوتی (۶/۱۷۰). [۲۶۹] مرجع سابق.

[۱۵۳] چرا اسلام، اهل کتاب را از دیگر کفّار جدا کرده است؟

س: وقتی که دین اسلام ناسخ ادیان سابق آسمانی است و الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ٨٥﴾ [آل عمران: ۸۵]. «و هر‌کس غیر از اسلام آئینی برای خود انتخاب کند از او پذیرفته نخواهد شد و او در آخرت از زیان‌کاران خواهد بود».

الله تعالى کفر اهل کتاب از یهود و نصارا را طی آیات زیادی بیان‌ کرده است، پس چرا اسلام با آنان همچون کفار رفتار نمی‌کند و علی‌رغم ثبوت تحریف و بطلان ادیان‌شان باز هم به آنان اجازه می‌دهد که بر دین خود بمانند و به ما اجازه می‌دهد که با زنان‌شان ازدواج کنیم، از ذبیحه‌آنان بخوریم و آیا این نصارایی که هم اکنون هستند، وصف اهل کتاب بودن برای‌ اینان درست است و برای‌شان همین حکم داده می‌شود؟

ج: اول: اصول دینی که انبیا به ارمغان آورده‌اند یکی می‌باشد و آن دین اسلام است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُ﴾ [آل عمران: ۱۹]. «دین مورد قبول در نزد الله فقط دین اسلام است».

اما فروع دین همان شریعت است که اختلاف درآن وارد و نسخ‌پذیر است.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿لِكُلّٖ جَعَلۡنَا مِنكُمۡ شِرۡعَةٗ وَمِنۡهَاجٗا﴾ [المائدة: ۴۸]. «ما برای هرکدام از شما آئین و طریقه‌ی روشنی قرار دادیم».

از ابوهریره س روایت است، که پیامبر ج فرمودند: «أنا أَولَي الناس بعيسي ابنِ مريم في الدنيا والآخرة، والأنبياء إِخوَةٌ لِعِلاَّتٍ، أُُمَّهاتُهم شَتَّي ودِينهم واحد». «من از همه مردم، در دنیا و آخرت به عیسی‌بن مریم نزدیکترم و پیامبران، برادرانی هستند که از یک پدر بدنیا آمده‌اند و مادران مختلفی دارند و دین آن‌‌ها یکی است». احمد و بخاری و مسلم و... آن را روایت [۲۷۰] کرده‌اند. و این لفظ بخاری است.

اما جایی‌که نسخ در آن وارد است آن حکم شامل فروعات می‌شود نه اصول.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿وَمَن يَرۡغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبۡرَٰهِ‍ۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفۡسَهُۥۚ وَلَقَدِ ٱصۡطَفَيۡنَٰهُ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَإِنَّهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ١٣٠ إِذۡ قَالَ لَهُۥ رَبُّهُۥٓ أَسۡلِمۡۖ قَالَ أَسۡلَمۡتُ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ١٣١ وَوَصَّىٰ بِهَآ إِبۡرَٰهِ‍ۧمُ بَنِيهِ وَيَعۡقُوبُ يَٰبَنِيَّ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰ لَكُمُ ٱلدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ١٣٢ أَمۡ كُنتُمۡ شُهَدَآءَ إِذۡ حَضَرَ يَعۡقُوبَ ٱلۡمَوۡتُ إِذۡ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعۡبُدُونَ مِنۢ بَعۡدِيۖ قَالُواْ نَعۡبُدُ إِلَٰهَكَ وَإِلَٰهَ ءَابَآئِكَ إِبۡرَٰهِ‍ۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ إِلَٰهٗا وَٰحِدٗا وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ١٣٣﴾ [البقرة: ۱۳۰ ۱۳۳]. «جز افراد نادان و سفیه چه کسی از آئین ابراهیم (با آن پاکی و درخشندگی) روی گردان خواهد شد. ما او را در این جهان برگزیدیم و او در جهان دیگر از صالحان است، در آن هنگام که پروردگارش به او گفت: اسلام بیاور او فرمان پروردگار را پذیرفت و گفت: در برابر پروردگار جهانیان تسلیم شدم، و ابراهیم و یعقوب در واپسین لحظات عمر فرزندان خود را به این آئین وصیت کردند؛ [و هر کدام گفتند:] ای فرزندان من! الله این آئین پاک را برای شما برگزید و شما جز به آئین اسلام [تسلیم در برابر امر الله] از دنیا نروید، آیا هنگامی که مرگ یعقوب فرا رسید شما حاضر بودید؟ درآن هنگام که به فرزندان خود گفت: پس از من چه چیزی را عبادت می‌کنید؟ گفتند: معبود تو و معبود پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، معبود یکتا را، و ما در برابر او تسلیم هستیم».

