
«مستكبران» در پاسخ‌ «به‌ مستضعفان» و در مقام‌ انكار و رد آنچه‌ كه ‌گفته‌اند؛ «مي‌گويند: مگر ما شما را از هدايت‌ بازداشتيم» يعني‌: آيا ما شما را از ايمان‌ منع‌ كرديم‌؟ «بعد از آن‌كه‌ به‌ شما آمد» آن‌ ايمان‌ و هدايت‌؟ نه‌! چنين‌ نيست‌ «بلكه‌ شما خود مجرم‌ بوديد» يعني‌: اين‌ خود شما بوديد كه‌ بر كفر پاي ‌فشرده‌ و مرتكب‌ جرمهاي‌ بسيار و گناهاني‌ بزرگ‌ مي‌شديد، كاري‌ كه‌ ما كرديم‌ فقط اين‌ بود كه‌ شما را به‌ سوي‌ گمراهي‌ دعوت‌ كرديم‌ و شما بي‌هيچ‌ دليل‌ و برهاني‌ از ما پيروي ‌كرده‌ و به‌ خواست‌ و اختيار خود از برهانها و حجت‌هاي‌ پيامبران‌‡ سر پيچيديد.
	سوره سبأ آيه  33
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَن نَّكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَندَاداً وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و مستضعفان‌ به‌ مستكبران‌ مي‌گويند» در رد پاسخ‌ آنان‌ و در دفع‌ اين‌ نسبت‌ كه‌ خود عامل‌ تباهي‌ خويش‌ بوده‌اند «نه‌! بلكه‌ ما را مكر شب‌ و روز باز داشت» مكر: فريب‌ و نيرنگ‌ است‌. يعني‌: چنان‌ نيست‌ كه‌ شما مي‌گوييد بلكه‌ اين‌ نيرنگ‌ پيوسته‌ و شبانه‌روزي‌ و دعوت‌ مستمر و برنامه‌ريزي‌ شده‌ شما به‌سوي‌ كفر بود كه‌ ما را به ‌شرك‌ و كفر واداشت‌ و به‌ اين‌ پرتگاه‌ درافگند «آن‌گاه‌ كه‌ به‌ ما فرمان‌ مي‌داديد كه‌ به‌خدا كفر بورزيم‌ و براي‌ او اندادي‌ مقرر كنيم» انداد: همتايان‌ و همانندانند «و هنگامي‌كه‌ عذاب‌ را ببينند پشيماني‌ خود را پنهان‌ كنند» اين‌ جمله‌ به‌ هر دو گروه‌ برمي‌گردد؛ يعني‌ هر دو گروه‌ ـ اعم‌ از مستكبر و مستضعف‌ ـ هنگامي‌كه‌ عذاب‌ را ببينند، دردل‌ خود بر آنچه‌ كه‌ از كفر انجام‌ داده‌اند، پشيماني‌ مي‌كشند و اين‌ پشيماني‌ را از ديگران‌ پنهان‌ مي‌دارند. يا هر يك‌ از دو گروه‌ ـ از بيم‌ سرزنش‌ و دشمن‌كامي‌ گروه ‌مقابل‌ ـ پشيماني‌ خود را از آن‌ پنهان‌ مي‌دارند ولي‌ آثار ندامت‌ در چهره‌هايشان ‌هويداست‌. به‌قولي‌: معناي‌ (أسروا) در اينجا (أظهروا) است‌ زيرا فعل‌ (أسروا) از اضداد است‌ و هر دو معناي‌ آشكار كردن‌ و پنهان‌ كردن‌ را مي‌رساند. يعني‌: هر دو گروه‌، ندامت‌ و پشيماني‌ خود را آشكار مي‌كنند «و غلها را در گردنهاي‌ كساني‌ كه‌ كافر شده‌اند مي‌اندازيم» يعني‌: طوقهاي‌ آهنين‌ را در دوزخ‌ در گردنهايشان‌ مي‌اندازيم‌. «آيا جز در برابر آنچه‌ كرده‌اند» از شرك‌ به‌ خداي‌ لاشريك‌ «جزا داده‌ مي‌شوند؟» هرگز! بلكه‌ مطابق‌ آنچه‌ مي‌كردند، سزا داده‌ مي‌شوند.
 
