ين‌ كاسته‌ و بر آن ‌مي‌افزايد «خداوند دانست» به‌ علم‌ ظهور «كه‌ شما هرگز آن‌ را احاطه‌ نمي‌توانيد كرد» يعني: خداوند(ج) دانست‌ كه‌ شما هرگز قيام‌ شب‌ را بر آن‌ مقادير تاب ‌نمي‌آوريد مگر به‌ سختي‌ و مشقت‌ و در اين‌ امر حرج‌ است‌ «پس‌ به‌ رحمت ‌بازگشت‌ بر شما» و براي‌ شما در ترك‌ قيام‌ شب‌ رخصت‌ داد زيرا از پرداختن‌ به‌ آن ‌عاجز شديد بنابراين‌، اين‌ تكليف‌ سنگين‌ را از شما برداشت‌ و فريضه‌ قيام‌ شب‌ را از ذمه‌ شما ساقط و آسان‌گيري‌ و تخفيف‌ را جانشين‌ سختي‌ گردانيد. مقاتل‌ مي‌گويد: «چون‌ آيه‌ (‏ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلاً ‏)  نازل‌ گرديد، اين‌ تكليف‌ بر مؤمنان‌ دشوار آمد وچنان‌ بود كه‌ گاهي‌ شخص‌ نمي‌توانست‌ نصف‌ شب‌ را از ثلث‌ آن‌ تمييز دهد لذا وقتي‌ به‌ نماز شب‌ برمي‌خاست‌ تا بامداد به‌ آن‌ ادامه‌ مي‌داد از بيم‌ آن‌كه‌ مبادا كمتر از حد معين‌ را به‌ قيام‌ بگذراند پس‌ از اثر اين‌ امر دشوار، چنان‌ شد كه‌ پاهاي ‌مؤمنان‌ ورم‌ كرد و رنگهايشان‌ زرد شد، همان‌ بود كه‌ خداي‌ عزوجل‌ بر ايشان‌ رحمت‌ آورد و فرضيت‌ نماز شب‌ را از ذمه‌ ايشان‌ ساقط گردانيد. اما چنان‌كه‌ گفتيم‌، اين‌ فرضيت‌ در مورد رسول‌ اكرم‌ ص به‌ حال‌ خود باقي‌ ماند. بنابراين‌، آيه ‌كريمه‌ ناسخ‌ فرضيت‌ نماز شب‌ (تهجد) در حق‌ امت‌ است‌ و احاديث‌ صحيح‌ بر اين‌ امر صراحت‌ دارند كه‌ نمازهاي‌ فرض‌ در حق‌ امت‌ فقط نمازهاي‌ پنج‌گانه ‌مي‌باشد. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ سؤال‌كننده‌اي‌ از رسول‌ اكرم‌ ص پرسيد: آيا غير از نمازهاي‌ پنج‌گانه‌ ديگر نمازي‌ هم‌ بر عهده‌ من‌ هست‌؟ فرمودند: «نه‌ مگر اين‌كه‌ داوطلبانه‌ انجام‌ دهي‌».
«اينك‌ هر چه‌ ميسر مي‌شود از قرآن‌ بخوانيد» يعني: هر چه‌ بر شما از نماز شب ‌ميسر مي‌شود بخوانيد، بدون‌ تعيين‌ وقت‌ مشخصي‌. پس‌ مراد از قرائت‌، نماز است ‌از باب‌ اطلاق‌ جزء و اراده‌ كل‌. يا آنچه‌ را كه‌ بر شما از قرآن‌ آسان‌ و مقدور باشد، در نماز شب‌ و در غير آن‌ بخوانيد، بي‌آن‌كه‌ رسيدن‌ وقت‌ خاصي‌ را انتظار بكشيد. سدي‌ مي‌گويد: «مراد از مقدار ميسر؛ يكصد آيه‌ است‌». حسن‌ مي‌گويد: «هر كس‌ در شب‌ صد آيه‌ را بخواند، قرآن‌ با او محاجه‌ نمي‌كند». كعب ‌مي‌گويد: «هر كس‌ در شب‌ صد آيه‌ را بخواند، در زمره‌ قانتان‌ نوشته‌ مي‌شود». چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «من‌ قام‌ بعشر آيات‌ لم‌ يكتب‌ من ‌الغافلين‌، و من‌قام‌ بمائة‌ آيه‌ كتب‌ من‌ القانتين‌، ومن‌ قام‌ بألف‌ آية كتب‌ من‌ المقنطرين:  هر كس‌ به ‌تلاوت‌ ده‌ آيه‌ از قرآن‌ بپردازد، از غافلان‌ نوشته‌ نمي‌شود و هر كس‌ صد آيه‌ از قرآن‌ را تلاوت‌ كند، از قانتان‌ نوشته‌ مي‌شود و هر كس‌ هزار آيه‌ از قرآن‌ را تلاوت ‌كند، از مقنطران‌ است‌». يعني‌ به‌اندازه‌ قنطاري‌ پاداش‌ داده‌ مي‌شود. قنطار: مقدار هنگفت‌ و بسياري‌ است‌.
