ن الصلاح» و توجه به اینکه نخستین استاد و رئیس این دارالحدیث بوده، به طور فشرده شرح حال ایشان را می‌نویسم.
-----------------------------------------------------------
1) علوم الحدیث و مصطلحه، صبحی صالح، ص 69 و 70. 
2) همان. 
3) همان. 
4) همان. 
5) همان. 
6) همان. 
7) همان. 
8) همان. 
9) همان. این دانشمند نابغه نامش عثمان، کُنیه‌اش ابوعمر، نام پدرش عبدالرحمن(1)  ملقب به صلاح‌الدین و شهرتش تقی‌الدین شهرزوری است و در سال 577 در شهر زور متولد گردید و در محضر پدرش در شهر زور تحصیلاتش را آغاز نمود، و پس از مدتی که پدرش به شهر حلب منتقل و مدرس مدرسة اسدیه گردید، ابن الصلاح در محضر پدرش فقه را آموخت آنگاه برای تکمیل معلومات خود راهی شهرهای دور و نزدیک جهان وسیع اسلام گردید از جمله در موصل از محضر عبدالله بن سمین(2) ، و نصرالله بن سلامه و محمودبن علی موصلی و عبدالمحسن، و در بغداد از محضر ابواحمد سکینه و عمربن طبرزد، و در همدان از محضر ابوالفضل و در نیشابور از محضر منصور و مؤید، و در مرو از محضر ابوالمظفر و در دمشق از محضر قاضی جمال‌الدین و شیخ موفق‌الدین و شیخ فخر‌الدین ابن عساکر و در حلب(3)  از محضر ابومحمد و در حرّان از محضر حافظ عبدالقادر مستفیض گردیده است. 
ابن الصلاح بعد از تکمیل معلومات از محضر آن اساتید بزرگوار، در مدرسه صلاحیه در بیت‌المقدس به تدریس معارف اسلامی مشغول گردید و بعد از مدتی به دمشق دعوت شد و به عنوان نخستین استاد و همچنین ریاست «دارالحدیث اشرفیه» انتخاب گردید(4)  و شخصیت‌های اهل فضل امثال فخرالدین و تاج‌الدین و زین‌الدین و قاضی شهاب و خطیب شرف‌الدین فراری و ... در محضر او کسب فیض نمودند و کتاب‌های بسیار مفید و مهمی را در علم الحدیث و در فقه تألیف نمودند و از همه مهمتر کتاب علم الحدیث او بنام «مقدمة ابن الصلاح» است که در بردارندة شصت و پنج نوع از علم حدیث است این کتاب به علت ارزش و اهمیتی که داشت، پایه و اساس تألیفات مهمی بعد از او گردیده است به طوری که عده‌ای مانند شرف‌الدین نووی(5)  (م ـ 676) و قاضی بدرالدین جماعه(6)  (م ـ 733) و عمربن رسلان بلقینی (م ـ 805) آن را مختصر کرده‌اند و جمع دیگر مانند زین‌الدین عراقی(7)  (م ـ 806) و بدرالدین زرکشی (م ـ 794)(8)  و ابن حجر عسقلانی(9)  (م ـ 854) توضیحات و شروحی بر مقدمه ابن الصلاح نوشته‌اند، و عده‌ای دیگر از جمله زین‌الدین عراقی و جلال‌الدین سیوطی، آن را در یک هزار بیت به نظم کشیده‌اند که به «الفیه الحدیث»(10)  معروف گشته است و ما در توضیح مرحلة ششم از سیر تکاملی ضبط و ثبت احادیث به گونة مشروحی از این کتاب‌ها بحث می‌کنیم. 
قاضی ابن خلکان یکی(11)  از شاگردان ابن الصلاح بوده است و از علم و تقوی و پرهیزگاری او به غایت تعریف کرده و همچنین از او نقل کرده که در حال خواب(12)  و رویا این جملات و نصایح حکیمانه به قلب ابن الصلاح الهام گردیده است: 
1- تا هر زمانی که تاب تحمل(13)  بی‌چیزی را در خود دیدی، از کسی چیزی را مخواه، زیرا برای هر روزی رزق جدیدی هست. 
2- اصرار و سماجت در تقاضاها ارزش انسان‌ها را کم می‌کند. 
3- خیلی وقت‌ها فقر و تنگدستی نوعی از تربیت خداست. 
4- بهره‌هایی که به انسان می‌رسند مراحل خاص خود را دارند نسبت به تناول هیچ میوه‌ای شتابزده نباش، زیرا هنگامی که رسید، در دسترس(14)  تو قرار می‌گیرد. 
5- در تحقق نیازهایت شتابزده مباش که در نتیجه از هر جا دستت کوتاه شود، و نومیدی تمام وجود تو را فراگیرد. 
