كام‌ آن‌ است‌ «پيروي‌ كند» وبا اهل‌ كفر و گمراهي‌ پيوند دوستي‌ برقرار نمايد «او را بدانچه‌ روي‌ خود را بدان‌ سوكرده‌، وا مي‌گذاريم‌» يعني‌: او را به‌ كفار و گمراهان‌ ملحق‌ مي‌كنيم‌ و به‌ آنچه‌ كه‌ در دنيا انتخاب‌ نموده‌ وا مي‌گذاريم‌ «و به‌ دوزخش‌ مي‌كشانيم‌» يعني‌: در آخرت‌ به‌ او عذاب‌ آتش‌ را مي‌چشانيم‌ «و» دوزخ‌ «چه‌ بازگشتگاه‌ بدي‌ است‌!».
در تفسير «كشف‌الاسرار» خواجه‌ عبدالله انصاري: آمده‌است‌: «مراد از (سبيل‌ مؤمنين) كه‌ در اين‌ آيه‌ بر لزوم‌ پيروي‌ از آن‌ تأكيد شده‌است‌، اجماع‌ اهل‌ حق‌ در هر عصري‌ است». شافعي: نيز اين‌ آيه‌ را بر صحت‌ اجماع‌ دليل‌ گرفته ‌است‌ زيرا عصمت‌ مؤمنان‌ از اين‌ كه‌ بر خطا اجماع‌ و اتفاق‌ كنند، تضمين ‌شده ‌است‌. چنان‌كه‌ رسول‌ خداص در اين‌ حديث‌ شريف‌ فرمودند: «لا يجتمع‌ امتي ‌علي ‌الضلاله‌: امت‌ من‌ بر گمراهي‌ جمع‌ نمي‌شود».
 
	آيه  116
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاءُ وَمَن يُشْرِكْ بِاللّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً بَعِيداً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«خداوند اين‌ را كه‌ به‌ او شرك‌ آورده ‌شود، نمي‌آمرزد و فروتر از آن‌ را بر هركه‌ بخواهد مي‌آمرزد و هركس‌ به‌ خداوند شرك‌ ورزد، قطعا دچار گمراهي‌ دور و درازي‌ شده ‌است‌» چرا كه‌ او قوانين‌ عقل‌ را معطل‌ ساخته‌، نگرش‌هاي‌ وي‌ فاسد شده‌، روش‌ وي‌ ازجاده‌ اعتدال‌ و استقامت‌ منحرف‌ و سعادت‌ دنيا و آخرت‌ از دستش‌ رفته‌ است‌. تفسير نظير اين‌ آيه‌ در آيه‌ (48) نيز گذشت‌.
 
