َلاَكِ ذلِكَ كُلِّهِ؟). قُلْتُ: بَلَى يَا رَسُولَ اللهِ، فَأَخَذَ بِلِسَانِهِ وَقَالَ: (كُفَّ عَلَيْكَ هذَا). قُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللهِ، وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نَتَكَلَّمُ بِهِ؟ فَقَالَ: (ثَقِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ، وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ـ أَوْ قَالَ: عَلَى مَنَاخِرِهِمْ ـ إِلاَّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ؟). رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ.
از كارهايی آگاهم كن كه مرا به بهشت داخل كند و از دوزخ دور گرداند، آن حضرت صلی الله عليه و سلم فرمود: در حقيقت از چيز بسيار بزرگی پرسيدی و آسان است بر كسيكه خدای تعالی برای او آن كار را آسان سازد، و آن هم عبارت است از اين كه: بندگی كنی خدای يكتا را و هيچ چيز برای او شريك قرار ندهی، و نماز را بر پا داری، و زكات بدهی، روزه [ماه مبارك] رمضان را بگيری، و حـج خانـه خـدا بروی، سپس فرمود: آيا تو را از همه درهای خير آگاه نسازم؟ روزه سپری است كه از روزه دار محافظت ميكند، و صدقـه، آتش گناه و خطاها را خاموش ميسازد؛ چنان كه آب آتش را خاموش ميكند، و نماز شخص در دل شب ها. سپس اين آيه را تلاوت فرمود: [ پهلوهايشان از بسترهايشان دور ميشود ]، تا اين كه به يعملون رسيد، پس از آن فرمود: آيا تو را از سرآمد كارها و بالاترين كوهان آن با خبر نكنم؟ گفتم: بلی ای رسول خدا! مرا با خبر كن، فرمود: سرآمد كارها اسلام است، و ستون اسلام نماز، و بالاترين كوهان آن جهاد در راه خداست، سپس فرمود: آيا تو را از سر رشته همه اين ها خبر ندهم؟ گفتم: بلی ای رسول خدا! مرا خبر ده، آن حضرت زبان خود را گرفت و فرمود: اين را نگه دار، گفتم: ای پيامبر خدا! آيا ما به آن چه ميگوييم، مورد بازخواست قرار خواهيم گرفت؟ آن حضرت صلی الله عليه و سلم فرمود: مادرت به داغت بنشيند، آيا مردم بر روهايشان (يا اين كه فرمود بر بينی هايشان) در آتش مياندازد، مگر سخنان ياوه، بيهوده و درو شده زبان هايشان!؟از ابى ثعلبة الخشی جرثوم بن ناشر رضی الله عنه روايت است كه رسول اكرم صلی الله عليه و سلم فرمود: (إِنَّ اللهَ تَعَالَى فَرَضَ فَرَائِضَ فَلاَ تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُوداً فَلاَ تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلاَ تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلاَ تَبْحَثُوا عَنْهَا). حَدِيثٌ حَسَنٌ رَوَاهُ الدَّارَقُطْنِي وَغَيْرُهُ.
خداوند متعال فريضه هايی را فرض نموده است، پس آنها را ضايـع نكنيد و از كارهايی منع فرمـوده و برای آن ها حدودي (مرزها و محرماتی) معين كرده است، پس از آن ها پا فراتر مگذاريد، و چيزهايی را حرام نموده است، پس به حرمت و حرام بودن آن احترام بگذاريد، و درباره چيزهای ديگری سكوت كرده به خاطر مهربانی به شما نه از روی فراموشی، پس آنها را جست و جو مكنيد.از ابى عباس سهل بن سعد ساعدى رضی الله عنه روايت است كه: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلی الله عليه و سلم فَقَالَ: يَا رَسُولُ اللهِ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ إِذَا عَمِلْتُهُ أَحَبَّنِي اللهُ، وَأَحَبَّنِي النَّاسُ. فَقَالَ: (ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُحِبَّكَ اللهُ، وَازْهَدْ فِيمَا عِنْدَ النَّاسِ يُحِبَّكَ النَّاسُ). رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه وَغَيْرُهُ بِأَسَانِيدَ حَسَنَةٍ.
