

تعداد رکعات نماز شب :
حداقل آن يک رکعت و حداکثر آن يازده رکعت است، به دليل حديث عايشه : (ما کان رسول الله ص يزيد في رمضان و لا في غيره علي إحدي عشرة رکعة)[4] «پيامبر ص چه در رمضان و چه در غير رمضان بيش از يازده رکعت نمي‌خواند».

مشروعيت جماعت در نماز شب در رمضان :
از عايشه(رض) روايت است که پيامبر ص شبي در مسجد نماز خواند، جماعتي از مردم پشت سرش اقتدا کردند، شب بعد نماز خواند و مردم بيشتري به وي اقتدا کردند، سپس در شب سوم يا چهارم مردم (براي تراويح) در مسجد منتظر ماندند، ولي پيامبر ص به مسجد نرفت، وقتي صبح شد فرمود : (قد رأيت الذي صنعتم، ولم يمنعني من الخروج إليکم إلا أني خشيت أن تفرض عليکم) «آنچه را که ديشب انجام داديد (جمع شدنتان در مسجد) ديدم، تنها چيزي که مانع آمدنم به سوي شما شد، اين بود که بيم داشتم بر شما فرض گردد» عايشه مي‌گويد اين واقعه در رمضان روي داد.[5]

از عبدالرحمن بن قاري روايت است : (خرجت مع عمر بن الخطاب رض ليلة في رمضان إلي المسجد، فإذا الناس أوزاع متفرقون، يصلي الرجل لنفسه، و يصلي الرجل فيصلي بصلاته الرهط، فقال عمر : إني أري لو جمعت هؤلاء علي قاري واحد لکان أمثل، ثم عزم فجمعهم علي أبي بن ينامون عنها أفضل من التي يقومون – يريد آخر الليل – و کان الناس يقولون أوله)[6] «در شبي از شبهاي رمضان با عمر بن خطاب به مسجد رفتم، در آن هنگام مردم متفرق و پراکنده بودند، هر کس براي خودش نماز مي‌خواند، يکي به تنهايي نماز مي‌خواند، و دسته‌اي به او اقتدا مي‌کردند، عمر گفت به نظرم اگر اينها را پشت سر يک امام جمع کنم بهتر است، سپس تصميم گرفت و آنها را پشت سر ابي بن کعب جمع کرد، پس از آن شبي ديگر با او خارج شدم، در حاليکه مردم پشت سر امامشان نماز مي‌خواندند، عمر گفت : اين بدعت خوبي است البته کساني که مي‌خوابند و در آخر شب بيدار مي‌شوند اجرشان بيشتر از کساني است که اول شب نماز مي‌خوانند، عبدالرحمن گويد : مردم در آن زمان اول شب نماز مي‌خواندند».

مستحب بودن خواندن نماز شب با خانواده در غير رمضان: 
از ابوسعيد روايت است که پيامبر ص فرمود : (إذا أيقظ الرجل أهله من الليل فصليا – أو صلي رکعتين جميعا – کتبا من الذاکرين الله کثيرا و الذاکرات)[7] «هرگاه مرد شبانه همسرش را بيدار کند و با هم نماز بخوانند،از جمله کساني به حساب مي‌آيند که بسيار ذکر و ياد خدا مي‌کنند».

قضاي نماز شب:
از عائشه روايت است : (کان رسول الله ص إذا فاتته الصلاة من الليل من وجع أو غيره صلي من النهار ثنتي عشرة رکعة)[8] «پيامبر ص وقتي که نماز شب را بخاطر بيماري يا غيره فوت مي‌شد در روز دوازده رکعت مي‌خواند».

از عمر بن خطاب روايت است : پيامبر ص فرمود : (من نام عن حزبه من الليل أو من شي منه فقرأه ما بين صلاة الفجر و صلاة الظهر کتب له کأنما قرأه من الليل)[9] «اگر کسي نتوانست بدليل خواب ماندن حزب مقررش يا قسمتي از آن را در شب بخواند، و آن را در فاصله نمازهاي صبح و ظهر بخواند، بمنزله اينست که آن را در شب خوانده است».

کسي که به نماز شب عادت دارد، مکروه است آنرا ترک کند:
از عبدالله بن عمر و بن عاص روايت است : پيامبر -صلى الله عليه وسلم-  به من فرمود : (يا عبدالله لا تکن مثل فلان، کان يقوم الليل فترک قيام الليل)[10].
 «اي عبدالله مانند فلاني مباش که نماز شب مي‌خواند، سپس آن را ترک کرد».
...........................
*) نماز سنت در شب.
[1]) زادالمعاد (271/1).
[2]) حسن : [ص. ج 2123].
[3]) متفق عليه : م (759 – 174 - -523/1)، خ (2009/250/4)، بخاري تنها قسمت مرفوع حديث را روايت کرده است، د (1358/245/4)، ت (805/151/2)، نس (156/4).
[4]) متفق عليه : خ (1147/33/3)، م (738/509/1)، د (327/218/4)، ت (437/274/1).
[5]) متفق عليه : م (761/524/1)، خ 1129/10/3)، د (1360/247/4).
[6]) صحيح : [مختصر خ 986]، ما (247/85)، خ (2010/250/4).
[7]) صحيح : [ص، جه 1098]، د (1295/194/4)، جه (1335/423/1).
[8]) صحيح : [ص، ج 4756]، م (746 – 140 – 515/1).
[9]) صحيح : [ص، ج 1104]، م (747/515/1)، ت (587/47/2)، د (1299/197/4)، نس (259/3)، جه (1343/426/1).
[10]) متفق عليه : خ (1152/37/3)، م (1159 – 185 – 814/1).نماز ضحى (نماز أوّابين)
 
