ضيدان و منجم بزرگ قرن نهم ه‍. ق است. اثر معروف وي: 1- زيج ملخص ميرزايي بنام سلطان علي ميرزا نواده سلطان ابوسعيد تيموري مي‌باشد. اين کتاب در چهار مقاله است: در معرفت تواريخ. 2- در روش ستاره‌ها و موضوع ايشان در طول و عرض. 3- در معرفت اعمال نجومي و توابع آن. 4- در استخراج طالع. 
34- رکن‌الدين شرف‌الدين حسيني آملي (800-860): از منجمان و رياضيدانان بزرگ قرن نهم ه‍. ق از آثار معروف اوست: 1- زيج مفاتيح الاعمال 2- زيج جامع سعيدي بنام سلطان ابوسعيد تيموري 3- پنجاه باب سلطاني در اسطرلاب بنام ميرزا ابوالقاسم بابر. 
35- خواجه کمال‌الدين ابوالفضائل مراغي 754-837 ه‍. ق: از موسيقي‌دانان بزرگ قرن نهم ه‍. از آثار معروف اوست: 1- جامع الالحان بفارسي در موسيقي و حاوي همه مسائل مربوط به آن علم 2- مقاصد الالحان 3- زبدة الادوار 4- کنزالالحان في علم الادوار. 
علاوه بر دانشمندان مذکور صدها دانشمند و شاعر ديگري نيز در دوران تيموري زندگي مي‌کردند که به رسم اختصارنويسي از ذکر آنها خودداري شد. در اين باره تذکرة الشعرا دولتشاه و حبيب السير ميرخواند و مطلع السعدين سمرقندي از اهميت ويژه‌اي برخوردارند. همچنين از ذکر دانشمندان و شاعران ايراني در درباره گورکانيان هند که به حق بايد آنها را نجات دهنده اصلي فرهنگ و ادب فارسي به حساب آورد خودداري شده است. نهضت گورکانيان هند در ادب فارسي نجات‌بخش واقعي علم و شعر و ادب ايراني از زبوني و نابودي آن در نتيجه تسلط ترکان قزلباش و ملايان عرب‌نژاد و تربيت‌يافتگان تازيخوي آنان بود. پادشاهان و سپه‌سالاران و بزرگان گورگاني هند با دست و دل گشاده خريدار علم و ادب ايراني بودند. همايون شاه، اکبرشاه، شاه‌جهان، اورنگ زيب، داراشکوه وزيران و ديگر بزرگان گورکاني اکثراً خود نيز عالم و شاعر بودند. اکبرشاه روز جمعه اول جمادي‌الاول سال 987 ه‍. ق در فتحپور به منبر رفت و ابيات زير را مي‌خواند: 
خداوندي که ما را خسروي داد
		دل دانا بازوي قوي داد

بعدل و داد ما را رهنمون کرد
		بجز عدل از خيال ما برون کرد

بود وصفش زفهم و عقل برتر
		تعالي شانه الله‌اکبر

در عصري که هرچه مربوط به ايران و ايراني بود توسط صفويه به نابودي کشيده مي‌شد، سلاطين عثماني نيز همچون گورکانيان براي حفظ و گسترش فرهنگ و ادب فارسي از هيچ کاري خودداري نمي‌کردند، پذيرفتن آن همه دانشمند و شاعر از طرف عثماني وگورکانيان شاهدي زنده بر اين مدعاست: سلاطين عثماني براي دانشمندان ايراني در هندوستان و افغانستان هدايايي فرستاده، آنها را به دربار خود عوت مي‌کردند. بسياري از سلاطين عثماني با فارسي آشنايي داشتند و بدان زبان شعر مي‌گفتند. از آن جمله سلطان سليم اول (918-926 ه‍. ق) که در جنگ چالدران افسانه خدا بودن اسماعيل صفوي را در خاک دفن کرد، ابيات زير را انشا کرده است. 
در عاشقي دو ديده من چون گريستند
		خوبان خجل شدند و همه خون‌گريستند

