‌ دوسوم‌ تركه‌ ميت‌ است‌» اگر ميت‌ فرزندي‌ نداشته‌ باشد ـ چنان‌كه‌ گذشت‌ «و اگر آنان‌» كه‌ از راه ‌اخوت‌ ميراث‌ مي‌برند «گروهي‌ برادر و خواهر باشند» يعني‌: برادر و خواهر باهم‌ مختلط باشند «پس‌ براي‌ هر مرد» از آنان‌ «سهمي‌ مانند سهم‌ دو زن‌ است‌» درآنچه‌ از تركه‌ كه‌ از راه‌ تعصيب‌ مي‌گيرند «خدا براي‌ شما بيان‌ مي‌كند» حكم‌ ميراث ‌«كلاله» و ساير احكام‌ را «تا گمراه‌ نشويد» زيرا دوست‌ ندارد كه‌ در ظلمت ‌ناداني‌، از وادي‌ گمراهي‌ سر بيرون‌ آوريد «و خداوند به‌ هرچيزي‌ داناست‌» و ازجمله‌ به‌ تقسيم ‌نمودن‌ ميراثهاي‌ شما در ميان‌ بازماندگان‌ ارث‌برتان‌، به‌ روش‌ شايسته ‌و نمونه‌اي‌ كه‌ مقتضاي‌ حكمت‌ بالغه‌ اوست‌.
در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ عمر(رض) آمده‌ است‌ كه‌ فرمود: از رسول‌ خدص هيچ‌ حكمي‌ را بيشتر از حكم‌ كلاله‌ سؤال‌ نكردم‌ تا بدانجا كه‌ آن‌ حضرتص از اصرار زياد من‌ بر اين‌ سؤال‌ به ‌ستوه‌ آمده‌ و با انگشت‌ خويش‌ به‌ سينه‌ام‌ زدند و فرمودند: «مگر آيه‌ صيف[12] كه‌ در آخر سوره‌ نساء است‌، برايت‌ كفايت‌ نمي‌كند؟». خطابي‌ مي‌گويد: «حق‌ تعالي‌ درباره‌ كلاله‌ دو آيه‌ نازل‌ كرد، يكي‌ را در زمستان؛ وآن‌ آيه‌ اول‌ سوره‌ نساء است‌ كه‌ حكم‌ كلاله‌ را به‌ اجمال‌ بيان‌ مي‌كند و ديگري‌ در تابستان‌، كه‌ آيه‌ آخر سوره‌ نساء است‌ پس‌ آيه‌ اول‌ را آيه‌ (شتاء: زمستان) و آيه‌دوم‌ را آيه‌ (صيف‌: تابستان) ناميدند». همچنان‌ از عمر(رض) روايت‌ شده‌است‌ كه‌ فرمود: «اي‌ كاش‌ رسول‌ خداص در مورد سه‌ قضيه‌ زير به‌ ما فرماني‌ مي‌دادند كه ‌در برابر آن‌ بازمي‌ايستاديم‌ و حكم‌ نهايي‌ و فيصله‌كني‌ از آن‌ مي‌گرفتيم‌: 1ـ حكم‌ميراث‌ جد (پدر بزرگ). 2ـ حكم‌ ميراث‌ كلاله‌. 3ـ بابي‌ از بابهاي‌ ربا».

[12] يعني‌: آيه‌اي‌ كه‌ در تابستان‌ نازل‌ شده‌ است‌.  
سوره مائدة آيه  1
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُم بَهِيمَةُ الأَنْعَامِ إِلاَّ مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اي‌ مؤمنان» نقل‌ است‌ كه‌ شخصي‌ نزد عبدالله بن‌مسعود(رض) آمد و به‌ او گفت‌: به‌ من‌ اندرزي‌ ده‌! ابن‌مسعود(رض) فرمود: «چون‌ شنيدي‌ كه‌ خداوند متعال ‌مي‌فرمايد: (يا ايهاالذين‌ آمنوا: اي‌ مؤمنان‌!) پس‌ خوب‌ گوش‌ فراده‌ زيرا يا خيري ‌است‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ به‌ آن‌ امر مي‌كند، يا شري‌ است‌ كه‌ از آن‌ نهي‌ مي‌نمايد». آري‌! اي‌ مؤمنان‌! «به‌ عقود وفا كنيد» مراد از عقود: عهدها و پيمانهايي ‌است‌ كه‌خداوند(ج) در مورد اجراي‌ احكام‌ و قوانين‌ خويش‌ از بندگانش‌ گرفته‌ و آن‌ پيمانها را بر ذمه‌شان‌ لازم‌ گردانيده‌ و ايشان‌ نيز آنها را به‌ گردن‌ گرفته‌اند و با اين‌سخن‌ خود: (سمعنا واطعنا: شنيديم‌ و اطاعت‌ كرديم‌)، يا مانند آن‌ از تعبيرات‌، به‌آن‌ متعهد شده‌اند چنان‌كه‌ اين‌ عقدها شامل‌ پيمانها و معاهداتي‌ كه‌ مؤمنان‌ در ميان ‌همديگر استوار مي‌كنند نيز مي‌شود، از جمله‌، قراردادها، معاهدات‌ و معاملاتي‌كه‌ از دوران‌ جاهليت‌ در ميان‌ مردم‌ باقي‌ مانده‌ بود. پس‌ معناي‌ اجمالي‌ آيه‌ كريمه‌اين‌ است‌: به‌ عهدها و قراردادهايي‌ كه‌ با خدا و خلقش‌ بسته‌ايد وفا كنيد. درحديث‌ شريف‌ آمده‌است‌: «هر حلف‌ و پيماني‌ كه‌ در جاهليت‌ بود، اسلام‌ جز محكمي‌ بيشتر چيز ديگري‌ بر آن‌ نيفزود اما در اسلام‌ حلفي‌ نيست». گفتني‌ است‌كه‌ وفاكردن‌ به‌ پيمانهاي‌ بجا مانده‌ از دوران‌ جاهليت‌، به‌ آن‌ معاهدات‌ و پيمانهايي‌محدود مي‌شود كه‌ در حوزه‌ تعاون‌ و همياري‌ بر امور خير قرارداشته‌ باشد، نه‌ پيمانها و قراردادهاي‌ مبتني‌ بر گناه‌ و تجاوز.
