یزی است که انسان از آن نهی شده است و کسی که چنین نماید، از جمله متقیان است که خدای متعال آنان را ستوده است.
کلمه تقوی و شخص متقی مورد مدح و ستایش است، چنانکه در آیة 186 سورة آل عمران: (وَإِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الأُمُورِ ‏) آمده است، یعنی (اگر شکیبایی و پرهیزگاری پیشه کنید، پس محققاً این کار از کارهای مورد پسند خدا و از امور مطلوب است). و تقوی باعث مصونیت از دشمنان است، چنانکه در آیة 120 سورة آل عمران: (وَإِن تَصْبِرُواْ وَتَتَّقُواْ لاَ يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً)آمده است، (و اگر شکیبایی و پرهیزگاری پیشه کنید، مکر دشمنان به شما زیانی نمی‌رساند). تقوی مایه تأیید خدا و نصرت است، چنانکه در آیة 128 سوره نحل آمده است: (‏ إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَواْ وَّالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ ‏)(به تحقیق خدا همراه مردم باتقوی است که آنان را تأیید و نصرت می‌دهد، و خدا همراه مردمی است که نکوکارند).
تقوی مایه نجات از سختی‌ها و گرفتاری‌ها است، چنانکه در آیه 2 و 3 سوره طلاق آمده است: (وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجاً ‏‏ وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ)(و کسی که تقوی پیشه نماید خداوند برای او راه نجات از شداید و سختی‌ها می‌گذارد، و روزیش را از جایی که گمان نمی‌برد می‌رساند). ابوذر گوید: حضرت رسول الله ص این را خواند پس از آن فرمود: اگر همه مردم این آیه را عملی سازند، برایشان کافی است.
تقوی مایه اصلاح عمل و آمرزش گناهان است، چنانکه در آیه 70 و 71 سورة احزاب آمده است: (‏‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً ‏ يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ‏)  (ای مؤمنان! بترسید از خدا و سخن درست بگویید، تا از برکت تقوی خدا کارهایتان را شایسته سازد و گناهان‌تان را بیامرزد، زیرا تقوی مایه شایستگی اعمال و آمرزش گناهان است).
تقوا باعث دو برابرشدن رحمت خداوند و مایه روشنی دل و جان است، چنانکه در آیة 28 سورة حدید آمده است: (‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ وَيَجْعَل لَّكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ)(از خدا بترسید و به پیغمبر او ایمان بیاورید تا خدای متعال دو برابر از رحمتش را به شما بدهد، و برای شما نور و روشنایی قرار دهد که در آن راه بروید) تقوی مایه قبول اعمال است، چنانکه در آیة 27 سورة مائده آمده است: (إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ ‏) (خداوند تنها کارهای پرهیزگاران را قبول می‌نماید) تقوی مایه اکرام و بزرگواری و عزتمندی است، چنانکه در آیة 13 سورة حجرات آمده(إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ) (به راستی گرامی‌ترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شماست) تقوی مایه رهایی از دوزخ است، چنانکه در آیة 72 سورة مریم آمده است: (‏ ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوا) (پس از آن مردم پرهیزکار را از دوزخ نجات می‌دهیم).
تقوی مایه جاویدماندن در بهشت است، چنانکه در آیة 133 سورة آل عمران آمده است: (أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ ‏)(بهشت جاویدان آماده شده است برای پرهیزکاران).
خلاصه تقوی سرآمد نعمت‌هاست که محبت خدا و دوستی او و دورکردن ترس و اندوه و حصول بشارت و مژده ولایت است، چنانکه در آیة 62 – 64 سورة یونس می‌فرماید: (‏ أَلا إِنَّ أَوْلِيَاء اللّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ ‏ الَّذِينَ آمَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ ‏‏ لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَياةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ لاَ تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ‏)(آگاه باشید که دوستان خدا نه ترسی برایشان است و نه اندوهگین می‌شوند، دوستان خدا مردمی هستند که ایمان آورده و پرهیزگاری پیشه ساخته اند، مژده و بشارتی باد ایشان را در زندگی دنیوی در آخرت، هیچ تغییر در آیات خدا نیست، و آن است پیروزی بسیار بزرگ). و اگر در تقوی فقط همین یک خصلت بود که دوستی خدا را به بر می‌آورد، کافی بود.