از غم بسوختند چون ديدند حال من
		آنکه بر ملامت مجنون گريستند

در خنده خواندند بتان نامه‌ام ولي
		آگاه چون شدند زمضمون گريستند

بر درد من ززخم رقيبان سنگدل 
		از دوستان زياده چون جيحون گريستند

درفکرم اي‌سليم که‌چون‌گشت‌حالشان
		آنها که دور از آنان لب ميگون گريستند (1)
.........................................
(1) تاريخ ادبيات در ايران، جلد چهارم، ذبيع‌الله صفا، صفحه 142 تا 143. 1- منصوربن محمدبن احمدبن يوسف بن الياس: پزشک بزرگ قرن دهم ه‍. ق مهمترين آثارش: 
تشريح البدن (کالبد شکافي): در تشريح بدن انسان شامل استخوان‌ها – اعصاب – عضلات – عروق – روده و يک خاتمه بنام ميرزا ضياءالدين پير محمد مقتول 809 ه‍. ق. 
2- برهان‌الدين نفيس بن عوض بن نفيس کرماني: 
مهمترين آثارش: 
1- شرح کتاب الاسباب والعاملات بسال 837 ه‍. ق اثر نجيب‌الدين ابوحامد محمدبن علي سمرقندي (شهادت بدست مغول 618 ه‍. ق). 
2- شرح کتاب موجز القانون ابن نفيس قرشي بسال 841 ه‍. ق. 
3- محمدبن علاء الدين بن هبة الله سبزواري: معروف به غياث‌ متطبب مهمترين آثارش: 
1- قوانين العلاج يا شفاءالامراض يا رساله در معالجات امراض بدن در چهارده باب و در بيان کيفيت مداواي هر يک از امراض بسال 871 ه‍. ق پسرش بنام محمد از اين کتاب خلاصه‌يي بنام زبدة قوانين العلاج ترتيب داده است. 
2- مرآة الصحة در دو بخش طب نظري و طب عملي در سال 896 ه‍. ق بنام سلطان بايزيد عثماني (886-918 ه‍. ق). <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:106.txt">سر فصل</a><a class="text" href="w:text:107.txt">مهمترين عقايد دوران صفويه </a><a class="text" href="w:text:108.txt">پايه‌هاي مهم قدرت شاهان صفويه </a><a class="text" href="w:text:109.txt">کداميک: هويت ملي يا انقطاع از پيوندهاي ملي؟ </a><a class="text" href="w:text:110.txt">جنايات صفوي </a><a class="text" href="w:text:111.txt">اسماعيل اول مؤسس سلسله شوم صفويه (905-930 ه‍. ق)</a><a class="text" href="w:text:112.txt">جنگ چالدران و افسانه خدا بودن اسماعيل 920 ه‍. ق 1914 ميلادي </a><a class="text" href="w:text:113.txt">اوضاع مذهبي ايران در اوايل صفويه </a><a class="text" href="w:text:114.txt">شاه طهماسب اول (930-984 ه‍. ق) </a><a class="text" href="w:text:115.txt">شاه عباس اول (996-1038 ه‍. ق)</a><a class="text" href="w:text:116.txt">برادران شرلي </a><a class="text" href="w:text:117.txt">اعطاي حق کاپيتولاسيون به انگليسي‌ها </a><a class="text" href="w:text:118.txt">شاه سلطان حسين (1106-1125 ه‍. ق) </a><a class="text" href="w:text:119.txt">علم در دوران صفويه </a><a class="text" href="w:text:120.txt">دانشمندان بزرگ اهل سنت در دوران صفويه </a><a class="text" href="w:text:121.txt">اسامي پادشاهان صفوي و ايام هر يک </a><a class="text" href="w:text:122.txt">بعضي از ملايان عرب که به ايران تحت اشغال صفويه آمدند:</a></body></html>صفویه
(عصر تجزیه و انحطاط علمی و مذهبی ایران) (1)

در ميان ما و نابودي، فقط ايرانيان قرار گرفته‌اند.
 (بوسبک سفير اتريش در عثماني)
مي‌دهد دست فلک نعمت اصحاب‌يمين
		به کساني که ندانند يمين را زشمال

و آنکه او راز خري توبره بايد بر سر
		فلکش لعل به دامن دهد و زر بجوال

(شرف‌الدين يزدي)
براي آنکه به علل پيروي صفويه و اشغال ايران توسط آنها پي بريم به ناچار بايد عقايدي در ايران آن زمان رواج داشته است را مورد بررسي قرار دهيم، عقايدي که زمينه پيروزي صفويه را مهيا ساخت. 
.........................................
(1) منابع مورد استفاده : 1- تاريخ ايران بعد از اسلام آشتياني 2- حبيب السير 3- عالم‌آراي اميني 4- ايران کمبريج دوره صفويان 5- دروغ بودن سيادت شيخ صفي کسروي 6- مشعشيان کسروي 7- مشعشعيان سياوش دلفاني 8- خاکسار و اهل حق نورالدين مدرسي چهاردهي 9- تشيع و تصوف کامل مصطفي الشيبي 10، 11، 12- شاه‌اسماعيل، شاه عباس و شاه سلطان حسين از پناهي سمناني 13- قيام و نهضت علويان زاگرس محمدعلي سلطاني 14- پيدايش دولت صفوي مزاوي 15- سيستان‌نامه ايرج افشار سيستاني 16- تاريخ جهان‌آراي عباسي اسکندر بيک منشي 17- شاه‌عباس کبير فلسفي 18- تاريخ روابط خارجي ايران در عهد شاه اسماعيل صفوي دکتر ولايتي 19- حروفيان دکتر يعقوب آژند 20- ايران عصر صفوي راجر سيوري 21- تاريخ کهکيلويه و بويراحمد از نورمحمد مجيدي 22- رستم التواريخ آصف الحک