«خداوند معلوم‌ داشت‌ كه‌ بعضي‌ از شما بيمار خواهند بود» لذا تاب‌وتوان‌ قيام‌ شب‌ را نخواهند داشت‌ «و ديگراني‌ كه‌ در زمين‌ سفر مي‌كنند و از فضل‌ خداوند طلب‌ روزي‌ مي‌نمايند» يعني: در زمين‌ براي‌ تجارت‌ و كسب‌ منافع‌ و به‌ طلب‌ روزي‌ الهي‌ كه‌ در امر معيشت‌ و گذران‌ زندگي‌شان‌ به‌ آن‌ نياز دارند، سفر مي‌كنند از اين‌ روي ‌تاب‌وتوان‌ شب‌زنده‌داري‌ را ندارند «و ديگراني‌ كه‌ در راه‌ خدا كارزار مي‌كنند» پس ‌تاب‌وتوان‌ اين‌ را ندارند كه‌ قيام‌ شب‌ و تكاليف‌ دشوار جهاد را هر دو با هم‌ انجام‌ دهند. ملاحظه‌ مي‌كنيم‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ در اين‌ آيه‌ درجه‌ مجاهدان‌ و مال‌جوياني‌ را كه‌ در طلب‌ كسب‌ نفقه‌ حلال‌ براي‌ خود و خانواده‌ خويش‌ هستند، با هم‌ برابر گردانيده ‌است‌ پس‌ اين‌ خود دليل‌ بر آن‌ است‌ كه‌ كسب‌ مال‌ براي‌ تأمين ‌روزي‌ حلال‌ به ‌منزله‌ جهاد است‌ چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌است: «هيچ ‌فروشنده‌اي‌ نيست‌ كه‌ طعامي‌ را از شهري‌ به‌ شهر ديگري‌ مي‌برد و آن‌ را به‌ نرخ‌ روز مي‌فروشد مگر اين‌كه‌ منزلت‌ وي‌ در نزد خداي‌ عزوجل‌ منزلت‌ شهداء است‌» سپس ‌آن‌ حضرت‌ ص اين‌ آيه‌ را تلاوت‌ كردند.
«پس‌ هر چه‌ ميسر شد از قرآن‌ بخوانيد» يعني: هر چه‌ ميسر شد از نماز شب‌ و از قرآن‌ بخوانيد. تكرار امر براي‌ تأكيد و تثبيت‌ رخصت‌ است‌ و بر اين‌ حقيقت‌ اشعار دارد كه‌ هرچند فرضيت‌ نماز شب‌ ساقط شده‌ است‌ ولي‌ استحباب‌ آن‌ به‌ حال‌ خود باقي‌ است‌ «و نماز را برپا داريد» يعني: نماز فرض‌ را «و زكات‌ را بدهيد» يعني: زكاتي‌ را كه‌ در اموال‌ شما فرض‌ شده‌ است‌. زكات‌ بنا بر قول‌ راجح‌ در سال‌ پنجم‌ هجرت‌ فرض‌ گرديد. اما ابن‌ كثير مي‌گويد: «اين‌ آيه‌ كه‌ مكي‌ است‌ دليل‌ بر قول ‌كساني‌ مي‌باشد كه‌ مي‌گويند: زكات‌ در مكه‌ فرض‌ شد ولي‌ مقادير و نصابهاي‌ آن ‌در مدينه‌ بيان‌ گرديد». «و به‌ خدا وام‌ نيكو بدهيد» يعني: از اموال‌ خود در راه‌ خير به‌ انفاقي‌ نيكو انفاق‌ كنيد؛ با خرج‌ كردن‌ بر خانواده‌ خويش‌، در جهاد في‌ سبيل‌الله و پرداختن‌ زكات‌ فرض‌ و صدقات‌ نافله‌ «و آنچه‌ براي‌ خود از عمل‌ خير پيش ‌مي‌فرستيد» هر عمل‌ خيري‌ كه‌ باشد، اعم‌ از آنچه‌ كه‌ ذكر شد و آنچه‌ كه‌ ذكر نشد «آن‌ را نزد خداوند به‌ اعتبار پاداش‌ بهتر و بزرگتر خواهيد يافت» نسبت‌ به‌ اعمال‌ خيري‌كه‌ آن‌ را تا آستانه‌ مرگ‌ به‌ تأخير مي‌اندازيد، يا به‌ اجراي‌ آن‌ بعد از مرگ‌ خويش ‌وصيت‌ مي‌كنيد تا بعد از مرگتان‌ از مالتان‌ بيرون‌ آورده‌ شود. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «... مال‌ يكي‌ از شما فقط آن‌ چيزي‌ است‌ كه‌ (قبل‌ از مرگ‌ خود) پيش ‌فرستاده‌ است‌ و آنچه‌ كه‌ انفاقش‌ را به‌تأخير انداخته‌، مال‌ وارث‌ وي‌ است‌». «و از خداوند آمرزش‌ بخواهيد» براي‌ گناهانتان‌ زيرا از ارتكاب‌ گناه‌ و كوتاهي‌ در انجام ‌حسنات‌ عاري‌ نيستيد «بي‌گمان‌ خداوند غفور رحيم‌ است» يعني: بسيار آمرزگاراست‌ براي‌ كسي‌ كه‌ از وي‌ آمرزش‌ بخواهد، بسيار مهربان‌ است‌ براي‌ كسي‌ كه‌ از وي‌ طلب‌ رحم‌ كند.
 
سوره أنبياء آيه  47
‏متن آيه : ‏
‏ وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ترازوهاي‌ عدل‌ را» كه‌ راست‌ و درست‌ و دقيق‌سنج‌اند «در روز قيامت‌ درميان ‌مي‌نهيم‌» براي‌ وزن‌ كردن‌ اعمال‌ بندگان‌. ابن‌كثير مي‌گويد: «بيشتر علما برآنند كه‌ ترازوي‌ عدل‌ الهي‌ در روز قيامت‌ يك‌ ترازو است‌ پس‌ (ترازوها) از آن‌