يي‌اند كه‌ با شما مي‌جنگند «و» نيزبترسانيد «قوم‌ ديگري‌ را جز آنان‌ كه‌ شما آنان‌ را نمي‌شناسيد و خداوند مي‌شناسدشان» كه‌ همانا منافقان‌ و به‌ قولي: يهود و به‌ قولي: فارس‌ و روم‌ و ديگراني‌ هستند كه‌ دشمني‌ آنها تا هنوز براي‌ شما شناخته‌ نشده‌ است‌ «و آنچه‌ در راه ‌الله انفاق‌ كنيد» يعني: در جهاد «هرچه‌ باشد» اندك‌ و ناچيز، يا انبوه‌ و بسيار «پاداشش‌ به‌ شما تمام‌ داده‌ مي‌شود» در دنيا و آخرت‌ به‌ چند و چندين‌ برابر «و شما مورد ستم‌ قرار نمي‌گيريد» در بازگرفتن‌ پاداشتان‌ بلكه‌ پاداش‌ خود را به‌ تمام‌ و كمال‌ دريافت‌ مي‌كنيد.
بدين‌گونه‌، خداي‌ متعال‌ آيه‌ كريمه‌ را با دستور آماده‌سازي‌ نيروها آغاز و با امر به‌ انفاق‌ به‌ پايان‌ برد زيرا بسيج‌ و آماده‌سازي‌ نيرو، بدون‌ انفاق‌ مال‌ ميسر نيست‌.
 
آيه  61
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِن جَنَحُواْ لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اگر به‌ صلح‌ گراييدند، تو نيز به‌ آن‌ ميل‌ كن» يعني: اگر دشمنان‌ به‌ صلح‌ و دادن جزيه‌ متمايل ‌شدند، از آنان‌ بپذير.
به‌ قولي: اين‌ آيه‌، به‌ آيه‌ «سيف» در سوره‌ «برائه»: فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ «آيه/‌5» منسوخ‌ گرديد. اما ابن‌كثير ـ ترجيحا ـ بر آن‌ است‌ كه‌ نه‌ اين آيه‌ منسوخ‌ است‌ و نه‌ در آن‌ تخصيصي‌ است‌ بلكه‌ امر به‌ قتال‌، ناظر بر هنگام ‌استطاعت‌ و پذيرش‌ صلح‌ ناظر بر هنگام‌ عجز مسلمانان‌ و نيرومندي‌ دشمن‌ و عدم‌ توازن‌ ميان‌ نيروي‌ آنان‌ با نيروي‌ مسلمانان‌ است‌.
شايان‌ ذكر است‌ كه‌ ترتيب‌ دادن‌ عقد صلح‌ با دشمن‌ به‌ اتفاق‌ علما جايز است ‌ولي‌ به‌سر رساندن‌ آن‌ الزامي‌ نيست‌، به‌ اين‌ معني‌ كه‌ اگر نشانه‌هاي‌ خيانت‌ ديده‌ شد، الغاي‌ پيمان‌ صلح‌ به‌طور اعلام‌شده‌ آن‌ جايز است‌ «و بر خدا توكل‌ كن» درگرايش‌ به‌سوي‌ صلح‌ و از نيرنگ‌ آنان‌ انديشناك‌ نباش‌ زيرا «كه‌ او شنواي» آن‌چيزي‌ است‌ كه‌ مي‌گويند «داناست» به‌ آنچه‌ مي‌كنند.
 
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:1436.txt">آيه  62</a><a class="text" href="w:text:1437.txt">آيه  63</a><a class="text" href="w:text:1438.txt">آيه  64</a><a class="text" href="w:text:1439.txt">آيه  65</a><a class="text" href="w:text:1440.txt">آيه  66</a><a class="text" href="w:text:1441.txt">آيه  67</a><a class="text" href="w:text:1442.txt">آيه  68</a><a class="text" href="w:text:1443.txt">آيه  69</a></body></html>آيه  62
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِن يُرِيدُواْ أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللّهُ هُوَ الَّذِيَ أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اگر بخواهند كه‌ تو را فريب‌ دهند» با صلح‌ در حالي‌كه‌ خيانت‌ و نيرنگشان‌ را پنهان‌ مي‌دارند «خدا براي‌ تو بس‌ است» و شرارتهاي‌ آنها با غدر و پيمان‌شكني‌ را از تو باز مي‌دارد «همو بود كه‌ تو را با ياري‌ خود و مؤمنان‌ نيرو داد» پس‌ همان‌ خدايي ‌كه‌ در گذشته‌ (روز بدر) تو را بر آنان‌ با ياري‌ خويش‌ نيرومند گردانيد، همو در آينده‌ نيز ـ هنگامي‌ كه‌ از سوي‌ آنان‌ فريب‌ و پيمان‌شكني‌ روي‌ دهد ـ تو را بر آنان‌ نصرت‌ داده‌ و نيرومند خواهد گردانيد.
 