	سوره سبأ آيه  34
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُم بِهِ كَافِرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
سپس‌ خداوند متعال‌ در مقام‌ دلجويي‌ از پيامبرشص و سفارش‌ وي‌ به‌ تأسي‌ و اقتدا به‌ پيامبران‌ ما قبلش‌‡ مي‌فرمايد: «و ما در هيچ‌ شهري» از شهرها «بيم‌دهنده‌اي‌ را نفرستاديم» كه‌ آنان‌ را هشدار داده‌ و از عذاب‌ ما برحذر دارد «مگر اين‌ كه‌ مترفان‌ آن» يعني‌: توانگران‌، سركشان‌، نازپروردگان‌ گردنكش‌ و رهبران‌ شر و فساد «گفتند» به‌ پيامبرانشان‡ «قطعا ما به‌ آنچه‌ شما بدان‌ فرستاده‌ شده‌ايد كافريم» يعني‌: ما در آنچه‌ از توحيد و ايمان‌ كه‌ براي‌ ابلاغ‌ آن‌ فرستاده‌ شده‌ايد، تكذيب‌كننده‌ شماييم‌.
ابن‌ابي‌حاتم‌ و ابن‌منذر در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ از ابي‌رزين‌(رض) روايت ‌كرده‌اند كه‌ گفت‌: «دو مرد تاجر با هم‌ شريك ‌مال‌ بودند پس‌ يكي‌ از آنها به‌ شام‌ رفت‌ و ديگري‌ در مكه‌ باقي‌ ماند و چون‌ رسول‌‌خدا‌ص مبعوث‌ شدند تاجري‌ كه ‌در شام‌ بود به‌ رفيقش‌ نوشت‌ كه‌: كار دعوت‌ محمد‌ص چگونه‌ است‌؟ رفيقش‌ در پاسخش‌ نوشت‌: كار محمد‌ص اين‌گونه‌ است‌ كه‌ كسي‌ از قريش‌ ـ جز مردم‌ فروپايه‌ و مسكين‌ ـ از وي‌ پيروي‌ نكرده ‌است‌. آن‌ مرد ـ كه‌ اهل‌ سواد بود و كتاب ‌مي‌خواند ـ تجارتش‌ را فرو گذاشت‌ و نزد رفيقش‌ به‌ مكه‌ آمد و به‌ او گفت‌: مرا نزد محمد‌ص راهنمايي‌ كن‌. پس‌ چون‌ نزد رسول‌‌خدا‌ص آمد از ايشان‌ پرسيد: به‌سوي‌ چه‌ چيزي‌ دعوت‌ مي‌كني‌؟ رسول‌‌خدا‌ص فرمودند: به‌سوي‌ اين‌ و اين‌... (و اصول‌ دعوت‌ خويش‌ را به‌ وي‌ بيان‌ كردند) گفت‌: گواهي‌ مي‌دهم‌ كه ‌فرستاده‌ خدا هستي‌. آن‌ حضرت‌‌ص فرمودند: از كجا دانستي‌ كه‌ من‌ فرستاده‌ خدا هستم‌؟ گفت‌: قطعا هيچ‌ پيامبري‌ به‌ رسالت‌ مبعوث‌ نشده‌ است‌، جز اين‌ كه‌ مردم‌ فروپايه‌ و مسكين‌ از وي‌ پيروي‌ كرده‌اند. آن‌گاه‌ اين‌ آيه‌ نازل‌ شد: (وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِّن نَّذِيرٍ...) . سپس‌ رسول‌‌خدا‌ص به‌ وي‌ پيغام‌ فرستادند كه‌: خداوند(ج) تصديق‌ سخنت‌ را نازل‌ كرد.
 
سوره سبأ آيه  35
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالاً وَأَوْلَاداً وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و گفتند» مستكبران‌ به‌ مؤمنان‌؛ «ما به‌ اعتبار اموال‌ و اولاد بيشتريم‌ و ما عذاب‌‌شونده‌ نيستيم» يعني‌: خداوند(ج) ما را با اموال‌ و اولاد بيشتر بر شما در دنيا برتري‌ داده‌ است‌ و اين‌ اگر بر چيزي‌ دلالت‌ كند، آن‌ اين‌ است‌ كه‌: او از دين‌ و آييني‌ كه‌ ما بر آن‌ هستيم‌، راضي‌ است‌ پس‌ بعد از آن‌كه‌ در دنيا به‌ ما احسان‌ كرده ‌و از ما راضي‌ و خشنود گشته‌، ديگر در آخرت‌ هم‌ ما را عذاب‌ نمي‌كند.
خداي‌ عزوجل‌ در رد پندارشان‌ فرمود:
 
	سوره سبأ آيه  36
‏متن آيه : ‏
‏ قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بگو» اي‌ محمد‌ص به‌ آنان‌: «بي‌گمان‌ پروردگار من‌ است‌ كه‌ روزي‌ را براي‌ هر كس‌ كه‌ بخواهد گشاده‌ يا تنگ‌ مي‌گرداند» پس‌ نه‌ گشايش‌ بخشيدن‌ در امر رزق‌ وروزي‌ براي‌ كسي‌، دليل‌ بر آن‌ است‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ از آن‌ شخص‌ راضي‌ گشته‌ وعملش‌ را پسنديده ‌است‌ و نه‌ تنگ‌گردانيدن‌ روزي‌ بر كسي‌، دليل‌ آن‌ است‌ كه‌ او از وي‌ راضي‌ نيست‌ و عملش‌ را نپسنديده‌ است‌ لذا قياس ‌كردن‌ سراي‌ آخرت‌ به‌ سراي‌ دنيا در مانند اين‌ امور، خطايي‌ آشكار يا مغالطه‌اي‌ واضح‌ و روشن‌ است‌ زيرا چه‌بسا كه‌ خداوند(ج) از روي‌ استدراج‌، روزي‌ را بر عاصي‌ گشاده‌ كرده‌ و آن‌ را از روي‌ ابتلا و امتحان‌ بر مطيع‌ تنگ‌ گرداند و در 