مردی نزد پيامبر اكرم صلی الله عليه و سلم آمد و گفت: ای رسول خدا! مرا به كاری راهنمايی كن كه هرگاه آن را انجام دهم خداوند مرا دوست بدارد، و مردم نيز مرا دوست بدارند، آن حضرت صلی الله عليه و سلم فرمود: دل به دنيا مبند و از آن روی گردان تا خدا تو را دوست بدارد، و به آن چه نزد مردم است بی ميل باش و از آن روی گردان تا مردم تو را دوست بدارند.از ابى سعيد سعد بن مالك بن سنان خدرى رضی الله عنه روايت است كه رسول اكرم صلی الله عليه و سلم فرمودند: (لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَارَ).
حَدِيثٌ حَسَنٌ، رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه وَالدَّارَقُطْنِيُّ وَغَيْرَهُمَا مُسْنَداً، وَرَوَاهُ مَالَكٌ فِي الْمُوَطَّأ مُرْسَلاً عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلی الله عليه و سلم ، فَأَسْقَطَ أَبَا سَعِيدٍ، وَلَهُ طُرُقٌ يُقَوِّي بَعْضُهَا بَعْضًا.
نه به خود زيان برسان و نه به ديگران. (يعنی دين مبين اسلام بر پايه مصلحت و منفعت بنا شده است و ضرر رسانيدن را منع كرده است).از ابن عباس رضی الله عنه روايت است كه رسول اكرم صلی الله عليه و سلم فرمود: (لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ، لادَّعَى رِجَالٌ أَمْوَالَ قَوْمٍ وَدِمَاءَهُمْ؛ لكِنِ الْبَيِّنَةُ عَلَى الْمُدَّعِي، وَالْيَمينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ). حَدِيثٌ حَسَنٌ، رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ وَغَيْرُهُ هكَذَا وَبَعْضُهُ فِي الصَّحِيحَيْنِ.
اگر مردم به مجرد ادعايشان [ و همين كه ادعای چيزی ميكردند ] به آن ها داده ميشد، هرآئينه برخی ادعای اموال و خون برخی ديگر ميكردند، ولی بر مدعی گواهی دهنده ای هست، و بر منكر و انكار كننده، سوگند.از ابى سعيد خدرى رضی الله عنه روايت است كه گفت: از رسول اكرم صلی الله عليه و سلم شنيدم كه فرمودند: (مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذلِكَ أَضْعَفُ الإِيْمَان). رَوَاهُ مُسْلِمٌ.
كسيكه از شما كار زشت و منكری را ديد بايد آن را با دست خود تغيير دهد، اگر نتوانست با دست تغيير دهد، با زبان و گفتار خود تغيير دهد، و اگر نتوانست با زبان تغيير دهد، با دل خود آن را انكار كند و اين مرحله يعنی انكار به وسيله دل ضعيف ترين ايمان است.از ابى هريره رضی الله عنه روايت است كه رسول اكرم صلی الله عليه و سلم فرمودند: (لاَ تَحَاسَدُوا، وَلاَ تَنَاجَشُوا، وَلاَ تَبَاغَضُوا، وَلاَ تَدَابَرُوا، وَلاَ يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ اللهِ إِخْوَاناً، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ: لاَ يَظْلِمُهُ، وَلاَ يَخْذُلُهُ، وَلاَ يَكْذِبُهُ، وَلاَ يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى ههُنَا ـ وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ـ بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ: دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ). رَوَاهُ مُسْلِمٌ.
شما مسلمانان به يكديگر حسد نورزيد، به زيان يكديگر سازش نكنيد، و به يكديگر بغض و كينه نورزيد، و به همديگر پشت نكنيد، و هيچ يك از شما بر فروش ديگری نفروشد، بندگان خدا، و برادران همديگر باشيد، مسلمان برادر مسلمان است، به برادر خود ستم نميكند، دست از ياری و كمك او نميكشد، او را تكذيب نميكند، او را خوار و ذليل نميشمارد، اين تقوا و پرهيزكاری است. و سه بار به سينه اش اشاره فرمود. برای انسان همين كافی است كه برادر مسلمان خويش را حقير و كوچك شمارد، خون و مال و شرف و ناموس هر