	آيه  63
‏متن آيه : ‏
‏ وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعاً مَّا أَلَّفَتْ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَكِنَّ اللّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و هم‌ اوست‌ كه‌ ميان‌ دلهايشان» يعني: دلهاي‌ مؤمنان‌ كه‌ وسيله‌ نيرومندي‌ تو هستند «الفت‌ انداخت» مراد؛ الفت‌ انداختن‌ ميان‌ دلهاي‌ اوس‌ و خزرج‌ است‌ كه‌ در جاهليت‌ عصبيت‌ شديد و جنگهاي‌ بزرگي‌ در ميانشان‌ مشتعل‌ بود پس‌ خداي‌ عزوجل‌ با توفيق‌ دادنشان‌ به‌ ايمان‌، در ميان‌ دلهايشان‌ الفت‌ انداخت‌. به‌ قولي: مراد؛ الفت‌ انداختن‌ ميان‌ دلهاي‌ مهاجران‌ و انصار است‌ «اگر آنچه‌ در روي‌ زمين‌است‌ همه‌ را خرج‌ مي‌كردي‌، نمي‌توانستي‌ ميان‌ دلهايشان‌ الفت‌ برقرار كني» از آنجا كه ‌عصبيت‌ و عداوت‌ در ميانشان‌ به‌ حدي‌ رسيده‌ بود كه‌ دفع‌ آن‌ به‌ وسايل‌ مادي‌ به‌هيچ‌ وجه‌ ممكن‌ نبود «ولي‌ الله ميان‌ آنان‌ الفت‌ افگند» به‌ فضل‌ و رحمت‌ و با قدرت‌ عظيم‌ و صنع‌ بديع‌ خويش‌ و با حكمت‌ و بينشي‌ كه‌ به‌ وسيله‌ دين‌ استوار و قويم ‌خويش‌ به‌ ايشان‌ عنايت‌ نمود. در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ بخاري‌ و مسلم‌ آمده‌ است ‌كه‌ رسول‌ خداص هنگامي‌ كه‌ براي‌ انصار درباره‌ غنايم‌ حنين‌ سخنراني‌ مي‌كردند، خطاب‌ به‌ ايشان‌ فرمودند: «اي‌ گروه‌ انصار! آيا شما را گمراه‌ نيافتم‌ وخداوند(ج)  شما را به‌وسيله‌ من‌ هدايت‌ كرد؟ آيا شما را فقير نيافتم‌ وخداوند(ج)  شما را به‌سبب‌ من‌ توانگر كرد؟ و آيا شما متفرق‌ نبوديد پس‌خداوند(ج)  به‌ وسيله‌ من‌ ميان‌ شما الفت‌ افگند؟». «همانا او غالب‌ است» و كساني‌ را كه‌ به‌ فريب‌ مؤمنان‌ متوسل‌ مي‌شوند، سركوب‌ و مقهور مي‌گرداند «و باحكمت» است‌، در پيروز ساختن‌ مؤمنان‌.
 
	آيه  64
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اي‌ پيامبر! خدا و مؤمناني‌ كه‌ پيرو تو هستند تو را كافي‌ است» يعني: خدا(ج)  براي ‌تو كافي‌ است‌ و مؤمنان‌ نيز براي‌ تو كافي‌اند. همچنين‌ محتمل‌ است‌ كه‌ معني ‌اين‌گونه‌ باشد: خدا(ج)  هم‌ براي‌ تو كافي‌ است‌ و هم‌ براي‌ مؤمناني‌ كه‌ پيرو تو هستند.
 
	آيه  65
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُواْ مِئَتَيْنِ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّئَةٌ يَغْلِبُواْ أَلْفاً مِّنَ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَّ يَفْقَهُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اي‌ پيامبر! مؤمنان‌ را به‌ جهاد برانگيز» و رغبت‌ ده‌. البته‌ رسول‌ خداص به‌ پيروي‌ از اين‌ فرمان‌، هميشه‌ امت‌شان‌ را به‌ جهاد تشويق‌ و تحريك‌ مي‌كردند چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ آن‌ حضرتص در روز بدر به‌ يارانشان ‌فرمودند: «بپاخيزيد به‌ سوي‌ بهشتي‌ كه‌ پهناي‌ آن‌ به‌ وسعت‌ همه‌ آسمانها و زمين ‌است» «آل‌عمران/133». در اين‌ اثنا يكي‌ از اصحاب‌ به‌ نام‌ عميربن‌حمام‌(رض)  گفت: پهناي‌ آن‌ به‌ وسعت‌ آسمانها و زمين‌ است‌؟ رسول‌ خداص فرمودند: آري‌! گفت: به‌! به‌! آن‌گاه‌ خرمايي‌ چند را كه‌ در دست‌ داشت‌، انداخت‌ و گفت: تا من ‌اين‌ خرماها را بخورم‌، اين‌ مدت‌، زماني‌ طولاني‌ است‌! سپس‌ پيش‌ تاخت‌ و جنگيد تا كه‌ به‌ شهادت‌ رسيد».
آن‌گاه‌ خداوند متعال‌ براي‌ پايدار ساختن‌ دلهاي‌ م