باید دانست که تقوی متوقف بر علم است، زیرا جاهل نمی‌داند از چه بپرهیزد. از اینجا است که پیغمبر ص می‌فرماید: (ما عبدالله بشيء أفضل من فقه في دين) خداوند هرگز مانند این که از روی دانایی و اطلاع در دین باشد پرستیده نشده، و فرمود: (من يردالله به خيرا يفقهه في الدين ويلهمه رشده) کسی که خداوند به او اراده خیر دارد او را در دین دانا می‌سازد، و مقصود ما از علم همانا علم عینی است که هیچ فردی نمی‌تواند آن را ترک کند و قصد از آن، دانستن خوب و بد آن است که بدان مشغول است، یعنی اگر می‌خواهد نماز بخواند، باید شروط و ارکان آن را بداند، اگر بخواهد روزه بگیرد، باید شروط و ارکان آن را بداند، اگر مال دارد، بداند که زکات بر او واجب است یا نه، و شروط و ارکان آن کدامند؟ و اگر حج بر او لازم شد، شروط و ارکان آن را بداند، اگر بخواهد زناشویی نماید، حقوق زناشویی را بداند، اگر عاقد است، صحیح و فاسد آن را بشناسد و شروط و ارکان آن را بداند، خلاصه هر پیشه‌ای که در پیش می‌گیرد، صحیح و فاسد آن را بداند.
پس کسی که لزومیات خود را بداند و در خود صحیح و فاسد آن را تشخیص دهد و آنچه به آن امر شده انجام بدهد و آنچه از آن نهی شده خودداری و از آن دوری کند، پرهیزگار است.
در احادیث متعدد یاد شده است که سرآمد کارها تقوی و ترس از خداست، و کسانی که از حضرت رسول الله ص می‌خواسته اند آنان را سفارشی دهد، آنان را به تقوی و ترس از خدا سفارش می‌کرده و می‌فرموده اند: «تقوی سرآمد کارهاست».
برگردیم به حدیث: (اتَّقِ اللهَ حَيْثُمَا كُنْتَ) از خدا بترس هرجا باشی، (وَأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا) و به دنبال هر بدی خوبی انجام بده تا خوبی بدی را نابود کند، یعنی اگر بدی از تو سر زد با خوبی‌کردن آن را محو کن، (وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ) و با نیک‌رویی و خوش‌رفتاری با مردم برخورد کن.
در حدیثی که امام احمد و ترمذی و ابن ماجه آن را روایت کرده اند، و ابن حبان آن را صحیح دانسته، آمده است که از پیغمبر سؤال شد: (ما أكثر ما يدخل الناس الجنة؟) قال: (تقوي الله وحسن الخلق) بیشترین چیزی که مردم را به بهشت می‌برد چیست؟ فرمود: تقوی و حسن خلق. در فرمایش پیامبر تقوی و پرهیزگاری پیشه‌ساختن و به دنبال هر بدی خوبی‌کردن تا خوبی بدی را بپوشاند، و با مردم به نیکی رفتارنمودن مهمترین دستور و جامع سعادت‌ها دانسته شده است.
گفتیم تقوی به معنی پرهیزگاری است، و هرگاه همراه نام خدا یاد شد، مانند: (اتَّقُوا اللهَ) منظور از آن پرهیز از خشم و غضب خداست، و هرگاه همراه نام دوزخ یاد شد:  ( فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ) [البقرة: 24] (بپرهیزید از آتش دوزخ که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست) و منظور از آن پرهیز از کارهایی