مشروعيت نماز ضحي :
از ابوهريره روايت است : (أوصاني خليلي ص بثلاث : بصيام ثلاثة أيام في کل شهر، و رکعتي الضحي، و أن أوتر قبل أن أنام)[1] «دوست و محبوبم پيامبر ص مرا به سه چيز سفارش کرد : به روزه گرفتن سه روز در هر ماه و دو رکعت نماز ضحي و خواندن نماز وتر قبل از آنکه بخوابم».

فضيلت نماز ضحي : 
از ابوذر روايت است که پيامبر ص فرمود : (يصبح علي کل سلامي من أحدکم صدقة، فکل تسبيحة صدقة، وکل تحميدة صدقة، و کل تهليلة صدقة، وکل تکبيرة صدقة، و أمر بالمعروف صدقة، ونهي عن المنکر صدقة، و يجزي من ذلک رکعتان يرکعهما من الضحي)[2] «درهر روز بخاطر هر بند و مفصلي بر شما صدقه لازم است، پس هر سبحان الله، و الحمدلله، و لا إله إلا الله، و هر الله أکبر صدقه است و همچنين امر به معروف و نهي از منکر صدقه به حساب مي‌آيد و خواندن دو رکعت نماز ضحي جاي همه آنها را مي‌گيرد».

تعداد رکعات نماز ضحي : 
با توجه به احاديثي که ذکر شد حداقل آن دو رکعت و حداکثر آن هشت رکعت است : 

از أم هاني روايت است : (أن النبي ص يوم فتح مکة اغتسل في بيتها فصلي ثمان رکعات)[3] «پيامبر ص روز فتح مکه در خانه‌ي من غسل کرد و هشت رکعت نماز خواند».

بهترين اوقات اداي نماز ضحي : 
از زيد بن أرقم روايت است : پيامبر ص بر اهل قبا وارد شد در حالي که (اهل قبا) نماز ضحي مي‌خواندند، فرمود : (صلاة الأوابين إذا رمضت الفصال[4] من الضحي)[5] «نماز اوابين هنگامي است که سُم بچه شتر از شدت گرماي شن قبل از ظهر (ضحي) مي‌سوزد».
...........................
[1]) صحيح : [مختصر م 367]، م (721/499/1)، د (1419/310/4).
[2]) صحيح : [مختصر م 34]، م (720/499/1)، د (1271/164/4).
[3]) متفق عليه : خ (1176/51/3)، م (336 – 71/226/1)، د (1277/170/4)، ت (472/295/1)، ن (126/1).
[4]) امام نووي مي‌گويد : (رَمِضَ يرمَض) مانند (عليم يعلم) است، و (الرمضاء) بمعني شني است که بر اثرتابش افتاب داغ شده است، يعني نماز ضحي وقتي است که سم بچه شترها از شدت گرماي آن مي‌سوزد. و (الفصلال) جمع (فصيل) و بمعني بچه شتر است. و (الأواب) : بمعني مطيع است،  بعضيهم گفته‌اند بمعني کسي است که به طاعت خدا برمي‌گردد. أه‍ ‌(صحيح مسلم با شرح نووي 30/6).
[5]) صحيح : [مختصر م 368]، م (748 – 144 – 516/1).نماز بعد از وضو (سنت وضو)

از ابوهريره روايت است پيامبر ص هنگام نماز صبح به بلال فرمود : (يا بلال أخبرني بأرجي عمل عملته في الإسلام، فإني سمعت دف نعليک بين يدي في الجنة، قال ما عملت عملاً أرجي عندي أني لم أتطهر طهورا في ساعة من ليلٍ أو نهار إلا صليت بذلک الطهور ما کتب لي أن أصلي)[1] «اي بلال به من بگو اميدوارکننده‌ترين عملي که در اسلام انجام دادي کدام است، زيرا من صداي کفشهايت را پيشاپيش خودم در بهشت شنيدم، بلال گفت : اميدوار کننده‌ترين کاري که انجام داده‌ام اين بوده است که در طول شبانه روز هيچ وضويي نگرفتم، مگر اينکه آنچه برايم مقدر شده بود، نماز خواندم».
..........................
[1]) متفق عليه : خ (1149/34/3)، م (2458/1910/4).نماز استخاره

هر کس قصد انجام کاري مهمي نمود، مستحب است در مورد 