ز  این  بابت  چیزی  بپردازد. 

این  بود  فریضه  زکاتی‌که  حضرت  ابوبکر  صدیق  درباره  شتران  بدان  عمل‌کرد  و  هیچیک  از  اصحاب  پیامبر صلی الله علیه و سلم    با  وی  مخالفت  ننمود. 

زهری  ازسالم  و  او  از  پدرش  روایت‌کرده  است‌که‌: پیامبر صلی الله علیه و سلم    میزان  و  مقدار  زکات واجب  را  نوشته  بود  ولی  آن  را  برای  عاملان  جمع‌آوری  زکات  هنوزنفرستاده  بود  تا  اینکه  وفات  نمود  و  ابوبکرآن  را  بیرون  آورده  و  تا  متوفی‌گشت  بدان  عمل‌کرد. سپس بعد  ازاو  حضرت  عمرنیز  تا  به  شهادت  رسید  بدان  عمل  می‌کرد. و  وصیت  نمود که  بعد  از  وی  نیز  بدان  عمل  شود. 

زکات ‌گاو  و گا‌ومیش  
گاو  تا  به  سی  راس  “‌‌سائمه‌”‌  نرسد  زکات  درآن  واجب  نیست  و  چون  تعداد  آن  به  سی  (  ٣٠)  راس  رسید  و  یکسال  برآنهاگذشت  ازبابت  آن  یک  “‌‌پارینه‌”‌ =‌گوساله  نر یا  ماده‌ای  که  یک  سال  را  تمام  کرده  باشد  بعنوان  زکات  داده  می‌شود  که  بدان  “‌تبیع‌،  تبیعه‌”‌  می‌گویند. 

و  چون  تعدادگاوها  به  چهل  راس  رسید  یک “‌مسنه‌“  -‌گاو  دو  ساله  ماده‌،  واجب  است  بعنوان  زکات  داده  شود  (‌اگر  همه  آنها  نر  باشند  دو  ساله  نر  نیز  اشکال  ندارد،  ولی  به  مذهب  حنفی‌ها  نر  و  ماده  یکسان  است‌)‌. 

چون  تعداد  آنها  به  شصت  (  ٦٠)  راس  رسید  بایستی  دوراس  “‌‌تبیع  -  پارینه“  داده  شود  وچون  تعداد  آنها  به  هفتاد  راس  رسید  یک  راس  دوساله  ویک  راس  یک  ساله  بعنوان  زکات  واجب  می‌گردد. 

و  در  هشتاد راس  دو  تا  دو  ساله  و  در  نود  راس  سه  تا  یکساله  واجب  می‌شود. و  در  یکصد  راس  یک  دو  ساله  و  دو  تا  یک  ساله  واجب  است‌. 

در  یکصد  و  ده  راس  دو  تا  دو  ساله  و  یک  راس  یک  ساله  واجب  می‌گردد. و  در  یکصد  و  بیست  راس  سه  تا  دو  ساله  یا  چهارتا  یکساله  واجب  است‌. و  بهمین  نسبت  هر  اندازه  تعداد  بالا  رود  در  برابر  هر  سی  راس  یک  پارینه  و  در  برابر  هر  چهل  راس  یک  دو  ساله  بعنوان  زکات  واجب  می‌گردد. 

 جد‌ول  زکات  گاو  وگاومیش‌:
حد نصاب
 مقدار واجب
٢٩ – ١
 هیچگونه زکاتی ندارد
٣٩ – ٣٠
 یک راس پار‌بنه نریا ماده= تبیع ، تبیعه  
٥٩ – ٤٠
 یک راس‌گاو دو ساله نر یا ماده - مسنه
٦٩ -٦٠
 دو راس پارینه نر یا ماده - دو تا تبیع‌، تبیعه
٧٩ – ٧٠
 یک راس‌گاو دو ساله و یک راس پارینه = مسنه و تبیع
٨٩ – ٨٠
 دو راس‌گاو دو ساله - دو تا مسنه
٩٩ -٩٠
 سه راس پارینه - سه تا تبیع
١٠٩ -١٠٠
 یک راس دوساله ودوراس یک ساله =یک مسنه ودوتا تبیع
١١٩ -١١٠
 دوراس دو ساله و یک راس یک ساله =دوتا مسنه و یک تبیع
١٢٠ - 
 سه راس دوساله یا چهارراس یک ساله = ٣مسنه یا ٤ تبیع

زکات ‌گوسفند  و بز  
تا  تعدادگوسفندان  و  بزها  به  چهل  راس  نرسد  ازآنها  زکاتی  واجب  نیست  و  چون  تعداد  آنها  به  چهل  راس  “‌سائمه‌“  تا  یکصد  و  بیست  راس  رسید  و  یکسال  برآنها  گذشت  یک  راس‌‌گوسفندیکساله  یا  یک  راس  بز  دو  ساله  بعنوان  زکات  واجب می شود. 

هرگاه  تعداد  آنها  به  یکصد  وبیست  ویک  راس  تا  دویست  راس  رسید،  دو  گوسفند  و  از  دویست  و  یک  راس  تا  سیصد  راس  سه‌گوسفند  واجب  می‌شود. از  سیصد  به  بالا  در  برابر هر  یکصد  راس  یک  راس‌گوسفند  واجب  می‌باشد. 

