ضي‌ از مردم‌ را «در آن‌ روز» يعني‌: در روز خروج‌ يأجوج‌ومأجوج‌ «رها مي‌كنيم‌ تا موج‌ آسا در بعضي‌ ديگر درآميزند» يعني‌: مردم‌ در روز خروج‌ يأجوج‌ومأجوج‌ درهم‌ مي‌آميزند و قتل‌ و كشتار بسيار گشته‌ كشتزارها نابود و سرمايه‌ها تلف‌ مي‌شود. و همه‌ اينها قبل‌ از برپايي‌ قيامت‌ و قبل‌ از نفخ‌ صور در زماني‌ است‌ كه‌ براي‌ ما معلوم‌ نيست‌. يا معني‌ اين‌ است‌: مردم‌ در روز قيامت‌ موج‌آسا درهم‌ مي‌آميزند زيرا خروج‌ يأجوج‌ومأجوج‌ از نشانه‌هاي‌ نزديكي ‌قيامت‌ است‌ «و در صور دميده‌ شود» و دمنده‌ اسرافيل‌(ع)  است‌. به‌ قولي‌: اين‌ نفخه‌ دوم‌ است‌، به‌ دليل‌ اين‌ فرموده‌ وي‌: «پس‌ گرد آوريم‌ آنان‌ را، گردآوردني‌» يعني‌: پس‌ از متلاشي‌شدن‌ و تبديل‌شدن‌ اجسادشان‌ به‌ خاك‌، آنان‌ را زنده‌ مي‌گردانيم ‌سپس‌ همه‌ را به‌سوي‌ محشر گرد مي‌آوريم‌.
 
	سوره أنبياء آيه  97
‏متن آيه : ‏
‏ وَاقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذَا هِيَ شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يَا وَيْلَنَا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِّنْ هَذَا بَلْ كُنَّا ظَالِمِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و وعده‌ حق‌ نزديك‌ گردد» يعني: چون‌ يأجوج‌ و مأجوج‌ از بند گشوده ‌شوند، وعده‌ حق‌ كه‌ همانا قيامت‌ است‌، نزديك‌ مي‌گردد زيرا خروج‌ آنان‌ از علائم ‌قيامت‌ است‌ «پس‌ ناگهان‌ ديدگان‌ كساني‌ كه‌ كفر ورزيده‌اند، خيره‌ مي‌شود» يعني: به‌سبب‌ شدت‌ هول‌ و هراسي‌ كه‌ بر كفار روي‌ مي‌آورد، چشمانشان‌ به‌سوي‌ حادثه ‌دهشتناكي‌ دوخته‌ مي‌شود كه‌ فروشان‌ گرفته ‌است‌ لذا چشمانشان‌ همچنان ‌بازمي‌ماند و مي‌گويند: «اي‌ واي‌ بر ما، هرآينه‌ ما از اين‌ روز در غفلت‌ بوديم‌» و در دنيا براي‌ رستاخيز و حساب‌ آمادگي‌ نداشتيم‌ «بلكه‌ ما ستمگر بوديم‌» نه‌! ما غافل ‌نبوديم‌ بلكه‌ ما در حقيقت‌ با تكذيب‌ پيامبران‡ و عدم‌ انقياد براي‌ ايشان‌، ظالم‌ بوديم‌. بدين‌سان‌ است‌ كه‌ آنان‌ از وصف ‌كردن‌ خود به‌ «غفلت‌» برگشته‌ و خود را «ستمگر» مي‌نامند.
 
	سوره فجر آيه  15

‏متن آيه : ‏

‏ فَأَمَّا الْإِنسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«اما انسان‌، هنگامي‌ كه‌ پروردگارش‌ وي‌ را مي‌آزمايد» با دادن‌ نعمتها «پس‌ گرامي ‌داردش‌ و نعمت‌ دهدش» با دادن‌ مال‌ و گسترده‌ كردن‌ روزي‌ و نعمت‌ بر وي‌؛ «مي‌گويد: پروردگارم‌ مرا گرامي‌ داشته‌ است» لذا با اين‌ پندار كه‌ بهره‌هاي‌ دنيا گراميداشت‌ الهي‌ از وي‌ است‌، بدانها شاد و مغرور مي‌شود، بي‌آن‌كه‌ در برابر آن ‌نعمتها شكر گزارد و يا اين‌ انديشه‌ در خاطرش‌ خطور كند كه‌ اين‌ امتحاني‌ براي‌ او از جانب‌ پروردگارش‌ مي‌باشد. بيضاوي‌ مي‌گويد: «گويي‌ حق‌ تعالي‌ مي‌فرمايد: اي ‌انسان‌! بدان‌كه‌ من‌ در كمين‌ تو هستم‌ و از تو مي‌خواهم‌ كه‌ براي‌ آخرتت‌ تلاش‌ كني ‌اما انسان‌ جز در هم ‌و غم‌ دنيا و لذتهاي‌ آن‌ نيست‌».
 
