رمضان  است  همانگونه  كه  گذشت‌.میقات  مکانی  عمره  

کسی‌که  می‌خواهد  بزیارت  عمره  برود  یا  داخل  مواقیت  مکانی  حج  است  یا  خارج  از آن‌.  اگر خارج  از مواقیت  مکانی  حج  است‌،  درست  نیست‌ که  بدون  احرام  از  آنها  بگذرد،  چون  بخاری‌ گوید:  زید  بن  جبیر نزد  عبدالله  بن  عمر رفت  و  از  او  سئوال  کرد:  من  از کجا  زیارت  عمره  خویش  را  شروع‌کنم‌؟ ‌گفت‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  میقات  اهل  نجدا  را  “‌قرن‌“  و  میقات  اهل  مدینه  را  “‌ذَالحُلَیْفَة‌“‌،  و  میقات  اهل  شام  را  ''الجُحْفَة“  فرض  فرموده  است‌.  و  برای ‌کسانی ‌که  داخل  مواقیت  مکانی  آن  هستند  برای  عمره  باید  بخارج  حرم  بروند  حتی  اگرازساکن  حرم  هم  باشند.  همانگونه‌که  درحدیث  بخاری  آمده  بود  ودرآن  آمده  بودکه  عایشه  به  سوی  "‌تنعیم‌“  بیرون  رفت  و احرام  بست  و آن  عمل  وی  بدستور  پیامبر صلی الله علیه و سلم صورت ‌گرفت‌.طواف  الوداع

بدینجهت  آن  را  طواف  الوداع  نام  نهاده‌اندکه  برای  تودیع  خانه  خدا  صورت  می‌گیرد  و  آن  را  “‌طواف  الصدر“  نیزگویند،  چون  بموقع  بازگشتن  از  مکه  صورت  می‌گیرد.  دراین  طواف  هروله  نیست‌.  برای  حاجیان  غیرمکی  آخرین  عملی  است‌که  صورت  می‌گیرد.  امام  مالک  در  موطاء  از  عمر  خطاب  روایت‌کرده  است‌که  گفت‌:  آخرین  مناسک  حج  طواف  خانه  خدا  است  -‌سفرحج  با  طواف  شروع  و  با  طواف  پایان  می‌پذیرد  چون  مقصود  ازاین  سفرزیارت  خانه  خدا  است  -‌برای  ساکنان  مکه  و  برای‌کسانی‌که  در  حیض  باشند  لازم  و  مشروع  نیست  و  ترک  آن  فدیه  ندارد.  ابن  عباس‌گوید  برای  زنانی‌که  در  حال  قاعدگی  هستند  این  رخصت  هست‌که  بدون طواف  الوداع  مکه  را  ترک‌کنند.  بروایت  بخاری  و  مسلم‌.

در  روایتی  آمده  است‌که  آخرین  پیوند  و  تماس  مردم  با  خانه  خدا  طواف  خانه  خدا  است‌،  ولی  زنان  در  حال  حیض  ازآن  معاف  هستند.

آن  دو  بزرگوار  ازصفیه  همسر  پیامبر صلی الله علیه و سلم    روایت‌کرده‌اندکه  اوقاعده  شده  بود  وآن  را  با  پیامبر صلی الله علیه و سلم    در  میان  نهادند،  پیامبر صلی الله علیه و سلم    گفت‌: " أحابستنا هي؟ " فقالوا: إنها قد أفاضت. قال: " فلا إذا "    [‌آیا  ما  را  بدین‌کار  معطل‌کرده  است‌؟‌گفتند:  ایشان  رفته‌اند  فرمود.پس  اشکالی  ندارد  ]"‌.حکم  طواف ‌الوداع 

باتفاق  علما  این  طواف  مشروع  است‌.  چون  مسلم  و  ابوداود  از  ابن  عباس  روایت  کرده‌اند  که  گفت‌:  بعد  از  انجام  مراسم  حج  مردم  داشتند  از  هر  طرف  بدیار  خویش  برمی‌گشتند.  پیامبر صلی الله علیه و سلم    فرمود:" لا ينفر أحدكم حتى يكون آخر عهده بالبيت   [هیچکس  پیش  از خداحافظی  با  خانه  خدا  پراکنده  نشود  وآخرین  تماستان  درمکه  با  خانه  خدا  باشد  ]"‌.

درباره  آن  اختلاف  کرده‌اند.  مالک  و  داود  و  ابن  المنذر  و  شافعی  گفته‌اند  سنت  است  و  ترک  آن  فدیه  ندارد.  حنفیه  و  حنابله  و  قولی  از  شافعی‌گویند:  واجب  است‌،  هرکسی  آن  را  ترک ‌کند  باید  فدیه  بدهد  و  قربانی ‌کند.وقت  طواف ‌الوداع

وقت  آن‌،  هنگامی  است‌که  حاجی  تمام  اعمال  ومراسم  حج  را  انجام  داده  و  قصد  سفر  ازمکه  را  دارد  تا  آخرین  تماس  و  پیوندش  با  خانه  خدا  باشد.