گوسفندی‌که  از  بابت  زکات  داده  می‌شود  باید  یک  سال  و  بزی‌که  از  این  بابت  

داده  می‌شود  باید  دو  سال  داشته  باشد  و  باتفاق  اگر  همه  گوسفندان  و  بزهای  

حدنصاب  نر  باشند،  می‌توان  گوسفند  یا  بز  نر  بعنوان  زکات  داد. ولی  اگر  همه  حدنصاب  ماده  یا  مخلوطی  از  نر  و  ماده  باشند،  به  مذهب  ابوحنیفه  باز   هم می توان  گوسفند  و  بزنر  بعنوان  زکات  داد،  لیکن  دیگران  می‌گویند  دراین  صورت  حتماً  باید  گوسفند  و  بز  ماده  داد. 

حکم  "اَوْقا‌ص"  -  میا‌ن  نصا‌بها  در  زکا‌ت‌:
اوقاص  جمع  “‌‌وقص‌”‌  و  بمعنی  عددهای  بین  نصابهای  فرض  و  معین  شده  در  زکات  می‌باشد  و  باتفاق  علماء  از  زکات  معاف  است  (‌مثلا  حد نصاب‌ گوسفند  چهل  راس  است‌که  ازبابت  آن  یک‌ گوسفند  واجب  است‌. ازعدد  چهل  به  بالا  تا  می‌رسد  به  یکصد  و  بیست‌که  “‌وقص‌“  نامیده  می‌شود  چیزی  اضافه  بر  همان  یک  راس  گوسفند  مطالبه  نمی‌شود  و  همچنین  در  شتر  وگاو  برابر  جدولی  که ‌گذشت‌)‌. 

پیامبر صلی الله علیه و سلم    درباره  زکات  شتر  فرموده‌اند: " فإذا بلغت خمسا وعشرين، ففيها بنت مخاض أنثى، فإذا بلغت ستا وثلاثين، إلى خمس وأربعين، ففيها بنت لبون أنثى     [هرگاه  تعداد  شتران  به  بیست  و  پنج  نفر  رسیدند  یک  شتر  ماده  یکساله  واجب  است‌که  ازبابت  زکات  آنها  داده  شود  وهرگاه  به  سی  وشش  تا  چهل  وپنج  نفررسیدند،  دوتا  شترماده  دوساله  واجب  می‌شود]‌"‌. 

درباره  زکات  گاو  می‌فرماید: " فإذا بلغت ثلاثين ففيها عجل تابع، جذع أو جذعة، حتى تبلغ أربعين، فإذا بلغت أربعين، ففيها بقرة مسنة  [‌هرگاه  تعدادگاوها  به  سی  راس  رسید  یک  پارینه  نریا  ماده  واجب  است  تا  اینکه  به  چهل  می‌رسد،‌که  آنوقت  یک  دو  ساله  ماده  واجب  است‌]"‌. و  درباره  زکات‌گوسفند  می‌فرماید: " وفي سائمة الغنم، إذا كانت أربعين، ففيها شاة، إلى عشرين ومائة  [هرگاه‌گوسفندان  سائمه  به  چهل  راس  تا  یکصد  و  بیست  راس  رسید  یک‌گوسفند  واجب  است‌]"

بنابراین‌بین  عدد  بیست  و  پنج  و  عدد  سی  و  شش  در  شترها  “‌‌وقص‌“  نامیده  می‌شود  وازبابت  آن  زکاتی  نیست  وهمچنین  بین  عدد  سی  و  عدد  چهل  درگاو  و  بین  عدد  چهل  و  عدد  یکصد  و  بیست  درگوسفند. 

 چیزهایی‌که  نبا‌ید  بعنوان  زکات  از  صا‌حبا‌ن  اموال گرفت‌:
بهنگام  اخذ  زکات  مراعات  صاحبان  اموال  واجب  می‌باشد. بنابراین‌،  نباید  از  ایشان  بهترین  وگرانبهاترین  آن  راگرفت‌،  مگر  اینکه  خود  بدینکار  رضایت  دهند  و  همچنین  مراعات  حق  فقرا  نیزواجب  است‌. بنابراین  نباید  حیوانی  راکه  اهل  خبره  و  آشنا  به  وضع  حیوان‌،  آن  را  معیوب  و  ناقص  می‌دانند،  بعنوان  حق  زکات  پذیرفت‌. مگر  این‌که  تمام  حیوانات  حدنصاب  معیوب  باشند. پس  حق  زکات  را  باید  از  متوسط  اموال  -‌نه  بهترین  نه  بدترین  -گرفت‌. 

1-‌در  نامه  ابوبکر  آمده  است‌: “‌از  بابت  زکات‌،  حیوان  پیر  دندان  افتاده  وکور  و  قوچ  گرفته  نمی‌شود“‌. 

2-‌از  سفیان  بن  عبدالله  ثقفی  روایت  است‌که‌: “‌حضرت  عمر  عاملان  جمع‌آوری  زکات  را،  منع‌کرده  بود  ازاینکه‌گوسفند  نازا  وگوسفند  شیری  وگوسفند  آبستن  و  قوچ  را  بعنوان  زکات  بگیرند"‌. (‌طبعاً  در  شتر  وگاو  و  بز  نیز  چنین  است‌)‌. 

٣-‌از  عبدالله  بن  معاویه  غاضری  روایت  است‌که‌،  پیامبر صلی الله علیه و سلم    فرمود:  " ثلاث من فعلهن فقد طعم طعم الايمان:  من عبد الله وحده، وأن لا إله إلا هو، وأعطى زكاة ماله، طيبة بها نفسه. رافدة عليه  كل عام، ولا يعطى الهرمة، ولا الدرنة  ولا المريضة، ولا الشرط  ولا اللئيمة ، ولكن من وسط أموالكم، فإن الله ل