 سوره فجر آيه  16

‏متن آيه : ‏

‏ وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و اما چون‌ او را بيازمايد» به‌ بلا و محنت‌ «و روزي‌ او را بر او تنگ‌ گرداند» و بر او در آن‌ گشايش‌ و فراواني‌ ارزاني‌ ندارد؛ «مي‌گويد: پروردگارم‌ مرا خوار كرده‌ است» يعني: مرا به‌ خواري‌ و حقارت‌ درافگنده‌ است‌. البته‌ اين‌ صفت‌ منكراني‌ است‌ كه‌ به‌رستاخيز ايمان‌ ندارند پس‌ در نزد چنين‌ كساني‌، كرامت‌ و عزتي‌ جز دنيا و بهره‌منديهاي‌ گسترده‌ آن‌ و نيز خواري‌ و حقارتي‌ جز با از دست‌ دادن‌ دنيا و عدم ‌دسترسي‌ به‌ آرايش‌هاي‌ آن‌، وجود ندارد. اما كرامت‌ و عزت‌ در نزد مؤمن‌ اين ‌است‌ كه‌ خداوند(ج) او را با بخشيدن‌ توفيق‌ طاعت‌ و فرمانبرداري‌ خويش‌، گرامي ‌داشته‌ و او را براي‌ عمل‌ آخرت‌ توفيق‌ دهد پس‌ مؤمن‌ نه‌ گشايش‌ در كار دنيا را كرامت‌ محض‌ تلقي‌ مي‌كند و نه‌ تنگي‌ آن‌ را اهانت‌؛ بلكه‌ گشايش‌ و توانگري‌ را آزمايشي‌ براي‌ خود مي‌داند كه‌ آيا در قبال‌ آن‌ شكر و سپاس‌ مي‌گزارد يا خير؟ وفقر را نيز آزمايشي‌ براي‌ خود مي‌داند كه‌ آيا بر آن‌ شكيبايي‌ مي‌ورزد و صبر مي‌كند يا خير؟ چنان‌كه‌ اين‌ معني‌ در مضمون‌ حديث‌ قدسي‌ نيز آمده ‌است‌.
 
	سوره فجر آيه  17

‏متن آيه : ‏

‏ كَلَّا بَل لَّا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«نه‌، چنين‌ نيست» اين‌ تنبيه‌ و هشداري‌ است‌ به‌ انساني‌ كه‌ در دو حالت‌ مختلفه ‌ياد شده‌ در دو آيه‌ قبل‌، چنان‌ سخناني‌ مي‌گويد. يعني: اي‌ انسان‌ فروخفته‌ در لاك ‌باورهاي‌ پست‌ ناصواب‌ خويش‌! بدان‌كه‌ نه‌ توانگري‌ و ثروت‌، عزت‌ و گراميداشت‌ است‌ و نه‌ فقر و تنگدستي‌، تحقير و اهانت‌ بلكه‌ گراميداشت‌ انسان‌ و عدم‌ آن‌ وابسته‌ به‌ طاعت‌ و معصيت‌ است‌. البته‌ كفار از اين‌ حقيقت‌ به‌ دورند، از آن‌ رو كه‌ به‌ وجايب‌ خود عمل‌ نمي‌كنند و مكلفيت‌هاي‌ خود را نمي‌شناسند چنان‌ كه‌ باوري‌ها و داوري‌هايشان‌ نيز سراسر غلط و بي‌پايه‌ است‌ «بلكه‌ گرامي ‌نمي‌داريد يتيم‌ را» به‌وسيله‌ ثروت‌ و توانگري‌اي‌ كه‌ خداوند متعال‌ به‌ شما داده ‌است‌ و اگر شما يتيم‌ را گرامي‌ مي‌داشتيد، اين‌ در حقيقت‌ گراميداشتي‌ براي‌ خود شما در نزد حق‌ تعالي‌ بود. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «خير بيت‌ في ‌المسلمين‌ بيت‌ فيه‌ يتيم ‌يحسن‌ إليه‌ وشر بيت‌ في ‌المسلمين‌ بيت‌ فيه‌ يتيم‌ يساء إليه‌ ثم‌ قال‌ بأصبعيه: أنا وكافل‌ اليتيم ‌في‌ الجنة‌ هكذا: بهترين‌ خانه‌ در ميان‌ مسلمين‌، خانه‌اي‌ است‌ كه‌ در آن‌ با يتيمي ‌خوشرفتاري‌ مي‌شود و بدترين‌ خانه‌ در ميان‌ مسلمين‌، خانه‌اي‌ است‌ كه‌ در آن‌ با يتيمي‌ بدرفتاري‌ مي‌شود آن‌گاه‌ دو انگشت‌ خويش‌ را بالا نموده‌ و فرمودند: من‌ و متكفل‌ يتيم‌ در بهشت‌ اين‌ گونه‌ در جوار همديگر قرار داريم‌».
 
	سوره فجر آيه  18

‏متن آيه : ‏

‏ وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و بر اطعام‌ مسكين‌ برنمي‌انگيزيد» يعني: خودتان‌ را يا همديگر را بر آن‌ رغبت ‌نمي‌دهيد و برنمي‌انگيزيد در نتيجه‌، فقير و بينوا در ميان‌ شما مغلوب‌ و مقهور گرديده‌ و هيچ‌ دست‌ ياري‌اي‌ به‌سوي‌ وي‌ دراز نمي‌شود.
 
	سوره فجر آيه  19

‏متن آيه : ‏

‏ وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ أَكْلاً لَّمّاً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و مال‌ ميراث‌ را مي‌خوريد» يعني: اموال‌ ارث‌ يتيمان‌ و زنان‌ و ناتوانان‌ را «به ‌خوردني‌ بسيار» بي‌آن‌كه‌ حلال‌ و حرام‌ را از هم‌ فرق‌ كنيد. يادآور مي‌شويم