قوم‌ خويش‌ پنهان‌ مي‌داشتيد، چنان‌كه‌ اين‌ شخصي‌ كه‌ در اثناي‌ جنگ‌ به‌ شما اظهار اسلام‌ كرد، مسلماني‌ خود را در ميان‌ قوم‌ خويش‌ پنهان‌ مي‌داشت‌، ولي‌ چون‌ شما به‌ صحنه‌ آمديد، او فرصت‌ و زمينه‌ آن‌ را يافت‌ كه ‌مسلماني‌ خويش‌ را علني‌ كند، لذا حال‌ و وضع‌ نخستين‌ خويش‌ را فراموش‌ نكرده‌ وبه‌ امثال‌ خودتان‌ رحم‌ كنيد «پس‌ به‌درستي‌ تفحص‌ كنيد» و پرس‌وجو نماييد تا مرتكب‌ قتل‌ ناحق‌ نشويد. تكرار براي‌ تأكيد است‌ «همانا خداوند به‌ آنچه‌ مي‌كنيد، آگاه‌ است‌» پس‌ شما را در برابر اعمالتان‌ مؤاخذه‌ خواهد كرد. سعيدبن‌ جبير(رض) مي‌گويد: «اين‌ جمله‌، تهديد و هشداري‌ است».
از اين‌ آيه‌ كريمه‌ مي‌فهميم‌ كه‌: فرق‌ اساسي‌ در ميان‌ جنگ‌ مسلمانان‌ و جنگ ‌ديگران‌ اين‌ است‌ كه‌: غير مسلمانان‌ براي‌ دنيا مي‌جنگند، اما مسلمانان‌ براي‌ برتري ‌كلمه‌الله.
 
 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:702.txt">آيه  95</a><a class="text" href="w:text:703.txt">آيه  96</a><a class="text" href="w:text:704.txt">آيه  97</a><a class="text" href="w:text:705.txt">آيه  98</a><a class="text" href="w:text:706.txt">آيه  99</a><a class="text" href="w:text:707.txt">آيه  100</a><a class="text" href="w:text:708.txt">آيه  101</a></body></html>آيه  95
‏متن آيه : ‏
‏ لاَّ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«مؤمنان‌ خانه‌نشين‌ غيراهل‌ ضرر، با آن‌ مجاهداني‌ كه‌ با مال‌ و جان‌ خود در راه‌ خدا جهاد مي‌كنند، يكسان‌ نيستند» اهل‌ ضرر: اهل‌ معاذيراند كه‌ عذرهايي‌ چون ‌بيماري‌، معلوليت‌، نابينايي‌، لنگي‌ و غيره‌ به‌ آنان‌ ضرر وارد نموده‌، تا بدانجا كه‌ ازجهاد بازشان‌ داشته‌ است‌، پس‌ اگر نيت‌ و عزم‌ مؤمنان‌ معذور فقط اين‌ باشد كه‌ در صورت‌ نبود عذر، قطعا به‌ جهاد مي‌رفتند، در اين‌ صورت‌، آن‌ معذوران‌ نيز در درجه‌ مجاهدان‌ قرار داشته‌ و همانند پاداش‌ ايشان‌ را دارند، چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌آمده‌ است‌: رسول‌ خداص دريكي‌ از غزوات‌ خطاب‌ به‌ مجاهدان‌ فرمودند:«قطعا در مدينه‌ مردمي‌ هستند كه‌ شما هيچ‌ مسيري‌ را نپيموده‌ و هيچ‌ وادي‌اي‌ را پشت‌سر نگذاشته‌ايد، مگر اين‌ كه‌ با شما در آن‌ همراهند. اصحاب‌ گفتند: يارسول‌ الله! درحالي‌كه‌ در مدينه‌ هستند با ما همراهند؟ فرمودند: آري‌! وجود عذرايشان‌ را بازداشته‌ است».
آن‌گاه‌ خداي‌ عزوجل‌ در بيان‌ برتري‌ مجاهدان‌ بر خانه‌نشينان‌ مي‌فرمايد: «خداوند كساني‌ را كه‌ با مال‌ و جان‌ خود جهاد مي‌كنند، به‌ درجه‌اي‌ بر خانه‌نشينان‌ مزيت‌ بخشيده‌» يعني‌: ياد و نام‌ آنان‌ را بلند گردانيده‌ و با مدح‌ و ثناي‌ خود، به‌ ايشان ‌برتري‌ بخشيده‌ است‌. مراد از درجه‌ برتري‌ دراينجا، برتري‌ آنها بر غير معذوران ‌است‌، چه‌ دارندگان‌ عذر در صورتي‌ كه‌ نيتشان‌ صحيح‌ باشد، درجه‌اي‌ همانند بامجاهدان‌ را دارند ـ چنان‌كه‌ گفتيم‌ «و خداوند همه‌ را» اعم‌ از مجاهدان‌ وخانه‌نشينان‌ را «وعده‌ نيكو داده‌» يعني‌: وعده‌ پاداش‌ نيكو داده‌ كه‌ همانا بهشت ‌است‌ «و خداوند جهادگران‌ را بر جهاد گريزان‌ به‌ پاداشي‌ عظيم‌ برتري‌ داده‌است‌» كه ‌اين‌ پاداش‌ عظيم‌ عبارت‌ است‌ از:
 