این چهرة تابناک حدیث‌شناس کُرد بعد از ده‌ها سال تحقیق و تألیف کتب علم الحدیث و تدرس و مدیریت دارالحدیث در سن (66)(15)  در سال 643 در دارالحدیث(16)  اشرفیه دمشق متوفی و در همان شهر به خاک سپرده شد. 
-----------------------------------------------------
1) تذکرة الحفاظ، ج 4، ص 143 و البدایه و النهایه، ابن اثیر، ج 13، ص 179 و 180.  
2) همان. 
3) همان. 
4) همان. 
5) الحدیث و المحدثون، ص 494 و علم الحدیث، ص 129. 
6) همان. 
7) الحدیث و المحدثون، محمد ابوزهر، 493. 
8) همان. 
9) همان. 
10) علم الحدیث، ص 14. 
11) البدایه و النهایه، ابن کثیر، ج 13، ص 180. 
12) همان. 
13) همان. 
14) همان. 
15) تذکرة الحفاظ، ذهبی، ج 4، ص 1431. 
16) البدایه و النهایه، ابن کثیر، ج 13، ص 180. مرحلة ششم از سیر تکاملی ضبط و ثبت و صیانت احادیث صحیح که از لحاظ کمیت زمانی و کمیت کتب و تنوع مطالب و کیفیت مباحث از همة مراحل مفصل‌تر بوده و از اوایل قرن چهارم آغاز گشته و تا عصر حاضر امتداد یافته است کلاً در دو نوع ظهور نموده است یکی تألیف کتب در متون احادیث و دیگری تألیف کتب در علم‌الحدیث و نوع اول نیز مشتمل بر دو بخش بوده، یکی تألیف کتب مستقل حدیث به شکل جامع فراگیر و کتب غیر فراگیر و دیگر متعلق به کتاب‌های اصلی و قدیمی مانند نوشتن شرح‌ها بر موطای ابن مالک و بر صحاح سته، و نوشتن کتاب‌های اطراف و معاجم و تخریج و مستخرجات و اجزاء و زوایدنویسی و نوشتن کتب موضوعات، و نوع دوم نیز یعنی تألیف کتب علم الحدیث در بخش‌های (علل حدیث و مختلف الحدیث و ناسخ و منسوخ و رجال و جرح و تعدیل راویان و غیره تحقق یافته است. 
و اینک توضیحات مناسب دربارة فرآوردهای مستقل و متعلق و وابستة این مرحله «یعنی نوع اول» که دارای ده بخش است. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:37.txt">سرفصل</a><a class="folder" href="w:html:38.xml">1- شرح‌نویسی بر جوامع و کتب اولیه</a><a class="folder" href="w:html:47.xml">2- تدوین کتب جوامع حدیث</a><a class="text" href="w:text:51.txt">3- کتب زواید حدیث</a><a class="text" href="w:text:52.txt">4- مستدرکات</a><a class="text" href="w:text:53.txt">5- مستخرجات</a><a class="text" href="w:text:54.txt">6- کتب اطراف</a><a class="text" href="w:text:55.txt">7- کتب تخریج</a><a class="text" href="w:text:56.txt">8- کتب معاجم</a><a class="text" href="w:text:57.txt">9- اجزاء</a><a class="text" href="w:text:58.txt">10- کتب موضوعات</a></body></html>بخش یکم از نوع اول تألیف کتاب‌های جدید است و عبارتند از: الف- مسند ابوعوانه(1) ، که به شیوة صحیح مسلم به اضافة زیاداتی، تنظیم گردیده و به صحیح نیز معروف است این کتاب تألیف یعقوب بن اسحاق معروف به ابوعوانه اسفرائینی (م ـ 313) و ابوعوانه نخستین شخصیتی است که پس از اخذ و استماع کتب و مذهب امام شافعی از ربیع و مزنی آنها را(2)  به اسفرایین آورد، در سال 316 در اسفرایین متوفی و به خاک سپرده شد. 
ب- مُسند صحیح محمد ابن حبان بُستی (م ـ 354)(3)  در این کتاب احادیث به ترتیب جدیدی مغایر با ترتیب همة مسندها و سنن‌ها تنظیم گردیده به این صورت که احادیث در پنج موضوع کلی یعنی «اوامر، نواهی، اخبار، اباحات و افعال پیامبر(ص) طبقه‌بندی شده‌اند، و در ذیل هر یک از این موضوعات طبقه‌بندی کوچکتری نیز صورت گرفته است، از این رو این کتاب به «الانواع و التقاسیم» شهرت یافته و چون استفاده از این کتاب برای مراجعه‌کنندگان دشوار بود، علاءالدین بن علی‌بن بلبلان فارسی (م ـ 739) آن را بر پایة ابواب فقهی تدوین نمود و «الاحسان فی تقریب صحیح ابن حبان»(4)  نامید و در نه جلد آن را تنظیم نمود. 
ج- معجم‌های طبرانی(5)  ( م ـ 360) معجم در اصطلاح محدثین به کتابی گویند که در آن روایت‌ها به ترتیب اسامی صح