	آيه  117
‏متن آيه : ‏
‏ إِن يَدْعُونَ مِن دُونِهِ إِلاَّ إِنَاثاً وَإِن يَدْعُونَ إِلاَّ شَيْطَاناً مَّرِيداً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«مشركان‌ بجاي‌ خدا جز بتهاي‌ مادينه‌ را نمي‌پرستند» يعني‌: بتهايي‌ را مي‌خوانند كه‌ به ‌نام‌ دختران‌ نامگذاري‌ كرده‌اند، چون‌ لات‌، عزي‌ و مناه‌. بعضي‌ گفته‌اند: مراد از (اناثا) فرشتگان‌اند زيرا مشركان‌ مي‌گفتند: فرشتگان‌ دختران‌ خدايند. ضحاك‌ مي‌گويد: «مشركان‌ مي‌گفتند: فرشتگان‌ دختران‌ خدايند و ما از آن‌رو آنان‌ را مي‌پرستيم‌ تا ما را به‌ خدا نزديك‌ سازند، بنابر همين‌ ديدگاه‌ بود كه‌ آنها رابه‌ خدايي‌ گرفته‌ و تصاوير و تمثالهايي‌ از دختران‌ براي‌ آنان‌ تراشيدند و زروزيور و گردن‌بند و جواهر بر آنان‌ آويختند و گفتند: اينها شبيه‌ آن‌ دختران‌ خدا هستند كه‌ما ايشان‌ را مي‌پرستيم‌! يعني‌ شبيه‌ فرشتگان‌اند». بعضي‌ ديگر از مفسران‌ (اناثا) رابه‌ اشياي‌ غيرذي‌ روح‌، چون‌ سنگ‌ و چوب‌ خشك‌ و غيره‌ تفسير كرده‌اند، كه ‌بنابراين‌ تفسير، معني‌ چنين‌ مي‌شود: «مشركان‌ جز مردگاني‌ بي‌جان‌ رانمي‌پرستند». «و نمي‌پرستند جز شيطان‌ مريد را» كه‌ ابليس‌ لعين‌ است‌ زيرا پيروي‌ آنان‌ از فرمان‌هاي‌ ابليس‌ و آرايش‌هاي‌ او به‌ اين‌ معني‌ است‌ كه‌ در واقع‌ او راپرستيده‌اند. مريد: يعني‌: متمرد، سركش‌ و متجاوز از حد. 
آيه  118
‏متن آيه : ‏
‏ لَّعَنَهُ اللّهُ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيباً مَّفْرُوضاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«كه‌ خدا او را لعنت ‌كرد» يعني‌: خداوند(ج) شيطان‌ را از رحمت‌ خويش‌ طرد كرد و او را از مقامات ‌عاليه‌ بيرون‌ راند «و او گفت‌: همانا از بندگان‌ تو سهم‌ معيني‌ برمي‌گيرم‌» يعني‌: يقينا بخش‌ معيني‌ از بندگانت‌ را كه‌ در علم‌ ازلي‌ات‌ رفته‌ است‌، در زير پوشش‌ گمراهيم ‌قرار مي‌دهم‌ تا آنها را از عبادتت‌ به‌ سوي‌ كفر و انكارت‌ منحرف‌ سازم‌. قتاده‌ مي‌گويد: «از هر هزار تن؛ نهصد و نود ونه‌ تن‌ رهسپار دوزخ‌اند».
 آيه  119
‏متن آيه : ‏
‏ وَلأُضِلَّنَّهُمْ وَلأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الأَنْعَامِ وَلآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللّهِ وَمَن يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيّاً مِّن دُونِ اللّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَاناً مُّبِيناً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و البته‌ آنان‌ را گمراه‌ مي‌كنم‌ و البته‌ آنان‌ را در آرزوي‌ باطل‌» دور و دراز «درمي‌افگنم‌» آرزوهايي‌ كه‌ ناشي‌ از وسوسه ‌افگني‌ها و آرايش‌هاي‌ من‌ است‌، چرا كه ‌فروگذاشتن‌ راه‌ تو را به‌ آنان‌ مي‌آرايم‌ و با درافگندنشان‌ در آرزوهاي‌ باطل‌، آنان ‌را به‌ تأخير توبه‌ و امروز و فردا كردن‌ در آن‌ فرمان‌ مي‌دهم‌ و اين‌ پندار خام‌ را درآنان‌ مي‌افگنم‌ كه‌ عمرشان‌ طولاني‌ خواهد بود و خيلي‌ آرزوها دارند كه‌ بايد به‌ آن ‌دست‌ يابند و از اين‌ قبيل‌... «و البته‌ وادارشان‌ مي‌كنم‌ تا گوشهاي‌ چهارپايان‌ رابشكافند» و ببرند. چنان‌كه‌ كفار به‌ امتثال‌ امر شيطان‌ و پيروي‌ از رسم‌ و راه‌ وي‌، گوشهاي‌ حيوانات‌ «بحيره‌، سائبه‌ و وصيله»[8] را به‌نشانه‌ اختصاص‌دادن‌ آنها به‌ بتان‌ مي‌شكافتند «و البته‌ وادارشان‌ مي‌كنم‌ تا آفرينش‌ الله را تغيير دهند» به‌ قولي‌؛ مراد از آن‌: خايه‌كشي‌، بركندن‌ چشمها و بريدن‌ گوشهاي‌ حيوانات‌ اختصاص‌ يافته‌ به‌ بتان‌ است‌. به‌ قولي‌ ديگر: مراد از آن‌، تغييردادن‌ فطرت‌ و خلقتي ‌است‌ كه‌خداي‌ عزوجل‌ مردم‌ را بر آن‌ سرشته‌ است‌. خاطرنشان‌ مي‌شود كه‌ گروهي‌ از علما خايه‌كشي‌ چهارپايان‌ را اگر به ‌قصد ازدياد منافع‌ آنها چون‌ چاقي‌ بيشتر و... باشد رخصت‌ داده‌اند، اما خايه‌كشي‌ انسان‌ها روا نيست‌ زيرا اين‌ كار، مثله‌ و تغييردادن ‌آفرينش‌ خدا(ج) است‌. بعضي‌ ديگر ـ چون‌ شاه‌ ولي‌الله دهلوي‌ ـ خال‌كوبي‌ بدن ‌و شبيه‌سازي‌ مردان‌ به‌ زنان‌ و زنان‌ به‌ مردان‌ را نيز جزو آن‌ مي‌دانند. و درباره‌ همه ‌اينها احاديث‌ آمده‌ است‌ «و هركس‌ كه‌ شيطان‌ را به‌جاي‌ خداوند دوست‌ گيرد» با پيروي‌ از وي‌ و امتثال‌ اوامرش‌ و فروگذاشتن‌ پيروي‌ الله(ج) و امتثال‌ اوامر وي‌ «قطعا دستخوش‌ زيان‌ آشكاري‌ شده‌است‌» آري‌! كدامين‌ زيان‌ بزرگتر از باختن‌ هدايت‌ در دنيا و باختن‌ آخرت‌ ـ با رهسپارشدن‌ به‌ دوزخ‌ است‌ ؟!.
 
[8] تعريف‌ آنها در آيه‌ (103) سوره‌ «مائده‌» مي‌آيد.	 آيه  45
‏متن آيه : ‏
‏ وَاسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخَاشِعِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ياري‌ جوييد» بر امور خويش‌ «از صبر» با بازداشتن‌ نفسهايتان‌ از شهوات‌ وبسنده‌كردن‌ بر طاعات‌. به‌ قولي: مراد از صبر؛ روزه‌ گرفتن‌ است‌. قرطبي‌مي‌گويد: «از اين‌ جهت‌ است‌ كه‌ رمضان‌ ماه‌ صبر ناميده‌ مي‌شود». «و از» گرايشي‌ كه‌ «نماز» در شما به‌ سوي‌ خدا (ج)ايجاد مي‌كند، بر واداشتن‌ نفسهايتان‌ به‌ايمان‌ به‌ محمد ص ياري‌ بجوييد، هرچند نفسها