بن مسعود رض روايت است : (کنا نقول قبل أن يفرض علينا التشهد : السلام علي الله(*). اللام علي جبريل و ميکائيل، فقال رسول الله ص: لاتقولوا هکذا، ولکن قولوا : التحيات لله...)[13] «قبل از آنکه تشهد بر ما فرض شود مي‌گفتيم : سلام بر الله، سلام بر جبرئيل، و ميکائيل، پيامبر ص فرمود : اين چني نگوييد، بلکه بگوييد : التحيات لله ...».

فايده:
صحيح‌ترين لفظ تشهد، تشهدي است که ابن مسعود -رضي الله عنه- روايت کرده و گفته است : در حاليکه دستم در دست پيامبر ص بود تشهد را همانطوريکه سوره‌اي از قرآنرا به من ياد مي‌داد آموخت : (التحيات لله والصلوات و الطيبات، السلام عليک أيها النبي و رحمة الله و برکاته، السلام علينا و علي عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله و أشهد أن محمدا عبده و رسوله)[14] «هر لفظي که بر سلام و ملک و بقاء دلالت کند فقط شايسته خداوند متعال است و هر دعايي که با آن تعظيم خداوند متعال مقصود باشد فقط لايق او است و هر صلوات و دعا وکلام پاکي فقط لايق خداوند متعال است، سلام، رحمت و برکات الله بر شما باد اي پيامبر، سلام بر ما و بر بندگان صالح خدا، شهادت مي‌دهم که هيچ معبود بر حقي غير از الله نيست و شهادت مي‌دهم که محمد بنده و فرستاده اوست».

فايدة ديگر:
دربارة فرموده‌ي پيامبر -صلى الله عليه وسلم-: (السلام عليک أيها النبي و رحمة الله و برکاته) حافظ ابن حجر در فتح الباري (314/2) مي‌گويد : 

در بعضي از طرق حديث ابن مسعود تفاوتي بين زمان حيات پيامبر ص و پس از او ذکر شده است. بدين صورت که در زمان پيامبر ص سلام به لفظ خطاب، اما بعد از او به لفظ غايب (السلام علي النبي) گفته مي‌شد.

در «کتاب الاستئذان» صحيح بخاري، از طريق ابي معمرآمده که ابن مسعود بعد از روايت حديث تشهد گفت : (و هو بين ظهرانينا، فلما قبض قلنا السلام يعني علي النبي) «(اين در حالي بود که) پيامبر ص درميان ما بود، زماني که وفات کرد گفتيم السلام يعني : علي النبي». اين روايت بخاري است.

و «ابوعوانه» در صحيح خود و «سراج» و «جوزفي» و «أبونعيم اصفهاني» و «بيهقي» از طرق متعدد تا «ابونعيم» شيخ بخاري با لفظ (فلما قبض قلنا السلام علي النبي) به حذف لفظ «يعني نقل کرده‌اند و همينطور «ابوبکر بن أبي شيبه» آن را از «ابونعيم» روايت کرده است.

سکبي در «شرح منهاج» پس از آنکه اين روايت را تنها از «ابوعوانه» نقل کرده گويد: اگر اين (اثر) از صحابه ثابت باشد، دلالت مي‌کند بر اينکه بعد از پيامبر -صلى الله عليه وسلم- خطاب در سلام (السلام عليک أيها النبي) واجب نيست. لذا گفته شود (السلام علي النبي). مي‌گويم (ابن حجر) : در صحت اين روايت شکي نيست و متباعي قوي بر آن يافتم. عبدالرزاق مي‌گويد : 

ابن جريح از عطا به ما خبر داد که صحابه در زمان حيات رسول الله ص مي‌گفتند : (السلام عليک أيها النبي)، همين که وفات کرد گفتند : (السلام علي النبي). و اسناد صحيح است. – أه‍.

آلباني در «صفه الصلاه» (ص 126) مي‌گويد : اين امر حتماً به دستور پيامبر ص بوده است و اينک عايشه(رض) به همين صورت تشهد را به اصحاب ياد مي‌داد که بگويند (السلام علي النبي) اين مطلب را تأييد مي‌کند.

«سراج» در مسندش (ج 9/2/1) اين حديث را آورده است «مخلص» در الفوائد (ج 11/54/1) به دو سند صحيح از عايشه آن را آورده است.

13- صلوات بر پيامبر ص بعد از تشهد اخير

به دليل حديث فضاله بن عبيد أنصاري که مي‌گويد : پيامبر ص مردي را ديد که نماز مي‌خواند، و بدون اينکه خدا را ستايش کند و ثناي او را بگويد و بر پيامبرr صلوات بفرستد نمازش را تمام کرد، پيامبر ص فرمود : (عجل هذا) «اين عجله کرد» سپس او را صدا زد و به او ديگران فرمود : (إذا صلي أحدکم فليبدأ بتمجيد ربه و الثناء عليه، و ليصل علي النبي ص، ثم يدعو بما شاء)[15]. «هرگاه يکي از شما خواست نماز بخواند ابتدا پروردگارش را به بزرگي ياد کند، او را ثنا گويد و بر پيامبر ص صلوات بفرستد سپس هر دعايي که خواست بخواند.

