2304.txt"> آيه  91</a><a class="text" href="w:text:2305.txt">آيه  92</a><a class="text" href="w:text:2306.txt">آيه  93</a></body></html>سوره نحل آيه  88
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّواْ عَن سَبِيلِ اللّهِ زِدْنَاهُمْ عَذَاباً فَوْقَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يُفْسِدُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
سپس‌ خداي‌ عزوجل‌ جزاي‌ كساني‌ را كه‌ ميان‌ كفر و بازداشتن‌ از راه ‌خدا(ج)  جمع‌ كرده‌اند بيان‌ كرده‌ و مي‌فرمايد: «كساني‌كه‌» خود «كفر ورزيدند و» غير خود از مردم‌ را نيز «از راه‌ خدا» كه‌ راه‌ اسلام‌ است‌ «بازداشتند» و با آراستن‌ كفر برايشان‌، آنها را به‌ كفر وادار ساختند «عذابي‌ بر عذابشان ‌مي‌افزاييم‌» عذابي‌ به‌ سبب‌ كفرشان‌؛ و عذابي‌ ديگر هم‌ به‌ سبب‌ بازداشتنشان‌ از پيروي‌ حق‌ لذا افزون‌ بر آن‌ عذابي‌ كه‌ به‌سبب‌ گمراهي‌ خود مستحق‌ آن‌ بودند، سزاوار عذاب‌ ديگري‌ مي‌شوند «به‌ سبب‌ آن‌كه‌ فساد مي‌كردند» يعني: ديگران‌ را از راه‌ حق‌ به‌ بيراهه‌ مي‌كشانيدند.
در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «اهل‌ دوزخ‌ چون‌ از جوشش‌ گرماي‌ آن‌ به‌ فغان‌ وفرياد در مي‌آيند، به‌ محلي‌ كم‌عمق‌ از آتش‌ دوزخ‌ پناه‌ مي‌برند پس‌ چون‌ به‌ آن‌ مي‌رسند، عقربهايي‌ به‌ سراغشان‌ مي‌آيند كه‌ گويي‌ استراني‌ بزرگند و افعي‌هايي‌ كه ‌گويي‌ شتراني‌ قوي‌ و درازگردنند پس‌ آنها را نيش‌ مي‌زنند و اين‌ است‌ معني‌ فزوني ‌عذابشان‌».
 
سوره نحل آيه  89
‏متن آيه : ‏
‏ وَيَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِكَ شَهِيداً عَلَى هَؤُلاء وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و» به‌ يادآور «روزي‌ را كه‌ در هر امتي‌ گواهي‌» يعني: پيامبري‌ «ازخودشان‌» يعني: از جنسشان‌ «بر آنان‌ برانگيزيم‌» براي‌ اتمام‌ حجت‌ و قطع‌ معذرت ‌«و تو را هم‌ بر اينان‌ گواه‌ آوريم‌» كه‌ بر له‌ يا عليه‌شان‌ گواهي‌ دهي‌. به‌قولي‌ معني‌ اين ‌است: به‌ نفع‌ امتت‌ گواهي‌ مي‌دهي‌. نظير اين‌ آيه‌ در سوره‌هاي‌ «بقره/‌143» و «نساء/33» نيز گذشت‌ «و بر تو كتاب‌ را» يعني: قرآن‌ را «تبياني‌ براي‌ هر چيز فرود آورديم‌» يعني: قرآن‌ براي‌ همه‌ امور دين‌ و دنيايتان‌ روشنگري‌ است‌ و در آن ‌دستور داده‌ شده‌ايد كه‌ از رسول‌ ما ص در احكامي‌ كه‌ ابلاغ‌ مي‌كند، پيروي‌ كنيد.
ابن‌جرير و ابن‌ابي‌حاتم‌ از ابن‌مسعود(رض)  روايت‌ كرده‌اند كه‌ فرمود: «همانا خداي‌ عزوجل‌ اين‌ كتاب‌ را روشنگر همه‌ چيز نازل‌ فرموده‌ ولي‌ علم‌ و دانش‌ ما از آنچه‌ كه‌ براي‌ ما در قرآن‌ تبيين‌ شده، كوتاه‌ است‌». بنابراين، در اسلام‌ هيچ ‌قضيه‌اي‌ از قضاياي‌ فردي‌ و اجتماعي‌ مورد نياز انسان‌ فروگزار نشده‌ است‌ «و رهنمودي‌ است‌» قرآن‌ براي‌ بندگان‌ «و رحمتي‌» است‌ براي‌ آنان‌ «و بشارتي‌ است ‌براي‌ مسلمانان‌» مخصوصا نه‌ براي‌ غير آنان‌ زيرا اين‌ مسلمانانند كه‌ از قرآن‌ بهره ‌كافي‌ مي‌برند.
 