«بر شما چارپايان‌ از قسم‌ انعام‌ حلال‌ گرديده» انعام‌: اسمي‌ است‌ كه‌ بر شتر و گاو و گوسفند اطلاق‌ مي‌شود «جز آنچه‌ حكمش‌ بر شما خوانده‌ خواهد شد» و آن‌عبارت‌ از محرماتي‌ است‌ كه‌ خداي‌ سبحان‌ در آيه‌ (3) از همين‌ سوره‌ بيان‌ كرده‌است‌ «در حالي‌ كه‌ نبايد شكار را در حال‌ احرام‌، حلال‌ بشماريد» اين‌ جمله‌ استثنا از (بهيمه‌ الانعام‌) است‌، يعني‌: برشما چارپايان‌ مذكور حلال‌ گرديده‌، جز حيواني‌ كه‌ در حال‌ احرام‌ شكار مي‌كنيد زيرا شكار خشكي‌ و خوردن‌ از گوشت‌ آن‌ براي ‌شخص‌ محرم‌ (در حال‌ احرام‌) حرام‌ است‌، همچنين‌ شكار حرم‌ مكه‌ بر محرم‌ وغيرآن‌ حرام‌ مي‌باشد. مراد از (حرم‌): كسي‌ است‌ كه‌ به‌ حج‌، يا عمره‌، يا به‌ هر دو احرام‌ بسته‌ باشد. «خداوند هر حكمي‌ كه‌ بخواهد مقرر مي‌دارد» از احكامي‌ كه ‌مخالف‌ با عادات‌ و رسوم‌ اعراب‌ است‌ زيرا فقط اوست‌ كه‌ حق‌ حلال‌ ساختن‌ وحرام‌ ساختن‌ و قانون‌گذاري‌ را دارد، چراكه‌ او پروردگار شماست‌ بنابراين‌، به ‌مصالح‌ بندگان‌ خويش‌ داناتر است‌.
	سوره مائدة آيه  2
‏متن آيه : ‏
‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تُحِلُّواْ شَعَآئِرَ اللّهِ وَلاَ الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلاَ الْهَدْيَ وَلاَ الْقَلآئِدَ وَلا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِّن رَّبِّهِمْ وَرِضْوَاناً وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُواْ وَلاَ يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَن تَعْتَدُواْ وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اي‌ مؤمنان‌! شعائر الله را هتك‌ حرمت‌ نكنيد» با اخلال‌ وارد كردن‌ به‌ چيزي‌ از مناسك‌ حج‌، يا با ايجاد مانع‌ ميان‌ اين‌ شعائر و ميان‌ كساني‌ كه‌ مي‌خواهند به ‌بزرگداشت‌ آنها پرداخته‌ و عبادت‌ خداي‌ عزوجل‌ را در آنها به‌جاي‌ آورند. شعائر: جمع‌ شعيره‌؛ عبارت‌ از هر چيزي‌ است‌ كه‌ به ‌مثابه‌ شعار و نشانه‌ قرار داده‌شده‌ باشد اما مراد از آن‌ در اينجا، پاسداشت‌ و رعايت‌ حرمت‌ اماكن‌ اعمال‌ حج‌؛ اعم‌ از صفا و مروه‌ و غير آن‌ است‌. يا مراد از شعائر در اينجا: فرايض‌ و مقدسات ‌الهي‌ است‌ «و هتك‌ حرمت‌ نكنيد ماه‌ حرام‌ را» يعني‌: حرمت‌ ماههاي‌ چهارگانه‌ حرام‌ را كه‌ عبارت‌اند از: ذي‌القعده‌، ذي‌الحجه‌، محرم‌ و رجب‌، با جنگيدن‌ در آنها و بازداشتن‌ حاجيان‌ و عمره‌گزاران‌ از بيت‌الله الحرام‌، در هم‌ نشكنيد و حلال ‌نشماريد.
اجماع‌ علما بر آن‌ است‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ جنگيدن‌ با مشركان‌ و كافران‌ را در ماه‌هاي‌ حرام‌ و غير آن‌ از ماه‌هاي‌ سال‌، حلال‌ گردانيد