از ابومسعود روايت است : در حاليکه نزد پيامبر ص بوديم، مردي آمد و نزد او نشست، گفت : اي رسول خدا، صلوات خدا بر تو باد، سلام را ياد گرفتيم حال چگونه در نماز بر تو صلوات بفرستيم؟ (ابومسعود) گويد : پيامبر ص ساکت شد تا جايي که آروز کرديم اي کاش آن مرد از او سؤال نمي‌کرد، سپس فرمود : (إذا أنتم صليتم علي فقولوا : اللهم صل علي محمد النبي الأمي و علي آل محمد ... الحديث)[16] : «وقتي خواستيد بر من صلوات بفرستيد بگوييد : اللهم صل علي محمد النبي الأمي و علي آل محمد...» يعني : خداوندا! بر محمد پيامبر أمي و آل محمد صلوات بفرست.(*)

 

فايده:
بهترين الفاظ صلوات بر پيامبر ص، آن است که کعب بن عجره نقل کرده، و مي‌گويد : گفتيم اي رسول خدا دانستيم چگونه بر تو سلام بفرستيم، صلوات فرستادن بر تو چگونه است؟ فرمود : بگوييد : (اللهم صل علي محمد و علي آل محمد کما صليت علي آل إبراهيم إنک حميد مجيد، اللهم بارک علي محمد و علي آل محمد کما بارکت علي آل إبراهيم إنک حميد مجيد)[17] «خداوندا! بر محمد و آل محمد صلوات بفرست همچنانکه بر آل ابراهيم صلوات فرستادي به تحقيق تو در هر حالي بسيار ستوده و بسيار بزرگ و با عظمتي، خداوندا! شرف و بزرگواري را که به محمد و آل محمد داده‌اي بيشتر گردان همچنانکه شرف و بزرگواري را براي آل ابراهيم بيشتر کرده‌اي به تحقيق تو در هر حالي بسيار ستوده و بسيار بزرگ و با عظمتي».

14- سلام :
به دليل فرموده پيامبر ص : (مفتاح الصلاة الطهور و تحريمها التکبير و تحليلها التسليم)[18]«کليد نماز، وضو، تحريم آن تکبير و پايان آن سلام دادن است».
..........................
[1]) حسن صحيح : [ص. جه 222]، ت (3/5/1)، د (61/88/1)، جه (275/101/1).
[2]) متفق عليه : خ (793/276 و 277/2)، م (397/298/1)، د (841/93 – 66/3)، ت (301/185 – 186/1)، نس (125/2).
[3]) صحيح : [ص. ج 3778]، خ (1117/587/2)، د (939/233/3)، ت (369/231/1).
[4]) متفق عليه : خ (756/236/2)، م (394/295/1)، ت (247/156/1)، نس (137/2).
[5]) متفق عليه : خ (756/236/2)، م (394/295/1)، ت (247/156/1)، نس (137/2)، جه (837/273/1)، د (807/42/3)، در روايت ابوداود کلمه «فصاعداً» هم ذکر شده که در روايات ديگر نيامده است.
[6]) صحيح : [ص. جه 710]، نس (183/2)، ت (264/165/1)، د (840/93/3)، جه (870/282/1).
[7]) قط (3/348/1). الباني اين را در «صفه الصلاه) ص (123) آورده است.
[8]) متفق عليه : خ (793/276 و 277/2)، م (397/298/1)، د (841/93 – 66/3)، ت (301/185 – 186/1)، نس (125/2).
[9]) متفق عليه : خ (793/276 و 277/2)، م (397/298/1)، د (841/93 – 66/3)، ت (301/185 – 186/1)، نس (125/2).
[10]) خ (812/297/2)، م (490 – 230/354/1)، نس (209/2).
[11]) قط (3/348/1). الباني اين را در «صفه الصلاه) ص (123) آورده است.
[12]) صحيح : [ص. جه 710]، نس (183/2)، ت (264/165/1)، د (84093/3)، جه (870/282/1).
(*) «سلام» از اسماء خداوند متعال است هم به معني سالم از هر عيب و نقصي آمده و هم به معني حافظ و نگهدارنده. بنابراين «السلام علي الله» يعني خدا از هر عيب و نقصي که بر مخلوق وارد مي‌شود منزه است و «السلام علي جبريل» و «السلام علي ميکائيل» و «السلام علي النبي» و «السلام عليا» و ... يعني اينکه خداوند حافظ و نگهدارنده جبرئيل و ميکائيل و ... است. «مترجم».
[13]) صحيح : [الإرواء 319]، نس (40/3)، قط (4/350/1)، هق (138/2).
[14]) متفق عليه : خ (6265/