	سوره نحل آيه  90
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاء ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«در حقيقت، خدا به‌ عدل‌ و احسان‌ امر مي‌كند» عدل: انصاف‌ و ميانه‌روي‌ است ‌كه‌ در ميان‌ دو طرف‌ افراط و تفريط قرار دارد و ـ چنان‌كه‌ ابن‌عطيه‌ گفته ‌است‌ ـ شامل‌ هر امر واجبي‌ مي‌شود؛ اعم‌ از عقايد، احكام، معامله‌ با مردم‌ در اداي‌ امانات، ترك‌ ستم‌ و در پيش ‌گرفتن‌ شيوه‌ دادگري‌ و انصاف‌. اما احسان: عبارت‌ است‌ از تفضل‌ و نيكي‌ به‌ ديگران‌ در آنچه‌ كه‌ واجب‌ نيست‌؛ چون‌ دادن ‌صدقه‌ نافله، انجام‌ دادن‌ عبادات‌ نافله‌ و ديگر اعمال‌ نيكي‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ بر انسان‌ فرض‌ نگردانيده‌. احسان‌ در عبادت‌ ـ چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت ‌عمر(رض)  آمده‌ است‌ ـ «عبارت‌ از آن‌ است‌ كه‌ خداوند(ج)  را آن‌گونه‌ عبادت‌ كني‌كه‌ گويي‌ او را مي‌بيني‌ زيرا اگر تو او را نمي‌بيني، او تو را مي‌بيند». البته‌ برترين‌ و بهترين‌ نوع‌ احسان، احسان‌ به‌ كسي‌ است‌ كه‌ نسبت به‌ انسان‌ بدي‌ مي‌كند زيرا در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «به‌ كسي‌ كه‌ به‌ تو بدي‌ كرده، احسان‌ كن‌ تا مسلماني‌ راستين‌ گردي‌».
«و» حق‌ تعالي‌ شما را امر مي‌كند به‌ «بخشش‌ به‌ خويشاوندان‌» و نزديكان، آنچه‌ را كه‌ نيازشان‌ بدان‌ محسوس‌ است‌ و اين‌ معني‌ شامل‌ صله‌ رحم‌ نيز مي‌شود «و نهي‌ مي‌كند از فحشاء» فحشاء: عبارت‌ از خصلتي‌ است‌ كه‌ بسيار زشت‌ و قبيح‌ باشد ـ اعم‌ از گفتار يا كردار ناشايست‌ ـ مانند زنا و بخل‌ «و» شما را منع‌ مي‌كند از «منكر» منكر: چيزي‌ است‌ كه‌ شرع‌ شريف‌ آن‌ را ناپسند شمرده‌ و از آن‌ نهي‌ كرده‌ است، كه‌ اين‌ معني‌ شامل‌ تمام‌ گناهان‌ مي‌شود «و» شما را منع‌ مي‌كند از «بغي‌» بغي: عبارت‌ است‌ از كبر، ستم‌ و تجاوز مادي‌ يا معنوي‌ بر مردم‌. درحديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «هيچ‌ گناهي‌ چون‌ بغي‌ و قطع‌ صله‌ رحم‌ سزاوارتر به‌ آن ‌نيست‌ كه‌ خداوند(ج)  مجازاتش‌ را در دنيا براي‌ صاحبش‌ شتابان‌ بفرستد، به‌همراه ‌آنچه‌ كه‌ برايش‌ در آخرت‌ ذخيره‌ مي‌كند». «به‌ شما اندرز مي‌دهد» با آنچه‌ كه‌ در اين‌ آيه‌ از اوامر و نواهي‌ بيان‌ كرده‌ است‌ «باشد كه‌ پند گيريد» از اين‌ اندرزها.
ابن‌مسعود(رض)  مي‌گويد: «اين‌ آيه‌ جامع‌ترين‌ آيه‌ در كتاب‌ خداوند(ج)  براي‌ [مفاهيم‌] خير و شر است‌». يادآور مي‌شويم‌ كه‌ همين‌ آيه‌ كريمه، سبب ‌اسلام ‌آوردن‌ بسياري‌ از عقلاي‌ عرب‌ گرديد كه‌ عثمان‌بن‌مظعون‌(رض)  از آن‌ جمله ‌بود.
 
سوره نحل آيه  91
‏متن آيه : ‏
‏ وَأَوْفُواْ بِعَهْدِ اللّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَلاَ تَنقُضُواْ الأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلاً إِنَّ اللّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و چون‌ با خدا پيمان‌ بستيد، به‌ عهد خدا وفا كنيد» اين‌ معني، شامل‌ هر عهد و پيماني‌ است‌ كه‌ انسان‌ مي‌بندد، مانند عهد بيعت‌ با خليفه‌ و غيره‌. بريده‌(رض)  در بيان ‌سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: اين‌ آيه‌ درباره‌ بيعت‌ با رسول‌ خداص نازل‌ شد. «و سوگندهاي‌خود را پس‌ از استوار كردن‌ آنها نشكنيد» يعني: سوگندهاي‌ مربوط به‌ پيمانها و ميثاقها را بعد از مؤكد ساختن‌ و استوار نمودن‌ آنها نشكنيد «حال‌ آن‌كه‌ خدا را بر خود كفيل‌ گرفته‌ايد» يعني: او را بر خود گواه‌ گرفته‌ ايد. به‌ قولي‌ معني‌ اين‌ 