وقتی‏که  حاجی  طواف  الوداع  را  انجام  داد  باید  فوراً  سفرخود  را  شروع‌کند  بدون  اینکه  به  داد  و  ستد  پردازد  و  مدتی  را  اقامت‌کند.  اگراین  اعمال  را  انجام  دهد،  باید  مجدداً  طواف  الوداع  را  بجای  آورد.  مگراینکه  درسر  راهش  نیازی  را  برطرف  نماید  یا  چیزی  را  برای  توشه  راه  خریداری‌کندکه  مورد  نیازش  باشد،  چون  آن‌کارمانع  این  نمی‌شودکه  آخرین  تماس  او  با  خانه  خدا  باشد  و  مستحب  است‌که  این  دعای  ماثور  را  بخواند.  ابن  عباس‌گوید  دعای  ماثور  طواف  الوداع  آنست‌:" : " اللهم إني عبدك، وابن عبدك، وابن أمتك حملتني على ما سخرت لي من خلقك، وسترتني في بلادك حتى بلغتني - بنعمتك - إلى بيتك، وأعنتني على أداء نسكي، فإن كنت رضيت عني فازدد عني رضا، وإلا فمن الآن فارض عني قبل أن تنأى عن بيتك داري. فهذا أو ان انصرافي إن أذنت لي غير مستبدل بك ولاببيتك، ولا راغب عنك، ولا عن بيتك. اللهم فأصحبني العافية في بدني، والصحة في جسمي، والعصمة في ديني، وأحسن منقلبي، وارزقني طاعتك ما أبقيتني، واجمع لي بين خيري الدنيا والآخرة، إنك على كل شئ قدير   [خداوندا  من  بنده  تو  و  فرزند  بنده  توو  فرزندکنیز  توام‌،  مرا  برآن  چیزسوارکردی‌که  ازآفریدگان  تو  است  و  آن  را  برایم  رام  فرمودی‌،  و  مرا  درسرزمینهای  خود  با  نعمت  خود  پوشاندی  تا  اینکه  بخانه  خود  رساندی  و  مرا  در  انجام  عبادات  و  مناسک  حج  یاری  کردی‌،  اگر  از  من  راضی  و  خشنود  هستی  بر  رضای  خود  بیفزای‌،  در  غیر  اینصورت  از  حالا  از  من  راضی  شو  و  رضای  خویش  را  به  من  عطاکن  پیش  ازانکه  خانه‌ام  از  خانه‌ات  دور  شود،  اکنون  وقت  برگشتنم  است  اگراجازه  دهی  بدون  اینکه  ترا  وخانه‌ات  را  باکسی  و  چیزی  عوض‌کنم  و  بدون  اینکه  ازتو  و  خانه‌ات  اعراض  نمایم‌.  خداوندا  به  بدن  و  جسم  من  عافیت  و  صحت  عطاکن‌،  و  بدینم  پاکدامنی  و  عصمت  ارزانی  دار  و  بازگشتنم  را  نیکوگردان  و  تا  زمانی  که  مرا  باقی  می‌گذاری  طاعت  و  فرمانبرداری  خودت  را،  روزیم‌گردان‌،  و  خیر  دنیا  وآخرت  را  نصیبم‌کن  و  تو  بر  هر  چیزی  توانا  هستی  ]‌".

شافعی‌گوید:  دوست  دارم‌که  حاجی  پس  از  طواف  الوداع  در  “‌ملتزم‌”  بایستدکه  عبارت  ازفاصله  بین  رکن  حجر  و  درخانه‌کعبه  است‌،  سپس  آن  حدیث  راکه  ذکر  کرده  است  برخواند.  کیفیت  و  چگونگی  ادای  حج  

مستحب  است‌که  حاجی  چون  به  میقات  مکانی  احرام‌،  نزدیک  شد،  موی  سبیل  وموی  سرراکوتاه‌کند  وناخنها  را  بگیرد  وغسل‌کند  یا  وضو بگیرد  و خود  را  خوشبو  کند  و  لباس  مخصوص  احرام  را  بپوشد.  چون  به  میقات  رسید،  دو  رکعت  نماز  بخواند،  آنگاه  احرام  ببندد  بدینگونه  اگر قصد  “‌افراد”  دارد،  نیت  حج  مفرد کند،  و  اگر  متمتع  است  نیت  زیارت  عمره ‌کند  و اگر قصد  “‌قران‌”  دارد  نیت  حج  و  عمره  هردو  را   بکند.  این  احرام  رکن  حج  است  وعبادت  حج  بدون  آن  صحیح  نیست‌.  اما  تعیین  نوع  عبادت  حج  ازقبیل  “‌افراد“  و  “‌تمتع‌”  و  “‌قران‌.“  فرض  نیست‌.  اگر  بصورت  مطلق  بدون  تعیین  نوع  حج‌،  نیت‌کند  و  احرام  ببندد  احرام  او  صحیح  است  و  می‌تواند  بدلخواه‌،  یکی  ازاین  سه  نوع  را  انجام  دهد.  همینکه  احرام  بست‌،‌گفتن  تلبیه  با  صدای  بلند  برای  او  یک  عمل  شرعی  و  دینی  است‌.  تلبیه  را  هرگاه  از  جای  مرتفعی  بالا  رفت  یا  پائین  آمد  یا  به‌ گروهی  و کاروانی  رسید  یا  با  یکی  برخوردکرد  و  در بامدادان  و  بعد  از  هر  نمازی‌،  با  صدای  بلند  می‌گوید.کسی‌که  در  احرام  است‌،  باید  از  عمل  جماع  و  عوامل  برانگیزاننده  آن