دوم: الله برای مسلمانان مباح قرار داده که طعام اهل کتاب که منظور ذبیحه‌ی آنان است، را بخورند و در سوره‌ی مائده‌ می‌فرماید: ﴿وَطَعَامُ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ حِلّٞ لَّكُمۡ وَطَعَامُكُمۡ حِلّٞ لَّهُمۡۖ وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ إِذَآ ءَاتَيۡتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحۡصِنِينَ غَيۡرَ مُسَٰفِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِيٓ أَخۡدَانٖ﴾ [المائدة: ۵]. «و هم‌چنین طعام اهل کتاب برای شما و طعام شما نیز برای آن‌ها حلال است زنان پاکدامن از مسلمانان و مردان پاکدامن از اهل‌کتاب برای هم حلال‌اند – هنگامی که مهر آنان را بپردازید و پاکدامن باشید. نه زنا کار و نه این که دوست پن‌هانی و نامشروع گیرید».

اما ازدواج با اهل کتاب مشروط بر این است که دختران آن‌‌ها آزاد و پاک باشند، حال فرق نمی‌کند که یهودی یا نصرانی باشد. با این وجود باز هم الله آن‌‌ها را از زمره‌ی کفار شمرده است و می‌فرماید: ﴿لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَ﴾ [المائدة: ۱۷]. «آن‌ها که گفتند: الله همان مسیح پسر مریم است، بطور مُسلَّم کافر شدند».

و می‌فرماید: ﴿وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ وَٱلنَّصَٰرَىٰ نَحۡنُ أَبۡنَٰٓؤُاْ ٱللَّهِ وَأَحِبَّٰٓؤُهُ﴾ [المائدة: ۱۸]. «و یهود و نصارى گفتند: ما پسران خدا و دوستان اوییم».

و می‌فرماید: ﴿وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ عُزَيۡرٌ ٱبۡنُ ٱللَّهِ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَى ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ ٱللَّهِۖ ذَٰلِكَ قَوۡلُهُم بِأَفۡوَٰهِهِمۡۖ يُضَٰهِ‍ُٔونَ قَوۡلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَبۡلُۚ قَٰتَلَهُمُ ٱللَّهُۖ أَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ٣٠ ٱتَّخَذُوٓاْ أَحۡبَارَهُمۡ وَرُهۡبَٰنَهُمۡ أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلۡمَسِيحَ ٱبۡنَ مَرۡيَمَ وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُوٓاْ إِلَٰهٗا وَٰحِدٗاۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۚ سُبۡحَٰنَهُۥ عَمَّا يُشۡرِكُونَ٣١ يُرِيدُونَ أَن يُطۡفِ‍ُٔواْ نُورَ ٱللَّهِ بِأَفۡوَٰهِهِمۡ وَيَأۡبَى ٱللَّهُ إِلَّآ أَن يُتِمَّ نُورَهُۥ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡكَٰفِرُونَ٣٢ هُوَ ٱلَّذِيٓ أَرۡسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلۡهُدَىٰ وَدِينِ ٱلۡحَقِّ لِيُظۡهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡمُشۡرِكُونَ٣٣﴾ [التوبة: ۳۰ – ۳۳]. «یهودیان گفتند: عزیر پسر الله است، و نصاری گفتند: مسیح پسر الله است این سخنی است که با زبان خود می‌گویند، که همانند گفتار کافران است، الله آنان را بکشد! چگونه از حق انحراف می‌یابند [آن‌ها] دانشمندان و راهبان خویش را معبودهایی در برابر الله قرار دادند و [هم‌چنین] مسیح فرزند مریم را؛ در حالی که دستور نداشتند جز معبود یکتا که معبود [به حقی] جز او نیست، عبادت کنند، او پاک و منزه است از آن چه همتایش قرار می‌دهند. آن‌ها می‌خواهند نور الله را با دهان خود خاموش کنند؛ ولی الله جز این نمی‌خواهد که نور خود را کامل کند هرچند کافران ناخوشنود باشند. او کسی است که رسولش ج را با هدایت و آیین حق فرستاده تا آن را برای همه این‌ها غالب گرد‌اند هرچند کافران کراهت داشته باشند».