	آيه  96
‏متن آيه : ‏
‏ دَرَجَاتٍ مِّنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً وَكَانَ اللّهُ غَفُوراً رَّحِيماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«درجات‌» و مرتبه‌هايي‌ «بس‌ بزرگ‌ از جانب‌ او» به‌ قولي‌: مراد از درجات‌ در اينجا، همان‌ درجه‌ سابق‌ است‌. به‌ قولي‌ ديگر معني‌ اين‌ است‌: حق‌ تعالي‌ مجاهدان ‌را بر خانه‌نشينان‌ معذور، به‌ يك‌ درجه‌ برتري‌ داده‌، اما مجاهدان‌ را بر خانه‌نشينان‌ جهادگريز غير معذور، به‌ درجات‌ و مرتبه‌هاي‌ بيشتري‌ برتري‌ بخشيده‌ است‌. درحديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ ابوهريره‌(رض) آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خداص فرمودند: «دربهشت‌ صد درجه‌ است‌ كه‌ خداوند(ج) آنها را براي‌ مجاهدان‌ في‌سبيل‌الله آماده ‌نموده‌ و فاصله‌ ميان‌ هر دو درجه‌، همانند فاصله‌ ميان‌ آسمان‌ و زمين‌ است». «و» نيز ارزاني‌ داشته‌ است‌ به‌ آنان‌ «آمرزش‌ و بخشايش‌ را و خدا آمرزنده‌ مهربان‌ است‌» چراكه‌ عذر را مي‌پذيرد و پاداش‌ را ارزاني‌ مي‌دارد.
بايد دانست‌ كه‌ اين‌ آيه‌ بر جهاد فرض‌ كفايي‌ دلالت‌ دارد. جهاد فرض‌ كفايي ‌جهادي‌ است‌ كه‌ اگر تعدادي‌ كافي‌ از مسلمانان‌ به‌ آن‌ بپردازند، مجاهدان‌ به‌ سبب ‌آن‌ از پاداش‌ برخوردار مي‌گردند و خانه‌نشينان‌ هم‌ در نرفتن‌ به‌ آن‌ گنهكار نمي‌شوند، درحالي‌كه‌ اگر جهاد، فرض‌ عين‌ باشد، يا فرض‌ كفايه‌ باشد ولي‌ شمار كافي‌ از مسلمانان‌ بدان‌ نپرداخته‌ باشند، در اين‌ صورت‌، خانه‌نشينان‌ مرتكب‌ گناه ‌عظيمي‌ شده‌اند كه‌ به‌ سبب‌ آن‌ سزاوار ورود به‌ دوزخ‌ هستند.
اما اين‌ كه‌ چه‌ وقت‌ جهاد فرض‌ عين‌ و چه‌ وقت‌ فرض‌ كفايه‌ است‌؟ پاسخ‌ به‌ اين‌سؤال‌، تفصيلات‌ بسياري‌ دارد، كه‌ اينك‌ برخي‌ از اشكال‌ آن‌ را به‌ اختصار بيان ‌مي‌داريم‌:
1 ـ جهاد فرض‌ عين‌ است‌، اگر امام‌ (زمامدار مسلمانان)، اعلام‌ بسيج‌ عمومي ‌(نفير عام) نمايد.
2 ـ جهاد فرض‌ عين‌ است‌، اگر سرزميني‌ اسلامي‌ مورد تهاجم‌ قرار بگيرد، در اين‌ صورت‌ اگر اهالي‌ آن‌ توان‌ دفاع‌ از خود را نداشتند، فرضيت‌ عيني‌ به‌ همجواران ‌آنان‌ انتقال‌ مي‌يابد و همين‌ طور دايره‌ فرضيت‌ قدم‌به‌قدم‌ گسترده‌تر مي‌شود تا آن‌ كه‌ كل‌ امت‌ را در بر مي‌گيرد.
3 ـ جهاد فرض‌ عين‌ است‌ اگر مرتدان‌ يا كافران‌ بر منطقه‌اي‌ از مناطق‌ مسلمانان ‌مسلط شده‌ باشند.
و اگر همه‌ مسلمانان‌ در امنيت‌ قرار داشته‌ باشند، جهاد فرض‌ كفايه‌ است‌. يعني‌ در اين‌ صورت‌، بايد در راه‌ انتشار دعوت‌ اسلامي‌ با جبهه‌اي‌ از جبهات‌ دار حرب ‌بجنگند.
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آمده‌ است‌ كه‌ اين‌ آيه‌ كريمه‌ درباره‌ غزوه‌ بدر نازل‌ شد.
 
آيه  97
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلآئِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمْ قَالُواْ كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ قَالْوَاْ أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِيهَا فَأُوْلَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءتْ مَصِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آمده‌ است‌: در مكه‌ مسلماناني‌ بودند كه‌ به‌ مدينه