و می‌فرماید: ﴿لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ ثَالِثُ ثَلَٰثَةٖ﴾ [المائدة: ۷۳]. «آن‌ها که[به تثلیث قایل شدند] و گفتند: الله یکی از سه تا است، نیز به یقین کافر شدند».

و مانند این آیه در همین سوره وجود دارد.

سوّم: الله اهل کتاب، یهود و نصاری را در جواز خوردن از ذبیحه و ازدواج مومنان با زنان پاک‌دامن و آزاد‌ه‌ی آنان خاص کرده و فقط به گرفتن جزیه از آنان اکتفا کرده است و می‌فرماید: ﴿قَٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلۡحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ حَتَّىٰ يُعۡطُواْ ٱلۡجِزۡيَةَ عَن يَدٖ وَهُمۡ صَٰغِرُونَ٢٩﴾ [التوبة: ۲۹]. «با کسانی از اهل کتاب که نه به الله و نه به روز جزا ایمان دارند و نه آنچه را الله و رسولش ج تحریم کرده حرام می‌شمارند و نه آئین حق را می‌پذیرند، پیکار کنید تا زمانی که با خضوع و تسلیم جزیه را بدست خود بپردازید».

این چیز‌ها را به آن اختصاص داد چرا که آن‌‌ها اهل کتاب و از سایر کفار به مسلمانان نزدیک‌ترند. لذا مسلمانان در این که مسیحیان بر فارسیان غلبه کرده‌اند و الله آن‌‌ها را بر این امر مورد تأیید قرار داد، خوشحال شدند.

الله تعالى می‌فرماید: ﴿غُلِبَتِ ٱلرُّومُ٢ فِيٓ أَدۡنَى ٱلۡأَرۡضِ وَهُم مِّنۢ بَعۡدِ غَلَبِهِمۡ سَيَغۡلِبُونَ٣ فِي بِضۡعِ سِنِينَۗ لِلَّهِ ٱلۡأَمۡرُ مِن قَبۡلُ وَمِنۢ بَعۡدُۚ وَيَوۡمَئِذٖ يَفۡرَحُ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ٤ بِنَصۡرِ ٱللَّهِۚ يَنصُرُ مَن يَشَآءُۖ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ٥ وَعۡدَ ٱللَّهِۖ لَا يُخۡلِفُ ٱللَّهُ وَعۡدَهُۥ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ٦﴾ [الروم: ۲ – ۶]. «رومیان مغلوب [از ایرانیان شکست خوردند] و [این شکست] در نزدیکتری سرزمین رخ داد. امّا آنان پس از شکست پیروز خواهند شد، در چند سال همه کارها از آن الله است چه قبل و چه بعد[از این شکست و پیروزی] و در آن روز مؤمنان [به خاطر پیروزی دیگری] خوشحال خواهند شد، به سبب یاری الله تعالى؛ او هر‌کس را که بخواهد یاری می‌دهد و او صاحب قدرت و رحیم است، این وعده‌ای است که الله کرده و الله تعالى هرگز از وعده‌اش تخلف نمی‌کند، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند».

امّا الله به آنان اجازه نداده که در کفر بمانند و کتاب الله را تحریف نموده و رسالت پیامبرش محمد ج را انکار کنند امّا برای ما مشروع و جایز نموده است که تا زمانی که با ذلّت جزیه را می‌دهند با آنان نجنگیم و آنان را اسیر نگیریم و الله برای اهل کتاب نه بقیه‌ی کفار در همین حد اکتفا کرده است و این نظریه‌ی جمهور علما است.